# data[].attributes.body
Panspermía er sú hugmynd að líf á jörðinni hafi ekki kviknað hér, heldur borist hingað utan úr geimnum. Lífsfrumur eða byggingarefni lífsins gætu hafa ferðast með loftsteinum, halastjörnum eða geimryki og lent á jörðinni þar sem þær fundu hentugt umhverfi til að þróast

# data[].attributes.body
Fyrst nefnd af gríska heimspekingnum Anaxagoras. 5. öld f.Kr !

Endurvakin af vísindamönnum eins og Svante Arrhenius og Francis Crick (sem uppgötvaði DNA). Snemma á 20. öld !

# data[].attributes.body
🌠 1. Örverur geta lifað af í geimnum

Örverur sem eru kallaðar extremophiles geta lifað af geislun, mikinn kulda og lofftæmi. Það þýðir að þær getu lifað af í gegnum geiminn innan loftsteini eða ryk !

☄️ 2. Lífræn efni finnast í loftsteinum

Vísindamenn hafa fundið amínósýrur og önnur efni sem byggja upp líf í loftsteinum sem hafa lent á jörðinni.

🌍 3. Jörðin var sprengd af geimsteinum

Fyrir milljörðum ára var jörðin stöðugt sprengd af halastjörnum og loftsteinum. Ef þau báru með sér líf eða byggingarefni lífs, gætu þau hafa lifað hér !

💡 4. Líf byrjaði snemma á jörðinni

Líf virðist hafa byrjað mjög fljótt eftir að jörðin varð byggileg. Sumir telja það of hratt til að líf hafi myndast frá grunni. Kannski kom það utan að...

👽 5. Stýrð Panspermia (aukakenning)

Sumir vísindamenn, eins og Francis Crick, hafa velt fyrir sér hvort þróaðar verur hafi viljandi sent líf til jarðar!!! Þetta er mjög tilgátukennt, en hluti af umræðunni.

# data[].attributes.body
Sumar rannsóknir benda til þess að þróun lífs á jörðinni hafi farið í gegnum sérstök stig, eins og þróun tRNA og frumstæðra frumukerfa, sem virðast ekki samræmast því að líf hafi komið utan frá.

Skortur á beinum sönnunum

Þó að lífræn efni finnist í loftsteinum, þá hefur aldrei fundist örverulíf sem sannar að það hafi komið frá geimnum og lifað af á jörðinni.

# data[].attributes.body
GOV CIV Guardia. (engin dags.). Did life on Earth start in space? GOVCIVGuardia.pt https://is.gov-civ-guarda.pt/did-life-earth-start-space

# data[].attributes.attachment_link.title
Byrjaði líf á jörðinni í geimnum? Rannsókn finnur vísbendingar um panspermíu - Óvart Vísindi | September 2025

# data[].attributes.attachment_link.description
Ný rannsókn sýnir að bakteríur gætu lifað af ferðalögum frá jörðinni til Mars.

# data[].attributes.attachment_caption
Mynd af Hydrothermal vents frá Early Life Theories

# data[].attributes.body
Þessi kenning segir að líf á jörðinni gæti hafa byrjað við heita hveri á hafsbotni, þar sem heitt vatn og efni streyma út úr sprungum í jarðskorpunni.

# data[].attributes.attachment_caption
Mynd af Woods Hole Oceanographic Institution

# data[].attributes.body
1977 - Vísindamenn hjá Woods Hole Oceanographic Institution fyrstu djúpsjávarhverina og urðu hissa á lífverunum sem lifðu þar, þær notuðu efnaorku í staðin fyrir ljós til að lifa af.

Vísindamenn eins og John Baross og Michael Russell þróuðu kenninguna betra og bentu á að efnafræðilegir og jarðfræðilegir ferlar við hverina gætu hafa myndað fyrstu sjálfsfjölgandi kerfin.

# data[].attributes.body
🔥 1. Orkugrind og efnafræðileg skilyrði

Við hverina myndast sterk orkumunur milli hiets, basísk vatns og kalds, súrs sjávarvatns. Þessi pH og redox munur veitir orku sem getur snúið myndun lífrænna sameinda

🧪 2. Steinefni sem hvatar

Yfirborð steina í hverunum virka sem hvatar (Katalýsar) sem hjálpa til við að mynda flóknar sameindir eins og amínósýrur og lípíð.

