# data[].attributes.body
Steeds meer mensen met een depressie zoeken professionele hulp. Dit is een goede ontwikkeling, tenzij mensen zich hierdoor minder verantwoordelijk voelen voor hun eigen herstel. Doordat het stigma op depressie afneemt, kloppen mensen sneller bij de GGZ aan met lange wachtlijsten als gevolg. Een depressie kan niet alleen opgelost worden met medicatie. Als je een depressie puur ziet als een medisch probleem waar je zelf maar weinig invloed op hebt, mis je een belangrijk signaal, vindt meneer de Jonge. Het signaal dat er iets moet veranderen. Er zijn meestal meerdere oorzaken voor psychische aandoeningen. De context speelt ook een belangrijke rol. Als het goed is, vertellen je emoties wat er niet lekker loopt in je leven. Mensen met een depressie kunnen zelf ook al dingen doen om de klachten te verminderen, ook de omgeving kan een hulpbron zijn. Familie en vrienden zien de situatie soms veel helderder dan de patiënt zelf ziet. Als we elkaar helpen, dan is dat een stuk beter te behappen dan wanneer alles in de formele zorg terechtkomt.

Door de lange wachtlijsten is er voor leerlingen met depressie niet altijd professionele hulp beschikbaar, maar dat betekent niet dat ze niet geholpen kunnen worden. Soms kan een depressie ontstaan uit de druk van school of uitstelgedrag door afleidingen. Een mentor kan hierbij helpen door te praten en bijvoorbeeld te helpen met het maken van een planning met de leerling. De mentor kan niet op de stoel gaan zitten van de psycholoog, maar kan er wel voor zorgen dat de leerling iets meer grip op de situatie heeft.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Steeds meer mensen met een depressie zoeken professionele hulp. Op zich een positieve ontwikkeling, vindt hoogleraar psychologie Peter de Jonge, maar niet als dit betekent dat zij zich hierdoor minder verantwoordelijk voor hun eigen herstel gaan voelen.

Ellen DeGeneres. René van der Gijp. Jim Carrey. Prins Harry. Het zijn slechts een paar voorbeelden van bekendheden die in de afgelopen jaren in de media over hun depressie hebben verteld. Ook op social media zie je deze trend: mensen delen daar vaker dat ze depressief zijn (geweest). Een positieve ontwikkeling, maar volgens Peter de Jonge − hoogleraar psychologie en expert op het gebied van psychische stoornissen − is er ook keerzijde: doordat het stigma op depressie afneemt, kloppen mensen sneller bij de GGZ aan. En dat is gezien de lange wachtlijsten reden tot zorg.

Sneller hulp

De Jonge: "In de afgelopen jaren is het makkelijker geworden om over psychische aandoeningen te praten. Dat is mooi. Maar tegelijkertijd zien we ook dat mensen hierdoor sneller professionele hulp inschakelen en zich minder verantwoordelijk voor hun eigen herstel voelen. Vroeger dacht men: ik heb een probleem en ik moet dat accepteren of er iets aan doen. Nu denkt men: ik heb een depressie, dus moet ik hulp zoeken. Die toegenomen hulpvraag brengt maatschappelijke kosten met zich mee."

Medisch probleem

De hulpvraag nam volgens de Jonge ook toe door de medicalisering van depressie. "Een populaire opvatting is dat een depressie veroorzaakt wordt door een chemische disbalans in je hersenen. Dat betekent dat het niet jouw 'schuld' is en je het op kunt lossen met pilletjes." Dat vindt de Jonge te kort door de bocht. "Er is meestal niet één oorzaak voor psychische aandoeningen. Bovendien speelt de context ook een belangrijke rol. Tijdens stressvolle transities zoals de geboorte van je eerste kind of het krijgen van een nieuwe baan loop je meer risico."

Belangrijk signaal

Als je een depressie puur ziet als een medisch probleem waar je zelf maar weinig invloed op hebt, mis je een belangrijk signaal, vindt de Jonge. Namelijk: het signaal dat er iets moet veranderen. "Als het goed is, vertellen je emoties wat er niet lekker loopt in je leven." De Jonge adviseert mensen die depressief zijn dan ook om het onderliggende probleem goed te onderzoeken en te kijken of er toch iets aan te doen is, "hoe moeilijk en pijnlijk dat ook kan zijn".

Klimaatstress

De Jonge: "Veel mensen hebben bijvoorbeeld last van klimaatstress. Je kan dat niet oplossen door te zeggen: hier heb je een pilletje dan voel je je niet meer zo gestresst over het klimaat. Beter is het om jezelf vragen te stellen als: is mijn reactie proportioneel, hoe kan ik toch nog van het leven genieten en − misschien wel de belangrijkste vraag − wat kan ik doen om mijn bijdrage aan het klimaat te leveren?"

Elkaar helpen

Professionele zorg is in bepaalde situaties zeker nodig, maar mensen met een depressie kunnen dus ook zelf dingen doen om hun klachten te verminderen, stelt de Jonge. Daarnaast ziet hij een belangrijke rol weggelegd voor de omgeving van degene die depressief is. "Je familie en je vrienden zien de situatie soms veel helderder dan dat jij dat doet. Als we elkaar helpen, dan is dat bovendien een stuk beter te behappen dan wanneer alles in de formele zorg terechtkomt. Psychische stoornissen zijn immers zowel een persoonlijk als een maatschappelijk probleem."

# data[].attributes.body
De tweede kamer wil het onderwijs in Nederland inclusief maken. Volgens het VN-verdrag handicap komen er regelmatig meldingen en verzoeken van ouders en leerlingen dat de leerlingen op school niet de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. Soms worden de leerlingen zelfs geweigerd door een school en komen ze in het ergste geval thuis te zitten. Ook toont recent onderzoek aan dat het onderwijs voor dove en slechthorende leerlingen nog niet altijd toegankelijk is. Minister Wiersma (primair en voortgezet onderwijs) wil de Nederlandse onderwijssystemen toegankelijk maken voor iedereen. Zijn ambitie is om dit in 2035 te realiseren. Volgens het VN-verdrag is de overheid verplicht om aan een inclusief onderwijssysteem te werken. Ook moet de overheid werken aan voorzieningen voor een inclusieve kinderopvang en een Leven Lang Leren. Leven Lang Leren wil mensen de kans bieden om in elke fase van het leven onderwijs te kunnen volgen. Op school wordt de basis gelegd voor een inclusieve samenleving. Dit houdt in dat er een samenleving wordt gecreëerd waar mensen met een beperking volwaardig mee kunnen doen. De kennis en expertise uit het speciaal onderwijs is hard nodig om inclusief onderwijs te realiseren. Speciaal onderwijs blijft wel bestaan, sommige leerlingen blijven dit wel nodig hebben.

