# data[].attributes.headline
DIARIU DE LA RECIELLA. Les escritores asturianes.

# data[].attributes.subject
DIARIU DE LA RECIELLA. Les escritores asturianes.

# data[].attributes.body
https://anchor.fm/carmen-prada

# data[].attributes.body
Horros y paneres

# data[].attributes.body
https://sway.office.com/7bcaFI9jj41mHzcs?ref=Link&loc=play

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
DIARIU DE LA RECIELLA, "llingua ensin llendes"🎤🏫

# data[].attributes.attachment_link.title
DIARIU DE LA RECIELLA, "llingua ensin llendes"🎤🏫

# data[].attributes.attachment_link.description
magazine n'asturianu, fechu por neños y neñes

# data[].attributes.body
* CANVA Xosefa de Xovellanos

* PDF Xosefa de Xovellanos

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Baltasar Melchor Gaspar María de Xovellanos y xove Ramírez

Retratu de Xovellanos fechu por Goya, xenial pintor del sieglu XVIII al qu'almiraba. Atópase nel Muséu del Prado.

Esti nome tan curiosu débese a que vienualmundu la nueche de reis.

Paez ser qu'a Xovellanos nun-y gustaba enforma'l so nome como se reflexa na semeya de Goya .Xovellanos nació 'l 5 de xine ru de 1744 (sieglu XVIII)en Xixón. Nuna familia noble (anque ensin fortuna)y bien numberosa (yeren nueve hermanos), na que destaca tamién la so hermana pequeña : Xosefa Xovellanos,una gran poeta en llingua asturiana.

Estudió filosofía y lleis n'Uviéu, Ávila y Alcalá. Dempués d'una vida exemplar como políticu, xurista yescritor en Sevilla, Madrid y Xixón, morrió en Veiga en 1811.

Güei los sos restos reposen na capiya de los remedios de la so casa natal.

"Muséu Casa Natal de Xovellanos ye una casa palaciega nel barriu de Cimadevilla, Xixón.Dende lo cabero'l sieglu XV perteneció a la familia de Xovellanos, siendo declaráu muséu en 1972 para l'estudiu y espardimientu d'esti ilustre personaxe.

P'averanos a la figura de Xovellanos, paezme perinteresante la descripción que d'él nos dexó el so amigu y biógrafu Ceán Bermúdez: "d'estatura proporcionada, más altu que baxu, cuerpu airosu, cabeza erguida, blancu y roxu, güeyos vivos (...)

yera arrogante, magníficu...inocente y cenciellu, amigu de la verdá, del orde y de la xusticia: firme nos sos resolvimientos, pero siempres suave y benignu colos desvalíos; constante na amistá, estimáu a los sos valedores, incansable nel estudiu, y duru y fuerte pa'l trabayu".

La importancia de Xovellanos foi tala qu'a Xixón se-y conoz col nomatu de "Villa de Xovellanos".

Onde n'aquella dómina popularizóse esti dichu: "Xixón débe-y el mar a Dios y el restu a Xovellanos"

Esta importancia débese : 1- A les sos pervalibles idees.Como gran ilustráu (La Illustración ye un movimientu ideolóxicu, cultural del sieglu XVIII nel que cuestionen los dogmas, les creencies, refuguen el principiu d'autoridá vixente namái almiten " les luces", esto ye l'aplicación de la razón humana) trata de reformar la sociedá per aciu de la conocencia. Plantega l'estudiu como mou de salir del atrasu ( la mayoría de la población yera analfabeta)

2- La segunda razón de la importancia de Xovellanos , na mio opinión, sedría la intelixencia y honradez colas que aplicó les sos idees en tolos ámbitos de la so vida como vamos ver darréu: 2.A Na so creación lliteraria.La so obra puramente lliteraria ye escasa:Dos obres de teatru: " El Pelayo" y "El delincuente honrado" y dellos poemes.* El Pelayo, una traxedia en versu sofitada nuna leyenda na que Munuza namorase de la hermana de Pelayu.

* El delincuente honrado ye una comedia na que Xovellanos fae una crítica de les leyes, plantega una idea mui adelantada al so tiempu,les penes tienen que ser acordies col delitu cometíu.* Los poemes "A Enarda" (amorosu) y una sátira "Sobre la mala educación de la nobleza".