🧬 3. Örverur lifa þar enn í dag

Frumstæðar örverur, Archaea, lifa í hverunum, geta lifað af mikinn hita, þrýsting oh súrt umhverfi. Archaea eru taldar skyldar við fyrstu lífverunum á jörð.

🌋 4. Líf án sólarljóss

Þessi lífkerfi byggja á ljóstíllífun sem sýnir að líf getur þrifist án sólarljóss sem var áður talin nauðsynleg.

# data[].attributes.body
❌ 1. Of flókin efnaferli

Sumir vísindamenn segja að efnafræðilegu skilyrði sem þarf til að mynda líf við hveri séu of flókin og ólíkleg til að hafa gerst af sjálfu sér. Það þarf nákvæma blöndu af efnum til að mynnda fyrstu lífsameindirnar.

🌡️ 2. Óstöðugt umhverfi

Hverir eru mjög óstöðugir. Hitastig og efni breytast hratt sem hindrar myndun og viðhald viðkvæmra sameinda eins og RNA eða próteina.

🧪 3. Skortur á beinum sönnunum

Þó að lífverur finnist við hveri í dag, þá vantar beinar sannanir fyrir því að líf hafi kviknað þar í upphafi.

# data[].attributes.body
Calla Cofield (2020, 15. Apríl.) Simulating Early Ocean Vents Shows Life’s Building Blocks Form Under Pressure. Nasa Gov. https://www.nasa.gov/science-research/earth-science/simulating-early-ocean-vents-shows-lifes-building-blocks-form-under-pressure/

# data[].attributes.attachment_link.title
Simulating Early Ocean Vents Shows Life’s Building Blocks Form Under Pressure - NASA

# data[].attributes.attachment_link.description
Where did life first form on Earth? Some scientists think it could have been around hydrothermal vents that may have existed at the bottom of the ocean 4.5

# data[].attributes.body
Kenningin segir að líf hafi byrjað í volgu vatni á frumstæðri jörð, sem var fullt af líffrænum sameindum. Þetta vatn var eins og súpa af efnum sem gætu smám saman myndað flóknari sameindir.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Current scientific theory postulates that the precursors of life originated in shallow lagoons. Credit: Science Photo Library / Richard Bizely

Experiments performed by ETH scientists have shown that it is remarkably easy for protein-like, two-dimensional structures-amyloids-to form from basic building blocks. This discovery supports the researchers' hypothesis that primal life could have evolved from amyloids such as these.

The story starts at least four billion years ago, when there was no living matter on the planet. Sometime around then, smaller chemical compounds formed into larger organised structures capable of self-reproduction. And so the early precursors of life were born. Exactly which molecules were involved, and what they were made of, is the biggest puzzle in evolutionary history.

However, ETH Professor Roland Riek and his senior scientist Jason Greenwald have a compelling idea: these primordial lifelike structures could well have been proteinaceous aggregates, or amyloids. The latest results of their laboratory research now lend weight to their hypothesis.

The scientists performed an experiment to demonstrate that it is remarkably easy for such amyloid structures to assemble spontaneously from building blocks that existed on the prebiotic Earth, and under reaction conditions that also seem plausible for the primeval era. The scientists used four simple amino acids as starting materials: glycine, alanine, aspartate and valine. In addition, they used carbonyl sulphide as a catalyst for the reaction. This volcanic gas is also likely to have existed in the atmosphere billions of years ago.

Long sheet structures

In the laboratory experiment, the amino acid molecules spontaneously assembled, with the help the carbonyl sulphide, into short chains (peptides) comprising between 5 and 14 building blocks. These chains in turn arranged themselves in parallel into amyloid structures known as beta sheets. In the experiment, these sheet structures took the form of fibres and typically comprised thousands of adjoining peptide chains which the scientists were able to identify using an electron microscope.

The schema of a sheet structure comprising several shorter peptide chains is shown in green. During their experiments, scientists discovered these structures in the form of long fibres (left: electron microscope image). Credit: ETH Zurich / Jason Greenwald

To make sure the amino acid molecules formed into sufficiently long peptide chains, the scientists had to use a clever trick. "Simply mixing amino acids with carbonyl sulphide in a test tube only produces very short peptide chains which do not assemble into a sheet structure", Greenwald explains. The scientists therefore slowly dripped amino acid molecules activated with carbonyl sulphide into a test tube in a procedure lasting several hours. "It is conceivable that an equally slow process - possibly taking several years - with a steady flow of new chemical compounds may well have taken place in the Earth's primeval history", says Greenwald.

