# data[].attributes.body
Minerallerin Görevleri
Mineral maddelerin daha çok yapısal ve düzenleyici görevleri vardır ve her bir mineralin görevi farklılık gösterir.

Minerallerin vücuttaki görevleri genel olarak şunlardır:
• Vücut sıvılarının, kanın ve kemiklerin oluşumunda bulunur.
• Sinir sistemi fonksiyonlarının düzenlenmesinde rol alır.
• Enerji vermez fakat enerji faaliyetlerine katılır.
• Enzimlerin oluşmasında, etkinliğinde ve bazı maddelerin sentezinde görev alır.

Minerallerin Gruplandırılması
Besinlerde farklı oranlarda mineraller bulunur. Bu besinlerin, yüksek ısıda (650°C) yakılması sonucu geriye sadece mineral kalır. Geriye kalan minerallere kül denir. Kül içerisinde bulunan farklı mineraller özel yöntemlerle ölçülür ve sınıflandırılır. Vücutta kül analizi sonucunda yaklaşık 40 farklı mineral olduğu belirlenmiştir. Vücutta bulunma ve besinlerden karşılanma durumuna göre mineraller “makro” ve “mikro” olmak üzere ikiye ayrılır.

# data[].attributes.body
Vücuda günde 100 mg’dan fazla alınması gereken minerallerdir. Makro mineraller; kalsiyum, fosfor, sodyum, potasyum, magnezyum ve klordur.

# data[].attributes.attachment_caption
Süt ve türevleri önemli kalsiyum kaynaklarıdır.

# data[].attributes.body
Vücutta en fazla bulunan mineraldir. Vücuttaki kalsiyumun çoğu kemiklerin ve dişlerin yapısında bulunurken geri kalanı vücut sıvılarında ve hücrelerde bulunur.

Kalsiyumun vücut çalışmasındaki görevleri şunlardır:
• Kemik ve dişlerin oluşmasını sağlar. Kemik ve dişlerin oluşmasında kalsiyum ve fosfor birlikte hareket eder. Kemik ve dişler, yapılarındaki yumuşak proteinlerin üzerlerinin kalsiyum ve fosforla kaplanması sonucu oluşur.
• Sinir ve kasların uyarılara karşı duyarlılığı, kalp kaslarının normal bir şekilde kasılması gibi kas ve sinir faaliyetlerinin normal bir şekilde çalışmasında rol alır.
• Kanın pıhtılaşmasında görev alır.
• Hücre bölünmesi ve sentezi gibi birçok hücresel faaliyette bulunur.

Kalsiyum Kaynakları: Süt ve süt ürünleri (yoğurt, peynir, kefir vb.), en önemli kalsiyum kaynaklarıdır. Pekmez ve yağlı tohumlar da (susam, fındık, fıstık vb.) kalsiyum açısından zengindir. Bitkisel kaynaklı besinlerden emilim kısıtlı olduğundan kalsiyum için hayvansal kaynaklı besinler tüketilmelidir.

# data[].attributes.attachment_caption
Kalsiyum yetersizliğinde kemiklerde mineral kaybı yaşanır.

# data[].attributes.body
Kalsiyumun Yetersizliği: Çocuklukta kemik gelişimi hızlı olduğu için kalsiyum ihtiyacı bu dönemde çok önemlidir. Kalsiyum eksikliği sonucunda çocuklarda kemik gelişimi yetersiz kalır. D vitamini yetersizliğinde olduğu gibi çocuklarda raşitizm hastalığına sebep olur. Yetişkinlerde bu durum osteomalasia ve osteoporoz şeklinde görülür. Osteoporozda kemiklerde mineral kaybı ve kemiğin yapısında bozulmalar görüldüğünden kemikler kolayca kırılır.

Kalsiyumun Fazlalığı: Vücuda günlük 2,5 gramdan fazla kalsiyum alındığında uyuşukluğun yanı sıra böbrek, karaciğer ve diğer dokularda kalsiyum birikimine sebep olur. Kemik yapımı baskılanır ve çinko mineralinin emilimi güçleşir.

