# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Artykuł z serii: Kurs czytania schematów elektrycznych
Kurs czytania schematów zaczniemy od najprostszego elementu, jaki możemy znaleźć w szafie elektrycznej - złączki kablowej (ZUG). Złączki są bardzo istotnym elementem niemal w każdej instalacji elektrycznej i AKPiA. Zapewniają bezpieczeństwo instalacji i pewność połączeń.

Producenci złączek kablowych osiągnęli już taki poziom, że można dostosować różne modele, do każdej nawet najbardziej wymagającej instalacji. W ofertach producentów znajdziemy złączki o różnym przeznaczeniu, funkcjonalności jaki i obciążeniu prądowym. Złączki głównie dzielimy ze względu na mechanizm połączeń, na przykład złączki śrubowe, złączki sprężynowe, złączki samozaciskowe.

Pobierz schemat elektryczny

Do kursu potrzebny będzie Wam przykładowy schemat. W sieci znalazłem schemat elektryczny i AKPiA pompowni ścieków. Myślę że na początek wystarczy. Poniżej ta sama dokumentacja z trzech różnych źródeł. Jakby komuś nie działał link to prosimy o kontakt, wyślemy schemat.

SCHEMAT ELEKTRYCZNY - link 1.
SCHEMAT ELEKTRYCZNY - link 2.
SCHEMAT ELEKTRYCZNY - link 3.

Dokumentacja zawiera też opis i rysunki.

Co to jest złączka a inaczej zug lub zacisk:

Opis złączki pojawił się w naszym Kursie Automatyki w minucie 6:30 w odcinku 1:

Obok symbolu złączki umieszcza się jej oznaczenie - w tym przypadku L1. W schemacie jest wiele złączek i listw zaciskowych. Poniżej znajduje się zestawienie symbolu złączki, jej wyglądu i umieszczenia na schemacie. Symbolem złączki jest małe kółko, które umieszcza się na linii połączenia kablowego, które łączy złączka.

Złączka którą wybrałem do przykładu służy do podłączenia pierwszej fazy w trójfazowym układzie zasilania. Można przypisać jej następujące parametry:

Symbol złączki w schemacie znajduje się na stronie 3 w kolumnie 2 i wierszu F,

Na stronie 13 w kolumnie 1 i wierszu B można określić gdzie złączka została umieszczona w szafie elektrycznej,

Złączka jest przypisana do listwy zaciskowej X1 do sekcji „ZASILANIE",

Na stronie 27 (wg PDF) „Zestawienie zacisków" można dowiedzieć się, że złączka X1:L1 ma kod ZUG-G10.

UWAGA! Symbolu złączki nie należy mylić z symbolem połączenia, przedstawionego poniżej:

Połączenia na schemacie elektrycznym - czarne kropki

SYMBOL OPIS SYMBOLU WYGLĄD SCHEMAT

*

Połączenie przewodów

Przykładowo:

np. strona 3 pozycja 4 E

Połączenia w układach elektrycznych i sterowania nie są wykonywane tylko za pomocą złączek. Końcówki przewodów mogą być łączone również na zaciskach innych urządzeń. Wyjaśniliśmy to w drugim odcinku kursu automatyki:

Co to jest listwa zaciskowa

Pojedyncza złączka służy do przedłużenia połączenia kablowego. Montując złączki jedna obok drugiej na szynach uzyskuje się listwy zaciskowe, które służą do organizacji połączeń w szafach elektrycznych. Listwy zaciskowe w prostych instalacjach oznacza się znakami X1, X2, X3, X4. W bardziej skomplikowanych szafach elektrycznych listwy dzieli się i oznacza np. według funkcji.

Przykładowo jeżeli do szafy elektrycznej jest podłączonych 20 czujników analogowych i 20 sygnałów cyfrowych to dla lepszej organizacji mogą być zainstalowane 2 listwy zaciskowe (np AN1 i DI1). Jeżeli chcielibyśmy brnąć dalej to sygnały analogowe można rozłożyć na kolejne listwy np.:

listwa ANT0.1 dla czujników temperatury na kotłach,

listwa ANT0.2 dla czujników temperatury na rurociągach,

listwa ANC1 dla czujników ciśnienia,

listwa ANP1 dla czujników poziomu,

itp. itd.

Chociaż w praktyce najczęściej spotkamy listwy i złączki z oznaczeniem litery X.

SYMBOL OPIS SYMBOLU WYGLĄD SCHEMAT

Listwa zaciskowa

Przykładowo na fotografii widać 4 listwy zaciskowe: X2, 3X1, X3 i EX1

np. strona 3 pozycja 4 E

Należy zauważyć że na schematach listwy zaciskowe oznacza się w jednym miejscu po lewej stronie (X1). Jeżeli kolejne zaciski są umieszczone w jednej poziomej linii, to do następnych zacisków można nie dopisywać oznaczenia listwy. Nie ma konieczności, aby listwa zaciskowa była narysowana tylko w jednym miejscu na schemacie. Dla organizacji i czytelności schematu daną listwę można rozrysować na kilku stronach, niekoniecznie w kolejności.