Wat mij opvalt is dat in dit artikel het woord inclusiviteit het betrekken van mensen met een beperking betekent. Het gaat in dus niet over gender, cultuur, etniciteit etc.
Mijn vrienden heb ik ontmoet door school, studie, werk en sport. Allemaal plekken waar nauwelijks mensen met een fysieke of geestelijke beperking zijn. Hierdoor kom je weinig mensen tegen met een beperking en leer je er dus ook niet mee om te gaan. Het is veel beter om mensen meer samen te brengen, in plaats van iedereen apart van elkaar te zetten. De keerzijde is pesten. Een voorbeeld van de keerzijde is van mijn oom. Mijn oom heeft een geestelijke beperking, maar is vroeger wel naar een reguliere school geweest. Hij heeft daar totaal geen leuke tijd gehad, omdat hij anders was. Hij had misschien juist wel een veel fijnere schooltijd gehad op het speciaal onderwijs.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nieuwsbericht | 05-04-2023 | 10:15

Vandaag debatteert de Tweede Kamer over passend onderwijs. Een belangrijk agendapunt is de werkagenda 'naar inclusief onderwijs'. Het College vindt de werkagenda een goede ontwikkeling maar is kritisch. Zo moet er onder meer beter uitgelegd worden hoe de acties en maatregelen bijdragen aan de realisatie van het VN-verdrag handicap.

Onderwijs niet toegankelijk voor iedereen

Als toezichthouder op de uitvoering van het VN-verdrag handicap ontvangt het College regelmatig meldingen en verzoeken om een oordeel van (ouders van) leerlingen. Veel van die meldingen en verzoeken gaan over het feit dat ze op school niet de ondersteuning krijgen die zij nodig hebben. Soms worden leerlingen zelfs meerdere keren geweigerd door een school of komen ze in het ergste geval noodgedwongen thuis te zitten. Ook toont het verdiepend advies over het recht op onderwijs en het meer recente onderzoek naar de ervaringen van dove en slechthorende leerlingen aan dat het onderwijs nog niet voor iedereen toegankelijk is.

Werkagenda naar inclusief onderwijs

Het lukt dus nog niet altijd om kinderen een passende plek in het onderwijs te bieden. Minister Wiersma (Primair en Voortgezet Onderwijs) wil daarom stappen zetten om het Nederlandse onderwijssysteem toegankelijk te maken voor iedereen. Zijn ambitie: inclusief onderwijs is in 2035 de norm. In de werkagenda 'naar inclusief onderwijs 2035' staan de maatregelen die genomen moeten worden om dit te realiseren. Deze ambitie sluit aan bij het recht op onderwijs in het VN-verdrag handicap (zie hieronder voor meer informatie).

Het College vindt de werkagenda een goede ontwikkeling maar is kritisch. Een aantal belangrijke aandachtspunten die het College minister Wiersma meegeeft:

Leg in de werkagenda uit op wat voor manier de ambitie, maatregelen en acties bijdragen aan de realisatie van het VN-verdrag handicap.

Ga actief en daadkrachtig aan de slag met de maatregelen en acties uit de werkagenda. De stappen zijn nu nog niet concreet genoeg. Verbind hier ook concrete doelstellingen aan.

Verplicht scholen op termijn om inclusief onderwijs aan te bieden en ondersteun scholen hierbij.

Werk nauw samen met andere departementen en beleidsprogramma's. In het bijzonder met het programma Onbeperkt Meedoen van VWS.

Een leven lang leren

Volgens het VN-verdrag handicap is de overheid verplicht om aan een inclusief onderwijssysteem te werken. Ook moet de overheid werken aan voorzieningen voor een leven lang leren en inclusieve kinderopvang. Op school leg je namelijk de basis voor een inclusieve samenleving. Een samenleving waarin mensen met een beperking, net als ieder ander, volwaardig mee kunnen doen. Speciaal onderwijs blijft belangrijk. De kennis en expertise uit het speciaal onderwijs is ook hard nodig om inclusief onderwijs te realiseren. Daarnaast zal gespecialiseerd onderwijs voor sommige leerlingen nodig blijven, juist ook gezien het VN-verdrag handicap.

Meer informatie

Wil je meer weten over het recht op onderwijs en het VN-verdrag handicap? Neem dan contact op met het College door een e-mail te sturen naar info@mensenrechten.nl.

# data[].attributes.attachment_link.title
Inclusief onderwijs de norm? Het College geeft advies

# data[].attributes.attachment_link.description
Vandaag debatteert de Tweede Kamer over passend onderwijs. Een belangrijk agendapunt is de werkagenda 'naar inclusief onderwijs'. Het College vindt de werkagenda een goede ontwikkeling maar is kritisch. Zo moet er onder meer beter uitgelegd worden hoe de acties en maatregelen bijdragen aan de realisatie van het VN-verdrag handicap.

# data[].attributes.body
Er zijn 3 soorten faalangst:
- Cognitieve faalangst heeft te maken met het leren. Dit kan zijn voor een proefwerk of voor het oppakken van nieuwe leerstof.
- Sociale faalangst treedt op bij sociale taken. Zoals de omgang met leerlingen of leraren.
- Motorische faalangst heeft te maken met het gebruik van je lijf. Bijvoorbeeld bij de gymles. De angst om te mislukken zorgt voor een verkrampte houding waardoor leerlingen niet durven of kunnen.