* Los sos escritos más importantes en prosa son didáuticos (traten deprender daqué) y reformistes:- " Memoria para el arreglo de la policía de espectáculos" (1790) plantega la reforma de les diversiones.-"Informe sobre el expediente de la Ley Agraria" (1794) propón una reforma de la propiedá agrícola y la educación de los campesinos.-" Memoria del Castillo de Bellver" onde tuvo ocho años presu acusáu d'herexe.Amás escribió numberosos ensayos de política, economía y hestoria.

2. B . Na so obra política, al serviciu públicu.Primero como "Alcalde del Crimen de Sevilla"(Xurista) en 1767, onde ta once años. Equí espoxigó intelectualmente y entamó a esmolecese polos problemes económicos y sociales d'España.Dempués como "Alcalde de casa y corte" en Madrid en 1778.Na so obra pública llevó a cabu munches reformes mientres el reináu de Carlos III

Foi miembru d'instituciones como:- Real Academia Española (1781)- Real academia d'Hestoria (1779)- Real Academia de San Fernando (1780).

So'l reináu de Carlos IV, por mor de la Revolución francesa paralícense les idees ilustraes, munchos opónense a les sos reformes. Entós dióse-y un cargu n'Asturies p'arrequexalu. Equí, fixo numberosos viaxes para conocer los problemes de la rexón.

Dempués d'inspeccionar los xacimientos de carbón, ellabora un plan pa'l desendolque de la minería y l'industria siderúrxico, con estos proyectos:- Meyora de les comunicaciones: Potenciar el puertu de Xixón, proyeutu de la Carretera Carbonera y Carretera de Payares (para acabar col aislamientu d'Asturies)- Crea'l Real Institutu de Náutica y Mineraloxía, (Güei Instituto Xovellanos) para formar profesionales d'estes industries, Declaráu Monumentu Nacional y Bien d'Interés Cultural dende 1974.

Amás ta mui esmolecíu pola cultura y llingua asturiana;- Crea la Academia asturiana para protexer la lengua e historia asturianas.Ye'l primeru que plantega lo necesariu de crear un Diccionariu de Bable y ponse a la tarea: Recoyer vocabulariu, nun intentiu de caltener la llingua asturiana.

Nel añu 1797 torna a Madrid porque Manuel Godoy nómalu Ministru de Gracia y Xusticia, trató de reformar la xusticia amenorgando el poder de la Inquisición, namái tuvo nueve meses.

Torna otra vez a Xixón, hasta que en 1801 Godoy ordena detenelu, acusándolu inxustamente de introducir nel Estáu una copia del "Contrato Social " de Rouseau (llibru prohibíu).Sufrió prisión nel Castiellu de Bellver en Palma de Mallorca, quedando lliberáu en 1808 tres el Motín de Aranjuez.

Refugó entrar nel gobiernu de José Bonaparte, poniéndose a la escontra de la invasión francesa representó a Asturies na Xunta Central.Tres un contrataque francés fuxe de Xixón rumbu a Galicia, pero por una tormenta 'l so barcu tien qu'atracar en Puertu Veiga, ellí muerre en 1811, enfermu de pulmonía.

Fechu por Irene Pérez ÁlvarezGrupu de trabayu "Llingua ensín llendes"

Gracias

# data[].attributes.attachment_link.description
Baltasar Melchor Gaspar María de Xovellanos y xove Ramírez Retratu de Xovellanos fechu por Goya, xenial pintor del sieglu XVIII al qu'almiraba. Atópase nel Muséu del Prado. Esti nome tan curiosu débese a que vienualmundu la nueche de reis.

# data[].attributes.body
Poesía y xera pa deprendelos

# data[].attributes.body
Recorríu d'oriente a occidente

# data[].attributes.body
Cronoloxía lliteraria

# data[].attributes.body
Xera so la mitoloxía
https://es.liveworksheets.com/3-cp51156pl

# data[].attributes.body
Cuentu con música

# data[].attributes.body
Cuentu con voz

# data[].attributes.headline
Nun mos gusten les lenteyes, de Xentiquina

# data[].attributes.subject
Nun mos gusten les lenteyes, de Xentiquina