Podłączenie do szafy elektrycznej zasilania i urządzeń zewnętrznych

Na schemacie przykładowym pompowni ścieków zastosowano jedną listwę zaciskową X1 do podłączenia wszystkich urządzeń. W małych szafach AKPiA nie jest to duży problem, lecz w większych instalacjach takie rozwiązania są niedopuszczalne. Osobiście podzieliłbym listwę X1 na 4, chociażby z tego względu, że zaciski do podłączenia pomp mają identyczne oznaczenia:

Rozdzielenie potencjału na listwie złączek

Złączki można stosować do rozdzielenia potencjału. Przykładowo jeżeli chcemy zrobić listwę z siedmioma zaciskami i na wszystkich ma być ten sam potencjał np 24VDC, to możemy zastosować specjalnie do tego przeznaczone mostki. Wyglądało by to następująco:

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak czytać schematy elektryczne? #1 ZŁĄCZKI

# data[].attributes.attachment_link.description
Artykuł z serii: Kurs czytania schematów elektrycznych Kurs czytania schematów zaczniemy od najprostszego elementu, jaki możemy znaleźć w szafie elektrycznej - złączki kablowej (ZUG). Złączki są bardzo istotnym elementem niemal w każdej instalacji elektrycznej i AKPiA. Zapewniają bezpieczeństwo instalacji i pewność połączeń.

# data[].attributes.body
od 6:30 opis złączki

# data[].attributes.attachment_link.title
Kurs Automatyki #1 Napięcie elektryczne, budowa układu sterowania

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Artykuł z serii: Kurs czytania schematów elektrycznych
Przekaźniki są podstawowymi urządzeniami niemal w każdej instalacji elektrycznej i AKPiA. Zasada działania przekaźników jest prosta: wysterowanie cewki przekaźnika powoduje przekazanie sygnału dalej, przez styki.

Na wstępnie lekcji musimy zrozumieć jak działają przekaźniki, jakie są ich cechy i funkcje. Dopiero wtedy w pełni możemy zrozumieć jak odczytać symbole przekaźnika na schemacie.

#0 Działanie przekaźnika elektromagnetycznego

W uproszczeniu, przekaźnik składa się z dwóch części: z cewki i styków. Jeżeli wysterujemy elektrycznie cewkę to styki się zamkną lub otworzą.

cewka - charakteryzuje się napięciem zasilania. Aby „uruchomić, wyzwolić" cewkę elektryczną należy zasilić ją prądem stałym lub zmiennym w zależności od typu cewki. Najczęściej spotykane cewki ze względu na napięcie zasilania to:

styki - charakteryzują się stanem (otwarte lub zamknięte) podczas spoczynku cewki i po jej wysterowaniu. W większości przypadków stosuje się trzy rodzaje styków:

NO - styk normalnie otwarty. Styk ten jest otwarty (nie przewodzi prądu), kiedy cewka nie jest wysterowana i zamyka się (przewodzi prąd), kiedy cewka jest wysterowana.

NC - styk normalnie zamknięty. Styk ten jest zamknięty, kiedy cewka nie jest wysterowana i otwiera się, kiedy cewka jest wysterowana.

NCNO (lub c/o ang. close/open)- styk przełączny między NC a NO.

Pamiętam jak pierwszy raz w życiu miałem z tym styczność i moja wyobraźnia była lekko zagubiona. Dlatego dla początkujących umieszczam film z YouTube użytkownika RS Elektronika, który szczegółowo tłumaczy jak działa przekaźnik:

Film można oglądać od 3:31.

#1 Symbole przekaźnika

Symbol przekaźnika składa się z dwóch części - cewki i styków. Cewka w przekaźniku jest tylko jedna, natomiast styków w przekaźniku może być wiele. O liczbie i typie styków decyduje model przekaźnika. Między innymi możemy wyróżnić:

przekaźniki jednopolowe - posiadają jedne pole styków, zazwyczaj
przełączne między NC a NO,

przekaźniki dwupolowe - posiadają 2 pola styków,

przekaźniki czteropolowe - posiadają 4 pola styków.

W przekaźniku dwupolowym podanie napięcia na cewkę przekaźnika wyzwoli przełączenie w dwóch polach styków na raz. Symbolika przekaźników na schematach elektrycznych została przedstawiona poniżej:

SYMBOL

OPIS

Cewka przekaźnika elektromagnetycznego

Cewka przekaźnika elektromagnetycznego z opisem. Po lewej stronie cewki umieszcza się jej niepowtarzalną nazwę ID, w tym przypadku -K2. Na schemacie nie może być więcej niż jedna cewka danego przekaźnika, tym samym nie może być dwóch cewek o tym samym ID. Pod ID na niektórych schematach można znaleźć opis, który ma pomóc w zidentyfikowaniu urządzenia np. firma, model, funkcje, napięcie cewki

Symbol styku przełącznego NC NO (lub c/o ang. close/open). Jeżeli styk jest narysowany na tej samej stornie co cewka do której należy oraz w tej samej linii co cewka, to styk może nie mieć dorysowanego ID.

Symbol styku przełącznego NC NO z opisem. Po lewej stronie styku umieszcza się ID przekaźnika (-K2) jeżeli:

styk jest narysowany na tej samej stronie ale nie po prawej stronie cewki i nie w tej samej linii co cewka,

styk jest narysowany na innej stronie, wtedy pod ID możemy spotkać index (/1.3 - strona 1 kolumna 3), który mówi nam gdzie na schemacie możemy odnaleźć cewkę do której należy ten styk

Symbole całego przekaźnika 4 polowego c/o, tj. cewka ze stykami.