Het herkennen van faalangst is lastig. Leerlingen uiten dit namelijk op verschillende manieren. Overmatig vragen stellen of juist niks durven vragen kan een signaal zijn. Ook Hoofdpijn, buikpijn of moeilijk slapen kan een signaal zijn. Pubers zijn goed in het verbergen van hun angsten. Probeer met de leerling te praten om er achter te komen of er sprake is van faalangst. Hoe denkt de leerling over zichzelf, zijn prestaties en schooltaken? Mag hij/zij fouten maken van zichzelf? Hoe gaat hij/zij om met kritiek en complimenten?

Tips voor de leraar
- Praat over faalangst klassikaal; veel mensen hebben er last van, het is niet iets abnormaals
- Geef bij een nieuwe opdracht kleine taken, doelstellingen en instructiemomenten. Voorkom dat het een berg wordt, waar leerlingen tegenop kijken
- Geef vaker een postitieve reactie/compliment aan leerlingen met faalangst
- Leg de focus niet op de prestatie, falen mag
- Leerlingen met faalangst moeten leren liever voor zichzelf te zijn. Stel ze de vraag; Ben jij net zo kritisch naar anderen als naar jezelf?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Door faalangst kunnen leerlingen zo geblokkeerd raken, dat het resultaat van hun prestaties lager is dan je van hen mag verwachten. Faalangst is vooral de angst voor wat er gebeurt als leerlingen slechter presteren dan ze willen. Ze kunnen er helemaal door vastlopen. Lees de tips over het herkennen van faalangst en hoe je het kunt aanpakken.

Faalangst kan kinderen belemmeren in hun leren en doen en laten. Het is belangrijk dat leraren weten hoe ze faalangst herkennen en hoe ze kunnen handelen. In de video zien we hoe leraar Kristin Drijvers faalangsttraining op haar school geeft.

Er zijn drie soorten faalangst:

1. Cognitieve faalangst heeft te maken met het leren voor bijvoorbeeld een proefwerk of overhoring, of voor het oppakken van nieuwe leerstof.

2. Sociale faalangst treedt op wanneer kinderen voor een bepaalde sociale taak staan, zoals de omgang met andere leerlingen of leraren.

3. Motorische faalangst heeft te maken met het gebruiken van je lijf (vooral bij gym). De angst om te mislukken zorgt voor een verkrampte houding waardoor leerlingen dingen niet durven of kunnen.

Herkennen van faalangst

Faalangst herkennen is moeilijk. Leerlingen kunnen stil worden als ze angstig zijn, maar ze kunnen ook clownesk of stoer gedrag vertonen. Overmatig vragen stellen of juist niks durven te vragen, kunnen een signaal zijn dat een kind twijfelt aan zijn eigen kunnen. Ook hoofdpijn, buikpijn of moeilijk slapen kunnen signalen zijn.

Pubers zijn goed in het verbergen van hun angsten. Door te praten over hun gedrag, kun je er als leraar achter komen of er sprake is van faalangst. Welke motieven en gedachten heeft de leerling over zichzelf, zijn prestaties en zijn schooltaken? In hoeverre mag hij fouten maken van zichzelf? Hoe gaat hij om met kritiek ('zie je wel dat ik het niet kan') en complimenten ('dat zeggen ze wel, maar menen ze vast niet')? Houd er rekening mee dat het voor kinderen vaak moeilijk is om over deze angstige gevoelens te praten. Ze schamen zich er vaak voor dat ze hier zo bang voor zijn.

Tips

Met onderstaande tips kun je faalangst aanpakken:

Faalangst is niet gek of abnormaal; veel mensen hebben er last van. Praat erover in de klas zodat leerlingen beseffen dat het iedereen kan overkomen.

Leerlingen met faalangst zien in een nieuwe opdracht meestal iets bedreigends. Bij de instructie van nieuwe leerstof helpt het om tussendoor samen met de leerling een doelstelling, afgepaste instructiemomenten en kleine verwerkingstaken te formuleren.

Zoek een evenwicht tussen negatieve en positieve reacties. Faalangstige kinderen hebben vaak alleen aandacht voor negatieve opmerkingen over hun gedrag. Geef vaker een positieve reactie of een compliment aan leerlingen met faalangst.

Falen mag. Veel leraren focussen op presteren, waardoor leerlingen het gevoel kunnen krijgen dat mislukken geen optie is.

Leerlingen met faalangst moeten leren om lief te zijn voor zichzelf. Ze zijn vaak erg kritisch naar zichzelf. Houd hen een spiegel voor: ben jij net zo kritisch naar anderen als naar jezelf?

Meer weten over faalangst

Lees meer artikelen over faalangst op leraar24.nl:

# data[].attributes.attachment_link.title
Faalangst herkennen en aanpakken - Leraar24

# data[].attributes.attachment_link.description
Door faalangst presteren sommige leerlingen onder hun niveau. Leer faalangst herkennen en aanpakken met deze tips.

# data[].attributes.body
Naar schatting heeft 1 op de 100 mensen een vorm van autisme. Bij mensen met autisme werkt de informatiewerking in de hersenen op een andere manier. Autisme bij vrouwen wordt minder goed herkend, omdat zij er vaak anders mee omgaan. Tot voor kort werd autisme in soorten onderscheiden, namelijk klassiek autisme, Asperges of PDD-NOS. Omdat er niet genoeg wetenschappelijk bewijs is voor dit onderscheid, spreken we nu alleen nog van een Autisme Spectrum Stoornis (ASS). Er is wel genoeg bewijs dat er een laag en hoog erfelijke variant bestaat.
De verschillen tussen mensen met autistische trekjes zijn groot. Daarom wordt er vooral gekeken naar hoe sterk autistisch iemand is.
Kenmerken autisme;
- Afwijkend op het gebied van sociale interactie -> eigenaardig taalgebruik, alles letterlijk nemen, moeite hebben met contact, op een nogal directe manier op iemand afstappen
- Repetitief en gefixeerd -> hyperfocus, overgevoelig voor prikkels, sterk gehecht aan vaste gewoontes, obsessief gedrag
- Analytisch, creatief, zorgvuldig en bijzonder goed in het opmerken van details

Voorbeelden van autisme bij kinderen: Weinig oogcontact, overstuur raken bij veranderingen, moeite met het uiten van emoties.
Autisme is niet te genezen, maar iemand met autisme kan er wel steeds beter mee omgaan. Dit kan met bijvoorbeeld sociale vaardigheidstraining.
Kinderen die opgroeien met ouders met autisme missen vaak warmte.

