# data[].attributes.body
Járnskortur er einn algengasti skortur á einu næringarefni í heiminum. Það er algengt meðal allra en þá sérstaklega smábörnum, unglingum og konum á barnseiganraldri. Konur þurfa almennt meiri skammt af járni því járntap er meiri hjá þeim.

Einkenni járnskorts er að það verður minna viðnám gegn sýkingum, lélegt kuldaþol og bláleit augnhvíta. Þreyta, höfuðverkur og svimi eru einnig afar algeng einkenni skortleysis.

# data[].attributes.body
Joð (I)
Sink (Zn)
Selen (Se)
Kopar (Cu)
Flúor (F)
Króm (Cr)
Mangan (Mn)
Mólybden (Mb)

# data[].attributes.body
Járn, sink, joð, selen, kopar, mangan, flúor, króm og mólybden

taka öll þátt í ensímvirkni

# data[].attributes.body
Járn hefur það hlutverk að taka þátt í súrefnisflutning líkamans, það er mikilvægur hluti margra ensíma og hefur áhrif á heilastarfssemi.

# data[].attributes.body
viðheldur góðu jökvajafnvægi

okkur skortir einungis klór eftir mikil uppköst/niðurgang ekki skorts fæðuinntöku

Klór = kalíum, natríum og klór eða 'sölt'

# data[].attributes.body
Fosfór er eitt helsta steinefni í beinum og tönnum og er hluti af öllum frumum. Skortur fosfórs er sjaldgæfur en helstu einkennin er beinverkir, svimi og vöðvaslappleiki.

# data[].attributes.body
Ráðlagt er að við borðum/drekkum tvo skammta af mjólkurvöru á dag eða 500ml.
- þá er verið að tala um fitulitlar og lítið sykraðar vörur.
Þeir sem borða lítið af mjólkurvöru getað farið mismunandi aðferðir til að fá inn kalk, t.d. í gegnum grænmeti, möndlur, fræ, kalkbættar vörur eða fleira.

# data[].attributes.body
hlutverk:
tekur þátt í að viðhalda eðlilegu vökvajafnvægi
örvar efnahvörf
aðstoðar við taugaboð og vöðvasamdrátt
stjórnun blóðþrýstings
skortur:
vöðvaslappleiki
hækkaður blóðþrýstingur
óreglulegur hjartsláttur
eitrun:
uppköst og vöðvaslappleiki

# data[].attributes.body
hlutverk:
tekur þátt í að viðhalda eðlileguvökvajafnvægi, aðstoðar við taugaboð og vöðvasamdrátt
skortur:
vöðvakrampar og lystarleysi
eitrun:
bjúgur, hækkaður blóðþrýstingur

# data[].attributes.body
Kalk er eitt helsta steinefni líkamans. Klak hefur það hlutverk að það er aðal steinefni í beinum og tönnum. Kalk hjálpar til við vöðvasamdrætti og slökun, miðlun taugaboða, blóðstorknun, stjórnun blóðþrýtsings og fl.

Kalk Skortur getur heft vöxt hjá börnum og valdið beinþynningu hjá fullorðnum.

# data[].attributes.body
skortur:
vöðvakrampar
vöðvakippir
slappleiki
ruglástand
hægur vöxtur barna
(mjög sjalgægt hjá heiðbrigðu fólki)
eitrun:
niðurgangur og ofþornun

# data[].attributes.body
tekur þátt í beinmyndun (50% af Mg má finna í beinum)
uppbygging próteina
samdrættir+slökun vöðva
taugaboð
viðhald tanna

# data[].attributes.body
kalk, magnesíum, fosfór, kalíum, klós og brennisteinn

# data[].attributes.body
Einkenni af E- vítamíns skorti er m.a. truflun á samhæfingu vöðva og viðbrögðum, áhrif á sjón og tal.
E- vítamíns skortur er ekki algengur og er helst að hann finnist í ungabörnum sem fæðast afar snemma. Skorturinn kemur ekki upp hjá fullorðnum nema að fituupptaka hafi verið til staðar í 5-10 ár.