Styk NC, normalnie zamknięty, styk rozwierny

Styk NO, normalnie otwarty, styk zwierny

#2 Przekaźniki na schematach elektrycznych - czytanie

No właśnie! O co chodzi z tym opisem normalnie otwarty, normalnie zamknięty. Dlaczego normalnie? Postaram się Wam to wyjaśnić. Normalnie - czyli w stanie przed wysterowaniem cewki. Schemat musi zostać narysowany w taki sposób, aby przedstawiał instalację w stanie przed podaniem napięcia zasilającego i przed wykonaniem jakiegokolwiek działania w układzie sterowania (np. przed wciśnięciem jakiegoś przycisku, przed wysterowaniem cewki itp). Przeanalizujmy poniższy wycinek schematu 1. Układ jest zasilany napięciem 24VDC. Wciśnięcie przycisku S1 spowoduje wysterowanie przekaźnika K2 i zmianę pozycji styków 11,12,14 oraz 21,22,24:

Schemat 1 przedstawia układ elektryczny w stanie beznapięciowym i przed wykonaniem jakiejkolwiek czynności.
Po podaniu zasilania 24VDC na zaciski + i -:

1. Cewka przekaźnika -K2 nie ma zasilania więc nie jest wysterowana, dlatego że przycisk -S1 nie jest wciśnięty.

2. Na przyłączach 11,12,14 przejście jest tylko między przyłączami 11 i 12 więc lampka -H9 nie ma zasilania i nie świeci.

3. Na przyłączach 21,22,24 przejście jest tylko między przyłączach 21 i 22 więc lampka -H10 ma zasilanie i świeci.

Po wciśnięciu przycisku -S1:

1. Cewka przekaźnika -K2 ma zasilanie więc jest wysterowana.

2. Na przyłączach 11,12,14 następuje zmiana przejścia z 11 i 12 na 11 i 14 więc lampka -H9 ma zasilanie i świeci

3. Na przyłączach 21,22,24 następuje zmiana przejścia z 21 i 22 na 21 i 24 więc lampka -H10 nie ma zasilania i nie świeci.

Zupełnie odwrotną sytuację będziemy mieli jeżeli przycisk -S1 zamienimy na NC (-S2):

Po podaniu zasilania przed wciśnięciem -S2 od razu zaświeci lampka -H9, a lampka -H10 będzie zgaszona (ponieważ od razu po podaniu zasilania zadziała przekaźnik i przełączy styki). Następnie po wciśnięciu -S2 lampka -H9 zgaśnie a zapali się lampka -H10.

Jeżeli pierwszy raz masz styczność ze stykami NC i NO, to przeanalizuj proszę te dwa schematy.

#3 Przekaźniki na gotowym schemacie pompowni ścieków

Pobierz schemat elektryczny

Do kursu potrzebny będzie Wam przykładowy schemat. W sieci znalazłem schemat elektryczny i AKPiA pompowni ścieków. Myślę że na początek wystarczy. Poniżej ta sama dokumentacja z trzech różnych źródeł. Jakby komuś nie działał link to prosimy o kontakt, wyślemy schemat.

SCHEMAT ELEKTRYCZNY - link 1.
SCHEMAT ELEKTRYCZNY - link 2.
SCHEMAT ELEKTRYCZNY - link 3.

Dokumentacja zawiera też opis i rysunki.

Na schemacie elektrycznym i AKPiA pompowni ścieków można znaleźć następujące modele przekaźników:

10 zwykłych przekaźników elektromagnetycznych 4 polowych ze stykami c/o (od -K1 do -K10).

1 przekaźnik czasowy (-PC1)

1 przekaźnik bistabilny (-K11)

W tej lekcji skupimy się na przekaźnikach elektromagnetycznych, ze schematu pompowni ścieków wybrałem do analizy przekaźnik K5. Na poniższych slajdach dość szczegółowo wyjaśniłem jakie informacje możemy uzyskać na jego temat.

#4 Podsumowanie

Na uwagę zasługuje fakt, że schematy elektryczne i AKPiA mogą różnić się od siebie pod wieloma względami. Wygląd schematu zależy od wielu czynników a między innymi:

od Projektanta / Kreślarza i jego nawyków, umiejętności, wiedzy i cierpliwości.

od środowiska w jakim powstaje schemat (np. EPLAN, WSCAD, See Electrical itp)

od etyki projektowania, to jest stosowania norm (np. IEC)

od terminu „dead line" ukończenia projektu :), choć są projektanci i firmy, którzy ponad wszystko stawiają na jakość.

Na przykład: na przedstawionym obiekcie pompowni ścieków, zainstalowano przekaźniki czteropolowe ze stykami przełącznymi c/o (przełączne między NC a NO) tzn. takie:

Jednak na schemacie pompowni ścieków narysowane są styki w taki sposób w jakim zostały wykorzystane, tj tylko przyłącza 11,14 (przyłącze 12 nie bierze udziału w układzie sterowania więc zostało pominięte w schemacie.)" :

Takie praktyki są dość często stosowane choć w mojej opinii, lepiej jest jak rysuje się cały symbol styku.