Het valt mij op de kenmerken van autisme niet vreemde kenmerken zijn. Deze kenmerken heeft denk ik iedereen wel eens. Soms kun je in een hyperfocus zitten of gevoelig zijn voor prikkels. Soms stap je nogal direct op iemand af of neem je iets te letterlijk. Het verschil bij autisme is dat dit niet soms, maar vaker dan normaal gebeurt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Als ouder merk je vaak wel dat er iets anders is aan je kind, maar kun je je vinger er niet op leggen. Je kind maakt bijvoorbeeld weinig oogcontact, heeft moeite met het uiten van emoties of raakt helemaal van de leg als dingen anders lopen dan normaal.

Vaak vindt hij of zij moeilijk aansluiting bij leeftijdsgenootjes of wordt zelfs gepest. Het is lastig om je kind te zien worstelen. Bovendien kan een autistisch kind soms een zware stempel drukken op de rest van het gezin.

Als autisme wordt vastgesteld, is dit vaak zowel een schok als een opluchting. Door de diagnose is er meer begrip en kunnen ouders leren hoe ze het beste met hun kind met autisme kunnen omgaan. In de vernieuwde online training Autisme: wat je moet weten ontdek je dat het gedrag van je kind vaak een andere oorzaak of soms zelfs een andere betekenis heeft dan je misschien dacht. Maar we gaan het ook hebben over jou: wat kun jij doen om gelukkig te zijn en de balans te houden als 'ouder van'?

Binnen de GGZ kan men behandeling krijgen in het omgaan met autisme en bijkomende klachten. Sommige kinderen kunnen baat hebben bij dierondersteunende hulp, zoals van paarden of een autismegeleidehond.

# data[].attributes.attachment_link.description
Bij mensen met autisme werkt de informatieverwerking anders. Dit heeft invloed op gedrag, relaties en communicatie. Hier lees je alles over deze stoornis.

# data[].attributes.body
MRT (motorische remedial teaching) biedt ondersteuning aan kinderen met een bewegingsachterstand.
Kinderen kunnen problemen hebben met motoriek, onhandig of onrustig zijn. Het lukt ze niet goed om verder te komen in hun schrijf- of leerproces. Een bewegingsachterstand kan ook invloed hebben op de sociaal-emotionele ontwikkeling. Kinderen kunnen een achterstand al tussen de 3 en 7 jaar oplopen. Het is belangrijk dat de leraar deze achterstand op tijd opspoort.
Tijdens een sessie MRT wordt aandacht besteedt aan meerdere aspecten zoals;
- bewustzijn van het eigen lichaam
- oog-handcoördinatie
- omgaan met verschillend materiaal
- Concentratie-oefeningen

Effecten MRT
Belangrijke effecten zijn dat leerlingen zich beter en makkelijker bewegen en meer zelfvertrouwen opbouwen.

Op de filmpjes in de link is te zien dat de sessies in een gymlokaal worden uitgevoerd. Het zijn verschillende korte spelletjes die leerlingen uitvoeren. Het ziet er uit als een gymles, maar dan voor leerlingen met een motorische achterstand. Door middel van een leerlingvolgsysteem kan de eigen leraar de mrt-lessen geven aan leerlingen.

In het kader van inclusie is het ideaal dat de eigen leraar de mrt-lessen kan geven. Zo hoeft de leerling niet naar een andere school toe te gaan. Als de achterstand tussen de 3 en 7 jaar al kan oplopen, dan is het meest waarschijnlijk dat de leraar zelf hier achter komt.
In het artikel wordt uitgelegd dat de kracht van een mrt-sessie onder andere te maken heeft met het samen zijn. De leerlingen komen in contact met andere leerlingen die ook motorische achterstand hebben en dit verbindt. Als de leraar zelf deze sessies geeft op school, zal er waarschijnlijk niet een grote groep zijn die hier tegelijk aan mee kan doen. In dat geval is een professional die een sessie geeft aan een grotere groep kinderen die afkomstig zijn van meerdere scholen misschien toch een betere optie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sommige kinderen hebben een bewegingsachterstand. Dat kan zich uiten in slechte coördinatie en motoriek, geen zin hebben om buiten te spelen of mee te doen in de gymles en concentratie- of leerstoornissen. Door gerichte ondersteuning met motorische remedial teaching (mrt) kunnen kinderen hun bewegingsachterstand inlopen. Bekijk de tips en video's.

Kinderen kunnen problemen hebben met hun motoriek, onhandig of onrustig zijn. Gevolg is dat zij niet verder komen in het schrijfproces of dat het leren niet goed lukt. Een bewegingsachterstand kan ook invloed hebben op de sociaal-emotionele ontwikkeling.

Met gerichte oefeningen kun je kinderen het plezier in bewegen en samen spelen laten ervaren, zegt trainer Wil van Rijn: 'Belangrijk is wel dat leraren een achterstand op tijd signaleren. Kinderen kunnen die al tussen de 3 en 7 jaar oplopen. Ze kunnen er veel last van hebben bij het leren.'

In de video is te zien welke oefeningen hij doet met leerlingen van de basisschool, bijvoorbeeld:

Bewustzijn van het eigen lichaam

Oog-handcoördinatie

Omgaan met verschillend materiaal

Concentratie-oefeningen

Effecten van motorische remedial teaching

Marcel Hooning geeft ook mrt aan leerlingen op verschillende basisscholen. Het voordeel van groepslessen is dat leerlingen zien dat zij niet de enige zijn, vindt hij. Samen een spel doen levert daarnaast plezier en succeservaringen op. De leraren in de video gebruiken een leerlingvolgsysteem voor beweging. Zo kunnen zij de ontwikkeling beter in de gaten houden. De mrt-lessen kunnen door de eigen leraar of een vakleerkracht worden verzorgd.
Belangrijke effecten zijn dat kinderen zich beter en gemakkelijker bewegen, meedoen met bewegingsonderwijs en met spel op het schoolplein. Daarnaast zien leraren ook dat kinderen meer zelfvertrouwen ontwikkelen.

