# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1. Autorem myśli: „Oświeceniem nazywamy wyjście człowieka z niepełnoletności..." jest: 2. Który z wymienionych filozofów był twórcą empiryzmu? 3. Redaktorem francuskiej Encyklopedii był: 4. Twórcą oświeceniowej poetyki określającej zasady i reguły, jakim podporządkować miała się literatura był: 5. Elegancka ornamentyka, dekoracyjność, subtelność i finezja, motywy miłosne to elementy stylu:
a) klasycznego
b) sentymentalnego
c) rokoko
6. Która z podanych postaci jest autorem słów: „Nienawidzę tego, co mówisz, ale oddałbym życie, abyś mógł mówić to, co mówisz" 7. Bajka powstała na bazie epigramatu, którego twórcą był: 8. Rodowodu literackiego bajki należy szukać w twórczości: 9. Tematykę miłosną można odnaleźć w malarstwie: 10. Grę z konwencją sentymentalną zauważamy w:
a) Nowej Heloizie Jean J. Rousseau
b) Laurze i Filonie Franciszka Karpińskiego
c) Kandydzie Woltera
d) Do Justyny. Tęskność na wiosnę Franciszka Karpińskiego
11. Utwór, w którym fabuła ma charakter jedynie pretekstowy, a przedstawione wydarzenia służą sformułowaniu tezy moralnej, światopoglądowej to: 12. Która z wymienionych powieści spełnia wzorzec powieści epistolarnej? 13. Który z bohaterów Kandyda głosi tezę, że: „Wszystko jest najlepsze na najlepszym ze światów"? 14. Śmiałość w wypowiadaniu sądów, odrzuceniu uznanych autorytetów, niezależność, tolerancja, dowcip i humor to cechy określające: 15. Twórcą komedii intrygi był: 16. Typowymi gatunkami literackimi dla oświecenia są: 17. Ośrodkiem polskiego sentymentalizmu był: 18. Elementy krytyki zjawiska kosmopolityzmu odnajdujemy w:
a) Kandydzie, Mikołaja Doświadczyńskiego przypadkach, Pijaństwie
b) Monachomachii, Do króla, Żonie modnej
c) Powrocie posła, Żonie modnej, Mikołaja Doświadczyńskiego przypadkach
d) Świecie zepsutym, Powrocie posła, Myszeidzie
19. W którym z wymienionych utworów autor naruszył teorię decorum?
a) w Monachomachii
b) w satyrze Pijaństwo
c) w bajce Dewotka
d) w powieści Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki
20. Szkołę Rycerską założył: 21. Autorem myśli: „Takie będą rzeczypospolitej, jak ich młodzieży chowanie" był: 22. Komisja Edukacji Narodowej powołała:
Odpowiedzi

1b, 2c, 3b, 4d, 5c, 6b, 7a, 8c, 9d, 10b, 11b, 12c, 13b, 14d, 15a, 16b, 17b, 18c, 19a, 20b, 21a, 22c

Oświecenie w skrócie TABELA

# data[].attributes.attachment_link.description
1. Autorem myśli: „Oświeceniem nazywamy wyjście człowieka z niepełnoletności..." jest: a) B. Pascal b) I. Kant c) Kartezjusz d) J. Locke 2. Który z wymienionych filozofów był twórcą empiryzmu? a)

# data[].attributes.attachment_link.description
Zbyt wcześnie na test? Tutaj znajdziesz materiały do nauki o oświeceniu: oświecenie,oświecenie - prezentacja. https://youtu.be/j0AuCo1OewQ Przykładowy sprawdzian z oświecenia z odpowiedziami Skąd wzięła się nazwa oświecenie?Jak w Anglii nazywano epokę oświecenia?Jaką nazwę tych czasów stosowano we Francji?Kto jest autorem słów "Myślę, więc jestem"?Jakie wartości były najważniejsze w epoce oświecenia?Na który wiek przypada oświecenie?Jakie wydarzenie uznaje się...

# data[].attributes.attachment_link.title
Oświecenie - Sprawdzian, Egzamin, Matura, Kartkówka, Język Polski

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Komentarz:
Czasy panowania Ludwika XVI zakończyły się we Francji przewrotem społecznym, który nazywamy Wielką Rewolucją Francuską. To wydarzenie niezwykłej wagi w dziejach Europy, przez niektórych oceniane nawet jako decydujące o kształcie współczesnego świata. Rewolucja francuska była wielkim powstaniem narodowym skierowanym przeciwko absolutyzmowi królewskiemu, dominującej roli Kościoła i, generalnie, ustrojowi feudalnemu. Wydarzenie to dało początek rozwojowi demokracji, najpierw we Francji, a później innych krajach europejskich. Dziś demokrację uważa się za najlepszy z możliwych systemów, co nie oznacza, że jest ona systemem idealnym.