#5 Film z Kursu Automatyki

W trzecim odcinku Kursu Automatyki opowiadamy o sterowaniu ręcznym, ale cały czas pojawiają się zagadnienia związane ze stykami i przekaźnikami. Polecam obejrzeć cały odcinek.

Jeżeli masz jakieś wątpliwości, pytania lub uwagi to proszę napisz to w komentarzu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak czytać schematy elektryczne? #2 PRZEKAŹNIKI

# data[].attributes.attachment_link.description
Artykuł z serii: Kurs czytania schematów elektrycznych Przekaźniki są podstawowymi urządzeniami niemal w każdej instalacji elektrycznej i AKPiA. Zasada działania przekaźników jest prosta: wysterowanie cewki przekaźnika powoduje przekazanie sygnału dalej, przez styki. Na wstępnie lekcji musimy zrozumieć jak działają przekaźniki, jakie są ich cechy i funkcje.

# data[].attributes.body
Gość opisuje jak zamontowąc przekaźnik bistabilny do sterowania oświetleniem (klik-właczony; klik-wyłączony)

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Tanie czujniki stosowane w elektronice i automatyce przemysłowej- czujniki, wyłączniki krańcowe, joysticki

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Artykuł z serii: Kurs czytania schematów elektrycznych
Stycznik - elektryczny łącznik mechanizmowy, przestawiany w sposób inny niż ręczny, o tylko jednym położeniu spoczynkowym styków ruchomych, zdolny do załączania, wyłączania i przewodzenia prądu w normalnych warunkach pracy obwodu, a także przy przeciążeniach. [1]

Załóżmy, że nie wiem co to stycznik. Czytam powyższą definicję i... dalej nie wiem. Na wstępie postaram się Wam wytłumaczyć czym jest stycznik - po prostu. Następnie przejdziemy do jego symboliki i oznaczeniach tego urządzenia na schematach.

#0 Co to jest stycznik?

W poprzedniej lekcji #2 dość szczegółowo zostały opisane przekaźniki elektromagnetyczne. Styczniki można porównać do przekaźników, ponieważ zasada działania jest bardzo podobna: załączając cewkę stycznika zamykają się (zwierają) styki główne stycznika. Główna różnica między przekaźnikiem a stycznikiem polega na tym, że styczniki służą do załączania obwodów głównych (np. silników), natomiast przekaźniki mają za zadanie łączenie obwodów pomocniczych (np. sygnalizacyjnych, sterowniczych).

Poniższa animacja pokazuje stycznik podczas załączenia. Po wysterowaniu cewki (żółta) styki główne stycznika zamykają się (czerwone) i prąd przepływa ze źródła do odbiornika (np. silnika):

Rys. 2. Załączenie stycznika

Można zatem powiedzieć, że stycznik jest to łącznik, którego zestyki robocze są zamykane przy pomocy elektromagnesu (cewki) i utrzymywane w takim stanie, dopóki napięcie cewki jest odpowiednio wysokie. Po przerwaniu obwodu cewki elektromagnesu następuje opadnięcie zwory (pod wpływem działania sprężyny) i otwarcie zestyków roboczych.

W uproszczeniu stycznik składa się z cewki, styków roboczych (głównych) oraz ze styków dodatkowych/pomocniczych.

Cewka - charakteryzuje się napięciem zasilania. Aby „uruchomić, wyzwolić" cewkę elektryczną należy zasilić ją prądem stałym lub zmiennym w zależności od typu cewki. Najczęściej spotykane cewki ze względu na napięcie zasilania to:

Styki robocze - są to styki główne stycznika, najczęściej trzy ze względu na 3-fazowe odbiorniki; normalnie otwarte - zwierne. w stosunku do styków pomocniczych lub styków przekaźnika, styki główne służą do uruchomienia odbiorników silnoprądowych (np. silniki, wentylatory, grzałki).

Styki pomocnicze - mają taką samą rolę jak styki przekaźnika. Służą do przekazywania informacji. Mogą być stykami NO lub NC (patrz lekcja #2). Załączają (NO) lub rozłączają (NC) się razem ze stykami głównymi, zaraz po wysterowaniu cewki. Styki pomocnicze stycznika wykorzystuje do:

przekazania informacji o pracy odbiornika, np do sterownika PLC lub zapalając lampkę sygnalizacyjną,

blokady załączenia innego stycznika,

samo-podtrzymania stycznika,

logiki sterowania stycznikami, np. sterowanie kaskadowe,

#1 Stycznik VS Przekaźnik

Poniższa tabela przedstawia podsumowanie różnic między stycznikiem a przekaźnikiem:

STYCZNIK PRZEKAŹNIK

RÓŻNICE

Rys. 3 Stycznik 3-fazowy

Rys 4. Przekaźnik elektromagnetyczny,
2-polowy

Urządzenie do załączania układów silnoprądowych. Styczniki stosowane są do załączania urządzeń elektrycznych takich jak silniki, grzałki, transformatory itp.

Urządzenia, które załączają/przekazują sygnały niskoprądowe lub sygnały o potencjale zerowym. Przekaźniki stosowane są np. do przekazania sygnału do sterownika PLC, załączenia sygnalizacji itp.

Większe rozmiary ze względu na ich przeznaczenie

Mniejsze rozmiary.