Kalsiyum Gereksinimi: Sağlıklı bir yetişkinin günlük 1000 mg kalsiyum alması yeterlidir. Bir bardak sütle (200 mL) yaklaşık 300 mg kadarı karşılanmış olur. Özellikle büyüme çağında yeterli kalsiyum tüketmek ilerleyen yıllarda kalsiyum yetersizliğinde ortaya çıkan kemik hastalıklarına yakalanma riskini azaltır. Erken yaşlarda kalsiyum ihtiyacının yeterli oranda karşılanması önemlidir. Ayrıca kemik gelişiminde kalsiyumun tek başına yeterli olmadığından yanında D ve C vitamini alınması, kalsiyumun yararlılığını artıracaktır. Vücudun kalsiyum ihtiyacının artmasıyla birlikte besinlerdeki kalsiyum emiliminin arttığı ve ihtiyacın karşılandığı görülür. İhtiyacı karşılanmaması durumunda vücut tarafından bir enzim salgılanır ve kemiklerde bulunan kalsiyum çözülerek, ihtiyaç karşılanmış olur.

# data[].attributes.body
Kalsiyumdan sonra vücutta en fazla bulunan mineral fosfordur. Fosforun % 80’i kemik ve dişlerin yapısında bulunurken geriye kalan kısmı vücut sıvılarında ve diğer dokularda bulunur. Vücutta meydana gelen birçok metabolik olayda fosfora ihtiyaç vardır.

Fosforun vücut çalışmasındaki görevleri şunlardır:
• Kemik ve dişlerin oluşmasına yardımcı olur.
• Vücut sıvılarının asit baz dengesini korur.
• Hücre içi ve hücre dışı sıvıların dengede tutulmasını sağlar.
• Enerji metabolizmasında görev alır.

Fosfor Kaynakları: Protein bakımından zengin besinler fosfor açısından da zengindir. Bunlar; süt ve süt ürünleri, her türlü et ve et ürünü, yumurta, kurubaklagiller ve tahıllardır.

Fosforun Yetersizliği: Birçok besinde bulunduğu için yetersizliğine çok rastlanılmaz. Bilinçsiz yapılan diyetler ve sindirim kaynaklı rahatsızlıklara bağlı olarak kemiklerde, kas-sinir sisteminde ve kan hücrelerinde bozukluk görülür.

Fosforun Fazlalığı: Vücuda 4 gramdan fazla alınması kas kasılmaları ile birlikte vücutta kalsiyum seviyesini düşürür.

Fosfor Gereksinimi: Günlük fosfor gereksinimi kalsiyum kadardır. Sağlıklı bir yetişkinin günlük 800 mg fosfor alması yeterlidir. Kalsiyumun besinlerden yeterli miktarda alınması fosfor ihtiyacını da karşılar.

# data[].attributes.attachment_caption
Tuz % 40 sodyum % 60 klor mineralinden oluşur

# data[].attributes.body
Vücuttaki sıvıların dengede tutulması için sodyum ve potasyum birlikte görev alır.

Sodyum ve potasyumun vücut çalışmasındaki görevleri şunlardır:
• Hücre içi ve dışı sıvıların asit baz dengesinin sağlanmasında görev alır.
• Kas ve sinirlerin uyarılmasında önemli fonksiyona sahiptir.

Sodyum ve Potasyum Kaynakları: Tuzun % 40'ı sodyumdan oluşur. Bu nedenle tuz, sodyum kaynağıdır. İşlenmiş gıdalar tuzlu yapılarından dolayı sodyum açısından zengindir. Tütsülenmiş ya da konserve besinler (salça, turşular, hazır yemekler, ekmek vb.), et, süt ve yumurta da en önemli kaynaklardır.
Potasyum, daha çok bitkisel kaynaklı besinlerde bulunur. Potasyum kaynakları; patates, kabak, fasulye, domates vb. sebzeler, kurubaklagiller, fındık, badem, ceviz gibi yağlı tohumlar ve kahvedir.