Odpowiedź:
Komentarz:
Pierwsze satyry powstały jeszcze w starożytności. Pisał je między innymi Horacy. Satyra to utwór literacki, którego zadaniem jest piętnować i ośmieszać przywary i przekonania określonych typów ludzkich i grup społecznych np.: pijaków, fircyków, modnych żon, zacofanych Sarmatów. Autorzy satyr w sposób wyolbrzymiony opisują postawy i zjawiska, by nadać im charakter komiczny. Ośmieszając, chcą walczyć o poprawę moralności i obyczajowości.
Satyry dzielą się na ogólne i konkretne. Ogólne poruszają problemy o charakterze uniwersalnym, konkretne zaś wymierzone są w piętnowanie postaw i zjawisk charakterystycznych dla danego czasu.

7. Podstawowym narzędziem, jakim operuje satyra jest:
a. pouczenie
b. hiperbolizacja
c. zabawna i niespodziewana puenta

Odpowiedź: c

Komentarz:
Ulubiony gatunek sentymentalny to sielanka. Do jej głównych twórców w Polsce należeli Franciszek Karpiński i Franciszek Dionizy Kniaźnin. Sielanka, często ubrana w kostium pasterski, promowała melancholijną tęsknotę i rozmarzenie, posługiwała się czytelnymi symbolami: zaciszny gaik, wstążka, pamiętnik i łzy. Często powtarzające się motywy to spacer zakochanych, zwierzenia, łagodna zaduma, tęsknota, rozstanie kochanków. Gatunek ten, powtarzając wciąż te same motywy, szybko uległ konwencjonalizacji i schematyzacji, a zarzutem często wysuwanym pod jego adresem były sztuczność i sztampowość.

Odpowiedź:
Komentarz:
Termin libertynizm pojawił się już w XVI wieku, jednak jako prąd filozoficzny i kulturalny rozwinął się w Europie dopiero w drugiej połowie XVII wieku. Jego znaczenie pochodzi od łacińskiego słowa libertinus, co oznacza wyzwolony. Początkowo słowo to oznaczało po prostu postawę światopoglądową, kwestionującą zasady i dogmaty religii chrześcijańskiej. Jako prąd filozoficzny libertynizm opierał się na racjonalizmie, sceptycyzmie i krytycyzmie. Nie posiadał żadnej sformułowanej doktryny. Jego przedstawiciele byli krytycznie nastawieni do Kościoła i jego hierarchii, negowali katolicką wizję świata, przeciwstawiali się wszelkim systemom ograniczającym wolność jednostki, a także potępiali fanatyzm religijny i nietolerancję.

14. Deizm to pogląd, wedle którego:
a. Boga nie ma
b. Bóg istnieje, ale nie interesuje się światem ziemskim
c. Bóg istnieje, ale nie ma mocy rządzenia światem

Odpowiedź: b

Komentarz:
Deizm to pogląd, wedle którego Bóg stworzył świat, ale potem przestał interesować się jego losem. Deiści powoływali się na wyobrażenie Stwórcy jako wielkiego zegarmistrza, który wprowadził w ruch mechanizm świata, a następnie zapomniał o jego istnieniu. Zanegowali również ideę opatrzności bożej, którą uważali za nie do pogodzenia ze złem panującym na świecie. Uważali, że gdyby Bóg był naprawdę dobry i wszechmocny, nie pozwoliłby na istnienie zła na ziemi, a ponieważ zło istnieje, Bóg nie jest albo dobry, albo wszechmocny. Jest raczej obojętny na to, co dzieje się na ziemi.

15. Głównym prądem filozoficznym epoki oświecenia był:
a. empiryzm
b. racjonalizm
c. scjentyzm

Odpowiedź: b

Komentarz:
Głównym kierunkiem filozoficznym oświecenia był racjonalizm. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa ratio, czyli rozum. Racjonalizm to pogląd, zgodnie z którym rzeczywistość jest racjonalna, czyli podlega prawom rozumu i za pomocą rozumu należy ją poznawać. Za twórcę kierunku uważa się Rene Descartesa, który tę nową metodę filozoficzną wyłożył w dziele zwanym Rozprawa o metodzie. Kartezjusz poszukując nowej metody filozoficznego poznania, doszedł do przekonania, że rozum jest jedynym pewnym źródłem poznania rzeczywistości.
Racjonalizm przeciwstawny jest irracjonalizmowi, czyli wierze w pozarozumową możliwość poznania świata, tę opartą na intuicji, wierze, uczuciu i instynktowi.

