# data[].attributes.body
Nowa Era
- zeszyt ćwiczeń zad. 1-9
str. 123-124
- podręcznik zad. 1-5 str. 220

Ciekawa chemia
- zeszyt ćwiczeń 1-10 str. 112-115
- podręcznik:
zad. 1-7 str. 245-246
zad. 1-10 str. 247

# data[].attributes.headline
Temat: Podsumowanie wiadomości i umiejętności      z zakresu substancji                 o znaczeniu biologicznym.                       

# data[].attributes.subject
Temat: Podsumowanie wiadomości i umiejętności      z zakresu substancji                 o znaczeniu biologicznym.                       

# data[].attributes.body
Nowa Era
podręcznik str. 218-220
zeszyt ćwiczeń str. 123-124

Ciekawa chemia
podręcznik str. 242-247
zeszyt ćwiczeń str. 112-115

# data[].attributes.body
Nowa Era
- zeszyt ćwiczeń zad. 37-41
str. 121-122
- podręcznik zad. 1-5 str. 217

Ciekawa chemia
- zeszyt ćwiczeń:
zad. 1-6 str. 108-109
zad. 1-5 str. 110-111
- podręcznik:
zad. 2 i 3 str. 233
zad. 1 i 3 str. 241

# data[].attributes.body
5. Celuloza jest składnikiem ścian komórkowych roślin, a obecność celulozy zapewnia łodygom trwałość i elastyczność oraz chroni przed utratą wody.

6. Właściwości celulozy:
a) fizyczne:
- włóknista substancja stała
- barwa biała
- nie rozpuszcza się w wodzie;
b) chemiczne:
- bezwonna
- bez smaku.

# data[].attributes.body
1. Polisacharydy, in. wielocukry składają się z wielu monosacharydów.

2. Wzór ogólny:
(C 6 H 10 O 5)n

3. Skrobia wytwarzana jest przez rośliny w procesie fotosyntezy    i odkładana w ich komórkach jako materiał zapasowy:
enzymy
glukoza ---------------  skrobia

4. Właściwości skrobi:
a) fizyczne:
- substancja stała
- biała
- śliska w dotyku
- trudno rozpuszcza się w zimnej wodzie
- higroskopijna (pochłania wilgoć);
b) chemiczne:
- bezwonna
- bez smaku.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cukry proste (glukoza i fruktoza) oraz cukry złożone (sacharoza) są słodkie i dobrze przyswajalne przez człowieka. Czy wszystkie cukry mają taki smak? Czy wszystkie są łatwostrawne i dobrze przyswajane przez organizm? Czy krochmalenie pościeli, przygotowywanie ciasta na chleb i tworzenie się na nim spieczonej skórki mają coś wspólnego z cukrami?

opisywać występowanie skrobi i celulozy;

podawać wzory sumaryczne polisacharydów;

jakie właściwości i zastosowanie mają skrobia i celuloza;

wykrywać obecność skrobi w produktach spożywczych.

Polisacharydy (wielocukry) to złożone związki chemiczne zbudowane z wielu reszt cukrów prostych. Do najbardziej znanych polisacharydów należą i .

Skrobia jest związkiem wielkocząsteczkowym. Liczba cząsteczek glukozy, z których powstaje skrobia, waha się od kilkuset do kilku tysięcy i zależy od pochodzenia. Cukier ten jest bardzo ważnym składnikiem pożywienia człowieka. Występuje głównie w ziemniakach, ziarnach zbóż, nasionach, ryżu i kukurydzy. Skrobia ma budowę ziarnistą - kształt ziaren, jest uzależniony od ich pochodzenia.

Celuloza, podobnie jak skrobia, jest związkiem zbudowanym z wielu reszt glukozy (od 2500 do 10 000). Jest głównym składnikiem roślin, którym zapewnia trwałość, elastyczność i chroni przed utratą wody. Występuje w dużych ilościach w bawełnie i drewnie. Celuloza ma budowę włóknistą.

Celuloza jest również nazywana błonnikiem. Człowiek nie trawi tego cukru, ale spełnia on ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu pokarmowego.

Do polisacharydów należy także glikogen. Pod względem budowy przypomina on skrobię. Jego cząsteczki mają jednak bardziej rozgałęzioną strukturę. Stanowi materiał zapasowy w organizmach ludzi i zwierząt. Gromadzi się głównie w mięśniach oraz w wątrobie. Produktem rozkładu glikogenu jest glukoza, która spala się, dostarczając organizmowi energii.
Rozkład glikogenu do glukozy:

Mąka ziemniaczana to skrobia pozyskana z ziemniaków. Wata celulozowa to czysta celuloza.

Substancje te wykorzystamy do zbadania właściwości wielocukrów.

Skrobia i celuloza ze względu na swoje właściwości znalazły zastosowanie w życiu codziennym.
Skrobię wykorzystuje się przede wszystkim w przemyśle spożywczym. Ze względu na konsystencję mieszaniny skrobi i wody służy ona m.in. do produkcji kisieli i budyniów. Stosuje się ją również do produkcji klejów, leków i kosmetyków.

Chińczycy wynaleźli papier ok. 105 r. p.n.e. Zauważyli, że na specjalnych matach jedwabnych osadza się cieniutka warstwa materiału, na której można kreślić znaki. Niestety, produkcja papieru z jedwabiu okazała się dość kosztowna. Dlatego do jego wytworzenia postanowiono wykorzystywać włókna roślinne oraz lniane szmaty. Obecnie produkcja papieru to silnie rozwinięta gałąź przemysłu, w której czasach wykorzystuje się głównie celulozę pochodzenia roślinnego. Miesza się ją z wodą, by następnie pod postacią płynnej masy przepuścić przez specjalny młyn. Później dodaje się substancje klejące, węglan wapnia (kredę odpowiadająca za białą barwę papierowych arkuszy) oraz skrobię. Kolejnym z etapów produkcji jest formowanie papierowej wstęgi na specjalnym sicie, gdzie pozostawia się ją do wyschnięcia. Osuszoną wstęgę zwija się w zwoje, które trafiają do drukarni. Zwoje można również pociąć na dostępne w sprzedaży formaty.

Skrobia ma budowę ziarnistą i występuje głównie w ziemniakach, ziarnach zbóż, ryżu i kukurydzy.

Celuloza jest podstawowym materiałem budulcowym roślin. Ma budowę włóknistą; występuje m.in. w drewnie i bawełnie.

Skrobia i celuloza są białymi substancjami stałymi. Skrobia słabo rozpuszcza się w zimnej wodzie, a w gorącej tworzy kleik skrobiowy. Celuloza nie rozpuszcza się w wodzie; jest łatwopalna.

Do wykrywania skrobi w produktach spożywczych służy próba jodoskrobiowa - reakcja skrobi z jodyną, w wyniku której powstaje ciemnogranatowe zabarwienie.

Skrobia ulega hydrolizie w organizmie człowieka: rozpada się na dekstryny, a następnie na cząsteczki glukozy. Człowiek nie trawi celulozy.

polisacharyd o wzorze sumarycznym ( = 2500‑10 000); ma budowę włóknistą; jest białą, łatwopalną substancją stałą; nie rozpuszcza się w wodzie; występuje w bawełnie i drewnie

reakcja charakterystyczna skrobi; zachodzi pod wpływem jodu zawartego m.in. w jodynie; w wyniku tej reakcji powstaje ciemnogranatowe zabarwienie

polisacharyd o wzorze, gdzie to wartość od kilkuset do kilku tysięcy i zależy od pochodzenia; ma budowę ziarnistą; jest białą substancją stałą; słabo rozpuszcza się w zimnej wodzie; występuje głównie w ziemniakach i ziarnach zbóż

Celuloza również ma szerokie spektrum zastosowań, głównie w przemyśle papierniczym. Używa się jej także do produkcji lakierów, klejów, materiałów wybuchowych i jedwabiu sztucznego.

# data[].attributes.attachment_link.description
Cukry proste (glukoza i fruktoza) oraz cukry złożone (sacharoza) są słodkie i dobrze przyswajalne przez człowieka. Czy wszystkie cukry mają taki smak? Czy wszystkie są łatwostrawne i dobrze przyswajane przez organizm? Czy krochmalenie pościeli, przygotowywanie ciasta na chleb i tworzenie się na nim spieczonej skórki mają coś wspólnego z cukrami?

# data[].attributes.headline
Temat: Skrobia i celuloza - polisacharydy.

# data[].attributes.subject
Temat: Skrobia i celuloza - polisacharydy.

# data[].attributes.body
Nowa Era
podręcznik str. 212-217
zeszyt ćwiczeń str. 121-122

Ciekawa chemia
podręcznik str. 230-241
zeszyt ćwiczeń str. 108-111

# data[].attributes.body
4. Właściwości sacharozy:
a) fizyczne:
- substancja stała
- bezbarwna (lub biała w zależności od stopnia rozdrobnienia)
- dobrze rozpuszcza się w wodzie;
b)chemiczne:
- bezwonna
- słodki smak.

5. W środowisku kwasowym sacharoza pod wpływem wody ulega rozkładowi. Jest to tzw. hydroliza sacharozy, która następuje podczas trawienia i polega na jej rozkładzie na monosacharydy ulegające utlenieniu.

# data[].attributes.body
Nowa Era
- zeszyt ćwiczeń zad. 29-36                  str. 119-120
- podręcznik zad. 1-5 str. 211

Ciekawa chemia
- zeszyt ćwiczeń zad. 1-6                       str. 106-107

# data[].attributes.body
1. Disacharydy (in. dwucukry) zbudowane są z dwóch monosacharydów (cukrów prostych).

2. Wzór sumaryczny:
C 12 H 22 O 11

3. Najpowszechniejsze disacharaydy to:
a) sacharoza (in. cukier buraczany) - występuje w cukrze trzcinowym (w łodygach) oraz w cukrze buraczanym (w korzeniach);
b) maltoza (in. cukier słodowy) - występuje np. w ziarnach kiełkującego jęczmienia;
c) laktoza (in. cukier mlekowy) - występuje w mleku ssaków.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cukier puder, cukier wanilinowy, cukier biały czy cukier trzcinowy to substancje wykorzystywane do słodzenia napojów i potraw lub jako składnik deserów. Co łączy te wszystkie produkty?

jaki jest wzór sumaryczny sacharozy;

badać i opisywać właściwości oraz zastosowanie sacharozy;

zapisywać równanie reakcji sacharozy z wodą.

Cukier, którego używamy każdego dnia, m.in. do słodzenia herbaty, był znany już w starożytności. Na skalę przemysłową otrzymywano go z trzciny cukrowej na Bliskim Wschodzie. Do Europy sprowadzili go Grecy w IV wieku p.n.e. - wówczas stosowano go jako lek. Dostawy do Europy znacznie się zwiększyły, gdy odkryto Amerykę, ponieważ założono tam plantacje trzciny cukrowej. Połowa XVIII wieku to okres, kiedy rozpoczęto otrzymywanie cukru z buraków cukrowych. W Polsce pierwszą cukrownię wybudowano na Dolnym Śląsku w 1802 roku.
Czy właściwości sacharozy są podobne do właściwości glukozy?
Cukrem, o którym będzie dzisiaj mowa, jest sacharoza. Należy ona do dwucukrów o wzorze . Cząsteczka sacharozy jest zbudowana fragmentów dwóch cukrów prostych: glukozy i fruktozy.

Każdy z was może zrobić cukierki zwane karmelkami. Wystarczy do rondelka wsypać kilka łyżek cukru i ogrzewać na wolnym ogniu. W wyniku ogrzewania powstaje karmel, który należy przelać do miski i poczekać, aż ostygnie. Cukierki gotowe!

Problem badawczy Instrukcja Hipoteza Podsumowanie Co będzie potrzebne

W dwóch probówkach umieść wodny roztwór sacharozy.

Do jednej z probówek z roztworem sacharozy wlej kilka kropli kwasu solnego i ogrzej w płomieniu palnika. Następnie dodaj zasadę sodową, aby zobojętnić roztwór. Odczyn roztworu sprawdź za pomocą uniwersalnego papierka wskaźnikowego.

Do kilku cmIndeks górny 3 3 roztworu siarczanu(VI) miedzi(II) dodaj kilka cmIndeks górny 3 3 zasady sodowej w celu wytrącenia wodorotlenku miedzi(II).

Świeżo strącony wodorotlenek miedzi(II) dodaj do probówki z roztworem sacharozy i probówki z przygotowaną wcześniej mieszaniną roztworu sacharozy z kwasem solnym.

Tak przygotowane mieszaniny ogrzewaj w zlewce z gorącą wodą.

Obserwuj zachodzące zmiany.

Przebieg oraz wyniki doświadczenia.
W pierwszej próbówce powstał czarny osad tlenku miedzi(II). Wynika z tego, że sacharoza nie daje pozytywnego wyniku próby Trommera. Sacharoza nie ma właściwości redukujących. W drugiej probówce powstał ceglastoczerwony osad. Pod wpływem kwasu solnego i ogrzewania sacharoza rozpadła się na cukry proste: glukozę i fruktozę. Reakcję rozkładu cukrów złożonych na cukry proste nazywamy hydrolizą. Sacharoza ma inne właściwości niż glukoza, chociaż też jest cukrem.

W organizmie człowieka podczas trawienia sacharoza rozkłada się na cukry proste. Niezbędne do tej reakcji są: enzymy, woda i kwas solny znajdujące się w przewodzie pokarmowym. Proces ten nazywamy hydrolizą.

Wstępne trawienie sacharozy może rozpocząć się już w jamie ustnej pod wpływem obecnego w ślinie enzymu - amylazy ślinowej. Dlatego cukru nie trzeba nawet połykać. Wystarczy jego niewielką ilość włożyć do ust i poczekać, aż ślina rozłoży go na cukry proste. Zostaną one wchłonięte przez nabłonek błony śluzowej jamy ustnej.

Do disacharydów zaliczamy również laktozę i maltozę.
Laktoza to bezbarwna substancją stała, mniej słodka od sacharozy. Występuje m.in. w mleku krowim, dlatego jest nazywana cukrem mlekowym. Niektórzy ludzie, zwłaszcza osoby dorosłe, nie tolerują laktozy, co powoduje m.in. bóle brzucha, kolki, wzdęcia, nudności i wymioty. Powinni oni wystrzegać się spożywania produktów zawierających laktozę.
Maltoza, zwana cukrem słodowym, występuje w ziarnach zbóż, szczególnie jęczmienia. Maltoza ze słodu jęczmiennego wykorzystuje się w przemyśle piwowarskim, gorzelniczym i piekarsko‑ciastkarskim.

Korzenie buraków cukrowych i łodygi trzciny cukrowej to główne źródła sacharozy. W niewielkich ilościach może ona występować także w niektórych owocach i warzywach.

Dzięki swoim właściwościom sacharoza znalazła zastosowanie w wielu dziedzinach przemysłu.

Sacharoza może być wykorzystywany jako źródło energii w biodegradowalnych bateriach do zasilania m.in. telefonów komórkowych i odtwarzaczy mp3. W baterii zachodzą procesy chemiczne, dzięki którym wytwarza się energia. Obecnie trwają prace nad udoskonaleniem tego rodzaju baterii. W przyszłości takie rozwiązanie może być wykorzystywane na dużą skalę, gdyż jest ekologiczne i samoodnawialne.