Catalytic effect

Scientists have already proposed amyloids as candidates for the very first lifelike structures on Earth, as even simple amyloids are capable of performing certain chemical functions. Last year, for example, Professor Riek and his team discovered amyloid structures able to split esters.

The ETH scientists stress, however, that there is still an important piece of the puzzle missing from their argument in support of the "amyloid hypothesis": Are amyloids also capable of self-replication, just like RNA molecules? This is conceivable, claim Riek and Greenwald, but there is still no experimental evidence to support it. The professor and his team are working on it.

Amyloids more likely than exclusively RNA

Even so, the researchers already describe their hypothesis as being much more plausible than the decades-old scientific assumption that the precursors of life were made up solely of RNA molecules. The scientists' main contention: RNA molecules with a biological function are comparatively large and complex. "They are so big that it would have been difficult for them to form spontaneously. Even with far simpler structures, amyloids exhibit certain chemical functions", says Greenwald. On top of that, the building blocks of RNA are more complex than those of amyloids and proteins. Furthermore, the latter are more stable even under harsh environmental conditions. "All this makes it plausible that the first functional molecules were amyloids", concludes Professor Riek.

More information: Jason Greenwald et al, Amyloid Aggregates Arise from Amino Acid Condensations under Prebiotic Conditions, Angewandte Chemie International Edition (2016). DOI: 10.1002/anie.201605321

# data[].attributes.attachment_link.title
Protein-like structures from the primordial soup

# data[].attributes.attachment_link.description
Experiments performed by ETH scientists have shown that it is remarkably easy for protein-like, two-dimensional structures-amyloids-to form from basic building blocks. This discovery supports the researchers' hypothesis that primal life could have evolved from amyloids such as these.

# data[].attributes.body
Loftið á jörðinni var súrefnissnautt og fullt af gösum eins og metani, ammoníaki og vetni. Eldingar, UV-geislar og eldvirkni veittu orku til að breyta þessum gösum í lífræn efni.

Þessi efni safnaðist í vatni og mynduðu „súpuna“ þar sem líf gæti hafa kviknað.

# data[].attributes.body
Alexander Oparin (Rússland, kom út með kenninguna 1924) og J.B.S. Haldane (Bretland, kom út með kenninguna 1929) komu með kenninguna sjálfstætt.

Þeir sögðu að líf gæti hafa myndast úr efnafræðilegri þróun í vatni.

# data[].attributes.body
Vísindamenn Stanley Miller og Harold Urey gerðu tilraun þar sem þeir líktu eftir frumstæðum aðstæðum á jörðinni. Þeir sýndu að amínósýrur gætu myndast sjálfkrafa úr einföldum gösum og orku.

# data[].attributes.body
⚡ 1. Orka og einföld efni voru til staðar

Frumstæð lofthjúpur jarðar innihélt metan, ammoníak, vetni og vatnsgufu. Eldingar og UV-geislar veittu orku til að mynda lífræn efni eins og amínósýrur.

🧪 2. Miller-Urey tilraunin (1953)

Þessi fræga tilraun sýndi að lífræn efni gætu myndast sjálft við frumstæð skilyrði. Þetta veitti fyrstu tilraunasönnun fyrir kenningunna.

🌊 3. Eðlileg þróun í vatni

Vatn virkar sem leysir og vernd fyrir viðkvæmar sameindir. Það gæti hafa auðveldað myndun og stöðugleika lífsbyggingarefna.

# data[].attributes.body
🔋 1. Skortur á stöðugri orkugjafa

Sumir vísindamenn benda á að það hafði vantað stöðugan drifkraft til að halda efnahvörfum gangandi. Eldingar og UV-geislar eru óreglulegir og óstöðugir.

🧬 2. Erfitt að mynda RNA og frumur

Kenningin útskýrir ekki vel hvernig RNA eða frumur gætu hafa myndast í súpunni. RNA er viðkvæmt og þarf nákvæm skilyrði til að myndast.