Odpowiedź: a

Komentarz:
Podobnie jak Pijaństwo satyra Żona modna jest dialogiem pomiędzy dwoma szlachcicami. Główny bohater, pan Piotr, opowiada przygodnie spotkanemu znajomemu o swoim małżeństwie. Żona wprowadziła do jego domu nowe porządki, bezkrytycznie naśladując modę francuską. Kreuje się ona na kobietę arcymodną, niwecząc przy tym majątek męża. Autor z jednej strony ośmiesza bezkrytyczne naśladownictwo zachodnich mód, które nie pasują do rzeczywistości i obyczajowości szlacheckiej, z drugiej strony zaś chciwość szlachecką, gdyż wspomniany pan Piotr zdecydował się na małżeństwo dla korzyści finansowych, jakie płynęłyby z powiązania przylegających do siebie majątków jego i żony. Szkopuł w tym, że roztropna małżonka roztrwoniła majątek, zanim pan Piotr zdołał się nim nacieszyć.

18. Adresatem satyryDo króla jest:
a. społeczeństwo polskie
b. Stanisław August Poniatowski
c. szlachcic-Sarmata

20. W bajce Ptaszki w klatce Krasicki czyni aluzje do:
a. sytuacji ówczesnej Polski
b. Wielkiej Improwizacji Adama Mickiewicza
c. swojej sytuacji jako biskupa warmińskiego

Odpowiedź: a

Komentarz:
W bajce Ptaszki w klatce Krasicki czyni aluzję do sytuacji Polski będącej pod zaborami. Rozmowa, którą toczy para czyżyków, dotyczy istoty wolności. Starszy z ptaszków, zamknięty w klatce głośno wzdycha i ubolewa nad własnym losem. Drugi, młodszy, dziwi się przyczynie smutku kolegi, bo klatka jest wygodna, ciepła i sucha. Starszy ripostuje, że nie sposób docenić uroków pełnej niewygody i niebezpieczeństw wolności, gdy się urodziło w klatce. Bajka ta ilustruje dwie podstawowe postawy Polaków wobec zaborów: jedni rozpamiętują i wciąż rozpaczają nad utraconą wolnością, drudzy cieszą się spokojem, uważając, że z każdej sytuacji można czerpać korzyści. Autor nie wskazuje, którą z postaw uważa za słuszną, jednak dosadnie ją sugeruje.

Odpowiedź
Komentarz
Powieść Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki Ignacego Krasickiego została wydana w 1776 roku. Jest to pierwsza polska powieść nowożytna. Autor wykorzystał w niej elementy powieści satyryczno-obyczajowej, przygodowej i robinsonady, nadając całości formę pamiętnika. Pierwowzorem powieści był Robinson Crusoe, bohater powieści Daniela Defoe, dlatego Doświadczyńskiego nazywa się często polskim Robinsonem.

Odpowiedź
Komentarz
Nauczyciel Doświadczyńskiego nazywa się Xaoo. Uciekając z Paryża przed wierzycielami, Mikołaj trafia na wyspę Nipu, gdzie styka się z systemem społecznym, który zmienia całkowicie jego nastawienie do otaczającego go świata. Szczególnie ważne w procesie przemiany Doświadczyńskiego są nauki mędrca Xaoo, które sprawiają, że z hulaki Mikołaj przemienia się w przykładnego obywatela i postanawia po powrocie do Polski wziąć udział w procesie odnowy Rzeczpospolitej.

24. W odpowiedzi na krytykę Monachomachii ze strony kręgów zakonnych Krasicki napisał:
a. satyrę Świat zepsuty
b. bajkę c. Antymonachomachię

Odpowiedź
Komentarz
Krasicki w Monachomachii ośmieszył głupotę, lenistwo i pijaństwo zakonników, pokazał, że życie zakonne niewiele ma wspólnego z ideałami ubóstwa, wiary, pokory i ascezy. Należy pamiętać, że tej krytyki dopuściła się osoba duchowna, która w swoim życiu nieraz miała wgląd w to, jak żyje się za murami klasztorów. Nic więc dziwnego, że ze strony środowisk zarówno zakonnych, jak i świeckich posypały się gromy krytyki. Domagano się przeprosin i grożono zemstą. Krasicki w odpowiedzi napisał utwór zwany Antymonachomachia, w którym tylko pozornie odwołuje stawiane zakonnikom zarzuty, w rzeczywistości zaś uwypukla elementy krytyki.