Sodyum ve Potasyumun Yetersizliği: Her iki mineralin de besinlerde fazlaca bulunması sonucu beslenmeye dayalı yetersizliğine rastlanmaz. Yanlış beslenme diyetleri sonucu, özellikle potasyum kaynaklı yetersizlik görülür. Bu durum sodyum ve potasyum dengesini bozar ve hipertansiyona, yani kan basıncının artmasına sebep olur. Özellikle sıcak havalarda ağır fiziksel iş yapanların çok terlemesi sonucunda vücuttan fazla miktarda sodyum kaybolur. Bu durumun sebep olduğu yetersizliklerde baş dönmesi ve denge kaybı yaşanabilir.

Sodyum ve Potasyumun Fazlalığı: Fazla sodyum alınması kan basıncının artmasına ve kalp problemlerinin yaşanmasına neden olur. Fazla potasyum alımı ile beraber kalp atışlarında düzensizlik görülür.

Sodyum ve Potasyum Gereksinimi: Sağlıklı yetişkin bir birey günlük 1500 mg sodyum, 4700 mg potasyum almalıdır. Sodyum ve potasyum alımı dengede olmalıdır. Vücudun sodyum ihtiyacı arttıkça potasyum ihtiyacı da artar.

# data[].attributes.body
Kemik, kas, diş ve protein yapısı faaliyetlerinde oldukça önemli olan bir mineraldir. Vücutta daha çok kemik ve hücre içi alanlarda bulunur.

Magnezyumun vücut çalışmasındaki görevleri şunlardır:
• Kemik ve dişlerin oluşmasında kalsiyum ve fosfora yardımcı olur.
• Sinir sistemi ve kasların düzenli çalışmasında rol alır.
• Vücut sıvılarının asit baz dengesinin kurulmasına yardımcı olur.

Magnezyum Kaynakları: Yeşil yapraklı sebzeler, kurubaklagiller, yağlı tohumlar (yer fıstığı, badem, fındık vb.), kepeği alınmamış tahıllar ve sertlik derecesi yüksek mineralli sular magnezyum kaynaklarıdır.

Magnezyumun Yetersizliği: Besinlerde yaygın bir şekilde bulunmasından dolayı yetersizliğine fazla rastlanılmaz. Yanlış beslenme uygulamaları sonucunda yetersizliğinde kan basıncının yükselmesi ve kalpte ritim bozuklukları görülür.

Magnezyumun Fazlalığı: Fazla alınması durumunda vücudun susuz kalması, ishal ve sinir sistemi fonksiyonlarında bozulmalar görülür.

Magnezyum Gereksinimi: Yetişkin sağlıklı bir erkek günlük 400 mg, kadın 310 mg magnezyum almalıdır.

# data[].attributes.body
Beslenmede kullanılan tuzun % 60'ı klordur. Ayrıca suda bulunan bakterileri öldürmesi için içme sularına eklenir.

Klorun vücut çalışmasındaki görevleri şunlardır:
• Sodyumla birlikte vücut sıvılarının asit baz dengesini sağlar.
• Vücutta yeterli su ihtiyacını korur.
• Mide suyunda yüksek oranda klor bulunduğundan mide sıvılarının asit özelliğini sürdürebilmesi için gereklidir.

Klor Kaynakları: Sodyum kaynakları aynı zamanda önemli klor kaynaklarıdır. Klor ihtiyacı sadece yemeklerde kullanılan tuz tarafından karşılanmaktadır. İşlenmiş ürünler, turşular, konserveler, peynir, et, süt, yumurta gibi hayvansal besinlerde klor bulunur.