Już dzieciom zwraca się uwagę, by nie jadły za dużo słodyczy. Wielokrotnie słyszymy, że napoje typu cola są niezdrowe. Dlaczego? Słodycze zawierają ogromne ilości cukrów i są pozbawione innych składników odżywczych i witamin. Czy wiesz, że puszka napoju typu cola zawiera przeciętnie dwanaście łyżeczek cukru?

uszkodzenie układu odpornościowego,

zaburzenie równowagi minerałów w organizmie,

zwiększenie poziomu glukozy i insuliny,

osłabienie wzroku,

psucie zębów,

choroby serca,

podwyższony cholesterol,

cukrzyca i wiele innych.

Powszechnie wiadomo, że nadmierna ilość słodyczy może prowadzić do otyłości. Ale czy tylko to jest jej efektem? Nadmierna ilość cukrów w naszym organizmie nie jest wskazana, gdyż może być przyczyną wielu schorzeń, takich jak:

Sacharoza nie ma właściwości redukujących, nie daje pozytywnego wyniku próby Trommera.

W organizmie człowieka sacharoza pod wpływem enzymów i kwasu solnego ulega hydrolizie - rozkłada się na glukozę i fruktozę.

Sacharoza występuje w burakach cukrowych i trzcinie cukrowej. W mniejszych ilościach może występować również w owocach i warzywach.

Skutkiem spożywania nadmiernej ilości cukru jest jego negatywny wpływ na tkankę mózgową. Dzieci i nastolatki spożywające duże ilości cukru nie kontrolują swoich emocji, są znerwicowane i agresywne. Cukier może również spowodować depresję, irytację i uczucie zmęczenia. Co ważne, od cukru można się uzależnić podobnie jak od nikotyny i alkoholu.

# data[].attributes.attachment_link.description
Cukier puder, cukier wanilinowy, cukier biały czy cukier trzcinowy to substancje wykorzystywane do słodzenia napojów i potraw lub jako składnik deserów. Co łączy te wszystkie produkty? jaki jest wzór sumaryczny sacharozy; badać i opisywać właściwości oraz zastosowanie sacharozy; zapisywać równanie reakcji sacharozy z wodą. Cukier, którego używamy każdego dnia, m.in.

# data[].attributes.body
Nowa Era
podręcznik str. 208-211
zeszyt ćwiczeń str. 119-120

Ciekawa chemia
podręcznik str. 227-229
zeszyt ćwiczeń str. 106-107

# data[].attributes.body
Nowa Era
- zeszyt ćwiczeń zad. 23-28
- podręcznik zad. 1-8 str. 207
zad. 7 i 8 - proszę odesłać

Ciekawa chemia
- zeszyt ćwiczeń  zad. 1-6
- zadania 1) i 2)  - proszę
odesłać:
1) W wyniku fermentacji alkoholowej glukozy otrzymano 2,3 kg etanolu. Oblicz, ile gramów glukozy poddano fermentacji.

2) Oblicz, ile gramów glukozy powstało w procesie fotosyntezy, jeśli roślina wchłonęła 132 g tlenku węgla (IV).

# data[].attributes.body
2. Reakcje charakterystyczne:
a) próba Trommera - niebieski wodorotlenek miedzi (II), tj. Cu(OH)2 pod wpływem glukozy    i temperatury zmienia barwę na ceglastoczerwoną (ten kolor świadczy o powstaniu tlenku miedzi (I), tj. Cu2O
b) próba Tollensa (próba lustra srebrnego) - w reakcji azotanu (V) srebra, tj. AgNO3                              z wodorotlenkiem sodu, tj. NaOH i roztworem amoniaku NH3(aq) w obecności glukozy na ściankach probówki powstaje błyszcząca warstwa zwana lustrem srebrnym.

# data[].attributes.body
1. Wzór ogólny
C 6(H 2 O)6  ------   C 6 H 12 O 6

2. Przykładami monosacharydów (cukrów prostych) jest glukoza                     i  fruktoza   C 6 H 12 O 6 (są izomerami - mają taki sam wzór sumaryczny, ale inne wzory strukturalne);
a) glukoza, inaczej cukier gronowy (bo po raz pierwszy wyodrębniono ją z winogron):
powstawanie:
- na skalę przemysłową z mąki ziemniaczanej lub kukurydzianej,
- w procesie fotosyntezy:
6CO2 + 6H2O  ------ C6H12O6 + 6O2

b) fruktoza - występuje                                w owocach i miodzie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cukier to substancja powszechnie spotykana w kuchni, wykorzystywana do słodzenia napojów i potraw. Czy słowo cukier używane w życiu codziennym oznacza to samo w języku chemicznym? Czy cukier jest zawsze słodki?

jakie atomy pierwiastków wchodzą w skład cząsteczek cukrów;

dokonywać podziału cukrów na proste i złożone;

jaki jest wzór sumaryczny glukozy i fruktozy;

jakie są właściwości i zastosowanie glukozy.

Tłuszcze i białka to ważne elementy naszej codziennej diety. Do tych istotnych biologicznie substancji zaliczamy również nazywane sacharydami. Związki te są zbudowane z atomów węgla, wodoru i tlenu.

Cukry były nazywane także węglowodanami. Choć wiadomo dziś, że nazwa węglowodany** nie ma uzasadnienia, stosuje się ją nadal wymiennie z nazwami cukry i sacharydy . Skąd się ona wywodzi? Związki zaliczane do węglowodanów określano ogólnym wzorem . Stosunek liczby atomów wodoru do tlenu w ich cząsteczkach wynosi 2:1 - tak jak w cząsteczce wody. Okazuje się jednak, że niektóre związki chemiczne również spełniają ten wzór, a nie należą do cukrów. Przykładem jest znany już kwas octowy o wzorze .

Ze względu na budowę cukry dzielimy na proste i złożone.
Gdzie występuje glukoza?
Jednym z najbardziej rozpowszechnionych w przyrodzie cukrów prostych jest - jeden z produktów procesu fotosyntezy.
Jak jest zbudowana cząsteczka glukozy?

Grafika przedstawiająca cukier. Grafika przedstawiająca owoce, warzywa oraz miód. Grafika przedstawiająca winogrona. Grafika przedstawiająca winiarnię. Grafika przedstawiająca glukometr

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Grafika przedstawiająca cukier. Grafika przedstawiająca owoce, warzywa oraz miód. Grafika przedstawiająca winogrona. Grafika przedstawiająca winiarnię. Grafika przedstawiająca glukometr

Jakie właściwości ma glukoza?
Wzór sumaryczny glukozy to Ten wzór opisuje również inne związki. Dlatego w chemii organicznej najczęściej podaje się wzory strukturalne, półstrukturalne lub szkieletowe.

Problem badawczy Instrukcja Hipoteza Podsumowanie Co będzie potrzebne

Określ właściwości glukozy: stan skupienia, kolor i zapach.

Do jednej probówki nalej wody, a do drugiej - etanolu. Zbadaj rozpuszczalność glukozy w tych rozpuszczalnikach.

Zbadaj odczyn roztworu glukozy.

W wyniku doświadczenia otrzymano następujące wyniki:

Glukoza jest białą, krystaliczną substancją. Dobrze rozpuszcza się w wodzie, ale nie rozpuszcza się w rozpuszczalnikach organicznych. Wodny roztwór glukozy ma odczyn obojętny.

Problem badawczy Instrukcja Hipoteza Podsumowanie Co będzie potrzebne

Do roztworu siarczanu(VI) miedzi(II) dodaj kilka cmIndeks górny 3 3 zasady sodowej.

Otrzymany w ten sposób niebieski galaretowany osad to wodorotlenek miedzi(II).

Świeżo strącony wodorotlenek miedzi(II) dodaj do roztworu glukozy.

Mieszaninę ogrzewaj w zlewce z gorącą wodą.

Obserwuj zachodzące zmiany.

W wyniku doświadczenia niebieskie zabarwienie wodorotlenku miedzi(II) zanika i pojawia się ceglastoczerwony osad.
Jakie reakcje zaszły podczas doświadczenia?
W wyniku reakcji siarczanu(VI) miedzi(II) z zasadą sodową powstaje wodorotlenek miedzi(II).

W wyniku ogrzewania wodorotlenek miedzi(II) rozkłada się na tlenek miedzi(II) i wodę.

Glukoza reaguje z tlenkiem miedzi(II).

Reakcja ta nazywana jest . Glukoza ma właściwości redukujące.

Wykonajmy doświadczenie.

Cukry - nazywane również sacharydami - to związki zbudowane z atomów węgla, wodoru i tlenu.

Cukry dzielimy na proste i złożone.

Glukoza jest białą substancją krystaliczną, która dobrze rozpuszcza się w wodzie. Jej wodny roztwór ma odczyn obojętny.

Glukoza jest produktem procesu fotosyntezy.

W wyniku reakcji glukozy z wodorotlenkiem miedzi(II) pod wpływem temperatury powstaje ceglastoczerwony osad. Jest to reakcja rozpoznawcza dla glukozy.

Jak dzielimy cukry? Przedstaw podział w postaci schematu.

W dostępnych źródłach wyszukaj informacje na temat znaczenia glukozy w organizmie człowieka.

Zaprojektuj doświadczenie pozwalające wykryć glukozę w soku jabłkowym. Opisz przebieg doświadczenia, obserwacje i wnioski.

związki chemiczne zbudowane z atomów węgla, wodoru i tlenu; dzielimy je na proste i złożone

cukier prosty o wzorze sumarycznym ; produkt fotosyntezy; jest substancją stałą o słodkim smaku; dobrze rozpuszcza się w wodzie

cukier prosty o wzorze sumarycznym ; ma podobne właściwości do glukozy, ale jest od niej słodsza

reakcja rozpoznawcza dla glukozy; reakcja z wodorotlenkiem miedzi(II), która zachodzi pod wpływem temperatury; w wyniku tej reakcji powstaje ceglastoczerwony osad

Drugim najbardziej znanym cukrem prostym jest . Jej wzór sumaryczny jest identyczny jak wzór glukozy , ale różni się od niej strukturą.

Fruktoza występuje m.in. w owocach i miodzie. Jest najsłodszym i najlepiej rozpuszczalnym cukrem w wodzie. Stosuje się ją jako środek słodzący dla ludzi chorych na cukrzycę.

# data[].attributes.attachment_link.description
Cukier to substancja powszechnie spotykana w kuchni, wykorzystywana do słodzenia napojów i potraw. Czy słowo cukier używane w życiu codziennym oznacza to samo w języku chemicznym? Czy cukier jest zawsze słodki? jakie atomy pierwiastków wchodzą w skład cząsteczek cukrów; dokonywać podziału cukrów na proste i złożone; jaki jest wzór sumaryczny glukozy i fruktozy; jakie są właściwości i zastosowanie glukozy.

# data[].attributes.headline
Temat: Glukoza i fruktoza - monosacharydy.

# data[].attributes.subject
Temat: Glukoza i fruktoza - monosacharydy.

# data[].attributes.body
Nowa Era
podręcznik str. 204-207
zeszyt ćwiczeń str. 117-118

Ciekawa chemia
podręcznik str. 222-226
zeszyt ćwiczeń str. 104-105

# data[].attributes.body
Nowa Era
- zeszyt ćwiczeń zad.20-22
- podręcznik zad. 1-6 str. 203
zad. 3,4 i 6 - proszę odesłać

# data[].attributes.body
5. Rodzaje sacharydów:
a) monosacharydy (cukry proste):
- zawierają 2-8 atomów C
- wzór ogólny: Cn(H2O)m
n=m,
np. C6(H2O)6  ------   C6H12O6
np. glukoza
fruktoza
C6H12O6

b) oligosacharydy (cukry złożone):
- zawierają 2-10 monosacharydów (jeżeli zawierają 2 monosacharydy nazywają się disacharady)
- wzór ogólny Cn(H2O)m
n>m,
np. sacharoza
maltoza
laktoza
C12H22O11

c) polisacharydy (cukry złożone):
- zawierają więcej niż 10 monosacharydów
- wzór ogólny (C6H10O5)n
np. skrobia n=300-400
celuloza n=100-1000

# data[].attributes.body
1. Wzór ogólny sacharydów:
C n(H 2 O)m

2.  Skład pierwiastkowy sacharydów:
- węgiel
- wodór
- tlen

3. Sacharydy - inna nazwa to cukry, węglowodany.

4. Stosunek liczby atomów H do liczby atomów O wynosi 2:1, tak jak w cząsteczce wody - stąd nazwa węglowodany.

# data[].attributes.body
Nowa Era
podręcznik str. 202-203
zeszyt ćwiczeń str. 116

# data[].attributes.body
Nowa Era
- podręcznik str. 201 zad. 1-6

Ciekawa chemia
- podręcznik str. 221 zad. 1-3

# data[].attributes.body
3. Reakcje charakterystyczne białek:
a) reakcja ksantoproteinowa - białko żółknie pod wpływem HNO3
b) reakcja biuretowa -  białko ścina się (ulega denaturacji) pod wpływem Cu(OH)2 i zmienia kolor na ciemnofioletowy.

4. Przemiany białek - białko jaja kurzego z wodą tworzy koloid; wodny roztwór białka to zol:
a) wysalanie białka - to odwracalny proces koagulacji
- koagulacja - ścinanie się białka lub wytrącanie osadu z koloidu - z zolu powstaje żel
- denaturacja (koagulacja nieodwracalna) - ścinanie się białka (zmiana jego struktury) pod wpływem wysokiej temperatury, roztworu kwasów, zasad i alkoholi oraz soli metali ciężkich.

# data[].attributes.body
1. Białka to związki organiczne           o bardzo skomplikowanej budowie będące produktem łączenia się aminokwasów poprzez wiązania peptydowe.
Ich masa cząsteczkowa wynosi od kilkunastu tysięcy do kilkudziesięciu milionów unitów.

2. Podział białek:
a) proste - zbudowane z reszt aminokwasowych
b) złożone - dodatkowo zawierają pierwiastki chemiczne lub cząsteczki innych związków.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Białka stanowią najważniejszy składnik wszystkich organizmów. Bez nich nie istniałoby życie. Ich obecność jest warunkiem zaistnienia procesów, które ogólnie nazywamy przemianą materii. Do tej grupy związków zaliczamy białko jaja kurzego. Jakie ma ono właściwości? Jaki proces zachodzi podczas przyrządzania jajecznicy?

definiować pojęcia: denaturacja i wysalanie białka;

wymieniać czynniki powodujące denaturację i wysalanie białka;

wskazać różnicę między denaturacją a wysalaniem białka;

projektować doświadczenie pozwalające wykryć obecność białka w produktach spożywczych.

Jakie właściwości ma roztwór białka jaja kurzego?
Kierując wąski strumień światła na zlewkę z roztworem wodnym białka, zauważamy rozproszenie się światła. Zjawisko to nazywamy efektem Tyndalla, które świadczy o tym, że białko jaja kurzego tworzy z wodą roztwór koloidalny.