Większa obciążalność prądowa styków głównych stycznika. Styki dodatkowe (o funkcji takiej samej jak styki przekaźnika) mają zazwyczaj mniejszą obciążalność.

Mniejsza obciążalność prądowa styków przekaźnika. Prąd roboczy styków przekaźnika zwykle wynosi od 0,5 do 10A.

Stosunkowo mniejsza trwałość przełączeń.

Większa trwałość przełączeń.

CECHY WSPÓLNE

Podobna zasada działania, podanie napięcia na cewkę uruchomi styki,

Cewki mogą mieć takie samo napięcie zasilania.

Symbol cewki może być taki sam,

Symbole styków dodatkowych stycznika, mogą być takie same jak styki przekaźnika,

#2 Symbole stycznika

Symbol stycznika składa się z trzech części: cewki, styków głównych i styków dodatkowych.

Cewka w styczniku może być tylko jedna.

Styki główne przekaźnika są trzy i zawsze rysuje się je jako jeden symbol w postaci trzech styków.

Styki dodatkowe jako symbol, stosuje się tak samo jak styki przekaźnika. Może być ich kilka w zależności od stycznika i doczepianych modułów. Można je rysować nie koniecznie na tej samej stronie co cewka lub styki główne stycznika.

SYMBOL

OPIS

Cewka stycznika

Cewka stycznika z opisem. Po lewej stronie cewki umieszcza się jej niepowtarzalną nazwę ID, w tym przypadku -ST1. Na schemacie nie może być więcej niż jedna cewka danego stycznika, tym samym nie może być dwóch cewek o tym samym ID. Pod ID na niektórych schematach można znaleźć opis, który ma pomóc w zidentyfikowaniu urządzenia np. firma, model, funkcje, napięcie cewki

Symbol styków głównych stycznika. Styki główne zawsze są rysowane razem.

Symbole całego stycznika. Cewka, styki główne i dwa styki dodatkowe NO i NC. Jeżeli taki symbol jest narysowany w jednej linii to ID (-ST1) może być przypisane tylko do cewki. Od cewki do ostatniego styku na większości schematach jest narysowana przerywana linia.

Styk dodatkowy NC, normalnie zamknięty, styk rozwierny, może mieć inne oznaczenia przyłączy, np 51 i 52, 61 i 62

Styk dodatkowy NO, normalnie otwarty, styk zwierny, może mieć inne oznaczenia przyłączy, np 23 i 24, 33 i 34

#3 Jak czytać schematy elektryczne - Stycznik

Do wyjaśnienia działania stycznika przygotowałem schemat (Rys 5.) z opcją samo-podtrzymania pracy silnika. Dzięki połączeniu równoległemu przycisku START i dodatkowego styku NO stycznika możliwa jest ciągłość pracy silnika po puszczeniu przycisku START.

Rys. 5. Przykład - samo-podtrzymanie stycznika po wciśnięciu START
Schemat - PDF (Rys. 5).
Elementy:

RG1 - wyłącznik główny

Q1 - wyłącznik silnikowy

ST1 - stycznik ze stykiem dodatkowym

M1 - silnik trójfazowy

S2 - przycisk NC

S1 - przycisk NO

X1,X2 - złączki

Przeanalizujmy po kolei układ sterowania z rysunku 5:

1. Aby silnik ruszył musimy załączyć wyłącznik główny -RG1, wyłącznik silnikowy-Q1, oraz cewkę stycznika -ST1.

2. Jeżeli załączymy wyłącznik silnikowy -Q1 to w obwodzie sterowania 24VDC styk -Q1(13,14) zamknie się.

3. Przycisk STOP -S2 jest NC - normalnie zamknięty więc niewciśnięty przewodzi prąd.

4. Wciskając przycisk START -S1 załączymy cewkę stycznika -ST1. Cewka załączy styki główne oraz zamknie styk dodatkowy NO stycznika - ST1 (13,14).

5. Puszczając przycisk START -S1, cewka stycznika nadal będzie zasilana przez dodatkowe styki stycznika -ST1. Oznacza to, że silnik wystartował po jednokrotnym wciśnięciu przycisku START i nadal pracuje.

6. Dopiero wyłączymy stycznik -ST1, przerywając obwód przyciskiem STOP -S2 lub po przeciążeniu silnika i zadziałaniu wyłącznika -Q1 (jego styk dodatkowy -Q1 13,14 po przeciążeniu się rozłączy).

Dodatkowe wnioski z rysunku 5:

Na schematach przy urządzeniach głównych (np. cewki, wyłączniki silnikowe) mogą pojawiać się dodatkowe niepodłączone symbole. Na rys. 5. widać że obok symbolu wyłącznika silnikowego -Q1 pojawił się niepodłączony styk NO 13,14. Jest to taki spis treści dodatkowych styków urządzenia, pod tym stykiem jest odniesienie do jego pozycji 1.3 (strona 1 kolumna 3). Jest to bardzo przydatne gdy wyłącznik silnikowy jest na jednej stronie a jego styk dodatkowy znajduje się np. kilka stron dalej.

Przeanalizujcie jak by działał układ, gdybyśmy zabrali dodatkowy styk stycznika -ST1 (13,14). Po wciśnięciu START -S1 silnik by się uruchomił ale po puszczeniu natychmiast by się zatrzymał.

