# data[].attributes.body
Ankietowani używali zarówno oprogramowania komercyjnego, jak i darmowych pakietów, czasem stosowali dodatkowe zasoby językowe, takie jak leksykony, listy terminologiczne lub słowniki, w celu poprawy podstawowego OCR.

Jakość wyników przetwarzania OCR w dużym stopniu zależy od stanu materiałów oryginalnych. Jeśli dane czasopismo jest zniszczone, wadliwie wydrukowane, lub złożone, z użyciem wielu różnych krojów czcionki, rezultaty rozpoznania OCR mogą być dalekie od ideału.

Klijn w swoim artykule poczynił bardzo interesującą obserwację: "zwykle jakość tekstu po rozpoznaniu OCR mówi więcej o stanie materiałów oryginalnych, niż o jakości oprogramowania użytego do rozpoznawania tekstu". [źródło].

Według ankietowanych, stopień dokładności rozpoznawania tekstu w projektach digitalizacji czasopism waha się od 99,8% dla 700 tysięcy stron czasopism (dokładność na poziomie słów, z poprawkami ręcznymi) do 68% (poprawność na poziomie znaków, bez poprawek) dla 350 tysięcy stron czasopism z początku XX w." [źródło].

"Wskaźniki dokładności dla tekstów historycznych z książek lub dokumentów są zwykle wyższe niż te dla czasopism; nie jest to zaskoczeniem biorąc pod uwagę specyfikę czasopism" [źródło]. W czasopismach tekst jest podzielony na kolumny, bardzo często zawiera również zdjęcia i czcionki różnych rozmiarów.

Ponieważ jakość "surowego" tekstu po rozpoznaniu (czasem nazywanego "brudnym" OCR-em) może być bardzo różna, niektórzy z dostawców sugerują, że wskazana jest ręczna korekta tych części na stronach czasopisma, które najpewniej zawierają ważne informacje, takie jak nagłówki lub pierwsze linijki akapitów [źródło].

# data[].attributes.body
Jest to bezpłatny program, przeznaczony do zadań takich, jak retusz zdjęć, poprawianie kompozycji obrazu i przygotowywanie obrazów do prezentacji w sieci i wydruku. Program posiada bardzo rozbudowane możliwości, może być używany zarówno jako prosty program graficzny, zaawansowane narzędzie do retuszu zdjęć jak i konwerter formatów plików, itp. Podstawowe funkcje mogą być rozszerzane poprzez wykorzystanie dodatkowych wtyczek (ang. plug-ins). Zaawansowany interfejs skryptowy pozwala utworzyć skrypty wykonujące zarówno najprostsze zadania, jak i bardzo zaawansowane procedury edycji obrazów. Możliwe jest na przykład przygotowanie skryptu, który otworzy 100 obrazów z dysku twardego komputera, a następnie je obróci. GIMP został stworzony jako darmowa alternatywa dla Photoshopa.

# data[].attributes.headline
Programy komputerowe w procesie digitalizacji

# data[].attributes.subject
Programy komputerowe w procesie digitalizacji

# data[].attributes.body
Duże znaczenie dla osiągnięcia planowanych celów digitalizacji mogą mieć niewątpliwie elektroniczne wersje katalogów bibliotecznych. Katalog elektroniczny może znacząco przyspieszyć proces wyboru materiałów do digitalizacji. Ponadto, w katalogach zawarte są opisy bibliograficzne, które można wykorzystać do stworzenia metadanych dla zdigitalizowanych obiektów. Istnieją różne systemy, które pozwalają tworzyć katalogi OPAC (publicznie dostępne w sieci katalogi bibliotek). Najprostszym sposobem (zakładając, że istnieje taka potrzeba) na stworzenie listy zasobów do digitalizacji jest stworzenie współdzielonego arkusza kalkulacyjnego. Takie możliwości oferują np. Dokumenty Google (ang. Google Docs) - sposób postępowania dla tej aplikacji został szerzej opisany w tym dokumencie. Dzięki takiemu rozwiązaniu możliwa będzie współpraca wielu osób nad opracowywaniem danego dokumentu. W przypadku, gdy digitalizacja będzie realizowana przez kilka osób, mogą one wykorzystywać taki arkusz do zapisywanie bieżącego stanu prac i komunikacji. Przygotowanie aktualnego spisu posiadanych obiektów jest bardzo ważne, aczkolwiek nie jest niezbędne dla powodzenia procesu digitalizacji.