Zaobserwowany proces wytrącania się osadu nazywamy koagulacją. W tym wypadku proces ten okazał się odwracalny - po dodaniu wody osad rozpuścił się. Przykładem koagulacji odwracalnej jest . Koagulacja odwracalna zachodzi też pod wpływem niskiej temperatury. Dlaczego tak się stało?
Czy i w jakiej sytuacji dochodzi do trwałego zniszczenia struktury białka?
Podczas wysalania białka jego struktura przestrzenna nie zostaje naruszona. Dlatego jest możliwe przejście do pierwotnej postaci. Proces ten zachodzi pod wpływem soli niektórych metali, m.in. sodu, magnezu i litu.

Obserwowany proces nieodwracalnego ścinania białka to denaturacja. W trakcie białko zmienia swoją strukturę i pierwotne właściwości. Czynnikami powodującymi denaturację białka są:
Jak można wykryć białka?

Podczas gotowania rosołu nie należy wkładać mięsa do wrzącej wody. Wysoka temperatura spowoduje denaturację białka na powierzchni mięsa. Uniemożliwi to przedostanie się wartościowych składników do wywaru.

Test biuretowy jest powszechnie stosowany do sprawdzania obecności wolnego białka we krwi i innych płynach ustrojowych człowieka i zwierząt. Występowanie dużych ilości takiego białka wskazuje zwykle na uszkodzenia organów wewnętrznych, np. na marskość wątroby.

Białko pod wpływem soli kamiennej ulega koagulacji odwracalnej. Struktura przestrzenna białka nie ulega naruszeniu i po dodaniu wody wytrącony osad białka rozpuszcza się. Proces ten nazywamy wysalaniem.

Denaturacja białka jest procesem nieodwracalnym, podczas którego struktura przestrzenna białka zostaje zniszczona.

Czynnikami powodującymi denaturację białka są: wysoka temperatura, sole metali ciężkich, stężone kwasy i zasady oraz etanol.

Reakcje biuretowa i ksantoproteinowa to reakcje barwne pozwalające wykryć obecność białka.

Wełna i ptasie pióra też zabarwią się na żółto pod wpływem stężonego roztworu kwasu azotowego(V). Świadczy to o tym, że ich podstawowym składnikiem są białka.

Wykonaj ćwiczenie.

Ćwiczenie 1

Wykonajmy doświadczenia.

# data[].attributes.attachment_link.description
Białka stanowią najważniejszy składnik wszystkich organizmów. Bez nich nie istniałoby życie. Ich obecność jest warunkiem zaistnienia procesów, które ogólnie nazywamy przemianą materii. Do tej grupy związków zaliczamy białko jaja kurzego. Jakie ma ono właściwości? Jaki proces zachodzi podczas przyrządzania jajecznicy?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Niektóre wyrazy mają inne znaczenie w języku potocznym niż w języku naukowym. Wyraz białko oznacza części jajka, które jest elementem naszej codziennej diety. Czy nazwa ta będzie oznaczała to samo na lekcjach chemii? Co to są białka i czy żółtko zawiera białko?
Jak zbudowany jest organizm człowieka?
Głównymi składnikami organizmu człowieka są woda (około 65%) i białko (około 20%).
Co to są białka i z jakich pierwiastków są zbudowane?
Problem badawczy Hipoteza

W skład białek wchodzą takie pierwiastki, jak: węgiel, wodór, tlen i azot.

Co będzie potrzebne Instrukcja Podsumowanie

W wyniku ogrzewania białka jaja kurzego powstała czarna substancja. Na ściankach probówki pojawiły się krople wody. Wydzielił się nieprzyjemny zapach amoniaku. Zwilżony papierek uniwersalny zabarwił się na kolor zielony.
Z obserwacji wynika, że w skład białek wchodzą następujące pierwiastki:

to substancje, których cząsteczki zbudowane są głównie z atomów węgla, wodoru, tlenu i azotu.

Nieprzyjemna woń zepsutych jaj spowodowana jest powstawaniem siarkowodoru, związku o wzorze . Na tej podstawie można wnioskować, że białka zawierają również siarkę. W skład niektórych białek wchodzi fosfor, rzadziej miedź, żelazo, cynk, magnez i jod.

Białka są związkami wielkocząsteczkowymi zbudowanymi z reszt aminokwasowych. Różnorodność białek jest ogromna, chociaż aminokwasów białkowych jest około dwadzieścia. Ważne jest, jakie aminokwasy wchodzą w skład białka oraz w jaki sposób są ze sobą połączone.

Aminokwasy mogą się łączyć . Przypomnij sobie, w jaki sposób łączą się dwie cząsteczki aminokwasu o najprostszej budowie - glicyny.

Białkami umownie nazywamy związki, których łańcuch zawiera więcej niż 100 reszt aminokwasowych, a związki o krótszych łańcuchach są zaliczane do polipeptydów.

Łańcuch białkowy można opisać ogólnym wzorem:

Łańcuchy białkowe mogą mieć różną strukturę przestrzenną, m.in. skręcają się w spirale lub wstęgi.

Budowę białek opisał amerykański fizyk i chemik Linus Carl Pauling (czyt. lajnus carl puling), za co w 1954 roku otrzymał Nagrodę Nobla. Osiem lat później, tj. w 1962 r., otrzymał drugą - Pokojową Nagrodę Nobla za pracę podczas kampanii przeciwko próbom z bronią jądrową. Naukowiec ten uważany jest za jednego z najważniejszych chemików XX wieku.

Białka są podstawowym elementem budującym wszystkie organizmy. Człowiek musi dostarczać białka w pożywieniu. Białka te w procesie trawienia dzielone są na mniejsze fragmenty, z których powstają nowe białka niezbędne dla organizmu.
Gdzie występują białka?
Zawartość białka w produktach spożywczych jest różna, co należy brać pod uwagę przy doborze produktów spożywanych w ciągu dnia. Dzienne zapotrzebowanie na białko jest indywidualną cechą organizmu - zależy m.in. od wieku i płci.

Białka pełnią funkcję budulcową (budują mięśnie, paznokcie, włosy i tkanki). Ich trawienie zachodzi z udziałem enzymów białkowych. Białko jest głównym składnikiem hemoglobiny zawartej we krwi. Hemoglobina jest odpowiedzialna za dostarczanie komórkom tlenu.

Cząsteczki wszystkich białek są zbudowane głównie z atomów czterech pierwiastków: węgla, wodoru, tlenu i azotu. W skład niektórych białek mogą wchodzić atomy siarki, fosforu i inne pierwiastki.

Podstawowymi elementami budującymi białka są aminokwasy.

Białka to wielkocząsteczkowe związki chemiczne, zbudowane z reszt aminokwasowych połączonych wiązaniami peptydowymi.

Białka są głównym składnikiem budulcowym organizmów. Pełnią funkcje: budulcowe, transportowe, regulujące i inne.

Źródłem białka zwierzęcego są m.in. jajka, nabiał, mięso, ryby, a roślinnego - produkty zbożowe oraz rośliny strączkowe, np. fasola, soja i soczewica.

wielkocząsteczkowe związki zbudowane z reszt aminokwasowych połączonych wiązaniami peptydowymi; w skład białek wchodzą głównie takie pierwiastki, jak: węgiel, wodór, tlen i azot

powstaje w wyniku połączenia się aminokwasów; tworzą je grupy karboksylowa i aminowa łączących się cząsteczek aminokwasów

# data[].attributes.attachment_link.description
Niektóre wyrazy mają inne znaczenie w języku potocznym niż w języku naukowym. Wyraz białko oznacza części jajka, które jest elementem naszej codziennej diety. Czy nazwa ta będzie oznaczała to samo na lekcjach chemii? Co to są białka i czy żółtko zawiera białko? Jak zbudowany jest organizm człowieka?

# data[].attributes.body
2 godziny lekcyjne

Nowa Era
podręcznik str. 196-201
zeszyt ćwiczeń str. 112-115

Ciekawa chemia
podręcznik str. 212-221
zeszyt ćwiczeń str. 102-103

# data[].attributes.body
Nowa Era
- podręcznik str. 195 zad. 1-3
zad. 4 i 5 (wszyscy - proszę odesłać)
- zeszyt ćwiczeń zad. 1-7

Ciekawa chemia
- zadania (wszyscy - proszę odesłać):
1) Gorzka czekolada zawiera 32% tłuszczu. Oblicz, ile gramów tłuszczu dostarczy się organizmowi po zjedzeniu 1/4 tabliczki czekolady o masie 200 g.
2) W 120 g jogurtu truskawkowego znajduje się 2,8 g tłuszczu. Oblicz zawartość procentową tłuszczu w tym jogurcie.

# data[].attributes.body
6. Odróżnianie tłuszczu od substancji tłustej - próba akroleinowa:
a) tłuszcz - rozkłada się pod wpływem wysokiej temperatury - wydzielają się pary akroleiny (substancji o ostrym drażniącym zapachu, która jest rakotwórcza) - tłuszcz jest estrem
b) substancja tłusta - nie rozkłada się; nie powstaje akroleina - jest to tylko mieszanina węglowodorów.

# data[].attributes.body
5. Właściwości tłuszczów:
- nie rozpuszczają się w wodzie
- rozpuszczają się w benzynie
- gęstość mniejsza od gęstości wody
- tłuszcze ciekłe są związkami nienasyconymi (roślinne; wyjątek stanowi tran - bo jest ciekły; maja wiązania wielokrotne - przez co odbarwiają wodę bromową             i manganian potasu)
- tłuszcze stałe są związkami nasyconymi (zwierzęce; wyjątek stanowi tran; mają wiązania pojedyncze).

# data[].attributes.body
4. Podział tłuszczów ze względu na pochodzenie:
a) roślinne (np. olej słonecznikowy, oliwa):
- ciekłe
- związki nienasycone (wiązania wielokrotne);
b) zwierzęce (np. masło, smalec, tran):
- stałe (wyjątkiem jest tran, który jest ciekły)
- związki nasycone (wiązania pojedyncze; wyjątek stanowi tran).

# data[].attributes.body
3. Otrzymywanie tłuszczów              w reakcji estryfikacji:
glicerol + kwas tłuszczowy =
= tłuszcz (ester) + woda, np.

a) glicerol + kwas stearynowy ----
---- tristearynian glicerolu + woda
C3H5(OH)3 + 3C17H35COOH ------  ---  (C17H35COO)3C3H5 + 3H20

b) glicerol + kwas palmitynowy ---- tripalmitynian glicerolu + woda

C3H5(OH)3 + 3C15H31COOH ------  ---  (C15H31COO)3C3H5 + 3H20

# data[].attributes.body
1. Tłuszcze (glicerydy) to mieszaniny estrów wyższych kwasów karboksylowych i glicerolu.

2. Wzór ogólny:
(RCOO)3 C 3 H 5
R - grupy alkilowe (mogą być różne)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tłuszcze to substancje towarzyszące nam na co dzień. W każdej kuchni można znaleźć masło, margarynę, olej czy oliwę. Czy wiesz, jak się je produkuje? Dlaczego tłustej plamy z ubrania nie spierzemy wodą? Dlaczego płonącego oleju nie wolno gasić wodą ?

klasyfikować tłuszcze pod względem pochodzenia, stanu skupienia i charakteru chemicznego;

jakie są budowa i właściwości tłuszczów;

projektować doświadczenie pozwalające odróżnić tłuszcz nienasycony od nasyconego.

Związki, którym zawdzięczamy piękne zapachy kwiatów czy owoców, to estry. Do grupy estrów należą też , choć wcale ładnie nie pachną. Te niezbędne składniki naszej codziennej diety występują w naturalnych warunkach - w mięsie, rybach i roślinach oleistych. Na drodze chemicznej otrzymuje się je w reakcji estryfikacji glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych.

Tłuszcze to estry glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych. W cząsteczkach tłuszczów mogą występować reszty kwasowe różnych kwasów tłuszczowych.

Zastanów się, z jakimi tłuszczami spotykasz się na co dzień. Czy można je w jakiś sposób pogrupować?

Tłuszcze dzielimy ze względu na stan skupienia i pochodzenie.

Przeanalizuj informacje zebrane w tabeli. Odpowiedz na pytanie: jaka jest zależność między tłuszczami stałymi i ciekłymi a tłuszczami zwierzęcymi i roślinnymi?
Jakie właściwości mają tłuszcze?
Można łatwo zauważyć, że tłuszcze stałe są głównie pochodzenia zwierzęcego, a ciekłe - pochodzenia roślinnego. Aby dowiedzieć się, co ma wpływ na tę zależność, wykonajmy doświadczenie.

Tłuszcze nie rozpuszczają się w wodzie, mają budowę niepolarną. Tłuszcze dobrze rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych.
Które produkty spożywcze zawierają tłuszcze?

Dlaczego nie wolno gasić płonącego oleju wodą?
Gdy zaczyna palić się olej na patelni, wiele osób w pierwszym odruchu wstawia tę patelnię pod wodę. Konsekwencje takiego postępowania widzieliśmy na filmie. Dlaczego tak się dzieje?

Woda ma gęstość większą od gęstości oleju, a zatem po wlaniu do naczynia z płonącym olejem spływa na dno. Jednak woda wlewana na patelnię z płonącym olejem rozgrzewa się do temperatury powyżej 100°C. Przechodzi w stan gazowy, co jest przyczyną rozprzestrzeniania się ognia. Zjawisko to obserwuje się np. podczas smażenia kotletów, gdy woda wycieka ze smażonego mięsa na rozgrzany olej, powodując „pryskanie".

Co należy zrobić, gdy zapali się olej?
1. Wyłączyć gaz pod płonącym naczyniem.
2. Spokojnym ruchem przykryć naczynie, tak by ograniczyć dopływ tlenu (tlen podtrzymuje palenie).
Z tych samych powodów niewskazane jest gaszenie wodą płonącej ropy naftowej czy benzyny.

Zanim odpowiemy na to pytanie, obejrzyj film, który pokaże, jakie są skutki gaszenia płonącego oleju.

Na półkach sklepowych łatwo znajdziemy olej słonecznikowy, rzepakowy, sojowy, kokosowy, orzechowy, lniany, z pestek winogron czy awokado, a także oliwę z oliwek, pozyskaną na różne sposóby. Te powszechnie stosowane w kuchni tłuszcze występują w nasionach takich roślin, jak: rzepak, słonecznik, soja, oliwki, rzadziej orzechy, kokos, winogrona i awokado. Oleje i oliwy otrzymuje się w różnych procesach.
Jakie znaczenie mają tłuszcze dla organizmów żywych?
Tłuszcze zwierzęce są obecne w mięsie oraz mleku. Smalec otrzymujemy w wyniku przetopienia słoniny, a masło - w procesie ubijania śmietany.

Tłuszcze w organizmach żywych pełnią bardzo ważną funkcję. Zastanawialiście się, dlaczego zimą spożywamy zazwyczaj większą ilość tłuszczów? Przede wszystkim tłuszcze dostarczają organizmom energii. Podskórna warstwa tłuszczu zapobiega utracie ciepła i chroni narządy wewnętrzne przed uszkodzeniem. Istotną rolą tłuszczów jest także transport rozpuszczalnych w tłuszczach witamin: A ,D, E i K.
Jakim przemianom ulegają tłuszcze w organizmach ludzi i zwierząt?