Zauważcie że silnik jest zasilany 400V i takie jest napięcie na stykach głównych stycznika natomiast cewka -ST1 jest zasilania napięciem stałym 24VDC.

#4 Styczniki na gotowym schemacie pompowni ścieków

Pobierz schemat elektryczny

Do kursu potrzebny będzie Wam przykładowy schemat. W sieci znalazłem schemat elektryczny i AKPiA pompowni ścieków. Myślę że na początek wystarczy. Poniżej ta sama dokumentacja z trzech różnych źródeł. Jakby komuś nie działał link to prosimy o kontakt, wyślemy schemat.

SCHEMAT ELEKTRYCZNY - link 1.
SCHEMAT ELEKTRYCZNY - link 2.
SCHEMAT ELEKTRYCZNY - link 3.

Dokumentacja zawiera też opis i rysunki.

W przykładowym schemacie pompowni są dwa odbiorniki wysokoprądowe - pompy ściekowe, a zatem styczniki są dwa. Każdy silnik musi zostać zabezpieczony przed przeciążeniem, dlatego przed stykami głównymi stycznika znajduje się wyłącznik silnikowy. Styk dodatkowy stycznika został wykorzystany do zapalenia lampki oraz do przekazania sygnału do sterownika MT101. Na poniższych slajdach umieściłem komentarze dotyczące tych styczników:

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak czytać schematy elektryczne? #3 STYCZNIKI

# data[].attributes.attachment_link.description
Artykuł z serii: Kurs czytania schematów elektrycznych Stycznik - elektryczny łącznik mechanizmowy, przestawiany w sposób inny niż ręczny, o tylko jednym położeniu spoczynkowym styków ruchomych, zdolny do załączania, wyłączania i przewodzenia prądu w normalnych warunkach pracy obwodu, a także przy przeciążeniach. [1] Załóżmy, że nie wiem co to stycznik.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Artykuł z serii: Kurs czytania schematów elektrycznych
W dwóch poprzednich lekcjach pisałem o przekaźnikach i stycznikach, gdzie styki były przełączane elektromagnetycznie. Istnieje wiele innych urządzeń, w których styki przełączane są mechanicznie, indukcyjnie, pneumatycznie lub hydraulicznie. W tej lekcji przedstawię zestawienie symboli styków wraz z ich napędami.

Z poprzedniej lekcji #2 wiemy, że styki mogą być normalnie otwarte (NO) i normalnie zamknięte (NC) lub przełączne (NCNO). Jednak zwarcie lub rozwarcie styków może zostać wysterowane na wiele sposobów - dzięki napędom. W lekcji #2 i #3 opisane zostały napędy elektromagnetyczne - cewki. W tym artykule przedstawię inne rodzaje sterowania stykami.

#0 Rodzaje styków - symbole elektryczne

Na schematach można spotkać jeszcze kilka innych symboli styków np. przelotowe, z samoczynnym cofaniem i inne funkcyjne, raczej rzadko stosowane. Analizując schemat elektryczny w pierwszej kolejności powinniśmy zwrócić uwagę na napęd, który wyzwala styk i przeanalizować jego zastosowanie w schemacie.

#0 Napędy styków

Na schematach elektrycznych napędy styków mogą być rysowane na kilka sposobów. Na przykład cewki elektromagnetyczne mogą być rysowane na innej stronie schematu niż styki. Ta zasada tyczy się też urządzeń o specjalnych funkcjach, np. czujnik kontroli faz może zostać narysowany na jednej stronie a jego styk dodatkowy już na kolejnej. Napędy wraz ze stykami można rysować też jako jeden symbol np. presostat. W schemacie elektrycznym nie będzie narysowany rurociąg w którym zainstalowany jest presostat a jedynie jego styk. Dlatego przy stykach sterowanych inaczej niż elektrycznie rysuje się ich napęd. Poniżej przykład na presostacie:

Symbol

Nazwa

Opis

Wygląd

Przełącznik ciśnieniowy; Presostat ze stykiem NO. Napędem styku jest ciśnienie np. powietrza, cieczy.

Presostat można nazwać przekaźnikiem ciśnienia. Np. jeżeli ciśnienie w jakimś rurociągu będzie większe niż ustawione na presostacie, to zostanie zwarty styk presostatu.

#1 Napędy mechaniczne - symbole elektryczne

Napędy mechaniczne to takie, które są sterowane ręcznie przez człowieka (np. przyciski, przełączniki) lub w wyniku akcji jakiegoś elementu mechanicznego (krańcówki, krzywki) . Co to jest przycisk pewnie każdy wie. Przyciski można spotkać niemal wszędzie, w windzie, na klawiaturze, na pilocie telewizora - są to przyciski monostabilne. A przyciski a raczej przełączniki, takie jak w niektórych samochodach np. od świateł awaryjnych, przeciwmgielnych - są to przyciski bistabilne czyli takie, które pozostają w pozycji wciśniętej po wyzwoleniu i powracają do pozycji pierwotnej po ponownym wciśnięciu - analogicznie z przekręcaniem. W automatyce przyciski monostabilne służą do prostych funkcji sterowania takich jak start, stop, reset lub np. zabezpieczeń - krańcówki.