# data[].attributes.headline
Jakiego typu oprogramowanie jest potrzebne?

# data[].attributes.subject
Jakiego typu oprogramowanie jest potrzebne?

# data[].attributes.body
Oprogramowanie komputerowe odgrywa bardzo ważną rolę w procesie digitalizacji. Poniższa lista uwzględnia wszystkie fazy procesu cyfryzacji opisane w pierwszym temacie tego kompendium. Należy zwrócić uwagę, że ze względu na sporą liczbę czynności, które należy wykonywać, pożyteczne mogą okazać się bardzo różne programy komputerowe - począwszy od arkusza kalkulacyjnego Microsoft Excel/OpenOffice Calc (w którym można rejestrować listę obiektów, liczbę stron, ich stan i lokalizację) przez oprogramowanie OCR, aż po profesjonalne programy graficzne.

Wybór obiektów do digitalizacji

System katalogów komputerowych

Arkusz kalkulacyjny

Przygotowanie metadanych obiektów

System katalogów komputerowych

Arkusz kalkulacyjny

Proces skanowania

Sterowniki sprzętu do skanowania

Oprogramowanie sprzętu do skanowania

Obróbka po skanowaniu

Oprogramowanie graficzne

Oprogramowanie do edycji audio i wideo

Wyodrębnianie tekstu z obrazów

Oprogramowanie do optycznego rozpoznawania znaków (OCR)

Edytor tekstu

Przygotowanie obiektów do prezentacji w sieci

Oprogramowanie graficzne, które pozwala na przetwarzanie wsadowe wskazanych plików

Konserwacja długoterminowa

Aplikacja, która pozwala na przesyłanie plików do miejsca przechowywania kopii zapasowych

Publikacja obiektu w sieci

Oprogramowanie do bibliotek cyfrowych

Śledzenie postępu całego procesu

Arkusz kalkulacyjny

W dalszej części omówione zostaną aplikacje należące do każdej z wyżej wymienionych kategorii.

# data[].attributes.headline
Co należy wiedzieć na temat oprogramowania używanego w procesie digitalizacji?

# data[].attributes.subject
Co należy wiedzieć na temat oprogramowania używanego w procesie digitalizacji?

# data[].attributes.body
Każdy program posiada swoje minimalne wymagania odnośnie mocy komputera, systemu operacyjnego lub dostępności innych programów. Przed podjęciem decyzji o kupnie lub użytkowaniu danego programu komputerowego, należy zastanowić się czy będzie on poprawnie działał na naszym komputerze. Większość sprzedawców oprogramowania oferuje czasowe, darmowe wersje próbne programów, które pozwalają na przetestowanie ich przed kupnem. Oprócz oprogramowania komercyjnego, istnieje wiele programów darmowych, które czasem oferują bardziej zaawansowane rozwiązania, niż programy płatne. Jednak instalacja i efektywne użytkowanie darmowego oprogramowania może wymagać od nas dodatkowej wiedzy technicznej. W małych instytucjach może być to problem, w związku z niewielką ilością pracowników o odpowiednich kwalifikacjach informatycznych. Niemniej jednak, warto sprawdzić czy są dostępne jakieś darmowe aplikacje, które można byłoby wykorzystać do realizacji określonych zadań. Niewątpliwie, ze względu na często wysokie opłaty licencyjne, być może warto poświęcić nieco czasu na instalację i naukę obsługi oprogramowania bezpłatnego.

# data[].attributes.body
Dobór monitora zależy od typu obiektów przeznaczonych do digitalizacji. Właśnie dlatego jeden typ instytucji nie będzie potrzebował żadnego wyspecjalizowanego rodzaju monitorów, natomiast inni będą musieli nabyć droższe, graficzne monitory o dużej rozdzielczości. Jednak pomimo tego, wszystkie instytucje powinny posiadać monitory pozwalające na wyświetlenie całego materiału uzyskanego w procesie skanowania tak, aby widoczne były wszystkie zarejestrowane szczegóły. Monitor wykorzystywany do bardziej zaawansowanych operacji powinien charakteryzować się jak najwierniejszym odwzorowaniem barw. Obecnie, sercem każdego monitora jest matryca LCD i to właśnie od jej konstrukcji zależy charakterystyka barwna i zakres zastosowań monitora. Aktualnie rozróżniamy trzy rodzaje matryc LCD:

TN – najpopularniejsza (wyposażone jest w nią ok 90% monitorów), najtańsza, o szybkim czasie reakcji, jednak niezbyt dobrej jakości. Sprawdzi się głównie przy korzystaniu z programów biurowych (arkusze kalkulacyjne, edytory tekstu), natomiast nie jest polecana do edycji wideo czy grafiki.

VA jest pewnym kompromisem między ceną a jakością - sprawdza się przy cyfryzacji obiektów wymagających większej obróbki graficznej, są wszechstronne a przy tym oferowane zazwyczaj za przystępną cenę, jednak niektórych zniechęcać może długi czas reakcji.