W czasach fast foodów (czyt. fast fudów) ważne jest, aby znać zasady racjonalnej diety. Coraz większa część społeczeństwa ma problem z otyłością, która staje się przyczyną wielu chorób. W takim razie - co z tymi tłuszczami? Jeść czy nie jeść?

Tłuszcze są niezbędnym elementem naszej diety, jednak niewskazane jest spożywanie zbyt dużej ilości tłuszczów stałych, takich jak smalec i masło. Dlaczego? Tłuszcze stałe to głównie estry nasyconych kwasów tłuszczowych, które powodują wzrost zawartości cholesterolu we krwi. Zalecane jest dostarczanie organizmowi tłuszczów roślinnych, które w większości są estrami kwasów nienasyconych określanych jako NNKT (niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe). Większą ilość NNKT zawierają: oleje roślinne, oliwa z oliwek, orzechy, ryby i owoce morza.
Jak powstaje margaryna?
Tłuszcze ulegają hydrolizie, tj. rozpadają się z utworzeniem glicerolu i kwasu tłuszczowego. Proces ten zachodzi w przewodzie pokarmowym pod wpływem enzymów i jest źródłem energii. Poniżej przedstawiono uproszczony schemat tych procesów.
Czy z tłuszczów można otrzymać mydło?
Ciekłe tłuszcze poddaje się procesowi przemysłowego utwardzania, w wyniku którego otrzymujemy margarynę. Proces ten polega na katalitycznym uwodornieniu tłuszczów nienasyconych. W jego efekcie powstają związki nasycone - tłuszcze stałe.
Czy wszystkie substancje tłuste są tłuszczami? Czy olej roślinny i olej napędowy to tłuszcze?
Ważnym procesem, któremu ulegają tłuszcze, jest ich zmydlanie. Reakcja ta polega na ogrzewaniu tłuszczów w obecności wodorotlenku sodu lub potasu. Produktem tej reakcji są sole sodowe i potasowe wyższych kwasów karboksylowych, czyli mydła.

Tłuszcze są estrami glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych.

Tłuszcze można podzielić - ze względu na stan skupienia - na stałe i ciekłe.

Tłuszcze dzielimy - ze względu na pochodzenie - na roślinne i zwierzęce.

Tłuszcze roślinne zawierają głównie związki nienasycone, a tłuszcze zwierzęce - związki nasycone.

Tłuszcze roślinne (ciekłe) odbarwiają wodę bromową. Wpływ na to ma obecność wiązania wielokrotnego.

Tłuszcze nie rozpuszczają się w wodzie, ale dobrze rozpuszczają się w rozpuszczalnikach niepolarnych, np. w benzynie.

Tłuszcze są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

estry glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych

reakcja charakterystyczna tłuszczów; polega na silnym ogrzewaniu tłuszczów, podczas którego wydziela się akroleina - substancja toksyczna o ostrym, duszącym zapachu

reakcja charakterystyczna

reakcja pozwalająca zidentyfikować daną substancję lub grupę związków

Podczas silnego ogrzewania oleju roślinnego wydziela się substancja o duszącym zapachu. Substancją tą jest akroleina. Powoduje ona silne podrażnienia błon śluzowych, oczu i górnych dróg oddechowych. Jest toksyczna i rakotwórcza, dlatego też nie należy przegrzewać tłuszczów. Reakcja ta jest charakterystyczna dla tłuszczów (tzw. ). Reakcja charakterystyczna Reakcja charakterystyczna to reakcja, która umożliwia zidentyfikowanie danego związku lub grupy związków. Z kolei oleje mineralne nie tworzą takiego produktu podczas ogrzewania.

# data[].attributes.attachment_link.description
Tłuszcze to substancje towarzyszące nam na co dzień. W każdej kuchni można znaleźć masło, margarynę, olej czy oliwę. Czy wiesz, jak się je produkuje? Dlaczego tłustej plamy z ubrania nie spierzemy wodą? Dlaczego płonącego oleju nie wolno gasić wodą ?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tłuszcze to estry glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych. W warunkach laboratoryjnych można je otrzymać w wyniku reakcji estryfikacji glicerolu i kwasów tłuszczowych, m.in. kwasów: palmitynowego, stearynowego i oleinowego. Tłuszcze dostarczamy naszemu organizmowi w pożywieniu. Mogą to być substancje pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego. Są nierozpuszczalne w wodzie, ale dobrze rozpuszczają się np. w benzynie.

Białka to związki wielkocząsteczkowe zbudowane z reszt aminokwasowych połączonych wiązaniami peptydowymi. Głównymi pierwiastkami wchodzącymi w skład białek są: węgiel, wodór, tlen i azot. Białka mogą również zawierać inne pierwiastki, m.in. siarkę, fosfor, rzadziej miedź, magnez i żelazo. Mają różne właściwości - zależne od budowy.

Białka ulegają koagulacji (wysalanie białka) pod wpływem m.in. chlorku sodu. Proces ten jest odwracalny, a struktura przestrzenna białka nie zostaje naruszona.

Denaturacja natomiast to proces nieodwracalny, w którym struktura przestrzenna białka zostaje zniszczona. Przypomnij sobie, jak różne czynniki wpływają na białko jaja kurzego.

Wpływ różnych czynników na białko jaja kurzego

Cukry (sacharydy) to związki chemiczne zbudowane z atomów węgla, wodoru i tlenu. Dzielimy je na cukry proste i złożone. Do cukrów prostych (monosacharydów) zaliczamy glukozę i fruktozę. Do cukrów złożonych należą dwucukry, m.in. sacharoza, laktoza (cukier mleczny) i maltoza (cukier słodowy). Skrobia, celuloza i glikogen to wielocukry zbudowane z wielu reszt cukrów prostych.

Cukry proste to inaczej monosacharydy. Cechuje je dobra rozpuszczalność w wodzie. Cząsteczki cukrów prostych budują cukry złożone. Do tej grupy związków zaliczamy glukozę i fruktozę.

Cukry złożone to związki zbudowane z cukrów prostych. Należą do nich dwucukry (disacharydy) i wielocukry (polisacharydy). Dwucukry są dobrze rozpuszczalne w wodzie. Tworzą je dwie połączone cząsteczki cukrów prostych. Wielocukry to związki organiczne zbudowane z wielu połączonych ze sobą cząsteczek cukrów prostych. Są one nierozpuszczalne w wodzie.

Reakcje charakterystyczne to reakcje, za pomocą których można zidentyfikować daną substancję lub grupę związków. Przypomnijmy, jakie reakcje poznaliśmy w przypadku substancji chemicznych o znaczeniu biologicznym.

Pamiętam i rozumiem

Jak dzielimy tłuszcze? Podaj kryteria tych podziałów i wymień przykłady.

Co to są białka? Z jakich pierwiastków są zbudowane?

Jaka jest różnica między denaturacją a wysalaniem białka? Wymień czynniki, które powodują te procesy.

Jak dzielimy cukry? Podaj przykłady do każdego rodzaju cukrów.

Skrobia i celuloza - jakie są różnice i podobieństwa tych wielocukrów?

Wymień właściwości fizyczne i chemiczne glukozy.

Czytam i interpretuję

Jakich substancji jest najwięcej w gorzkiej czekoladzie?

Jaka ilość węglowodanów znajduje się w 2 porcjach (40 g) czekolady?

Dzienne zapotrzebowanie na białko u dzieci wynosi ok. 65 g. Jaką część dziennego zapotrzebowania na białko pokrywa jedna porcja (20 g) czekolady?

Substancja stała o słodkim smaku. Dobrze rozpuszcza się w wodzie. Jest produktem fotosyntezy.

Żółta substancja ciekła, nierozpuszczalna w wodzie. Jest pozyskiwana z nasion słonecznika. Dostarcza organizmowi energii.

Biała substancja stała o włóknistej budowie. Występuje m.in. w drewnie. Jest palna. Służy do produkcji materiałów wybuchowych.

Zaprojektuj doświadczenie pozwalające odróżnić glukozę od sacharozy. Zapisz przebieg doświadczenia, obserwacje i wnioski.

Roztwór glukozy ma zastosowanie w medycynie. Podaje się ją pacjentom drogą żylną w postaci tzw. kroplówki w przypadku np. zbyt niskiego poziomu glukozy we krwi. Stężenie procentowe takiego roztworu wynosi 5%. Oblicz, ile gramów glukozy dostanie się do organizmu po otrzymaniu 0,5 l takiej kroplówki. Do obliczeń przyjmij gęstość roztworu glukozy 1 g/cmIndeks górny 3 3.

Na stole kuchennym znajdują się następujące produkty spożywcze: ser biały, chleb, rzodkiewka, masło i płatki kukurydziane. Zastanów się i odpowiedz, w których produktach znajduje się skrobia. Zaprojektuj doświadczenie pozwalające potwierdzić twoje przypuszczenia.

Rozwiązuję problemy
Test sprawdzający Klucz testu

Co się dzieje z warzywami podczas gotowania?

Co dokładnie mam zamiar zrobić, by sprawdzić, czy hipoteza jest prawdziwa?

Ugotować w wodzie marchew i korzeń pietruszki.

# data[].attributes.attachment_link.title
Substancje chemiczne o znaczeniu biologicznym - podsumowanie

# data[].attributes.attachment_link.description
Tłuszcze to estry glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych. W warunkach laboratoryjnych można je otrzymać w wyniku reakcji estryfikacji glicerolu i kwasów tłuszczowych, m.in. kwasów: palmitynowego, stearynowego i oleinowego. Tłuszcze dostarczamy naszemu organizmowi w pożywieniu. Mogą to być substancje pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego. Są nierozpuszczalne w wodzie, ale dobrze rozpuszczają się np.

# data[].attributes.body
2 godziny lekcyjne

Nowa Era
podręcznik str.  190-195
zeszyt ćwiczeń str. 109-112

Ciekawa chemia
podręcznik str. 205-211
zeszyt ćwiczeń str. 98-99

# data[].attributes.body
1. Powtórzenie zdobytych wiadomości.

2. Utrwalenie umiejętności rozwiązywania zadań z zakresu pochodnych węglowodorów.

3. Podsumowanie wiadomości               i umiejętności.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pochodne węglowodorów: alkohole, kwasy karboksylowe, estry, aminy i aminokwasy to związki chemiczne, z którymi spotykamy się każdego dnia. Ocet, który służy m.in. do konserwowania żywności, zawiera kwas octowy. Etanol wykorzystuje się również do produkcji napojów alkoholowych. Piękny zapach perfum zawdzięczamy estrom, a do produkcji wielu lekarstw stosuje się aminy. Białka, które są niezbędnym elementem naszej diety, są zbudowane z aminokwasów.

Alkohole najczęściej kojarzą się z napojami alkoholowymi. Jednak trzeba pamiętać, że alkohole to liczna grupa związków organicznych, która ma wiele zastosowań w różnych dziedzinach życia. Alkohole dzielimy na jednowodorotlenowe i wielowodorotlenowe. Przedstawicielami pierwszej grupy są metanol i etanol, do drugiej należy glicerol. Przypomnijmy sobie, jakie mają właściwości.

Ujęcie na butelkę z metanolem. W zlewce wodny roztwór metanolu: zanurzenie uniwersalnego papierka w wodnym roztworze metanolu. Pokazanie żółtego zabarwienie papierka. Ujęcie na butelkę z etanolem. Ujęcie na rozpuszczalniki oraz farby.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Ujęcie na butelkę z metanolem. W zlewce wodny roztwór metanolu: zanurzenie uniwersalnego papierka w wodnym roztworze metanolu. Pokazanie żółtego zabarwienie papierka. Ujęcie na butelkę z etanolem. Ujęcie na rozpuszczalniki oraz farby.

Dodanie glicerolu do wody. Wymieszanie gliceryny z wodą. Zanurzenie papierka uniwersalnego. Wymienienie właściwości gliceryny oraz jego zastosowania w przemyśle i produkcji.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Dodanie glicerolu do wody. Wymieszanie gliceryny z wodą. Zanurzenie papierka uniwersalnego. Wymienienie właściwości gliceryny oraz jego zastosowania w przemyśle i produkcji.

W życiu codziennym z kwasami organicznymi spotykamy się bardzo często. Najbardziej znanymi kwasami karboksylowymi są kwas octowy i mrówkowy. Innymi przykładami kwasów są: aspiryna - popularny lek - oraz kwas mlekowy, który powstaje w mięśniach podczas dużego wysiłku fizycznego. W przyrodzie występują również kwas cytrynowy, kwas jabłkowy, kwas szczawiowy i wiele innych. Wyróżniamy także kwasy o długich łańcuchach węglowodorowych, tzw. kwasy tłuszczowe.

Porównanie właściwości niższych kwasów karboksylowych z wyższymi na przykładzie kwasu octowego i stearynowego

Wiemy już, że za przyjemne zapachy, które nas otaczają, odpowiadają estry. Jakie mają one właściwości i zastosowanie?

Oprócz atomów węgla, wodoru i tlenu związki organiczne mogą zawierać atomy innych pierwiastków, m.in. azotu. Przykładem takich związków są aminy i aminokwasy. Aminą o najprostszej budowie jest metyloamina. Glicyna to związek chemiczny zaliczany do grupy aminokwasów.

Pochodne węglowodorów to związki chemiczne, które powstają poprzez zastąpienie co najmniej jednego atomu wodoru w cząsteczce węglowodoru grupą funkcyjną. To właśnie obecność różnych grup funkcyjnych wpływa na odmienne właściwości pochodnych węglowodorów.

Substancje chemiczne mają swoje niepowtarzalne nazwy oraz wzory. Tych wzorów jest bardzo dużo. Zapisywanie wzorów i tworzenie nazw związków wymagają stosowania się do pewnych reguł. Należy je znać, a nie uczyć się wzorów czy nazw na pamięć.

Nazew_AW

W tabeli poniżej zestawiono ważne reakcje chemiczne alkoholi i kwasów karboksylowych.

Napisz wzory półstrukturalne następujących związków organicznych:

metanolu i glicerolu,

kwasu butanowego i kwasu palmitynowego,

octanu propylu i butanianu metylu,

metyloaminy i glicyny.

Do jakiej grupy pochodnych węglowodorów należą związki o podanych wzorach? Podaj nazwę (nazwy) grupy funkcyjnej.

Wymień właściwości metanolu i etanolu. Który stanowi większe zagrożenie dla życia człowieka? Dlaczego? Jakie skutki niesie nadmierne spożywanie napojów alkoholowych?

Jakie właściwości mają kwasy octowy i kwas oleinowy? Wskaż różnice i podobieństwa.

Napisz dwa równania różnych reakcji chemicznych, w wyniku których otrzymasz octan potasu.

Na czym polega reakcja estryfikacji? Napisz równanie reakcji otrzymywania mrówczanu etylu.

Wymień grupy związków organicznych zawierających atomy azotu. Podaj wzór i nazwę przedstawiciela każdej z grup.

Pamiętam i rozumiem

Poniższe ilustracje powinny skojarzyć ci się ze związkami będącymi pochodnymi węglowodorów. Napisz wzory oraz nazwy tych związków.

Poniżej przedstawiono fragment karty charakterystyki 80‑procentowego roztworu kwasu octowego. Zapoznaj się z tymi informacjami. Następnie podaj trzy zasady bezpiecznej pracy z tą substancją w laboratorium chemicznym.