🌍 3. Andrúmsloft jarðar gæti hafa verið öðruvísi

Nýlegar rannsóknir benda til að frumstætt andrúmsloft jarðar hafi verið súrefnisríkara og minna afoxandi en áður var, sem gæti hindrað myndun lífrænna efna.

🔬 4. Skortur á beinum sönnunum

Þó tilraunir hafi sýnt myndun einfaldra sameinda, þá vantar beinar sannanir fyrir því að líf hafi kviknað í slíku umhverfi.

# data[].attributes.body
Biology Insights. (2025, 26. Júlí) What Is Primordial Soup and the Theory of Life's Origins? Biologyinsights.com. https://biologyinsights.com/what-is-primordial-soup-and-the-theory-of-lifes-origins

# data[].attributes.attachment_link.title
What Is Primordial Soup and the Theory of Life’s Origins?

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover the scientific framework explaining life’s earliest beginnings on our planet. Understand the conditions that set the stage for existence.

# data[].attributes.body
Kenningin segir að flóknar frumur (eukaryotes) hafi þróast þegar ein einföld fruma (prokaryote) gleypti aðra, og í stað þess að melta hana, fóru þær að vinna saman. Sú innri fruma varð að frumulíffæri eins og: Hvatberar (mitochondria) sem framleiða orku og grænukorn (chloroplasts) sem er ljóstillífa í plöntum.

# data[].attributes.body
Frumstæð fruma gleypti bakteríu sem gat framleitt orku með súrefni. Þær fóru að lifað í samlífi. Báðar græddu á samstarfinu. Með tímanum varð bakterían að hluta af frumunni sjálfri, hvatbera eða grænukorn.

# data[].attributes.attachment_caption
Mynd af Konstantin Mereschkowksi (vinstri) og Lynn Margulis (hægri)

# data[].attributes.body
Hugmyndin var fyrst sett fram af Konstantin Mereschkowski árið 1905 !

Hún var þróuð og studd með gögnum af Lynn Margulis árið 1967 !

# data[].attributes.body
🧬 1. Hvatberar og grænukorn hafa sitt eigið DNA

Þetta DNA er hringlaga, líkt og í bakteríum, en ólíkt línulegu DNA í frumukjarna.

🔬 2. Þau fjölga sér með skiptingu

Hvatberar og grænukorn skiptast sjálft, eins og bakteríur, og ekki með frumuskiptingu hýsilfrumunnar.

🧪 3. Tvöfalt himnulag

Þau eru umlukin tveimur himnum, sem bendir til þess að þau hafi verið gleypt og innlimað í frumuna.

🔍 4. Ríbósómar og próteinframleiðsla

Ríbósómar í hvatberum og grænukornum líkjast bakteríuríbósómum frekar en þeim sem finnast í hýsilfrumunni.

# data[].attributes.body
🧩 1. Skortur á nákvæmum ferli

Gagnrýnendur benda á að kenningin útskýrir ekki nákvæmlega hvernig innlimun bakteríunnar fór fram. Hvernig voru genin samræmd? Eða hvernig varð samvinna milli tveggja erfðakerfa?

🧬 2. Erfðafræðileg flækja

Hvatberar innihalda blöndu af erfðaefnum, sumt líkist bakteríum, annað líkist heilkjörnungum og jafnvel arkeum. Þetta veikir þá hugmynd að þær séu afkomendur einnar bakteríugerðar.

🔬 3. Hliðrun gena gæti útskýrt líkindi

Sumir telja að genalíkindi milli hvatbera og baktería gætu stafað af lateral gene transfer (genaflutningi milli lífvera), frekar en endósymbiosu.

📚 4. Upphafleg viðbrögð vísindasamfélagsins

Þegar Lynn Margulis birti kenninguna sína árið 1967, gagnrýndi margir vísindamenn henni fyrst, þar sem hún passaði ekki inn í ríkjandi hugmyndir um þróun.

# data[].attributes.body
Science facts. (2023, 3. Október) The Endosymbiotic Theory. Sciencefacts.net. https://www.sciencefacts.net/the-endosymbiotic-theory.html

# data[].attributes.attachment_link.title
Endosymbiotic Theory – Definition, Evidence, Importance, and Diagram

# data[].attributes.attachment_link.description
What is the endosymbiotic theory in biology. Which discovery supports it. What is its evidence. Learn the process of primary & secondary endosymbiosis.