Klorun Yetersizliği: Normal beslenme sonucunda yetersizliğine fazla rastlanmaz. Fakat aşırı kusma, terleme, ishal gibi hastalıklarda vücuttan fazla klor atılır. Bu durumlarda kas krampları, iştah kaybı yorgunluk gibi belirtiler ortaya çıkar.

Klor Fazlalığı: Fazla alınması durumunda mide bulantısı ve kusma görülür.

Klor Gereksinimi: Sağlıklı bir yetişkin günlük 750 mg klor almalıdır.

# data[].attributes.body
Vücuda günde 50 mg’dan daha az alınması gerekli minerallerdir. Tüm mikro mineraller bir araya geldiğinde bir yemek kaşığını anca doldurabilir. Vücut çalışmasındaki görevleri oldukça önemlidir. Başlıca mikro mineraller; demir, çinko, iyot, bakır, selenyum ve flordur.

# data[].attributes.body
Doğada fazla bulunmasına rağmen vücutta en fazla eksikliği yaşanan minerallerden biridir. Yetişkin bir kimsenin vücudunda yaklaşık 4-5 g demir bulunur ve bu demirin üçte ikisi, alyuvarlarda kana kırmızı rengi veren hemoglobindedir. Diğer kısmı ise karaciğer, dalak ve kemiktedir. Demire bağlanan oksijen vücutta dolaşarak enerji metabolizmasında kullanılır. Böylece akciğerlerden hücrelere oksijeni, hücrelerden de akciğere karbondioksiti taşır.
Demir emilimi hayvansal besinlerde (% 15-30), bitkisel besinlere (% 4-5) göre daha fazladır. Ayrıca C vitamini ile beraber tüketilen demirin emilimi iki kat artar. Bu açıdan bakıldığında hayvansal, bitkisel ve C vitamini kaynaklarının birlikte kullanımı demir emilimini artırır. Yapılan araştırmalar, vücudun demire olan ihtiyacın artmasıyla emilimin arttığı, ihtiyaç azaldıkça emilimin azaldığını gösterir. Bu durum vücudun homeostaz özelliği olarak bilinir.

Demirin vücut çalışmasındaki görevleri şunlardır:
• Vücuttaki en önemli görevi oksijeni taşımasıdır.
• Bilişsel performansı artırır ve bağışıklık sistemini güçlendirir.
• Enerji oluşumunda rol alır.

Demir Kaynakları: Karaciğer, dalak, böbrek gibi sakatatlar; et, yumurta, deniz ürünleri (balıklar, kabuklu ve yumuşakçalar) hayvansal kaynaklardır. Ispanak ve pazı gibi yeşil yapraklı sebzeler; kepeği alınmamış tahıllar, kurubaklagiller, pekmez ve kuru meyveler bitkisel kaynaklardır.

Demir Yetersizliği: Yeterli ve dengeli beslenmede demir eksikliği görülmese de hayvansal kaynaklardan yetersiz beslenmelerde (vejetaryen, vegan vb.) ve sindirim rahatsızlıklarına bağlı olarak demir anemisi görülür. Demir eksikliği anemisinde; kanın oksijeni taşıma kapasitesinde azalma, performansın enerji düşüşüne bağlı; yorgunluk, iştahsızlık, baş dönmesi, deride solgunluk, nefes darlığı gibi belirtiler görülür.

Demir Fazlalığı: Demirin fazla tüketilmesi oldukça zararlı olup fazla alınan demir, toksik etkiye sebep olur. Dokularda fazla miktarda biriken demir; siroz, kalp rahatsızlığı, pankreas ve hormonal bozukluklara sebep olur.

Demir Gereksinimi: Sağlıklı yetişkin bireyler günlük 15 mg demir almalıdır. Özellikle kanamalı hastalık geçirenlerde, hamile ve süt çocuğu olan kadınlarda bu gereksinim artar.

# data[].attributes.body
Demirden sonra vücutta en fazla bulunan mikro mineraldir. Tüm doku ve organlarda ve vücut sıvılarında yer alır. Vücutta 1,5-2 gram arasında bulunan çinko 200’den fazla enzimin yapısında bulunması açısından önemlidir.