Etanol - wróg czy przyjaciel człowieka? Wyszukaj informacje na temat etanolu i napisz rozprawkę na ten temat.

Czytam i interpretuję

Jodyna służy do dezynfekcji ran. Jest to 3‑procentowy roztwór jodu w alkoholu etylowym. Oblicz masę jodu rozpuszczonego w 500 g jodyny.

Przykładem jest dobrze nam znany wodorotlenek sodu . Roztwór wodorotlenku sodu ma odczyn zasadowy. Wyjaśnij, dlaczego odczyn alkoholi jest obojętny, mimo że podobnie jak wodorotlenki mają grupę wodorotlenową.

W laboratorium chemicznym student ma otrzymać ester o zapachu ananasów - maślan etylu.

Przygotuj instrukcję, według której powinien postępować student. W tym celu przygotuj tabelę:

Podaj obserwacje przewidywane podczas wykonywania doświadczenia.

Napisz równanie reakcji zachodzącej podczas tego doświadczenia.

Zaprojektuj doświadczenie pozwalające zbadać zachowanie się kwasów oleinowego i palmitynowego wobec roztworu manganianu(VII) potasu.

Narysuj schematyczny rysunek, na którym zaznaczysz potrzebne odczynniki, sprzęt laboratoryjny oraz przebieg doświadczenia.

Napisz, jakie będą obserwacje.

Sformułuj wnioski na podstawie obserwacji.

W trzech próbówkach znajdują się roztwory: kwasu octowego, etanolu oraz amoniaku. W celu identyfikacji danych substancji uczniowie wykonali następujące czynności:

Czy wszystkim uczniom udało się zidentyfikować roztwory? Uzasadnij odpowiedź.
Test sprawdzający Klucz testu

Rozwiązuję problemy

# data[].attributes.attachment_link.description
Pochodne węglowodorów: alkohole, kwasy karboksylowe, estry, aminy i aminokwasy to związki chemiczne, z którymi spotykamy się każdego dnia. Ocet, który służy m.in. do konserwowania żywności, zawiera kwas octowy. Etanol wykorzystuje się również do produkcji napojów alkoholowych. Piękny zapach perfum zawdzięczamy estrom, a do produkcji wielu lekarstw stosuje się aminy.

# data[].attributes.headline
Temat: Podsumowanie wiadomości o pochodnych węglowodorów.

# data[].attributes.subject
Temat: Podsumowanie wiadomości o pochodnych węglowodorów.

# data[].attributes.body
Nowa Era
podręcznik str. 186-188
zeszyt ćwiczeń  str. 107-108

Ciekawa chemia
podręcznik str. 196-201
zeszyt ćwiczeń str. 92-96

# data[].attributes.body
Nowa Era
- zeszyt ćwiczeń zad. 77-82
- podręcznik str. 185 zad. 5

Ciekawa chemia
- zeszyt ćwiczeń 1-7 str. 89-91
- podręcznik str. 195 zad. 3

# data[].attributes.body
6. Właściwości aminokwasów             (na podstawie
kwasu aminoetanowego):
a) fizyczne:
- substancje stałe
- bezbarwne
- dobrze rozpuszczają się w wodzie;
b) chemiczne:
- odczyn obojętny, który wynika       z tego, że aminokwasy mają dwie grupy funkcyjne: aminową (która jest zasadowa) oraz karboksylową (która jest kwasowa).

# data[].attributes.body
3. Wiązanie peptydowe -CONH  - powstaje podczas łączenia się aminokwasów w duże cząsteczki (dwie połączone cząsteczki to dipeptyd, trzy to tripeptyd, cztery to tetrapeptyd; wiele to polipeptyd).
Łączenie się aminokwasów w duże cząsteczki to tzw. kondensacja.

4. Tworzenie wiązania peptydowego - str. 184 (bardzo ważne).

5. Polipeptydy o dużych rozmiarach to białka.

# data[].attributes.body
2. Nazewnictwo - dodajemy przedrostek amino- do nazwy kwasu karboksylowego, od którego pochodzi aminokwas, np.
- kwas etanowy
wzór:  CH3COOH
to aminokwas nosi nazwę:
kwas aminoetanowy
wzór:   CH3 NH 2COOH;
- kwas butanowy
wzór:  C3H7COOH
to aminokwas nosi nazwę:
kwas aminobutanowy
wzór:  C3H7 NH 3COOH

# data[].attributes.body
1. Aminokwsy to związki organiczne zawierające dwie grupy funkcyjne:
- aminową  - NH 2
oraz
-  karboksylową  - COOH

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wszyscy wiemy, że lekarstwa są potrzebne - wielokrotnie ratują życie. Z drugiej strony, stosowane niezgodnie z zaleceniami, mogą być niebezpieczne dla zdrowia. W skład większości leków wchodzą związki chemiczne o skomplikowanej budowie. Paracetamol - popularny lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy - oprócz atomów węgla, wodoru i tlenu zawiera również atomy azotu. Do jakiej grupy związków zaliczamy tego typu substancje? Czy tylko jedna grupa pochodnych węglowodorów zawieraja atomy azotu?

czym są aminy i aminokwasy;

opisywać budowę i właściwości związków zawierających azot - na przykładzie metyloaminy (aminy) i glicyny (aminokwasu);

zapisywać wzory metyloaminy i glicyny;

wskazać we wzorach związków organicznych wiązanie peptydowe.

Podczas procesu rozkładu substancji białkowych wydziela się nieprzyjemny zapach. Jednym z produktów jest dobrze nam znany siarkowodór, o zapachu zgniłych jaj. Innym powstającym gazem o równie nieprzyjemnej woni jest amoniak - związek nieorganiczny o wzorze .

Poniżej podano najważniejsze informacje dotyczące tego związku.

Nieprzyjemny zapach ryb spowodowany jest m.in. obecnością związku zawierającego w swych cząsteczkach atomy azotu. Substancją tą jest , należąca do grupy amin.
Wzór ogólny amin
możemy traktować jako pochodne amoniaku, w którym co najmniej jeden atom wodoru został zastąpiony grupą węglowodorową.

gdzie:

- grupa węglowodorowa,
- grupa aminowa (grupa funkcyjna).

Związkiem zaliczanym do amin jest metyloamina o wzorze .

Jakie właściwości ma metyloamina? Sprawdź.

Przykładem aminy zawierającej dwa atomy węgla jest etyloamina o wzorze . Etyloamina jest bezbarwną cieczą (w temperaturze niższej od 16,6°C), o ostrym amoniakalnym zapachu. Jest naturalnym składnikiem moczu.

Wraz ze wzrostem liczby atomów węgla w cząsteczkach amin zmieniają się ich właściwości - wzrasta temperatura wrzenia, a rozpuszczalność w wodzie maleje. Aminy są w większości związkami toksycznymi. Występują w niewielkich ilościach w wielu roślinach. Są także wydzielane podczas rozkładu ryb. Mają ogromne znaczenie, gdyż służą do otrzymywania lekarstw. Znalazły również zastosowanie w produkcji włókien syntetycznych i barwników.

Inną grupą związków, które zawierają grupę aminową, są amidy będące pochodnymi kwasów karboksylowych. Jednym z najważniejszych amidów jest mocznik. Substancja ta występuje w pocie i moczu zwierząt oraz ludzi. Jest produktem przemiany białek.

Na początku lekcji wspomniano, że jednym z produktów rozkładu białek jest amoniak. Wynika z tego, że białka także zawierają atomy azotu. Podstawowymi związkami budującymi białka są - związki organiczne zawierające grupę aminową i grupę charakterystyczną dla kwasów karboksylowych .

Aminokwasem o najprostszej strukturze jest .

Inna nazwa glicyny to kwas aminooctowy.

Jakie właściwości ma glicyna?

Właściwości glicyny

Ze względu na obecność dwóch grup funkcyjnych: aminowej o charakterze zasadowym i karboksylowej o charakterze kwasowym, cząsteczki aminokwasów mogą łączyć się poprzez wiązanie peptydowe. Jak łączą się ze sobą dwie cząsteczki glicyny?

Film przedstawia dwie cząsteczki glicyny. Od grupy karboksylowej pierwszego aminokwasu odrywa się grupa-OH. Od grupy aminowej drugiego aminokwasu odrywa się atom wodoru. Nastęnie odłącza się cząsteczka wody. W wyniku reakcji dwóch cząsteczek glicyny powstaje dipeptyd, w którym występuje wiązanie peptydowe.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film przedstawia dwie cząsteczki glicyny. Od grupy karboksylowej pierwszego aminokwasu odrywa się grupa-OH. Od grupy aminowej drugiego aminokwasu odrywa się atom wodoru. Nastęnie odłącza się cząsteczka wody. W wyniku reakcji dwóch cząsteczek glicyny powstaje dipeptyd, w którym występuje wiązanie peptydowe.

Istnieje wiele związków należących do grupy aminokwasów. Jednak aminokwasów tworzących białka jest około dwadzieścia. Dzielimy je na dwie grupy:

Do endogennych aminokwasów zaliczamy m.in. alaninę.

Aminokwasy te występują w substancji potowo‑tłuszczowej wytwarzanej przez gruczoły skóry właściwej i tkankę podskórną, która pokrywa linie papilarne. Substancja ta powoduje pozostawianie odcisków palców na różnych podłożach, co wykorzystuje się w technikach śledczych, np. w celu ustalenia sprawcy przestępstwa. Naukę, która zajmuje się m.in. badaniem śladów linii papilarnych, nazywamy daktyloskopią.

Aminokwasy są budulcami białek. Ponad 20 aminokwasów buduje m.in. mięśnie, tkanki w organizmie człowieka. Nadmiar białek jest równie szkodliwy dla człowieka, co ich niedobór. Niekontrolowane przez lekarza spożywanie aminokwasów jako suplementów diety może doprowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych.

Aminy i aminokwasy to związki organiczne zawierające w swych cząsteczkach atomy azotu.

Właściwości amin zmieniają się wraz ze wzrostem liczby atomów węgla w cząsteczce.

Aminokwasy to związki organiczne zawierające dwie grupy funkcyjne: aminową o właściwościach zasadowych i karboksylową o właściwościach kwasowych.

Aminokwasy mają zdolność łączenia się za pomocą wiązań peptydowych; tworzą w ten sposób polipeptydy.

Korzystając z układu okresowego pierwiastków, określ cechy atomów pierwiastków wchodzących w skład amin - podaj liczby:

Napisz wzór aminy, która powstała w wyniku zastąpienia jednego atomu wodoru w cząsteczce etanu grupą aminową. Oblicz stosunek masowy pierwiastków wchodzących w skład tej aminy.

Przeczytaj poniższą informację:
Morfina mimo że jest związkiem o skomplikowanej budowie, była pierwszą substancją wyodrębnioną w stanie krystalicznym, a więc czystym. Jej nazwa, z uwagi na nasenne działanie, wywodzi się od znanego z mitologii greckiej bożka snu Morfeusza. Aktywność nasenna morfiny jest zależna od stopnia rozwoju układu nerwowego organizmu. Działa ona 160, 800 lub odpowiednio 4000 razy silniej na człowieka niż na psa, królika czy żabę. Ze względu na duże zużycie morfiny w medycynie produkuje się ją na skalę przemysłową, głównie ze słomy makowej.
Wiedząc, że to wzór sumaryczny morfiny, oblicz zawartość procentową (masową) pierwiastków wchodzących w jej skład.

związki organiczne, których cząsteczki zawierają grupę aminową i grupę karboksylową

do amin zaliczamy związki będące pochodnymi amoniaku, w których cząsteczkach co najmniej jeden atom wodoru zastąpiono grupą węglowodorową; wzór ogólny amin to , gdzie to grupa węglowodorowa, a to grupa aminowa

aminokwas o wzorze ; jest krystaliczną, stałą substancją; dobrze rozpuszcza się w wodzie

amina o wzorze ; jest gazem o charakterystycznym, nieprzyjemnym zapachu

zadanie interaktywne

Wybierz z listy sformułowania, które utworzą zdanie prawdziwe.

kwasowy, żółte, czerwone, niebieskie, zasadowy, obojętny

Po zanurzeniu uniwersalnego papierka wskaźnikowego w roztworze glicyny pojawi się zabarwienie .................... , gdyż substancja ta ma odczyn .....................

Dipeptyd może przyłączyć kolejną cząsteczkę aminokwasu; otrzymamy wówczas tripeptyd. Tripeptyd może przyłączać kolejne cząsteczki aminokwasów. W ten sposób tworzą się polipeptydy, czyli związki powstające w wyniku łączenia się wielu cząsteczek aminokwasów.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wszyscy wiemy, że lekarstwa są potrzebne - wielokrotnie ratują życie. Z drugiej strony, stosowane niezgodnie z zaleceniami, mogą być niebezpieczne dla zdrowia. W skład większości leków wchodzą związki chemiczne o skomplikowanej budowie. Paracetamol - popularny lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy - oprócz atomów węgla, wodoru i tlenu zawiera również atomy azotu.

# data[].attributes.body
2 godziny lekcyjne

Nowa Era
podręcznik str. 182-185
zeszyt ćwiczeń str. 105-106

Ciekawa chemia
podręcznik str. 191-195
zeszyt ćwiczeń str. 89-91

# data[].attributes.body
Nowa Era
- zeszyt ćwiczeń zad. 68-75,             z czego zad. 72 i 73 proszę
odesłać
- podręcznik zad. 3 - proszę
odesłać

Ciekawa chemia
- zeszyt ćwiczeń zad. 1-6,                      z czego zad. 1-3 proszę odesłać
- podręcznik str. 190                       zad. 1 - proszę odesłać

# data[].attributes.body
4. Właściwości:
- występują w przyrodzie
- są dobrymi rozpuszczalnikami
- grupą estrów są tłuszcze
- estry niższe są - bezbarwne, lotne,
ciekłe,
słaborozpuszczalne w wodzie,
mają miły owocowy zapach;
- estry wyższe przypominają tłuszcz, wosk - odgrywają bardzo dużą rolę w przyrodzie (pokryte nimi liście nie tracą wody - jest to ochrona przed wysychaniem).

# data[].attributes.body
3. Nazewnictwo estrów - pierwszy wyraz pochodzi od kwasu, drugi od alkoholu, np.
A)
kwas propanowy  C 2 H 5COOH
alkohol metanol  CH 3OH
to ester nosi nazwę:
propanian metylu  C 2 H 5COOCH 3
B)
kwas butanowy  C 3 H 7COOH
alkohol butanol C 4 H 9OH
to ester nosi nazwę:
butanian butylu C 3 H 7COOC 4 H 9

# data[].attributes.body
2. Estry powstają w wyniku estryfikacji, czyli reakcji kwasu           z akoholem, np.

CH3COOH + C2H5OH ------  CH3COOC2H5 + H2O

# data[].attributes.body
1. Estry to związki organiczne.

2. Wzory i budowa:
R 1 -- COO -- R 2
R 1 -  grupa alkilowa (alkil) pochodząca od kwasu karboksylowego
COO - grupa funkcyjna estrowa
R 2 - grupa alkilowa (alkil) pochodząca od alkoholu

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.body
2 godziny lekcyjne

Nowa Era
podręcznik str. 177-181
zeszyt ćwiczeń str. 102-104

Ciekawa chemia
podręcznik str. 185-190
zeszyt ćwiczeń str. 87-88

# data[].attributes.body
Nowa Era
- zeszyt ćwiczeń zad. 60-66

# data[].attributes.body
3. Ze wzrostem długości łańcucha maleje:
- lotność
- rozpuszczalność w wodzie
- łatwość ulegania dysocjacji jonowej
- reaktywność chemiczna.