Meer weten?

# data[].attributes.attachment_link.title
Beter bewegen en leren met motorische remedial teaching - Leraar24

# data[].attributes.attachment_link.description
Met motorische remedial teaching kunnen leerlingen hun bewegingsachterstand wegwerken waardoor ze zich beter ontwikkelen. Bekijk de tips.

# data[].attributes.body
Engeland is al goed op weg naar een inclusief leer-ecosysteem, hier enkele voorbeelden;
- De organisatie Open Orchestra ondersteunt inclusieve orkesten op scholen met training, instrumenten en repertoire. Voorbeelden van aangepaste instrumenten zijn magic flute en clarion
- BSO Resound is een professioneel ensemble waar alleen mensen met een beperking in spelen.
- National Open Youth Orchestra is bedoeld voor jongeren tussen de 11 en 25 jaar met en zonder beperking.

Toch zijn er nog enkele hobbels in de weg naar een inclusief leer-ecosysteem, namelijk;
- Niet alle instrumenten zijn aangepast voor iemand met een beperking
- Er zijn niet voldoende muziekdocenten die technologische en didactische kennis hebben om muziekonderwijs te geven aan mensen met een beperking
- Niet alle locaties zijn bereikbaar voor muziekles
- Leerlingen met een beperking kunnen niet veel buitenschoolse ervaring opdoen met optreden
- Er is geen muziekopleiding waar de magic flute of de clarion gestudeerd kan worden

Tijdens mijn buitenschoolse stage heb ik meegedraaid bij wijkorkesten. In de wijkorkesten zitten mensen met en zonder beperking bij elkaar. Een man met 3 werkende vingers sloeg op de djembé, een vrouw in een rolstoel met spasme speelt keyboard, en een vrouw met hersenbloeding speelt alleen met de werkende arm de trekzak. In het begin van de opstart van het orkest ging iedereen qua niveau gelijk op. Voor iedereen was de theorie en het bespelen van een instrument nieuw. Inmiddels bestaan de wijkorkesten meer dan een jaar en komen er steeds meer niveauverschillen. Met name tussen de mensen met een beperking en de mensen zonder beperking. De dirigent is ook de arrangeur en zorgt voor makkelijke en moeilijke partijen. Zo kan iedereen toch meedoen op hun eigen niveau.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Melissa Bremmer en Marian van Miert

Dr. Melissa Bremmer is samen met Emiel Heijnen lector van het Lectoraat Kunsteducatie en werkt daarnaast als onderwijskundige aan de bacheloropleiding Docent Muziek en aan de masteropleiding Kunsteducatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Marian van Miert is specialist cultuureducatie bij LKCA

Over ons

Mensen met een beperking die muziekles willen volgen of willen spelen in een muziekensemble, komen nog heel wat barrières tegen. Bijvoorbeeld omdat ze geen traditioneel instrument bespelen. Of omdat ze door hun visuele beperking geen bladmuziek kunnen lezen. Welke oplossingen zijn er voor hen? Laten we leren van onze westerburen.

Door Melissa Bremmer en Marian van Miert

Foto: My Breath My Music, Fred Roland Redlinefotografie

De vraag is niet óf we meer kunnen doen om mensen met een (on)zichtbare beperking een perspectief te bieden op een plek in een muziekensemble, maar hóe.

De dirigent heeft cerebrale parese en dirigeert het ensemble middels een baton aan zijn hoofd. De overige ensembleleden - een violist, cellist, dwarsfluitist, klarinettist, percussionist en linnstrumentalist - zijn musici met een beperking. Vanwege de bijzondere samenstelling, arrangeert het ensemble bestaand repertoire en speelt het ook nieuwe, speciaal voor hen gecomponeerde stukken. Het orkest treedt op in muziekzalen en op festivals, maar ook in het speciaal onderwijs om leerlingen te laten zien dat het beroep van musicus binnen bereik is.

Of wekken ze daarmee valse verwachtingen?

Misschien niet. In Engeland is, meer dan bij ons, aandacht voor talentonwikkeling binnen de kunsten van mensen met een beperking. Zo is in 2018 het National Open Youth Orchestra opgericht, bedoeld voor jongeren tussen 11 en 25 jaar met en zonder beperking. Zij auditeren voor een plek in het orkest. Het orkest bestaat uit een bezetting van traditionele, maar ook elektronische en popinstrumenten waaronder de clarion, die door oogbewegingen bespeeld wordt.

Componisten schrijven eigentijds repertoire voor deze bijzondere samenstelling. Ook in de toestroom van jonge talenten naar dit orkest is voorzien. Die ontstaat doordat de organisatie Open Orchestras inclusieve orkesten op scholen al sinds 2013 helpt oprichten en ondersteunt met training, instrumenten en repertoire.

Naar een inclusief leerecosysteem

Zó werkt in een notendop talentontwikkeling: kennismaken met (aangepaste) instrumenten en orkesten op school, auditeren voor een plek in een nationaal jeugdorkest en een perspectief bieden op een plek in een professioneel ensemble.

Kijken we kritisch naar dit traject, dan zien we dat er - ook in Engeland - nog belangrijke schakels missen om van een echt inclusief leerecosysteem te spreken. Want: hoe krijgen leerlingen met een beperking toegang tot het instrument dat ze zelf graag willen spelen - niet alle instrumenten zijn bijvoorbeeld aangepast. En zijn er voldoende muziekdocenten met technologische en didactische kennis die leerlingen met een beperking kwalitatief muziekonderwijs kunnen geven? Hoe bereikbaar zijn de locaties waar je muziekles kunt volgen? Waar kunnen leerlingen met een beperking buitenschools ervaring opdoen met optreden? Hoe zorgen we ervoor dat je ook met een magic flute of clarion naar een muziekopleiding kan?

Maar los hiervan is Engeland nog steeds voorloper op het gebied van talentontwikkeling van kinderen en jongeren met een beperking in het muziekonderwijs. Hoe zorgen we er in ons land voor dat iedere leerling zich welkom en thuis voelt in elke muzikale leeromgeving, en daar een eigen weg in vindt?