Çinkonun vücut çalışmasındaki görevleri şunlardır:
• Birçok enzimin yapısında görev alır.
• Yaraların iyileşmesinde, büyüme ve gelişmede etkilidir.
• Tat alma duyusunu düzenler.
• Antioksidan özelliği olup bağışıklık sistemini güçlendirir.

Çinko Kaynakları: Kabuklu deniz ürünleri (midye, istiridye vb.), karaciğer, süt ve süt ürünleri, yumurta gibi hayvansal kaynaklı besinler önemli çinko kaynaklarıdır. Badem, ceviz gibi yağlı tohumlar, kurubaklagiller ve tahıllar da önemli çinko kaynaklarıdır. Bitkisel kaynaklarda bulunan fitatlar (fitik asit) vücuda alınan çinkoyu kendisine bağlayarak emilmesine engel olur. Bu sebeple hayvansal kaynaklı besinlerin emilimi daha yüksektir.

Çinkonun Yetersizliği: Bitkisel kaynaklı besinlerden beslenen kişilerde çinko yetersizliği görülür. Çinko yetersizliği, özellikle büyüme ve gelişmeyi aksatarak boy kısalığına (cücelik) neden olur. Bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla birlikte hastalıklara yakalanma riski artar. Tat almada düşüş görülür.

Çinko Fazlalığı: Günde 25 mg’dan fazla çinko alınması bulantı, kusma, yorgunluk, ağızda metalik tat oluşumu gibi rahatsızlıklara sebep olur.

Çinko Gereksinimi: Sağlıklı yetişkin bireylerin günlük 15 mg çinko alması yeterlidir.

# data[].attributes.body
Kas, beyin, karaciğer ve kanda bulunan önemli bir mineraldir.

Bakırın vücut çalışmasındaki görevleri şunlardır:
• Demirin emilimini artırarak oksijenin taşınmasını ve kullanılmasını sağlar.
• Büyüme ve beyin gelişiminde görev alır.

Bakır Kaynakları: Karaciğer ve sakatatlar, istiridye, kabuklu deniz ürünleri, balık, yumurta, fındık, fıstık, ceviz ve kakaodur. Bakır kaplarda özellikle asitli yiyeceklerin pişirilmesi sonucunda gıdalara fazla miktarda bakır bulaşmaktadır.

Bakırın Yetersizliği: Yetersizliğine daha çok sindirim bozuklukları sonucunda rastlanır. Büyüme geriliği, kemik ve sinir sisteminde bozukluklar şeklinde ortaya çıkan menkes sendromu görülür.

Bakır Fazlalığı: Karaciğer, böbrek ve beyin gibi organlarda bakır birikmesi sonucu Wilson hastalığı görülür. Bu hastalık sinir sistemi bozuklukları şeklinde kendisini göstermektedir. Bu hastalığı olan kişilerin bakır açısından zengin kaynaklar tüketmesi azaltılmalı ve bakır kaplarda yemekler pişirilmemelidir.

Bakır Gereksinimi: Sağlıklı yetişkin bir bireyin günlük 2-3 mg bakıra ihtiyacı vardır.

# data[].attributes.body
E vitamini ile birlikte çalışarak vücut bağışıklığında önemli görevleri bulunan bir mineraldir.

Selenyumun vücut çalışmasındaki görevleri şunlardır:
• Vücutta antioksidan özellik göstererek bağışıklığı artırır.
• Toksik bazlı maddelere karşı koyarak kanserojen maddelerin etkisini azaltır.
• Saç ve tırnak gelişimini sağlar.

Selenyum Kaynakları: Besinlerdeki selenyum, özellikle bitkinin yetiştiği toprağa göre önemli değişiklik gösterir. Deniz ürünleri (balıklar ve kabuklu deniz canlıları), karaciğer ve her türlü et, sarımsak, soğan, mantar ve kuşkonmazdır.