# data[].attributes.body
1. Niższe kwasy karboksylowe :
- reagują z metalami aktywnymi, tlenkami metali i zasadami
- dobrze rozpuszczają się                w wodzie
- ulegają dysocjacji.

2. Wyższe kwasy karboksylowe:
- nie reagują z metalami i ich tlenkami, zaś reagują                          z zasadami
- nie rozpuszczają się w wodzie
- nie ulegają dysocjacji.

# data[].attributes.body
Przypominamy sobie właściwości wyższych kwasów karboksylowych

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kwasy zazwyczaj kojarzą się nam z substancjami żrącymi, ciekłymi i dobrze rozpuszczalnymi w wodzie. Czy wiesz jednak, że świece wytwarzane są m.in. z mieszaniny dwóch kwasów - stearynowego i palmitynowego, czyli tzw. stearyny? Pod względem właściwości różnią się one od poznanych ci dotychczas kwasów. Są to substancje stałe, o białej barwie, które nie rozpuszczają się w wodzie.

co oznacza nazwa wyższe kwasy karboksylowe;

nazywać wyższe kwasy karboksylowe nasycone (kwas palmitynowy i stearynowy) oraz nienasycone (kwas oleinowy);

zapisywać wzory wyższych kwasów karboksylowych (kwasu palmitynowego, stearynowego i oleinowego);

jakie są właściwości wyższych kwasów karboksylowych;

jakie zastosowanie mają wyższe kwasy karboksylowe;

projektować doświadczenie pozwalające odróżnić kwas oleinowy od palmitynowego lub stearynowego.

Kwasy karboksylowe, m.in. kwas octowy czy kwas masłowy , ze względu na niewielką liczbę atomów węgla w łańcuchu węglowodorowym, są zaliczane do niższych kwasów karboksylowych. Wyższe kwasy karboksylowe Wyższe kwasy karboksylowe to związki zawierające długi łańcuch węglowy (kilkanaście atomów węgla) oraz charakterystyczną dla kwasów karboksylowych grupę .

Animacja prezentuje porównanie budowy cząsteczek niższych i wyższych kwasów karboksylowych. Zostają omówione przez lektora a na ekranie prezentowane są przykładowe kwasy wraz z wzorami. Kwasy niższe: octowy, propionowy oraz wyższe: palmitynowy oraz stearynowy.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Animacja prezentuje porównanie budowy cząsteczek niższych i wyższych kwasów karboksylowych. Zostają omówione przez lektora a na ekranie prezentowane są przykładowe kwasy wraz z wzorami. Kwasy niższe: octowy, propionowy oraz wyższe: palmitynowy oraz stearynowy.

Wyższe kwasy karboksylowe są nazywane także kwasami tłuszczowymi. Cząsteczki tłuszczów zawierają w swym składzie reszty kwasów tłuszczowych.

Przypomnij sobie pojęcie organicznych związków nasyconych i nienasyconych. Czy pamiętasz, które węglowodory zaliczamy do związków nasyconych, a które - do nienasyconych?

Wyróżniamy nasycone i nienasycone kwasy tłuszczowe.

Kwasy nasycone i nienasycone

Do nasyconych wyższych kwasów karboksylowych należą , o wzorze , oraz . W cząsteczkach tych kwasów między atomami węgla występują wiązania pojedyncze. między 9. a 10. atomem węgla zawiera wiązanie podwójne, dlatego należy do nienasyconych związków organicznych.

Problem badawczy Hipoteza Instrukcja Co będzie potrzebne Podsumowanie

probówki,

szkiełka zegarkowe,

woda,

kwas octowy,

kwas palmitynowy,

kwas stearynowy,

kwas oleinowy.

Określ stan skupienia, barwę i zapach kwasów karboksylowych użytych w doświadczeniu.

Zbadaj rozpuszczalność kwasów w wodzie.

Wyniki obserwacji zanotuj w postaci tabeli:

R1ZY2L6gn4a1q 1

Potrzebny sprzęt laboratoryjny: probówki, szkiełka zegarkowe, statyw do probówek. Odczynniki: Kwas octowy, Kwas palmitynowy, Kwas stearynowy, Kwas oleinowy, Kwas octowy i oleinowy w probówce, Kwas palmitynowy i stearynowy na szkiełku zegarkowym.Poszczególne substancje dodajemy do wody.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Potrzebny sprzęt laboratoryjny: probówki, szkiełka zegarkowe, statyw do probówek. Odczynniki: Kwas octowy, Kwas palmitynowy, Kwas stearynowy, Kwas oleinowy, Kwas octowy i oleinowy w probówce, Kwas palmitynowy i stearynowy na szkiełku zegarkowym.Poszczególne substancje dodajemy do wody.

W wyniku doświadczenia zaobserwowano:

Z obserwacji wynika, że wyższe kwasy karboksylowe mają inne właściwości fizyczne niż niższe kwasy karboksylowe. Wyższe kwasy karboksylowe nie rozpuszczają się w wodzie ze względu na długi łańcuch węglowy. Nasycone kwasy tłuszczowe - kwas palmitynowy i stearynowy - są substancjami stałymi o białej barwie. Nienasycony kwas oleinowy jest oleistą cieczą o lekko żółtym zabarwieniu; ma charakterystyczny zapach starego oleju.

Jak odróżnić stopiony kwas stearynowy lub palmitynowy od kwasu oleinowego. Wykonaj ćwiczenie.

Chem_gim_3_IX.15_06_Ćw

Kwas stearynowy i palmitynowy w niskich temperaturach topią się. Kwasy karboksylowe ulegają reakcji spalania. Spalają się żółtym płomieniem - takim, jaki obserwujemy podczas palenia się świeczki.

Podsumowanie ćwiczenia
W celu odróżnienia kwasu stearynowego lub palmitynowego od kwasu oleinowego należy zastosować wodę bromową lub roztwór manganianu(VII) potasu . Cząsteczka nienasyconego kwasu oleinowego zawiera wiązanie podwójne, dlatego odbarwia wodę bromową oraz roztwór manganianu(VII) potasu. Ponadto w reakcji tej powstaje biała substancja stała - nasycony kwas stearynowy. Przechodzi on w kwas nasycony, co obserwujemy jako zmianę stanu ciekłego substancji w stan stały. Wyższe kwasy karboksylowe wprowadzone do wody z dodatkiem oranżu metylowego nie zmieniają barwy wskaźnika, ponieważ nie rozpuszczają się w wodzie i nie ulegają procesowi dysocjacji elektrolitycznej.

Kwasy tłuszczowe ogrywają istotną rolę w otrzymywaniu mydeł.

Dlaczego mydła myją?
Mydła, podobnie jak detergenty, są substancjami powierzchniowo czynnymi. Co to oznacza? Powierzchnia wody wykazuje tzw. napięcie powierzchniowe, czyli zachowuje się jak „napięta błonka". Dzięki temu owady poruszają się po wodzie, nie zanurzając się w niej.

Wszyscy wiemy, że zabrudzonych, tłustych rąk nie domyjemy, używając tylko wody. Dodając mydło lub inny detergent, zmniejszamy napięcie powierzchniowe wody, to znaczy „rozluźniamy napiętą błonkę". Ponadto mydło ma dwoistą naturę: „lubiącą wodę" (część hydrofilowa) i „ nielubiącą wody" (część hydrofobowa). Zgodnie z regułą: podobne rozpuszcza się w podobnym - część mydła lubiąca wodę będzie rozpuszczała się w wodzie, a część nielubiąca wody będzie dobrze rozpuszczać tłuszcze.

Wyższe kwasy karboksylowe to kwasy zawierające długie łańcuchy węglowe.

Wyższe kwasy karboksylowe nazywamy również tłuszczowymi, gdyż cząsteczki tłuszczów zawierają w swym składzie reszty tych kwasów.

Do nasyconych kwasów tłuszczowych zaliczamy kwasy palmitynowy i stearynowy.

Kwas oleinowy jest nienasyconym kwasem tłuszczowym.

Mydła to sole wyższych kwasów karboksylowych.

Napisz równania reakcji spalania całkowitego składników stearyny, czyli kwasu palmitynowego i stearynowego.

Skrót NNKT oznacza niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe. Wyszukaj w dostępnych źródłach informacje na ich temat. Sporządź infografikę, w której podasz przykłady NNKT, gdzie występują i jakie są skutki ich niedoboru w organizmie człowieka.

Przeczytaj ciekawostkę „Dlaczego mydła myją" i wykonaj doświadczenie, postępując zgodnie z instrukcją:

Do miseczki nalej wody.

Powierzchnię wody posyp mielonym pieprzem.

Zamocz palec w płynie do mycia naczyń.

Zwilżony płynem palec przyłóż do powierzchni wody na środku miseczki.

Obserwuj, co się dzieje.

Problem badawczy Instrukcja Hipoteza Podsumowanie Co będzie potrzebne

Do probówki wsyp niewielką ilość kwasu stearynowego.

Wlej kilka cmIndeks górny 3 3 zasady sodowej.

Dodaj kilka kropel fenoloftaleiny.

Mieszaninę ogrzewaj.

Obserwuj zmiany.

Pozostaw substancję do ostygnięcia.

R1aYYzxNeO8JB 1

Na pierwszym planie przedmioty potrzebne do przeprowadzenia doświadczenia. Do probówki wsypujemy niewielką ilość kwasu stearynowego, a następnie wlewamy kilka cm3 zasady sodowej. Dodajemy kilka kropel roztworu fenoloftaleiny. Zawartość probówki zabarwia się na malinowo, co świadczy o zasadowym odczynie. Następnie mieszanina jest ogrzewana. Malinowe zabarwienie powoli zanika. Obserwujemy silne pienienie się produktu reakcji. Pozostawiamy do ostudzenia. Otrzymano grudkowatą substancję.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Na pierwszym planie przedmioty potrzebne do przeprowadzenia doświadczenia. Do probówki wsypujemy niewielką ilość kwasu stearynowego, a następnie wlewamy kilka cm3 zasady sodowej. Dodajemy kilka kropel roztworu fenoloftaleiny. Zawartość probówki zabarwia się na malinowo, co świadczy o zasadowym odczynie. Następnie mieszanina jest ogrzewana. Malinowe zabarwienie powoli zanika. Obserwujemy silne pienienie się produktu reakcji. Pozostawiamy do ostudzenia. Otrzymano grudkowatą substancję.

Mieszanina kwasu stearynowego i zasady sodowej topi się. Malinowe zabarwienie zanika. Obserwujemy pienienie się utworzonego produktu tej reakcji. Po ostygnięciu powstaje grudkowata substancja o konsystencji podobnej do mydła.

W wyniku reakcji kwasu stearynowego z zasadą sodową powstaje mydło. Reakcja przebiega według równania:

RBZ0xInajSNyb 1

Stearynian sodu to rozpuszczalna w wodzie sól sodowa kwasu stearynowego.

Sole wyższych kwasów karboksylowych, m.in. palmitynowego, stearynowego i oleinowego, to mydła.

# data[].attributes.attachment_link.description
Kwasy zazwyczaj kojarzą się nam z substancjami żrącymi, ciekłymi i dobrze rozpuszczalnymi w wodzie. Czy wiesz jednak, że świece wytwarzane są m.in. z mieszaniny dwóch kwasów - stearynowego i palmitynowego, czyli tzw. stearyny? Pod względem właściwości różnią się one od poznanych ci dotychczas kwasów.

# data[].attributes.body
Przypominamy sobie właściwości niższych kwasów karboksylowych

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W przyrodzie występują kwasy karboksylowe. Można je znaleźć w kwiatach winorośli, jabłkach, a nawet w ziarnach kawy i kakao. Nazwy zwyczajowe kwasów karboksylowych są związane z miejscem występowania. Na przykład „ocet" to potoczna nazwa roztworu kwasu octowego. Kwas szczawiowy znajduje się w liściach szczawiu i rabarbarze, zaś mrówki wydzielają kwas mrówkowy. Słowo „kwas" wskazuje na wspólne właściwości.

jest stosowany w kuchni jako przyprawa lub środek konserwujący żywność. Z pewnością znacie jego kwaśny smak. Z etykiety możemy się dowiedzieć, iż ocet jest 10‑procentowym wodnym roztworem kwasu octowego. Bezwodny kwas octowy w temperaturze poniżej 16°C przybiera postać bezbarwnej masy. Wyglądem przypomina ona lód - stąd nazwa kwas lodowaty. Kwas octowy jako produkt skwaśniałego wina towarzyszy człowiekowi od najdawniejszych czasów.

W zależności od surowca poddanego fermentacji rozróżnia się , winny, owocowy, słodowy, piwny, melasowy czy ryżowy. Ocet, używany do przygotowania marynat i majonezów, nadaje im charakterystyczny smak i aromat. Spożywany w niewielkich ilościach, wzmaga apetyt i poprawia trawienie. Jest również używany w gospodarstwie domowym jako środek dezynfekujący i czyszczący.

Badając kwas octowy, odpowiemy na pytania: Jakie właściwości chemiczne mają niższe kwasy karboksylowe? Czy reagują z metalami i ich tlenkami podobnie jak kwasy nieorganiczne? Jaki wpływ na ich odczyn ma obecność grupy karboksylowej? Czy wskaźniki w wodnych roztworach kwasów organicznych zmieniają zabarwienie tak samo jak w wodnych roztworach kwasów nieorganicznych?
Jakie właściwości kwasu octowego możemy odczytać z piktogramów?
Z piktogramów dowiadujemy się, że stężony kwas octowy jest substancją łatwopalną. Powoduje oparzenia skóry oraz oczu. Ze względu na zagrożenia w szkolnej pracowni chemicznej nie przechowuje się stężonego roztworu kwasu octowego. Do doświadczeń używamy jedynie roztwór kwasu octowego, którego stężenie nie przekracza 10%.

Kwas octowy można bardzo łatwo rozpoznać po ostrym, charakterystycznym zapachu. Z tego względu butelkę z kwasem staramy się szybko i szczelnie zamykać.

Kwas metanowy , zwyczajowo zwany kwasem mrówkowym, jest przedstawicielem kwasów karboksylowych. Substancja ta jest ciekła, bezbarwna, o ostrym zapachu i dobrze rozpuszczalna w wodzie.
Jakie właściwości kwasu mrówkowego możemy odczytać z piktogramu?
Powoduje poważne oparzenia skóry i uszkodzenia oczu. Jest lotny, a jego pary drażnią błony śluzowe.