IPS to trzeci, najbardziej zaawansowany typ matryc o bardzo szerokich kątach widzenia w poziomie i pionie. Jeszcze jakiś czas temu były one trudno osiągalne ze względu na koszt, jednak po wprowadzeniu nowych linii produkcyjnych, cena znacząco zmalała. Matryce te znajdą zastosowanie w zaawansowanych konstrukcjach, w których ważne jest poprawne

# data[].attributes.headline
Właściwości techniczne sprzętu do skanowania

# data[].attributes.subject
Właściwości techniczne sprzętu do skanowania

# data[].attributes.body
Przedstawiona już została podstawowa klasyfikacja sprzętu do skanowania. W tej części zostaną podane techniczne właściwości tego sprzętu.

Głębia kolorów/Zakres tonalny

Skaner powinien być w stanie obsłużyć co najmniej 24 bity na piksel.

Zakres rozdzielczości

Zamiast rzeczywistej rozdzielczości optycznej skanerów, producenci posługują się często rozdzielczością interpolowaną, która jest znacząco wyższa od optycznej. Rozdzielczość interpolowana jest tworzona przez program komputerowy (na etapie obróbki po skanowaniu) i nic nie mówi o możliwościach sprzętu do skanowania. Zakres rozdzielczości skanera jest wyrażony w punktach na cal (ang. points per inch) lub próbkach na cal (ang. pixels per inch, PPI). W 2009 roku zaawansowane technicznie skanery płaskie były w stanie skanować w rozdzielczości do 5400 PPI. To bardzo wysoka wartość, na potrzeby digitalizacji wystarcza 1000 PPI.

Rozdzielczość aparatu cyfrowego jest zwykle wyrażona w megapikselach. Liczba megapikseli nie jest jedynym istotnym czynnikiem przy wyborze aparatu, ale jest on bardzo ważny.

Wyjściowy format obrazu

Skanery są w stanie tworzyć obrazy wyjściowe w różnych formatach, w tym w bezstratnych (TIFF, BMP) oraz stratnych, takich jak JPEG. Obrazy mogą zostać poddane kompresji w późniejszym czasie, zatem najważniejsze jest to, aby w wyniku skanowania otrzymać obraz bezstratny.

Typy obsługiwanych materiałów

Wśród skanerów bywają takie, które mogą skanować błyszczące (odbijające światło) i przezroczyste materiały.

Rozmiar powierzchni skanującej

Ten parametr jest istotny, jeśli zakłada się skanowanie niestandardowych dokumentów.

Typ połączenia z komputerem

Zazwyczaj do połączenia urządzenia skanującego z komputerem służy kabel USB.

Szybkość skanowania

Zakres gęstości optycznej

Skaner obsługujący wysokie zakresy gęstości optycznej potrafi dobrze reprodukować szczegóły związane z cieniami i jaskrawością w skanowanym obiekcie.

Cykl życiowy urządzenia

Jak długo skaner będzie w stanie pracować? Istotnym elementem wpływającym na długości życia skanera jest jego obsługa oraz konserwacja. Materiały biblioteczne i archiwalne często są w stanie który powoduje zanieczyszczenie optyki i mechaniki skanera.

Wsparcie dla standardowych interfejsów oprogramowania

Może to brzmieć nieco skomplikowanie, ale to bardzo przydatna funkcjonalność. Skaner oferujący wsparcie dla standardowego interfejsu programów może się komunikować bezpośrednio z oprogramowaniem komputerowym, np. programem Adobe Photoshop. Najczęściej używany jest interfejs TWAIN.

Niektóre skanery posiadają w pakiecie oprogramowanie służące optycznemu rozpoznawaniu znaków (ang. Optical Character Recognition, OCR). W przypadku skanowania dokumentów tekstowych, istnieje dzięki temu możliwość uzyskania plików PDF, zawierających nie tylko zeskanowany obraz, ale także rezultaty pracy programów typu OCR (czyli przeszukiwalny tekst).

# data[].attributes.body
Ilustracja 9. Edycja zdjęć w programie Adobe Photoshop. Zdjęcie autorstwa liewcf. Photoshop jest uważany w środowisku grafików za standard w dziedzinie programów do obróbki grafiki cyfrowej. Jeśli potrzebne jest narzędzie do retuszu zdjęć lub przetwarzania dużej liczby obrazów, Photoshop z pewnością będzie dobrym programem. Oferuje on również wiele innych funkcji, jest dostępny w różnych wersjach, także z dodatkowymi programami, takimi jak np. Adobe Lightroom. Nie ulega wątpliwości, że największą wadą Photoshop'a jest jego wysoka cena.