Niemal w każdej maszynie można spotkać przyciski bezpieczeństwa, które prawie zawsze są ryglowane. Ryglowanie oznacza, że przycisk zostanie zablokowany po wciśnięciu. Odryglowanie takiego przycisku jest możliwe dopiero po przekręceniu przycisku lub mocnym odciągnięciu a nawet dopiero po przekręceniu kluczyka. Przyciski bezpieczeństwa służą do rozłączenia obwodu sterowania i mają za zadanie spowodować możliwie najszybsze zatrzymanie maszyny. Między innymi dlatego do przycisków bezpieczeństwa zawsze stosuje się styki NC - wciśnięcie takiego przycisku rozwiera obwód.

W poniższej tabeli symbole elektryczne napędów zostały głównie narysowane ze stykami NO, dlatego że napęd dla styków NC i przełącznych c/o będzie wyglądał identycznie, różnią się tylko typ styków.

Symbole elektryczne - styki z napędem ręcznym:

#2 Napędy sensoryczne; czujniki - symbole elektryczne

Napędy sensoryczne to takie, które wychwytują sygnał z otaczającego ich środowiska. Zazwyczaj takie czujniki zawierają elektronikę. W skład takich napędów wchodzą, czujniki indukcyjne, optyczne, akustyczne magnetyczne itp.

Symbole elektryczne czujników:

#3 Styki na schemacie elektrycznym pompowni ścieków

Pobierz schemat elektryczny

Do kursu potrzebny będzie Wam przykładowy schemat. W sieci znalazłem schemat elektryczny i AKPiA pompowni ścieków. Myślę że na początek wystarczy. Poniżej ta sama dokumentacja z trzech różnych źródeł. Jakby komuś nie działał link to prosimy o kontakt, wyślemy schemat.

SCHEMAT ELEKTRYCZNY - link 1.
SCHEMAT ELEKTRYCZNY - link 2.
SCHEMAT ELEKTRYCZNY - link 3.

Dokumentacja zawiera też opis i rysunki.

Na naszym przykładowym schemacie elektrycznym jest parę błędów. Między innymi na oznaczeniu styków przełącznika S1 i S2 - R0A (Sterowanie manualne/ręczne / Wyłączone / Automatyczne). Według zestawienia aparatury (strona 25 wg. PDF) są to przełączniki pokrętne SP22-P3-10. Na slajdzie 2 umieściłem poprawki do przełącznika S1.

# data[].attributes.attachment_link.title
KURS - Jak czytać schematy elektryczne. LEKCJA #4 symbole elektryczne

# data[].attributes.attachment_link.description
Artykuł z serii: Kurs czytania schematów elektrycznych W dwóch poprzednich lekcjach pisałem o przekaźnikach i stycznikach, gdzie styki były przełączane elektromagnetycznie. Istnieje wiele innych urządzeń, w których styki przełączane są mechanicznie, indukcyjnie, pneumatycznie lub hydraulicznie. W tej lekcji przedstawię zestawienie symboli styków wraz z ich napędami.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Artykuł z serii: Kurs czytania schematów elektrycznych
Artykuł stanowi zestawienie najczęściej używanych aparatów zabezpieczeń i ich symboli w instalacjach elektrycznych i automatyki.

Na wstępie artykułu przedstawię ogólne zestawienie elementów, z których składają się symbole zabezpieczeń. Następnie postaram się wyjaśnić działanie następujących zabezpieczeń:

Wyłącznik nadprądowy „ES",

Wyłącznik różnicowo-prądowy,

Wyłącznik silnikowy,

SYMBOLE ZABEZPIECZEŃ - SKŁADOWE

Rozłącznik izolacyjny bezpiecznikowy jednobiegunowy;
Taki rozłącznik zawiera w sobie wkładkę bezpiecznikową topikową.

Wyzwalanie cieplne, termiczne

Wyzwalanie cieplne stanowi zabezpieczenie przeciążeniowe odbiornika. Stosowane np w wyłącznikach silnikowych

I>
Wyzwalanie nadprądowe
Wyzwalanie cieplne stanowi zabezpieczenie przeciwzwarciowe. Stosowane np w wyłącznikach silnikowych.

U>
Wyzwalanie nadnapięciowe
Pobudzenie po przekroczeniu napięcia.

Stosowane w specjalnych urządzeniach zabezpieczających.

U<
Wyzwalanie podnapięciowe
Pobudzenie po obniżeniu napięcia.

Stosowane w specjalnych urządzeniach zabezpieczających.

U=0
Wyzwalanie zeronapięciowe
Pobudzenie po zaniku napięcia.

Stosowane w specjalnych urządzeniach zabezpieczających.

IΔ
Wyzwalanie różnicowo prądowe
Stosowane w wyłącznikach różnicowo prądowych

Zamek z blokadą mechaniczną (łącznika)
Ogólny symbol zamka w zabezpieczeniach

Stosowany w zabezpieczeniach z blokadą.