Roztwory wodne kwasu octowego i mrówkowego przewodzą prąd elektryczny oraz powodują czerwone zabarwienie soku z czerwonej kapusty. A zatem zachodzi reakcja dysocjacji elektrolitycznej:

kwas mrówkowy → anion reszty kwasowej (mrówczanowy) + kation wodoru

Sole kwasu mrówkowego nazywamy mrówczanami. Powstają w wyniku reakcji kwasu mrówkowego z metalami, tlenkami metali i wodorotlenkami:

kwas mrówkowy + sód → mrówczan sodu (metanian sodu) + wodór

kwas mrówkowy + tlenek miedzi(II) → mrówczan miedzi(II) (metanian miedzi(II)) + woda

kwas mrówkowy + wodorotlenek wapnia → mrówczan wapnia (metanian wapnia) + woda

Czysty kwas octowy jest bezbarwną, żrącą cieczą. Jest higroskopijny (pochłania wilgoć z powietrza).

W temperaturze poniżej 16°C tworzy kryształy, które wyglądem przypominają lód. Nazywany jest również kwasem octowym lodowatym.

Kwasy octowy i mrówkowy dobrze rozpuszczają się w wodzie.

Odczyn wodnych roztworów kwasów karboksylowych o krótkich łańcuchach węglowych oraz przewodnictwo prądu elektrycznego świadczą o dysocjacji elektrolitycznej.

Kwasy karboksylowe reagują z wodorotlenkami, metalami i tlenkami metali, tworząc sole.

6‑procentowy lub 10‑procentowy wodny roztwór kwasu octowego; na półkach sklepowych możemy znaleźć kilka rodzajów octu (jabłkowy, winny, spirytusowy)

wodny roztwór kwasu octowego - produkt fermentacji spirytusu

# data[].attributes.attachment_link.description
W przyrodzie występują kwasy karboksylowe. Można je znaleźć w kwiatach winorośli, jabłkach, a nawet w ziarnach kawy i kakao. Nazwy zwyczajowe kwasów karboksylowych są związane z miejscem występowania. Na przykład „ocet" to potoczna nazwa roztworu kwasu octowego. Kwas szczawiowy znajduje się w liściach szczawiu i rabarbarze, zaś mrówki wydzielają kwas mrówkowy.

# data[].attributes.body
Nowa Era
podręcznik str. 174-176
zeszyt ćwiczeń str. 99-101

# data[].attributes.body
Nowa Era
- zeszyt ćwiczeń zad. 51-54
- zadanie domowe: zeszyt ćwiczeń
zad. 55 i 56 (wszyscy - proszę
odesłać)

Ciekawa chemia
- zadanie domowe: zeszyt ćwiczeń     zad. 1-5 (wszyscy -
proszę odesłać)

# data[].attributes.body
4. Właściwości wyższych kwasów karboksylowych:
- palmitynowy i stearynowy są ciałami stałymi o białej barwie, zaś oleinowy jest oleistą cieczą
- są nierozpuszczalne w wodzie
- mają odczyn obojętny; nie dysocjują (czyli nie są elektrolitami, nie przewodzą prądu)
- są palne
- spalają się żółtym płomieniem
- mają małą lotność
- charakterystyczny zapach
- palmitynowy i stearynowy topią się w niskiej temperaturze
- nie reagują z metalami                i tlenkami metali
- reagują z wodorotlenkami tworząc mydła.

# data[].attributes.body
1. Wyższe kwasy karboksylowe to kwasy o długich  łańcuchach węglowych; nazywane są tłuszczowymi, ponieważ można je wyodrębnić z tłuszczów, np.
C 15 H 31 COOH-kwas palmitynowy
C 17 H 35 COOH - kwas stearynowy
C 17 H 33 COOH - kwas oleinowy

2. Kwas palmitynowy                     i stearynowy  są kwasami nasyconymi, co oznacza, że pomiędzy atomami węgla mają tylko pojedyncze wiązania.

3. Kwas oleinowy jest nienasycony - pomiędzy 9 a 10 atomem węgla ma wiązanie podwójne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kwasy zazwyczaj kojarzą się nam z substancjami żrącymi, ciekłymi i dobrze rozpuszczalnymi w wodzie. Czy wiesz jednak, że świece wytwarzane są m.in. z mieszaniny dwóch kwasów - stearynowego i palmitynowego, czyli tzw. stearyny? Pod względem właściwości różnią się one od poznanych ci dotychczas kwasów. Są to substancje stałe, o białej barwie, które nie rozpuszczają się w wodzie.

co oznacza nazwa wyższe kwasy karboksylowe;

nazywać wyższe kwasy karboksylowe nasycone (kwas palmitynowy i stearynowy) oraz nienasycone (kwas oleinowy);

zapisywać wzory wyższych kwasów karboksylowych (kwasu palmitynowego, stearynowego i oleinowego);

jakie są właściwości wyższych kwasów karboksylowych;

jakie zastosowanie mają wyższe kwasy karboksylowe;

projektować doświadczenie pozwalające odróżnić kwas oleinowy od palmitynowego lub stearynowego.

Kwasy karboksylowe, m.in. kwas octowy czy kwas masłowy , ze względu na niewielką liczbę atomów węgla w łańcuchu węglowodorowym, są zaliczane do niższych kwasów karboksylowych. Wyższe kwasy karboksylowe Wyższe kwasy karboksylowe to związki zawierające długi łańcuch węglowy (kilkanaście atomów węgla) oraz charakterystyczną dla kwasów karboksylowych grupę .

Animacja prezentuje porównanie budowy cząsteczek niższych i wyższych kwasów karboksylowych. Zostają omówione przez lektora a na ekranie prezentowane są przykładowe kwasy wraz z wzorami. Kwasy niższe: octowy, propionowy oraz wyższe: palmitynowy oraz stearynowy.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Animacja prezentuje porównanie budowy cząsteczek niższych i wyższych kwasów karboksylowych. Zostają omówione przez lektora a na ekranie prezentowane są przykładowe kwasy wraz z wzorami. Kwasy niższe: octowy, propionowy oraz wyższe: palmitynowy oraz stearynowy.

Wyższe kwasy karboksylowe są nazywane także kwasami tłuszczowymi. Cząsteczki tłuszczów zawierają w swym składzie reszty kwasów tłuszczowych.

Przypomnij sobie pojęcie organicznych związków nasyconych i nienasyconych. Czy pamiętasz, które węglowodory zaliczamy do związków nasyconych, a które - do nienasyconych?

Wyróżniamy nasycone i nienasycone kwasy tłuszczowe.

Kwasy nasycone i nienasycone

Do nasyconych wyższych kwasów karboksylowych należą , o wzorze , oraz . W cząsteczkach tych kwasów między atomami węgla występują wiązania pojedyncze. między 9. a 10. atomem węgla zawiera wiązanie podwójne, dlatego należy do nienasyconych związków organicznych.

Problem badawczy Hipoteza Instrukcja Co będzie potrzebne Podsumowanie

probówki,

szkiełka zegarkowe,

woda,

kwas octowy,

kwas palmitynowy,

kwas stearynowy,

kwas oleinowy.

Określ stan skupienia, barwę i zapach kwasów karboksylowych użytych w doświadczeniu.

Zbadaj rozpuszczalność kwasów w wodzie.

Wyniki obserwacji zanotuj w postaci tabeli:

R1ZY2L6gn4a1q 1

Potrzebny sprzęt laboratoryjny: probówki, szkiełka zegarkowe, statyw do probówek. Odczynniki: Kwas octowy, Kwas palmitynowy, Kwas stearynowy, Kwas oleinowy, Kwas octowy i oleinowy w probówce, Kwas palmitynowy i stearynowy na szkiełku zegarkowym.Poszczególne substancje dodajemy do wody.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Potrzebny sprzęt laboratoryjny: probówki, szkiełka zegarkowe, statyw do probówek. Odczynniki: Kwas octowy, Kwas palmitynowy, Kwas stearynowy, Kwas oleinowy, Kwas octowy i oleinowy w probówce, Kwas palmitynowy i stearynowy na szkiełku zegarkowym.Poszczególne substancje dodajemy do wody.

W wyniku doświadczenia zaobserwowano:

Z obserwacji wynika, że wyższe kwasy karboksylowe mają inne właściwości fizyczne niż niższe kwasy karboksylowe. Wyższe kwasy karboksylowe nie rozpuszczają się w wodzie ze względu na długi łańcuch węglowy. Nasycone kwasy tłuszczowe - kwas palmitynowy i stearynowy - są substancjami stałymi o białej barwie. Nienasycony kwas oleinowy jest oleistą cieczą o lekko żółtym zabarwieniu; ma charakterystyczny zapach starego oleju.

Jak odróżnić stopiony kwas stearynowy lub palmitynowy od kwasu oleinowego. Wykonaj ćwiczenie.

Chem_gim_3_IX.15_06_Ćw

Kwas stearynowy i palmitynowy w niskich temperaturach topią się. Kwasy karboksylowe ulegają reakcji spalania. Spalają się żółtym płomieniem - takim, jaki obserwujemy podczas palenia się świeczki.

Podsumowanie ćwiczenia
W celu odróżnienia kwasu stearynowego lub palmitynowego od kwasu oleinowego należy zastosować wodę bromową lub roztwór manganianu(VII) potasu . Cząsteczka nienasyconego kwasu oleinowego zawiera wiązanie podwójne, dlatego odbarwia wodę bromową oraz roztwór manganianu(VII) potasu. Ponadto w reakcji tej powstaje biała substancja stała - nasycony kwas stearynowy. Przechodzi on w kwas nasycony, co obserwujemy jako zmianę stanu ciekłego substancji w stan stały. Wyższe kwasy karboksylowe wprowadzone do wody z dodatkiem oranżu metylowego nie zmieniają barwy wskaźnika, ponieważ nie rozpuszczają się w wodzie i nie ulegają procesowi dysocjacji elektrolitycznej.

Kwasy tłuszczowe ogrywają istotną rolę w otrzymywaniu mydeł.

Dlaczego mydła myją?
Mydła, podobnie jak detergenty, są substancjami powierzchniowo czynnymi. Co to oznacza? Powierzchnia wody wykazuje tzw. napięcie powierzchniowe, czyli zachowuje się jak „napięta błonka". Dzięki temu owady poruszają się po wodzie, nie zanurzając się w niej.

Wszyscy wiemy, że zabrudzonych, tłustych rąk nie domyjemy, używając tylko wody. Dodając mydło lub inny detergent, zmniejszamy napięcie powierzchniowe wody, to znaczy „rozluźniamy napiętą błonkę". Ponadto mydło ma dwoistą naturę: „lubiącą wodę" (część hydrofilowa) i „ nielubiącą wody" (część hydrofobowa). Zgodnie z regułą: podobne rozpuszcza się w podobnym - część mydła lubiąca wodę będzie rozpuszczała się w wodzie, a część nielubiąca wody będzie dobrze rozpuszczać tłuszcze.

Wyższe kwasy karboksylowe to kwasy zawierające długie łańcuchy węglowe.

Wyższe kwasy karboksylowe nazywamy również tłuszczowymi, gdyż cząsteczki tłuszczów zawierają w swym składzie reszty tych kwasów.

Do nasyconych kwasów tłuszczowych zaliczamy kwasy palmitynowy i stearynowy.

Kwas oleinowy jest nienasyconym kwasem tłuszczowym.

Mydła to sole wyższych kwasów karboksylowych.

Napisz równania reakcji spalania całkowitego składników stearyny, czyli kwasu palmitynowego i stearynowego.

Skrót NNKT oznacza niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe. Wyszukaj w dostępnych źródłach informacje na ich temat. Sporządź infografikę, w której podasz przykłady NNKT, gdzie występują i jakie są skutki ich niedoboru w organizmie człowieka.

Przeczytaj ciekawostkę „Dlaczego mydła myją" i wykonaj doświadczenie, postępując zgodnie z instrukcją:

Do miseczki nalej wody.

Powierzchnię wody posyp mielonym pieprzem.

Zamocz palec w płynie do mycia naczyń.

Zwilżony płynem palec przyłóż do powierzchni wody na środku miseczki.

Obserwuj, co się dzieje.

Problem badawczy Instrukcja Hipoteza Podsumowanie Co będzie potrzebne

Do probówki wsyp niewielką ilość kwasu stearynowego.

Wlej kilka cmIndeks górny 3 3 zasady sodowej.

Dodaj kilka kropel fenoloftaleiny.

Mieszaninę ogrzewaj.

Obserwuj zmiany.

Pozostaw substancję do ostygnięcia.

R1aYYzxNeO8JB 1

Na pierwszym planie przedmioty potrzebne do przeprowadzenia doświadczenia. Do probówki wsypujemy niewielką ilość kwasu stearynowego, a następnie wlewamy kilka cm3 zasady sodowej. Dodajemy kilka kropel roztworu fenoloftaleiny. Zawartość probówki zabarwia się na malinowo, co świadczy o zasadowym odczynie. Następnie mieszanina jest ogrzewana. Malinowe zabarwienie powoli zanika. Obserwujemy silne pienienie się produktu reakcji. Pozostawiamy do ostudzenia. Otrzymano grudkowatą substancję.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Na pierwszym planie przedmioty potrzebne do przeprowadzenia doświadczenia. Do probówki wsypujemy niewielką ilość kwasu stearynowego, a następnie wlewamy kilka cm3 zasady sodowej. Dodajemy kilka kropel roztworu fenoloftaleiny. Zawartość probówki zabarwia się na malinowo, co świadczy o zasadowym odczynie. Następnie mieszanina jest ogrzewana. Malinowe zabarwienie powoli zanika. Obserwujemy silne pienienie się produktu reakcji. Pozostawiamy do ostudzenia. Otrzymano grudkowatą substancję.

Mieszanina kwasu stearynowego i zasady sodowej topi się. Malinowe zabarwienie zanika. Obserwujemy pienienie się utworzonego produktu tej reakcji. Po ostygnięciu powstaje grudkowata substancja o konsystencji podobnej do mydła.

W wyniku reakcji kwasu stearynowego z zasadą sodową powstaje mydło. Reakcja przebiega według równania:

RBZ0xInajSNyb 1

Stearynian sodu to rozpuszczalna w wodzie sól sodowa kwasu stearynowego.

Sole wyższych kwasów karboksylowych, m.in. palmitynowego, stearynowego i oleinowego, to mydła.

# data[].attributes.attachment_link.description
Kwasy zazwyczaj kojarzą się nam z substancjami żrącymi, ciekłymi i dobrze rozpuszczalnymi w wodzie. Czy wiesz jednak, że świece wytwarzane są m.in. z mieszaniny dwóch kwasów - stearynowego i palmitynowego, czyli tzw. stearyny? Pod względem właściwości różnią się one od poznanych ci dotychczas kwasów.

