# data[].attributes.body
XVI. yüzyılın son çeyreğinden itibaren Klasik Dönem Osmanlı düzeni çözülme ve değişim sürecine girmiştir.

Bu süreç, Osmanlı devlet ve toplum yapısını derinden etkilemiş, devletin büyük bir buhran içine girmesine sebep olmuştur.

Bu buhrandan kurtulmak için yeni ve kalıcı tedbirlerin alınması gerektiğini düşünen devlet erkânı, nasihatname tarzında raporlar düzenlemiştir.

Bu raporlar, layiha ve risale olarak adlandırılmıştır.

# data[].attributes.body
Hazırlanan layihalar, XVI. asırdan itibaren yaşanan olumsuz gelişmeleri geleneksel devlet ve toplum düzeninin terkedilmesine bağlamıştır.

Layihalarda bu olumsuzlukların büyük ölçüde iç faktörlerden kaynaklandığı öne sürülmüştür.

Bundan dolayı da layihalarda, dirayetli padişahların yönetim tarzı örnek gösterilmiş ve Klasik Dönem’deki uygulamalara aykırı iş yapılmaması tavsiye edilmiştir.

# data[].attributes.body
Lütfi Paşa.

# data[].attributes.body
Osmanlı sadrazamlarından Lütfi Paşa, tespit ettiği sorunları ve çözüm önerilerini “Âsafnâme” adlı risalesinde anlatmıştır.

Ona göre devlet hazinesi çok önemlidir çünkü devlet, hazine ile ayakta durur.

Devlet gelirlerinin, giderlerden fazla olması için gereken yapılmalıdır.

Bunu sağlamak için de ücretli memur sayısı belli bir düzeyde tutulmalıdır.

Emekliye ayrılanlara hazineden maaş bağlanmamalı, bu gider başka kaynaklarla karşılanmalıdır.

Tıpkı, Sultan Süleyman Han zamanında olduğu gibi devletin gelir ve gider dengesi sağlanmalıdır.

# data[].attributes.body
XVI. yüzyıl aydınlarından Gelibolulu Mustafa Ali ise layihasında olumsuzlukların en önemli nedeni liyakat sahibi olmayan kişilerin yönetici olarak atanmasına bağlamıştır.

# data[].attributes.body
IV.Murad ve I.İbrahim zamanında yaşamış XVII. yüzyılın önemli devlet adamlarından biri olan Koçi Bey ise sıkıntıların önüne geçilebilmesi için yöneticilerin, olayların iç yüzünü öğrenmesi gerektiğine inanmıştır.

Yöneticileri uyarmak için birden fazla risale yazmıştır.

Devlet düzenindeki bozulmaları Kanuni Dönemi’ne kadar götüren Koçi Bey, bozulmalara somut çözüm önerileri getirmiştir.

# data[].attributes.body
Zeamet ve tımarların ehline verilmediğini belirten Koçi Bey, usule aykırı olarak yapılan bu uygulamanın toprak sisteminde bozulmalara neden olduğunu belirtmiştir.

Askerlik düzenindeki bozulmalara da değinen Koçi Bey, III.Murad Dönemi'nde ulufeli kul sayısındaki büyük artışın da hazineye yük getirdiğini vurgulamıştır.

# data[].attributes.body
Koçi Bey.

# data[].attributes.body
Johannes Gutenberg.

# data[].attributes.body
XVIII. yüzyılın başlarında yazdığı risalesinde Defterdar Sarı Mehmed Paşa, üretime elverişli toprakların kesinlikle atıl bırakılmaması gerektiğini belirtmiştir.

Bir ülkenin zenginliğini zirai üretime bağlayan Paşa, toprakların çiftçiler tarafından üretime açılması gerektiğini vurgulamıştır.

Sarı Mehmed Paşa’nın devlet düzeni konusunda temel kuralı şöyledir: “Sultana devlet adamları, devlet adamlarına mal lazımdır. Mal bayındırlıkla, bayındırlık ise adalet ve iyi yönetimle olur.”

# data[].attributes.body
Layiha yazarları, Kanuni’nin saltanat yıllarını Osmanlı toplumunun her bakımdan mükemmel biçimde işlediği, kanun ve adaletin geçerli olduğu bir dönem olarak tasvir etmiştir.