Het vergt een lange adem om (professionele) inclusieve muziekensembles, orkesten, bands, en koren op te richten, maar Engeland laat zien dat het mogelijk is.
Laat je inspireren tijdens My Music Ability II!
In november vindt de tweede editie plaats van de conferentie My Music Ability. Tijdens deze internationale conferentie laten (inter)nationale groepen zien hoe muziek magen mogelijk is voor iedereen! Op vrijdag 12 (online) en zaterdag 13 november (live).

Wil je doorpraten over dit onderwerp?
Neem contact op met Marian van Miert: MarianvanMiert@LKCA.nl

Schrijf ook mee

Wil je je visie en kennis delen met anderen in de sector? Schrijf ook mee.

# data[].attributes.attachment_link.title
De Britten tonen aan dat het kan: échte kansen voor musici met een beperking

# data[].attributes.attachment_link.description
Door Melissa Bremmer en Marian van Miert Foto: My Breath My Music, Fred Roland Redlinefotografie De vraag is niet óf we meer kunnen doen om mensen met een

# data[].attributes.body
My Music Ability is een conferentie waarbij internationale groepen aan elkaar laten zien hoe muziek maken en beleven mogelijk is voor iedereen. Hierbij enkele voorbeelden van instrumenten en of hulpstukken;
Chordbuddy.
De chordbuddy is een hulpstuk voor de gitaar waamee je stapsgewijs en laagdrempelig gitaar leert spelen. De chordbuddy maakt het akkoord, zodat je alleen maar op de juiste knop hoeft de drukken. Toonzetters maakte hier een lessenserie voor.

The ipad section gebruikt de ipad als muzikaal instrument.

Muziek is meer is een volgsysteem voor muziek in het speciaal onderwijs, zorg en hulpverlening. Het systeem breng de ontwikkeling van muzikale vaardigheeden in beeld.

Skug heeft een muzikaal instrument ontwikkelt waar alleen de ogen voor nodig zijn. Met de blikken van je ogen kan je vlakken op het scherm van een Ipad aansturen die vervolgens geluid produceren.

Drake Music Scotland heeft verschillende digitale muziekinstrumenten ontwikkeld die bestuurd kunnen worden door bijtbewegingen, gezichtsexpressie en zelfs hersengolven.

De chordbuddy lijkt mij best handig te gebruiken. Zowel voor mensen met of zonder een beperking. Bij het gitaar spelen kan het lang duren voor dat leerlingen meerdere akkoorden kunnen spelen, omdat dit best lastig is. Met de chordbuddy kan je leerlingen toch op een simpelere manier akkoorden laten spelen. Op een basisschool zou dit best leuk zijn om te gebruiken, dan kunnen de leerlingen bijvoorbeeld zichzelf begeleiden bij een nummer.
De rest van de muziekinstrumenten zijn voornamelijk ontwikkeld voor mensen met een zware handicap. Ik denk dat dit voor deze doelgroep enorm leuk is, om te ervaren hoe het is om zelf muziek te kunnen maken.
Met al deze instrumenten heb ik zelf geen ervaring, maar ik ben er wel nieuwsgierig naar. Voornamelijk de instrumenten die bestuurd worden door de ogen, gezichtsexpressies en hersengolven, vind ik heel bijzonder. Toch denk ik dat dit meer iets is voor in de zorg, dan in het onderwijs. Deze instrumenten zijn heel ingenieus en daarom ook duur. Het is niet realistisch om dit klassikaal te kunnen gebruiken.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hoe maak je muziek met je ogen? Kun je fluitspelen zonder handen? En heb jij al de trilling van muziek in je lichaam gevoeld? Op vrijdag 12 en zaterdag 13 november 2021 vond de tweede editie plaats van My Music Ability, de conferentie waarbij (inter)nationale groepen laten zien hoe muziek maken én beleven mogelijk is voor iedereen.

Ieder mens heeft recht op een muzikale ontwikkeling en er komen steeds meer mogelijkheden voor mensen met een beperking om muziek te beoefenen. Zowel op amateur- als op professioneel niveau. Wat gebeurt er in Nederland en wat kunnen we leren van experts uit de rest van de wereld?

Sprekers en Programma

Presentaties over werkwijze en methodiek

Op vrijdag 12 november vond My Music Ability online plaats via Zoom. Op het programma stonden twee presentaties. Waar Denis Huna van Tabula Musica uit Zwitserland vertelde over hun werkwijze, speelde Brendan Breslin van Le Chéile (le-kay-la) & the Open Youth Orchestra of Ireland verder in op de methodiek. In beide orkesten bespelen musici aangepaste instrumenten zoals de Sound Beam of iPad.
Interactieve workshops en kennissessies
Op zaterdag 13 november vond My Music Ability plaats in het Conservatorium van Amsterdam. Na de muzikale aftrap van My Breath My Music, openden Melissa Bremmer en Serhat Agacan de dag. Daarna werd in verschillende ruimtes deelgenomen aan een interactieve workshop of kennissessie. In de workshop van SKUG werd muziek gemaakt op een speciaal ontwikkelde iPad voor mensen met een lichamelijke beperking. Met de blik van je ogen (eye-gaze), kan je vlakken op het scherm van een iPad aansturen. Deze vlakken produceren dan geluid.

Ook bij Drake Music Scotland speelde de tablet een grote rol. Zij lieten ook vele voorbeelden zien van hoe hun orkestleden met meervoudige beperking in staat waren muziekinstrumenten te bespelen. Sommige muziekinstrumenten worden bediend doordat ze bijtbeweging in een bitje registeren. Andere digitale instrumenten worden bespeeld door het dragen van een hoofdband die gezichtsexpressies of zelfs hersengolven kan waarnemen.

In de middag was het tijd voor de kennissessies. Vincent Lamers en Iris van Doggenaar, beide werkzaam in het onderwijs, lieten zien hoe je kinderen met een meervoudige beperking op een multimodale wijze muziek laten ervaren (voelen, zien en horen van muziek). Organisaties zoals TuneIn, de Jostiband en Philadelphia Zorg ontwikkelen kennis over hoe je muziek integreert in de zorg. Zo draagt iedereen deze dag hun steentje bij in het inclusief maken van muziekeducatie en muziekparticipatie in Nederland.