# data[].attributes.body
taka þátt í vatnsjafnvægi
taka þátt í sýru-basa jafnvægi
mikilvæg við taugaboð og vöðvasamdrátta
mikilvæg beinhelsunni
taka þátt í ensímvirkni

# data[].attributes.body
það hættir K vítamínsskorti ef fituupptaka er lítil og við langvarandi sýklalyfjameðferð
- nýfæddum bprnum er gefið K vítamín við fæðingu (fæðast með bektaríulausan þarm)

# data[].attributes.body
- 10-15% af líkamsþörf K vítamíns kemur úr meltingarveginum frá baktaríum sem mynda þær
- kemur úr grænum mat og jurtaólíum

# data[].attributes.body
E- vítamín er algengt að finna í jurtarolíum og þeim matvælum sem unnin er úr þeim. Einnig er hægt að finna þau í laufamiklu grænmeti, heilum kornum, lifur, hnetum og almennum fræjum.

# data[].attributes.body
E- vítamín styrkir frumuhimnur líkamans. Þau vernda kungu gegn oxunarskemmda af völdum umhverfismengunar, Hjálpa til við að vernda DNA gegn ýmsum skemmdum. Hjálpar til við að vernda fitu líkamans ásamt því að hjálpa við að vernda auguna, brjósta og vöðva vefi.

# data[].attributes.body
- mikilvægt hlutverk í blóðstorknun
- hjálpar til við beinmyndun

# data[].attributes.body
eitureinkenni: flökurleiki, uppköst, kviðverkir, niðurgangur, hausverkur, lystarleysi, þyngdartap, húðþurrkur, skert sjón, liðverkir, hárlos, beinverkir, hægari vöxtur, minnkuð beinþéttni, lifrarskemmdir,

# data[].attributes.body
Fólk í norðurhluta heims er líklegra til að þurfa að taka D- vítamín aukalega þar sem sólarljós er lítið t.d. yfir veturinn. Sumir þurfa jafnvel aukalegt D- vítamín allt árið í kring, algengt hjá öldruðum og ungabörnum.

# data[].attributes.body
Andoxunarefni gefa frá sér rafeind sem hægir á/koma í veg fyrir oxun annara efna

# data[].attributes.body
einkenni: náttblinda, blinda, þurr og óvirkur þekjuvefur
áhættuhópar: þróunarlönd, fyrirburar, fátækir, lifrasjúklingar, alkóhólistar, fólk sem hefur litla fituupptöku, lystarstol (anorexía)

# data[].attributes.body
Avítamín er andoxunarefni, en ef við fáum of mikið af A vítamín hefur það öfug áhrif og veldur oxunarálagi.
(Andoxunarefni láta oxunina fá rafeindir)

# data[].attributes.body
sjón
þekjuvefur og slímhúðir - próteinmyndun og frumusérhæfing, ónæmiskerfið
æxlun og vöxtur - fóstur þroski, beinvöxtur

# data[].attributes.body
D- vítamíns skortur hægir á myndun próteins sem eykur upptöku kalks í þörmum. Skorturinn getur leitt til beinkröm hjá börnum og beinþynningu hjá fullorðnum.

# data[].attributes.body
þíamín skortur -> slappleiki í vöðvum, taugalömun, hjartabilun o.fl
níasín skortur-> dementia, diarrhea, dermatitis, death
skortur á öðrum næringarefnum: (einkenni og það sem vantar)
útbrot -> ríbóflavín, níasín, bíótín, prótein, omega 6, A vítamín
blóðleysi -> járn, fólasín, B 6/12 vítamín, frásogsvandamál, sýkingar, sníjgudýr, krabbi,
þreyta -> járnskortur, orkuskortur, streita, svefnleysi

# data[].attributes.body
Ekki margar fæðutegundar innihalda mikið magn D- vítamíns en til er fæða sem inniheldur viðbætt D- vítamín, t.d. fjörmjólk og smjörlíki.
D- vítamín má finna í smjöri, vítamínbættu korni, eggjarauðum, feitum fisk (lax) og lýsi.