Kanuni sonrası dönem ise rüşvet, adaletsizlik ve düzensizliğin yaygın olduğu bir dönem olarak anlatılmaktadır.

# data[].attributes.body
Nasihatname yazarları, Kanuni Dönemi’nden sonraki sıkıntılı dönemlerde yaşadıkları için KanuniDönemi’ni ideal bir dönem olarak kabul etmiştir.

Layiha ve risale yazarları, Osmanlı devlet ve toplumunu gözlemlerken Avrupa’da meydana gelen olaylar yerine, yalnızca devlet içerisinde meydana gelen değişmeler üzerine yoğunlaşmıştır.

# data[].attributes.body
Lale Devri, 1718’de imzalanan Pasarofça Antlaşması ile başlayan ve 1730’da Patrona Halil İsyanı ile sona eren dönemdir.

Osmanlı padişahı III. Ahmet ve Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın sadrazamlık dönemini kapsayan zevk, eğlence, barış, yenileşme ve sivil reformlar görülür.

# data[].attributes.body
Dönemin Osmanlı padişahı III. Ahmet, sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’dır.

Lâle Devri’nin en önemli gelişmesi, Müslümanların da artık matbaa kullanmaya başlamasıdır.

Gayrimüslimlerin daha önce İbranice, Rumca, Latince ve Ermenice gibi kendi dillerinde basılan eserlerine karşı Lâle Devri’nden itibaren Türkçe eserler basılmaya başlanmıştır.

# data[].attributes.body
Lâle Devri’nde Doğu tıbbının bitkisel ilaçlarla tedavisi yerine, Batı’nın kimyasal ilaçlarla tedavisini tercih eden hekimlerin ortaya çıkması, sağlık konusunda bir ikilemin yaşanmasına sebep olmuştur.

Bu nedenle devlet, hekimlerin alanlarında yeterli olup olmadıklarını belirlemek için bir sınav uygulamaya başlamıştır.

Lâle Devri’nden önceki dönemlerde yangın ve depremlerle harap olan İstanbul yeniden imare dilmiş, şehirlerde yeni yollar açılmış, yeni binalar ve köşkler yapılmış, bahçe düzenlemesi önem kazanmıştır.

# data[].attributes.body
İstanbul, birçok defa büyük yangınlara maruz kaldığı için Yeniçeri Ocağına bağlı “Tulumbacılar” adıyla ilk defa düzenli bir itfaiye teşkilatı kurulmuştur.

Lâle Devri’nde çiniciliğin yeniden canlandırılması amacıyla 1725 yılında İstanbul’da bir çini atölyesi, bunun yanında bir de kumaş ve çuha atölyesi kurulmuştur.

Avrupa’da Rokoko veBarok tarzı mimari örnek alınarak çeşitli eserler yapıldı.

# data[].attributes.body
Lale Motifi.

# data[].attributes.body
Doğu klasiklerinden bazı eserler Türkçeye tercüme edildi.

Kütüphaneler açıldı.

Resim, minyatür, edebiyat ve azda olsa bilim alanında gelişmeler oldu.

Dönemin en önemli şairi Nef’i’dir.

Dönemin en ünlü minyatür sanatçısı Levni’dir.

# data[].attributes.body
Modern anlamda ilk matbaa Avrupa’da Gutenberg tarafından 1450’lerin başında geliştirilmiştir.

Avrupa’da XIII. Yüzyılın sonlarında, üniversitelerin kurulduğudönemde, kitap çoğaltan meslek kuruluşları ortaya çıkmış, kiliseye bağlı olmayan hattat, minyatürcü ve kitap süsleyicileri yetişmiştir.

Avrupa’da kâğıt ve matbaanın yaygınlaşması, bilginin üretiminde ve yayılmasında en önemli aşama olmuştur.

# data[].attributes.body
Bilginin kayıt altına alınmasının kolaylaşması, kitapların kopyalarının kısa sürede ve çok sayıda üretilebilmesi, kâğıdın ucuzlaması ve yaygınlaşması Avrupa’da matbaanın geliştirilmesi ile ortaya çıkan önemli sonuçlardır.