Tussen de workshops en kennissessies was er ruimte voor een muzikaal intermezzo. Drake Music Scotland begeleidde tijdens hun Artist in Residence studenten van het Conservatorium van Amsterdam en Karin van Dijk, bespeler van de Magic Flute, bij het maken van eigen composities. Samen voerden zij hun muziekstuk uit op zowel traditionele instrumenten als iPads.

Foto: My Breath My Music, Fred Roland Redlinefotografie

Na afloop van alle workshops werd alles losgeschud bij de 'sign dance'* -energizer van Serhat. Het event werd afgesloten door Hedwig Verhoeven, directeur-bestuurder van het Fonds voor Cultuurparticipatie, en Sanne Scholten, directeur-bestuurder van LKCA. Samen lichtten zij nogmaals toe hoe belangrijk het is om kennis te delen en om vooral gebruik te maken van de regeling Samen Cultuur Maken.

"Het raakt me dat vele mensen geen idee hebben dat dit allemaal gebeurt, dat de professionals die zich hiermee bezighouden veel minder waardering krijgen dan de mensen die regulier aanbod maken. Ik voel een enorme drive om daarvoor te strijden!" - Sanne Scholten, directeur-bestuurder LKCA.

De boodschap van Kalyn Heffernan, master of Ceremonies van haar Krip Hop Band Wheelchair Sports Camp, is tekenend voor het event: Zorg voor een veilige plek voor leerlingen en studenten om hun talenten te ontwikkelen en hun eigen verhaal te vertellen.

Dank aan alle partners en deelnemers van My Music Ability 2021

Organisaties: LKCA, Fonds voor Cultuurparticipatie, Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten: Lectoraat Kunsteducatie en Conservatorium Amsterdam.

Sprekers: Melissa Bremmer, Serhat Agacan, Tabula Musica , Le Chéile (le-kay-la) & the Open Youth Orchestra of Ireland, het Chordbuddy Project van TOONZETTERS, My Breath My Music, Drake Music Scotland, SKUG, Muziek is meer: Marijke Smedema, Stichting Philadelphia Zorg: Jelly Douma en Lotte van Opstal, Jostiband: Lyan Verburg, Tune in Muziekworkshop: Mariska Minnen en Andrea Schmitz, Maak je eigen multimodale muziekbubbel: Vincent Lamers en Iris van Doggenaar, De lachende zon: Elco van Alphen en Manon van Hees, Revelland: Nikki Manuputty en Tim van Reyswoud.

Interessante artikelen (Gehrels Muziekeducatie)

Event

# data[].attributes.attachment_link.description
Ieder mens heeft recht op een muzikale ontwikkeling en er komen steeds meer mogelijkheden voor mensen met een beperking om muziek te beoefenen. Zowel op

# data[].attributes.body
Muziekles kan leerlingen met autisme meer zelfvertrouwen geven.

Triad van Wing – 3 beperkingen die kenmerkend zijn voor ASS
- Beperking in sociale interactie -> moeite om relaties aan te gaan en te onderhouden
- Beperking in de communicatie -> moeite met verbale en non-verbale communicatie
- Beperkingen  in de verbeelding -> moeite met onderscheid tussen fantasie en werkelijkheid

In dit artikel staan veel tips, maar vele tips vind ik ook toepasbaar bij leerlingen zonder ASS. De tip ‘Geef korte, duidelijke instructies’ is ook in een reguliere klas van belang. Dus ik benoem alleen de tips, waar ik echt iets aan zou kunnen hebben.

* Leg in de klas uit wat autisme is en stimuleer de klas om begrip te tonen voor een leerling met autisme.
* Leg de leerling met autisme uit waarom een ander kind droevig is
* Leg de leerling uit wanneer hij onderdeel is van een groep die moet samenwerken voor een opdracht
* Kinderen met autisme interpreteren alles letterlijk -> Gebruik geen abstracte taal
* Geef gesloten opdrachten ipv vrije opdrachten
* veilige omgeving waar alles een vaste plek heeft
* hang een klok op en gebruik die steeds
* begin en eindig een activiteit steeds op dezelfde manier, bijvoorbeeld een begin en stopliedje
* Geef veranderingen tijdig aan
* moedig de leerling aan om mee te doen met groepsactiviteiten maar dwing het niet af
* Beperk je altijd tot de hoofdzaken, kinderen met autisme richten zich vaak op details
* Geef het kind na de instructie meer tijd om de informatie te verwerken

Ik heb zelf nog niet ervaring gehad met het lesgeven aan iemand met autisme. Onbewust zal ik vast wel eens iemand met ASS in de klas gehad hebben, maar heb mijzelf daar niet bewust mee bezig gehouden. In de tips staat dat structuur, planning, overzicht in tijd de leerling met autisme helpen. Als ik begin met de les neem ik de planning door met de leerling en schrijf de tijden erbij op het bord. Het geeft mijzelf namelijk ook rust. Dan vergeet je minder snel een onderdeel over te slaan en voorkom je dat je uitloopt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wilma van der Draaij geeft muziekles aan haar eigen Muziekschool Plus. Zij ontwikkelt een methodiek voor muziekles aan mensen met autisme.

Over ons

Muzieklessen kunnen een positief effect hebben op mensen met autisme. Ze leren niet alleen een instrument bespelen en hebben daar plezier in, maar krijgen ook meer zelfvertrouwen. Tenminste, als je een goede methode gebruikt.
Door: Wilma van der Draaij
Na mijn studie op het conservatorium startte ik mijn eigen muziekschool: Muziekschool Plus. Al snel meldden zich ook leerlingen met autisme. Ik ontdekte dat er naast muzikale vorderingen bij leerlingen met autisme ook andere veranderingen optraden, zoals verbeterde communicatie en rust in het lichaam. Dat stimuleerde mij om mij meer te verdiepen in de mogelijkheden die ik heb bij het lesgeven. Bijvoorbeeld om leerlingen met autisme ook te trainen in hun maatschappelijke weerbaarheid.