WYŁĄCZNIK NADPRĄDOWY

Wyłącznik instalacyjny (wyłącznik nadmiarowo-prądowy, wyłącznik instalacyjny typu DS nazywany też potocznie eską) - element instalacji elektrycznej, którego zadaniem jest przerwanie ciągłości obwodu, gdy prąd płynący w tym obwodzie przekroczy wartość bezpieczną dla tego obwodu. Wyłączniki te przeznaczone są do sterowania i zabezpieczeń przed skutkami przetężeń (przeciążeń i zwarć) obwodów odbiorczych instalacji oraz urządzeń elektrycznych w gospodarstwach domowych i innych.[wiki]

WYŁĄCZNIK RÓŻNICOWO-PRĄDOWY

Wyłącznik różnicowoprądowy - zabezpieczenie elektryczne, urządzenie, które rozłącza obwód, gdy wykryje, że prąd elektryczny wypływający z obwodu nie jest równy prądowi wpływającemu. Służące do uzupełnienia ochrony ludzi przed porażeniem prądem elektrycznym przy dotyku pośrednim, jak i bezpośrednim ogranicza także skutki uszkodzenia urządzeń, w tym wywołanie pożaru.

Na poniższym filmie pewien użytkownik YouTube przeprowadza prosty test działania różnicówki. Czarny przewód (mostek/zworka) symbolizuje człowieka i przepływający przez niego prąd (porażenie elektryczne). Wyłącznik różnicowo-prądowy w chwili wykrycia upływu prądu niemal natychmiast rozłącza zasilanie:

https://www.youtube.com/watch?v=7IH117xmT4c

Wyłącznik różnicowoprądowy czteropolowy
Zabezpieczenie przeciwporażeniowe w instalacjach trójfazowych

Budowa wyłącznika różnicowoprądowego (patrz rysunek 1):

1. Obwód testowania wyłącznika - umożliwia jego sprawdzenie pod napięciem elektrycznym.

2. Zestyki torów prądowych wraz z zamkiem i dźwignią załączającą. Wyzwalacz różnicowoprądowy rozłącza zamkiem mechanicznym zestyki torów prądowych i powoduje opadnięcie dźwigni.

3. Dźwignia załączająca.

4. Zaciski wejściowe (część nieruchoma zestyków).

5. Zaciski wyjściowe.

6. Przekładnik Ferrantiego z wyzwalaczem różnicowoprądowym. [tutaj doczytaj]

Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej o wyłącznikach różnicowoprądowych a przede wszystkim zrozumieć jak działa takie zabezpieczenie, to koniecznie zajrzyj na stronę

elektrykadlakazdego.pl -cz.1
elektrykadlakazdego.pl -cz.2

WYŁĄCZNIK SILNIKOWY

Wyłączniki silnikowe są elementami do łączenia, ochrony i rozdzielania obwodów prądowych przede wszystkim obciążeń z silnikami. Jednocześnie zabezpieczają te silniki przed zniszczeniem w następstwie zablokowanego rozruchu, przeciążenia, zwarcia i braku jednej fazy w sieciach trójfazowych. Posiadają one termiczny wyzwalacz do ochrony uzwojenia silnika (zabezpieczenie przeciążeniowe) i wyzwalacz elektromagnetyczny (zabezpieczenie zwarciowe).

ZABEZPIECZENIA NA GOTOWYM SCHEMACIE ELEKTRYCZNYM

Pobierz schemat elektryczny

Do kursu potrzebny będzie Wam przykładowy schemat. W sieci znalazłem schemat elektryczny i AKPiA pompowni ścieków. Myślę że na początek wystarczy. Poniżej ta sama dokumentacja z trzech różnych źródeł. Jakby komuś nie działał link to prosimy o kontakt, wyślemy schemat.

SCHEMAT ELEKTRYCZNY - link 1.
SCHEMAT ELEKTRYCZNY - link 2.
SCHEMAT ELEKTRYCZNY - link 3.

Dokumentacja zawiera też opis i rysunki.

Poniżej umieszczam zaznaczone urządzenia ochronne na gotowym schemacie przepompowni ścieków.

Na temat zabezpieczeń można napisać kilku tomową książkę. Na forach internetowych specjaliści przekrzykują się jeden przez drugiego odpowiadając na pytania związane z zabezpieczeniami i wytykając nieprawidłowości. Temat doboru zabezpieczeń jest niezwykle skomplikowany dlatego jeżeli zauważysz gdzieś błąd w artykule, to bardzo Cię proszę, abyś napisał to w komentarzu lub w e-mailu.

# data[].attributes.attachment_link.title
SYMBOLE ZABEZPIECZEŃ - jak czytać schematy elektryczne.

# data[].attributes.attachment_link.description
Artykuł z serii: Kurs czytania schematów elektrycznych Artykuł stanowi zestawienie najczęściej używanych aparatów zabezpieczeń i ich symboli w instalacjach elektrycznych i automatyki. Na wstępie artykułu przedstawię ogólne zestawienie elementów, z których składają się symbole zabezpieczeń. Następnie postaram się wyjaśnić działanie następujących zabezpieczeń: Wyłącznik nadprądowy „ES", Wyłącznik różnicowo-prądowy, Wyłącznik silnikowy, Rozłącznik izolacyjny bezpiecznikowy jednobiegunowy; Taki rozłącznik zawiera w sobie wkładkę bezpiecznikową topikową.

# data[].attributes.headline
RÓŻNICA: ROZ. IZOLACYJNY - WYŁ. NADPRĄDOWY

# data[].attributes.subject
RÓŻNICA: ROZ. IZOLACYJNY - WYŁ. NADPRĄDOWY

# data[].attributes.attachment_link.title
Rozłącznik Izolacyjny czy Wyłącznik Nadprądowy?