Bu gelişmelerle Avrupa’da okuryazar sayısı hızla artmaya ve insanların eğitim düzeyi yükselmeye başlamıştır.

Matbaanın icadıyla 1500 yılına kadar geçen yaklaşık elli yıllık sürede, Avrupa’da 300 kentte 1.700’den fazla matbaa kurulduğu belirtilmektedir.

# data[].attributes.body
Müslümanların kullandığı ilk matbaa Lâle Devri’nde açılabilmiştir.

Matbaa kurma hazırlıklarına basımevinin açılışından sekiz yıl kadar önce başlayan İbrahim Müteferrika ve Fransa Elçisi Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi’nin oğlu Said Efendiile ortak bir matbaa kurmak konusunda anlaşmıştır.

# data[].attributes.body
Padişah III. Ahmed, 1727 yılında din kitapları basılmaması şartıyla matbaa açılmasına izin veren fermanını yayımlamıştır.

İbrahim Müteferrika matbaasında basılan ilk kitap, iki yıl kadar süren çalışmalar sonunda 31 Ocak 1729’da yayımlanan “Vankulu Lûgati”olmuştur.

# data[].attributes.body
İbrahim Müteferrika.

# data[].attributes.body
Osmanlı Devleti’nde âlimler, devletin ilk teşkilatlanmasında genelde yönetici olarak görev yapmıştır.

Ülke dışından gelen âlimler matematik, tıp, hukuk, astronomi, din gibi alanlarda ilk eserleri vererek Kuruluş Dönemi’nde toplumunun ihtiyaçlarını karşılamıştır.

İlim merkezleri olan Türkistan, Irak, Mısır, Suriye ve İran’da eğitim görmüş ilim adamlarının etkisiyle Osmanlı ilim geleneği şekillenmiştir.

# data[].attributes.body
Avrupa ile Osmanlı ilim dünyası arasındaki açığı farkeden ilk Osmanlı âlimidir.

Avrupa’da “Hacı Kalfa” ismi ile tanınır.

Kendisinden önceki âlimlerden farklı olarak birçok önemli eserin tercümesini yapmış, Arapça ve Türkçe eserler kaleme almıştır.

“Keşfü’z-Zunûn” adlı eseri, kapsamlı bir bibliyografya ve ilimler ansiklopedisi özelliğini taşımaktadır.

# data[].attributes.body
Osmanlı Devleti’nin ilk Vakanüvisidir.

Tarih ilminin önemi üzerinde duran Naima, tarih yazarlarında doğru sözlü olmak ve olayların aslını iyi araştırmak gibi özelliklerin bulunması gerektiğini vurgulamıştır.

“Târîh-iNaîmâ” adlı eserinde olayları, kronolojik ve çok yönlü değerlendirmelerle ele alarak kişiler ve kurumlar hakkında önemli bilgilere yer vermiştir.

# data[].attributes.body
Edebiyatçı, halk tarihçisi, halk bilimci, hattat gibi yönleri ile öne çıkar.

Evliya Çelebi, kırk iki yılda yaptığı seyahatler sonucunda gezip gördüğü yerleri ve şahit olduğu olayları usta bir ressam bakışıyla “Seyahatname-i Evliya Çelebi” adlı eserinde bir araya getirmiştir.

Seyahatnamesinde gezdiği bölgelerde bulunan inanışlar, gelenekler, kültürel ögeler, yararlı su ve bitkiler hakkında bilgiler vermiştir. Gezdiği topraklarda bugün otuzdan fazla devlet mevcuttur.

# data[].attributes.body
Evliya Çelebi.

# data[].attributes.body
Lale Devri’nin en önemli ilim ve fikir adamlarından biridir.

Tercüme kurulunun başkanlığı görevi yapmıştır.

Devrinin âlimleri kendisine “Muallim-i Salis (ÜçüncüÖğretmen) unvanını verdi.

Sadrazam Damat İbrahim Paşa’nın isteğiyle Aristo’nun “Fizika’’ eserini İoannis Kottinius’un yorumunu esas alarak Arapçaya çevirmiştir. Bu çeviriye bazı görüşler eklemiştir. Bu esere “Talimü’s Salis” adını vermiştir.