# data[].attributes.body
Wykorzystanie aparatu cyfrowego wraz ze specjalnym statywem pozwala uzyskać obrazy o bardzo dobrej jakości, bez ograniczeń wielkości obszaru skanowania. Format skanowanych materiałów jest często ograniczeniem w przypadku tradycyjnych skanerów. Aparaty znajdują zastosowanie w przypadku digitalizacji zarówno małych jak i dużych obiektów, można je wykorzystywać przy digitalizacji obiektów płaskich (kartki, książki) jak i trójwymiarowych (np. eksponaty muzealne). Mimo swoich zalet, aparaty cyfrowe są jednak de facto wolniejsze i bardziej skomplikowane w obsłudze, niż skanery płaskie. "Większość wrażliwych/kruchych materiałów może być bezpiecznie digitalizowana, jednakże konieczność użycia zewnętrznego oświetlenia może wiązać się z uszkodzeniami powodowanymi przez światło". [źródło] Ilustracja 6. pokazuje sposób skanowania książki przy użyciu aparatu cyfrowego. Zwykle aparat jest montowany na specjalnym statywie umieszczonym nad obiektem.

# data[].attributes.body
Obsługują format A4, rzadziej A3. Ich niewielkie rozmiary i waga sprawdzają się we współpracy z komputerami przenośnymi. Zaletą jest niewątpliwie duża prędkość skanowania, jednak skanerami przelotowymi skanować można wyłącznie rozdzielone arkusze o określonych formatach, niepodlegające ochronie lub w doskonałym stanie, gdyż ten typ skanerów naraża obiekty na możliwość uszkodzenia arkuszy.

# data[].attributes.body
W poniższej części termin "sprzęt do skanowania" będzie używany do określenia wszystkich urządzeń rejestrujących obraz, włącznie z aparatami cyfrowymi. Skanowanie jest istotną częścią pracy w procesie digitalizacji. Przed rozpoczęciem procesu skanowania, należy zdecydować, jaki typ skanera będzie najlepszy do danego obiektu. Aby podjąć właściwą decyzję, należy być świadomym różnic pomiędzy urządzeniami i ich właściwościami. W tej części zaprezentowane zostaną przykłady sprzętu do skanowania z możliwymi zastosowaniami do różnego typu materiałów. Poniżej znajduje się podstawowa klasyfikacja sprzętu skanującego wraz z krótkim opisem [źródło].

# data[].attributes.body
Kolejnym istotnym terminem, niezbędnym do zrozumienia charakterystyki obrazów cyfrowych, jest kompresja. Aparaty cyfrowe i inne urządzenia, pozwalające na tworzenie obrazów cyfrowych, stają się coraz bardziej zaawansowane - obrazy cyfrowe tworzone z użyciem najprostszych nawet modeli - składają się z dużej liczby pikseli. Jak już wspomniano, większa ilość informacji oznacza dłuższy czas pobierania i większą ilość przestrzeni dyskowej potrzebnej do przechowywania danego obrazu cyfrowego (należy pamiętać, że więcej pikseli to więcej informacji). Czy można coś zrobić, aby ograniczyć czas pobierania obrazów w dużej rozdzielczości, sprawić by rozmiar plików był mniejszy, mimo iż odwzorowanie jest wciąż bardzo dokładne? Jak się okazuje jest to osiągalne dzięki zastosowaniu kompresji. Kompresja (oraz dekompresja) jest stosowana przez programy komputerowe, takie jak edytory graficzne, przeglądarki obrazów, przeglądarki internetowe i wiele innych. Kompresja może działać w różny sposób, tzn. może mieć różną skuteczność, być stratna lub bezstratna. Zastosowanie konkretnej metody jest zwykle związane z formatem pliku użytego do zapisu obrazu cyfrowego na dysku twardym komputera. Niektóre formaty plików mogą przechowywać zarówno obrazy skompresowane (bezstratnie) jak i nieskompresowane informacje, np. format TIFF. Inne stosują tylko kompresję stratną np. format GIF. Wybór właściwego formatu zależy więc od tego, do jakich celów ma być on używany. Wybrane, najczęściej używane formaty plików, będą opisane w dalszej części kursu. Kompresja stratna jest formą kompromisu pomiędzy utratą informacji i redukcją rozmiarów pliku. Ilość informacji, jaką się traci, może być regulowana dzięki dostosowaniu poziomu kompresji. Im większy współczynnik kompresji, tym większa utrata informacji o obrazie i mniejszy rozmiar pliku. Należy pamiętać, że kompresja stratna to proces nieodwracalny. W zamian za mniejszy rozmiar pliku z obrazem traci się część informacji. Ponieważ informację traci się bezpowrotnie, nie jest możliwy powrót do oryginału, nawet po dekompresji. Kompresja bezstratna jest pozbawiona tej niegodności, obraz może być skompresowany bez jakiejkolwiek utraty informacji. Warto jednak pamiętać, że plik będący wynikiem działania metod stratnych w większości przypadków będzie mniejszy niż w przypadku zastosowania metod bezstratnych.