Selenyum Yetersizliği: Yetersizliğinde anemi, kas ağrıları ve kalp yetmezliği görülür.

Selenyum Fazlalığı: Günde 2 mg’dan fazla alınması selenyum zehirlenmesi olarak bilinen saç ve tırnak kaybına, güçsüzlüğe, karaciğer hasarına, nefeste sarımsak ve metal kokusuna sebep olur.

Selenyum Gereksinimi: Sağlıklı yetişkin bir birey günlük 40-50 mcg selenyum almalıdır.

# data[].attributes.body
Vücutta yaklaşık 2,5 gram olan flor, diş ve kemiklerin yapısında bulunur. Florun en önemli özelliği dişleri çürüklerden korumasıdır. Bu yüzden florürlü diş macunları kullanılır.

Florun vücut çalışmasındaki görevleri şunlardır:
• Dişlerdeki mine tabakasının oluşmasına katılarak dişlerin çürüğe dayanıklılığını artırır.
• Kemiklerin ve dişlerin sertleşmesinde görev alır.

Flor Kaynakları: Flor, su kaynaklarının etrafındaki kayalardan suya geçer. Bu nedenle en önemli flor kaynağı sudur. Kabuklu deniz ürünleri, balık ve çay önemli flor kaynaklarıdır.

Florun Yetersizliği: Yetersizliği sonucunda dişlerin güçsüzleşmesi ile diş çürük ve kayıpları yaşanır. Kemiklerde zayıflık ortaya çıkar.

Flor Fazlalığı: Fazla tüketilmesi dişlerde sararmaya sebep olur. Özellikle içme sularında yüksek flor olan yerleşim yerlerinde bu duruma rastlanır.

Flor Gereksinimi: Sağlıklı yetişkin bir birey günlük 4 mg flor almalıdır.

# data[].attributes.body
Yetişkin insan vücudunda yaklaşık 15-20 mg kadar iyot bulunur. Bunun % 60’ı troid bezinde geri kalanı ise kandadır.

İyottun vücut çalışmasındaki görevleri şunlardır:
• Hormonlarının yapımı için troid bezi gereklidir. Boynun altında bulunur ve hormonları hayati öneme sahiptir. Troid bezi; bazal enerji metabolizmasının oluşmasında, üreme fonksiyonlarında, büyüme ve gelişmede rol alır.

İyot Kaynakları: İyot deniz suyunda yüksek oranda bulunur. Denizdeki suyun buharlaşıp kıyılarda yağış bırakması üzerine bu bölgelerde yetişen bitkilerin yapısındaki iyot miktarı artar. Bu nedenle en önemli iyot kaynakları deniz balıkları, kabuklu deniz ürünleri ve denizlerdeki yosunlardır. Bunun dışında iyot bakımından zengin topraklarda yetişen bitkiler ve bunları tüketen hayvan etlerinde iyot bulunur.

İyotun Yetersizliği: İyot bakımından yetersiz olan topraklardan yetişen besinlerle beslenen kişilerde görülür. Troid bezinin troid hormonları salgılaması için günlük 60 mcg iyota ihtiyaç vardır. Bu miktarın karşılanmaması durumunda troid bezi kandan daha fazla iyot çekmek için büyür ve şişer. Bu durum guatr hastalığı olarak bilinir. Geçmişte kimi yerlerde toplumsal bir hastalık olan guatr, kullanılan sofra tuzuna yeterli miktarda iyot ilave edilerek çözülmüştür.

İyot Fazlalığı: Troid bezi baskılanarak hormon üretimi azalır. Sivilce oluşumu artar.

İyot Gereksinimi: Sağlıklı yetişkin bir birey günlük 150 mcg iyot almalıdır. Yeterli ve dengeli beslenmeyle beraber iyotlu sofra tuzlarının kullanımı sonucu bu miktar kolaylıkla karşılanabilir.