# data[].attributes.body
hlutverk D- vítamíns er að það er afar mikilvægt fyrir frásof kalks og uppbyggingu beina. D- vítamín getur einnig haft jákvæð áhrif á heilsu fólks og er hægt að finna það í ýmsum vefjum líkamans.
D- vítamín getur myndast útfrá sólarljósi.

# data[].attributes.body
C- vítamíns skortur er sjaldgæfur og tekur u.m.þ.b. mánuð til að myndast. Helstu einkenni eru t.d. blæðingar í tannholdi og myndun marbletta, sár eða brot sem gróa illa, beinverkir, beinbrot, vöðvarýrnun, þurr húð, blóðleysi eða sýkingar, andlegar truflanir, svimi og fl.

# data[].attributes.body
það eru til 8 tegundir af B vítamíni:
B 1
B 2
B 3
B 5
B 6
B 7
B 8
B 12

# data[].attributes.body
C- vítamín eru efni sem hjálpa til við myndun byggingarpróteina og er nauðsynlegt fyrir sterka vefi. Þau mynda ýmis efnasambönd. C- vítamín getur dregið úr líkunum að krabbameinsvaldandi nítrósamín myndist.

# data[].attributes.body
er mikilvægur hluti af taugafrumunum
taka þátt í t.d. myndun rauðrablóðkorna, ólífsnaupsynlegra amínósýra og DNA
eru mikilvæg fyrir nýmyndun DNA og frumuskiptingar

# data[].attributes.body
Bitnar á frumum í örum vexti og veldur blóðleysi. Getur valdið skertu starfsemi meltingarfærana.
Ef Fólasín skortur greinist á meðgöngu getur það valdið fósturskaða á miðtaugakerfinu.
Fólsín er mikilvægast fyrir fóstur þroska í upphafi meðgöngu

# data[].attributes.body
Það er enginn sérstakur RDS af vatni, oftast miðað við 1,5-2L af vatni á dag (fyrir meðal maneskju) en svo eru t.d. íþróttamenn sem þurfa að drekka mun meira.
Gott er að miða við að þvagliturinn sé ljós.

# data[].attributes.body
Er hjálparensím í efnahvörfum. Þau eru frumuskipt, nýmyndun DNA, efnaskipti amínósýra, hjálpar við myndun rauðu blóðkorna.
Leynist í laufrænu grænmeti, brauði og kornum, baunum, ávöxtum of fl.

# data[].attributes.body
flytur næringu og útgang
tekur þátt í efnahvörfum
- öll efnaskipti fara fram í vatnslausn (vatn er umhverfi efnahvarfa)
stuðlar að jöfnum og stöðuggum líkamshita
viðheldur rúmmáli blóðs í réttu sýrustigi
smyr liðamótin

# data[].attributes.body
Vatn líkamans er um 50-70% af líkamsþyndinni.
- Vöðvamassinn geymir um 70% af því en fituvefurinn aðeins 10%.

# data[].attributes.body
B- og C- vítamín og eru alls 8 talsins.
Þau frásogast með vatni og fara beint í blóðið. Þau fylgja vatninu um líkaman og umfram magnið er skilið út með þvagi. Ofneysla er yfirleitt skaðlítil en getur valdið eituráhrifum ef neytt í miklu magni.

# data[].attributes.body
RDS er magn nauðsynlegra næringarefna fyrir heilbrigt fólk, eða um 98%.

# data[].attributes.body
A, D, E og K vítamín.
Frásogast með fitu og nýtt með henni. Þau þurfa oft flutningsprótein ti lhálpar og eru geymd í frumum með fitum. ólíkt vatnsleysanlegu vítamínunum þá skiljast þau ekki út með þvagi, heldur safnast upp í líkamanum

# data[].attributes.body
Fita - mettaðar og ómettaðar fitusýrur
Kolvetni - einsykrur, tvísykrur og sjölsykrur
Prótein - smínósýrur
Snefil- og steinefni
Vítamín - vatns- og fituleysin
Vatn