# data[].attributes.body
Nowa Era
podręcznik str. 169-173
zeszyt ćwiczeń str. 95-98

Ciekawa chemia
podręcznik str. 175-180
zeszyt ćwiczeń str. 82-84

# data[].attributes.body
Nowa Era
- zeszyt ćwiczeń zad. 35-37                                               i 42-45
- zadanie w zeszycie ćwiczeń
39 i 48 – dla chętnych (proszę
odesłać)

Ciekawa chemia
- zadania w zeszycie ćwiczeń          str. 79-81

- zadanie 2 i 3 – podręcznik            str. 174 - wszyscy (proszę
odesłać)

# data[].attributes.headline
oglądamy i słuchamy tylko część dotyczącą kwasów karboksylowych (zaraz                                                                                         po alkoholach)

# data[].attributes.subject
oglądamy i słuchamy tylko część dotyczącą kwasów karboksylowych (zaraz                                                                                         po alkoholach)

# data[].attributes.attachment_link.title
POCHODNE WĘGLOWODORÓW #E8 - ogarnij chemię z Panem Belfrem

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W przyrodzie występują kwasy karboksylowe. Można je znaleźć w kwiatach winorośli, jabłkach, a nawet w ziarnach kawy i kakao. Nazwy zwyczajowe kwasów karboksylowych są związane z miejscem występowania. Na przykład „ocet" to potoczna nazwa roztworu kwasu octowego. Kwas szczawiowy znajduje się w liściach szczawiu i rabarbarze, zaś mrówki wydzielają kwas mrówkowy. Słowo „kwas" wskazuje na wspólne właściwości.

jest stosowany w kuchni jako przyprawa lub środek konserwujący żywność. Z pewnością znacie jego kwaśny smak. Z etykiety możemy się dowiedzieć, iż ocet jest 10‑procentowym wodnym roztworem kwasu octowego. Bezwodny kwas octowy w temperaturze poniżej 16°C przybiera postać bezbarwnej masy. Wyglądem przypomina ona lód - stąd nazwa kwas lodowaty. Kwas octowy jako produkt skwaśniałego wina towarzyszy człowiekowi od najdawniejszych czasów.

W zależności od surowca poddanego fermentacji rozróżnia się , winny, owocowy, słodowy, piwny, melasowy czy ryżowy. Ocet, używany do przygotowania marynat i majonezów, nadaje im charakterystyczny smak i aromat. Spożywany w niewielkich ilościach, wzmaga apetyt i poprawia trawienie. Jest również używany w gospodarstwie domowym jako środek dezynfekujący i czyszczący.

Badając kwas octowy, odpowiemy na pytania: Jakie właściwości chemiczne mają niższe kwasy karboksylowe? Czy reagują z metalami i ich tlenkami podobnie jak kwasy nieorganiczne? Jaki wpływ na ich odczyn ma obecność grupy karboksylowej? Czy wskaźniki w wodnych roztworach kwasów organicznych zmieniają zabarwienie tak samo jak w wodnych roztworach kwasów nieorganicznych?
Jakie właściwości kwasu octowego możemy odczytać z piktogramów?
Z piktogramów dowiadujemy się, że stężony kwas octowy jest substancją łatwopalną. Powoduje oparzenia skóry oraz oczu. Ze względu na zagrożenia w szkolnej pracowni chemicznej nie przechowuje się stężonego roztworu kwasu octowego. Do doświadczeń używamy jedynie roztwór kwasu octowego, którego stężenie nie przekracza 10%.

Kwas octowy można bardzo łatwo rozpoznać po ostrym, charakterystycznym zapachu. Z tego względu butelkę z kwasem staramy się szybko i szczelnie zamykać.

Kwas metanowy , zwyczajowo zwany kwasem mrówkowym, jest przedstawicielem kwasów karboksylowych. Substancja ta jest ciekła, bezbarwna, o ostrym zapachu i dobrze rozpuszczalna w wodzie.
Jakie właściwości kwasu mrówkowego możemy odczytać z piktogramu?
Powoduje poważne oparzenia skóry i uszkodzenia oczu. Jest lotny, a jego pary drażnią błony śluzowe.

Roztwory wodne kwasu octowego i mrówkowego przewodzą prąd elektryczny oraz powodują czerwone zabarwienie soku z czerwonej kapusty. A zatem zachodzi reakcja dysocjacji elektrolitycznej:

kwas mrówkowy → anion reszty kwasowej (mrówczanowy) + kation wodoru

Sole kwasu mrówkowego nazywamy mrówczanami. Powstają w wyniku reakcji kwasu mrówkowego z metalami, tlenkami metali i wodorotlenkami:

kwas mrówkowy + sód → mrówczan sodu (metanian sodu) + wodór

kwas mrówkowy + tlenek miedzi(II) → mrówczan miedzi(II) (metanian miedzi(II)) + woda

kwas mrówkowy + wodorotlenek wapnia → mrówczan wapnia (metanian wapnia) + woda

Czysty kwas octowy jest bezbarwną, żrącą cieczą. Jest higroskopijny (pochłania wilgoć z powietrza).

W temperaturze poniżej 16°C tworzy kryształy, które wyglądem przypominają lód. Nazywany jest również kwasem octowym lodowatym.

Kwasy octowy i mrówkowy dobrze rozpuszczają się w wodzie.

Odczyn wodnych roztworów kwasów karboksylowych o krótkich łańcuchach węglowych oraz przewodnictwo prądu elektrycznego świadczą o dysocjacji elektrolitycznej.

Kwasy karboksylowe reagują z wodorotlenkami, metalami i tlenkami metali, tworząc sole.

6‑procentowy lub 10‑procentowy wodny roztwór kwasu octowego; na półkach sklepowych możemy znaleźć kilka rodzajów octu (jabłkowy, winny, spirytusowy)

wodny roztwór kwasu octowego - produkt fermentacji spirytusu

# data[].attributes.attachment_link.description
W przyrodzie występują kwasy karboksylowe. Można je znaleźć w kwiatach winorośli, jabłkach, a nawet w ziarnach kawy i kakao. Nazwy zwyczajowe kwasów karboksylowych są związane z miejscem występowania. Na przykład „ocet" to potoczna nazwa roztworu kwasu octowego. Kwas szczawiowy znajduje się w liściach szczawiu i rabarbarze, zaś mrówki wydzielają kwas mrówkowy.

# data[].attributes.body
3.  Właściwości kwasu
etanowego:

a) fizyczne:

- ciecz

- bezbarwny

- bardzo dobrze rozpuszcza się
w wodzie;

b) chemiczne:

- ma charakterystyczny zapach

- ma odczyn kwasowy

- reaguje z metalami aktywnymi,
tlenkami metali i zasadami,
tworząc sole

-  ulega reakcjom spalania

-  ulega reakcji dysocjacji
jonowej.

4.  Zastosowanie kwasu
etanowego.

# data[].attributes.body
1.  Właściwości kwasu
metanowego:

a)  fizyczne:

- ciecz

- bezbarwny

-  bardzo dobrze rozpuszcza się
w wodzie;

b) chemiczne:

-  ma ostry, duszący zapach

-  jest trujący

- powoduje oparzenia

- ulega reakcjom spalania

- ulega reakcji dysocjacji
jonowej.

2.  Zastosowanie kwasu
metanowego.

# data[].attributes.headline
Temat: Kwas metanowy                 i kwas etanowy.              

# data[].attributes.subject
Temat: Kwas metanowy                 i kwas etanowy.              

# data[].attributes.body
Nowa Era
podręcznik str. 161-168
zeszyt ćwiczeń str. 90-94

Ciekawa chemia
podręcznik str. 167-174
zeszyt ćwiczeń str. 80-81

# data[].attributes.headline
4. Zadania do samodzielnego wykonania:   Nowa Era                                - zeszyt ćwiczeń zad. 27-32,       - podręcznik str. 160            zad. 1, 2 i 3                 

# data[].attributes.subject
4. Zadania do samodzielnego wykonania:   Nowa Era                                - zeszyt ćwiczeń zad. 27-32,       - podręcznik str. 160            zad. 1, 2 i 3                 

# data[].attributes.body
Ciekawa chemia
- zeszyt ćwiczeń zad. 1-3
- podręcznik zad. 2 str. 174

# data[].attributes.body
a) nieorganiczne, np. chlorowodorowy, azotowy (V);
b) kwasy organiczne, zwane karboksylowymi, które są pochodnymi węglowodorów.

2. Kwasy karboksylowe składają się z alkilu (tj. grupy alkilowej) oraz funkcyjnej grupy karboksylowej -COOH.

3. Kwasy karboksylowe tworzą szereg homologiczny. Każdy kolejny w szeregu kwas ma o jeden atom węgla więcej niż poprzedni.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czasami można usłyszeć, że piwo lub wino skwaśniały. Skąd pochodzi ten kwaśny smak? Co się stało z etanolem w tych napojach? Czy nadal możemy spożywać tak zmienione (sfermentowane) napoje albo wykorzystać je w innym celu?

jak są zbudowane węglowodory nasycone;

jak narysować wzór strukturalny danego węglowodoru;

jak tworzymy nazwy węglowodorów;

jaką wartościowość ma węgiel w związkach organicznych;

że grupa funkcyjna w cząsteczce węglowodoru jest podstawiona w miejsce atomu wodoru.

konstruować modele cząsteczek kwasów karboksylowych;

zapisywać wzory sumaryczne i strukturalne prostych kwasów karboksylowych;

tworzyć nazwy kwasów karboksylowych.

Proces psucia się wina polega na przemianie alkoholu etylowego w kwas octowy. Reakcja zachodzi pod wpływem tlenu i enzymów wytwarzanych przez bakterie octowe. Proces ten nazywamy .

Równanie reakcji - zapis słowny:

Równanie reakcji - zapis cząsteczkowy:

Z równania reakcji wynika, że:
Alkohol etylowy przy dostępie tlenu i pod wpływem enzymów ulega reakcji chemicznej, a jej produktami są kwas octowy i woda.

Kwas octowy zawiera w swej cząsteczce tyle samo atomów węgla co etan. A zatem, ze względu na podobieństwo składu, substancję tę zaliczamy do pochodnych etanu. Stąd jego nazwa systematyczna - kwas etanowy.

W cząsteczce kwasu etanowego atomy węgla są połączone ze sobą wiązaniem pojedynczym. Jeden atom tlenu tworzy podwójne wiązanie z atomem węgla. Drugi atom tlenu - jedno wiązanie z atomem wodoru i jedno z atomem węgla. Pozostałe atomy wodoru są połączone z atomem węgla wiązaniami pojedynczymi.

Ze wzoru sumarycznego kwasu etanowego możemy odczytać rodzaje i liczbę poszczególnych atomów. Natomiast nie dowiemy się, jak są połączone atomy w jego cząsteczce. Dopiero wzór strukturalny informuje o liczbie wiązań między poszczególnymi atomami.

Kwas mrówkowy występuje w jadzie mrówek, które wykorzystują go do niszczenia pasożytów. Ten sam kwas produkują m.in. pszczoły oraz dobrze znana nam roślina o parzących właściwościach - pokrzywa. Po dotknięciu pokrzywy natychmiast poczujemy pieczenie i kłucie, a na skórze pojawią się swędzące bąble. Dzieje się tak dlatego, że umiejscowione na liściach włoski parzące wstrzykują pod skórę kwas mrówkowy.

Zaprojektuj model cząsteczki kwasu mrówkowego, zbudowanej z jednego atomu węgla, dwóch atomów wodoru i dwóch atomów tlenu.

Pamiętaj, że węgiel w związkach organicznych jest zawsze czterowartościowy, tlen - dwuwartościowy, a wodór - jednowartościowy.

Kwas mrówkowy jest uważany za pochodną metanu. W jego cząsteczce znajduje się jeden atom węgla.

nazywamy pochodne węglowodorów, w których cząsteczkach atom (lub atomy) wodoru zastąpiono . Ze względu na liczbę atomów węgla w cząsteczce kwasy karboksylowe dzielimy na niższe - te o małej liczbie atomów węgla, oraz wyższe, które w cząsteczkach mają kilkanaście atomów węgla. Kwasy mrówkowy i octowy zaliczamy do niższych kwasów.

Charakterystyczna dla kwasów karboksylowych grupa jest przyłączona do grupy węglowodorowej. Grupę atomów połączonych z łańcuchem węglowodorowym nazywać będziemy grupą funkcyjną.
A zatem grupa to grupa funkcyjna kwasów organicznych.

Kwasy organiczne zawierające w cząsteczkach grupę karboksylową nazywamy kwasami karboksylowymi.
Kwasy organiczne z jedną grupą karboksylową w cząsteczce, podobnie jak węglowodory, tworzą szereg homologiczny. Nazwy systematyczne kwasów karboksylowych są dwuczłonowe. W nazwie systematycznej do słowa „kwas" dodajemy nazwę alkanu o tej samej liczbie atomów węgla w cząsteczce, dołączając końcówkę -owy, np. kwas metan owy, kwas etan owy. Pamiętać należy, iż w praktyce najczęściej posługujemy się nazwami zwyczajowymi. Nazwy zwyczajowe są związane z miejscami występowania kwasów. Kwas mrówkowy występuje w jadzie mrówek, kwas masłowy - w zjełczałym maśle, a kwas mlekowy - w niektórych produktach mlecznych.

Tabela 1. przedstawia kwasy uszeregowane według wzrastającej liczby atomów węgla w cząsteczce. Każda kolejna cząsteczka związku różni się od poprzedniej o grupę . Taki szereg nazywamy .

Jeżeli kwas karboksylowy jest pochodną alkanu i zawiera w cząsteczce jedną grupę karboksylową, to możemy zapisać jego wzór ogólny:

Kleopatra korzystała z kąpieli mlecznych, żeby jak najdłużej młodo wyglądać. Na walory takich kąpieli wpływa obecność kwasu mlekowego, który ma działanie regenerujące i nawilżające. Często jest on składnikiem płynów do higieny intymnej.

Jednym z produktów fermentacji octowej jest kwas octowy. Procesowi temu ulegają rozcieńczone napoje alkoholowe.

Grupa karboksylowa jest grupą funkcyjną kwasów karboksylowych.

Kwasy karboksylowe to pochodne węglowodorów, zawierające w cząsteczce jedną lub kilka grup karboksylowych.

Kwasy mrówkowy i octowy zaliczamy do niższych kwasów karboksylowych.

Podaj wzór ogólny kwasów karboksylowych - pochodnych alkanów. Zaznacz część węglowodorową i grupę funkcyjną.

Zapisz wzory grupowe dwóch kolejnych kwasów monokarboksylowych, zaczynając od cząsteczki zawierającej trzy atomy węgla.

Narysuj wzór sumaryczny kwasu karboksylowego o sześciu atomach węgla w cząsteczce.

grupa funkcyjna o wzorze , nadająca kwasom karboksylowym charakterystyczne właściwości

szereg homologiczny kwasów

szereg związków chemicznych - kwasów karboksylowych uporządkowanych według wzrastającej liczby atomów węgla w cząsteczce, w którym dwa kolejne związki różnią się od siebie o grupę atomów

Wzór ogólny kwasów monokarboksylowych będących pochodnymi alkanów.

Kwasy organiczne mogą w swoich cząsteczkach zawierać kilka grup karboksylowych (np. ) oraz inne grupy funkcyjne np. hydroksylową (np. ).

# data[].attributes.attachment_link.description
Czasami można usłyszeć, że piwo lub wino skwaśniały. Skąd pochodzi ten kwaśny smak? Co się stało z etanolem w tych napojach? Czy nadal możemy spożywać tak zmienione (sfermentowane) napoje albo wykorzystać je w innym celu?

# data[].attributes.body
Nowa Era
podręcznik  str. 157-160
zeszyt ćwiczeń str. 88-89

Ciekawa chemia
podręcznik  str. 167-174
zeszyt ćwiczeń str.  79-81