Drie beperkingen

Bij het ontwikkelen van een methodiek voor leerlingen met autisme, heb ik onder meer de 'triade van Wing´ gebruikt. Deze beschrijft de drie beperkingen die kenmerkend zijn voor autisme spectrum stoornissen (ASS):

Beperkingen in de sociale omgang/interactie: mensen met autisme vinden het moeilijk om relaties met anderen aan te gaan en te onderhouden.

Beperkingen in de communicatie: mensen met autisme hebben moeite met verbale en non-verbale communicatie.

Beperkingen in de verbeelding: mensen met autisme hebben moeite met het onderscheid tussen fantasie en werkelijkheid.

Wat is belangrijk bij het lesgeven aan mensen met autisme?

Door studie en ervaringen in mijn lespraktijk heb ik geleerd waar je op moet letten bij het lesgeven aan mensen met autisme. De belangrijkste aandachtspunten zet ik hier op een rij.

Sociale interactie

Leer het kind met autisme om te gaan met situaties die zich voordoen. Vertel bijvoorbeeld waarom een ander kind droevig is, zodat het begrijpt wat er aan de hand is.

Leg uit dat hij/zij onderdeel is van een groep mensen die bijvoorbeeld samen aan een optreden werken of die gewoon met elkaar praten

Leg aan alle leerlingen uit wat autisme is.

Stimuleer andere leerlingen om begrip te tonen voor het gedrag van een leerling met autisme. Geef zelf het goede voorbeeld.

Communicatie en instructie

Zorg dat je een band krijgt met de leerling met autisme. Maak echt contact en probeer je te verplaatsen in zijn/haar leefwereld.

Noem altijd duidelijk zijn/haar naam.

Bij groepslessen spreken docenten vaak de groep als geheel aan. Een kind met autisme voelt zich dan niet aangesproken. Noem ook dan regelmatig de naam van het kind of maak contact.

Geef korte, duidelijke instructies en spreek in een rustig tempo.

Kinderen met autisme interpreteren alles letterlijk. Gebruik daarom concrete taal, geen abstracte taal.

Controleer of het kind de instructie heeft begrepen. Vraag bijvoorbeeld of hij/zij kan navertellen wat je gezegd hebt. Twijfel je of de leerling het begrepen heeft? Maak dan je uitleg visueel.

Geef zoveel mogelijk gesloten opdrachten in plaats van vrije opdrachten.

De lesomgeving

Creëer een veilige, huiselijke lesruimte waarin alles een vaste plek heeft.

Zorg voor zo min mogelijk onverwachte geluiden en andere prikkels.

Hang een klok op en gebruik deze steeds.

Omgaan met veranderingen

Kinderen met autisme hebben moeite met veranderingen of onverwachte dingen.

Structuur geeft veiligheid. Begin en eindig een activiteit steeds op dezelfde manier, bijvoorbeeld met een begin- en stopliedje.

Zorg dat de leerling met autisme weet wat er gaat gebeuren. Vertel precies wat je gaat doen. Bij een kind met autisme geef ik bijvoorbeeld altijd aan hoe lang wij met een lied bezig zijn, voordat we naar een ander lied gaan. Ik houd mij ook aan deze tijd.

Geef veranderingen tijdig aan. Laat het kind bijvoorbeeld in het huiswerkschrift opschrijven wat er gaat veranderen.

Nieuwe situaties verkennen

Benader de leerling met autisme positief en geef complimenten zodat het meer zelfvertrouwen krijgt.

Stimuleer het kind door het bijvoorbeeld mee te laten denken over de muziekkeuze.

Geef aan dat fouten maken mag en dat je ervan kunt leren.

Leer de leerling met autisme dat hij/zij ook hulp kan vragen aan anderen, en niet alleen aan de docent.

Stimuleer vriendschappen en benoem - in overleg - een maatje.

Moedig de leerling aan mee te doen met groepsactiviteiten. Laat hem/haar eens ervaren hoe het is om samen muziek te maken. Dwing hem/haar niet, maar stimuleer het op een speelse manier.

Organiseer activiteiten met publiek.

Cantus Autismus

In 2015 kwam Wilma op het idee om een optreden te organiseren met leerlingen met autisme en leerlingen zonder beperking. Ook vroeg zij professionele muzikanten om deel te nemen. Zo ontstond Cantus Autismus. Het werd een groot succes. In 2017 volgde een tweede editie. Deze keer namen de leerlingen het publiek mee op een muzikale reis langs verschillende landen. De derde editie met als thema 'Flower Power' was een groot succes, waardoor editie vier weer gepland staat in 2021.

Het geleerde toepassen

Zorg voor duidelijke samenhang in de leerstof.

Oefen met het toepassen van een vaardigheid in verschillende situaties.

Gebruik de kennis die een kind op andere vlakken heeft.

Laat kinderen meedenken. Vraag bijvoorbeeld: hoe vonden jullie het muziekstuk klinken? Zouden jullie er nog iets aan willen veranderen?

Informatie verwerken

Kinderen met autisme richten zich vaak op details in plaats van op de hoofdzaken.

Beperk je altijd tot de hoofdzaken.

Geef het kind na de instructie meer tijd om de informatie te verwerken.

Methodiek ontwikkelen

Momenteel ontwikkel ik een methodiek voor muziekles aan mensen met autisme. Deze methodiek kan in de toekomst waarschijnlijk ook op scholen gebruikt worden en helpen bij de persoonlijke begeleiding van mensen met autisme. Tijdens mijn laatste studie 'Hoe om te gaan met autisme' aan Fontys Hogeschool van de Kunsten liep ik stage op basisscholen. Daar kon ik in gesprekken met leerkrachten en ouders testen of mijn aanpak vruchten afwerpt. De resultaten waren positief. Zo constateerde een ouder: 'Mijn zoon doet nu zelf spontaan dingen die hij anders nooit deed'.

Schrijf ook mee

Wil je je visie en kennis delen met anderen in de sector? Schrijf ook mee.

# data[].attributes.attachment_link.title
Muziekles voor mensen met autisme: tips uit de praktijk

# data[].attributes.attachment_link.description
Door: Wilma van der Draaij Na mijn studie op het conservatorium startte ik mijn eigen muziekschool: Muziekschool Plus. Al snel meldden zich ook leerlingen