Odpowiedź c

Komentarz
Woltera uważa się za mistrza powiastki filozoficznej. Powiastka to gatunek narracyjny, jej celem jest ilustracja jakiejś tezy filozoficznej lub nauki moralnej. W swojej strukturze nawiązuje ona do romansu awanturniczego. Świadczą o tym: epizodyczna fabuła i uproszczony rysunek postaci. Powiastka uformowała się w dobie oświecenia i wpisuje się w nurt literatury dydaktycznej. Najbardziej znanym utworem Woltera jest Kandyd, czyli Optymizm.

27. Jean d'Alembert to w filozofii prekursor:
a. racjonalizmu oświeconego
b. relatywizmu poznawczego
c. pozytywizmu filozoficznego

Odpowiedź a

Komentarz
Jean Jacques Rousseau jako myśliciel był przedstawicielem sentymentalizmu, poglądu zakładającego, iż człowiek poznaje rzeczywistość i doświadcza jej jedynie za pośrednictwem swych uczuć. Rozum zaś i jego nakazy raczej unieszczęśliwiają człowieka i ograniczają jego naturę. Zdaniem filozofa, to, co naturalne, pozostaje stale w konflikcie z ograniczeniami rozumu. W wyniku tych założeń traktował on cywilizację i postęp jako wartości negatywne. Poglądy Rousseau, zupełnie przeciwne oświeceniowym ideałom, stały się podwaliną pod myśl filozoficzną nowej epoki i zapowiadały nadejście romantyzmu.

Odpowiedź c

Komentarz
Leibniz to autor twierdzenia, że żyjemy w najlepszym z możliwych światów. Słowa te w utworze Woltera przytoczone zostają przez Panglossa, uczonego towarzysza wędrówki Kandyda. Jednak całość utworu jest zaprzeczeniem filozofii Leibniza. Kandyd, człowiek o łagodnym usposobieniu, bez własnej winy doświadcza strasznych przeżyć. Wokół dzieją się gwałty i wojny, trzęsienie ziemi niszczy Lizbonę, wędrowcy niemalże co krok stykają się ze zbrodnią i okrucieństwem. Wszystko to nie jest w stanie zachwiać naiwnego optymizmu Panglossa. Utwór Woltera jest satyrą na naiwną filozofię Leibniza, odcina się jednak również od głębokiego pesymizmu, konstatując, iż każdy winien uprawiać swój ogródek, a więc robić to, co do niego należy, mimo przeciwności losu.

Odpowiedź c

Komentarz
Goethe pisał Fausta niemalże przez całe swoje życie. Rozpoczął w 1772 roku, zaś ukończył dopiero przed śmiercią w 1831 roku. Przez cały ten czas dopisywał nowe sceny, a także wprowadzał poprawki do tych już napisanych, niejednokrotnie zmieniając całkowicie ich wymowę. Dlatego mówi się często, że dramat ten jest dziełem życia artysty. Stał się on również niewątpliwie najbardziej znanym utworem poety. Jest to dramat trudny, pełno w nim nawiązań do mitologii, Biblii, tradycji literackiej i wiedzy tajemnej - alchemii, jego pełne odczytanie wymaga więc od czytelnika pewnej erudycji.

Odpowiedź
Komentarz
Struktura Fausta jest bardzo złożona. Goethe pisał ją jako tragedię, jednak dzieło w rezultacie jest zaprzeczeniem klasycznej tragedii charakteryzującej się jednością miejsca, czasu i akcji. Kompozycja Fausta jest luźna, charakteryzuje ją również synkretyzm gatunkowy. Pierwsza część dramatu składa się z Przypisania, Prologu w teatrze i Prologu w niebie oraz dwudziestu czterech scen niepodzielonych na akty. Druga część dramatu, bardziej regularna, składa się z pięciu aktów. Wszystkie te cechy utworu wskazują na to, że Faust już zapowiada kolejną epokę w dziejach literatury, a w szczególności bardzo ważny dla tej epoki gatunek, jakim jest dramat romantyczny.

Odpowiedź
Komentarz
Faust zawiera pakt z diabłem podczas drugiego spotkania z nim, które ma miejsce w pracowni filozofa. Faust wypowiada podczas tej rozmowy ważne słowa:
Za starym już, by wiecznie tylko śmiać się.
Zbyt młody zaś, bym żyć bez pragnień mógł.
Jakąż mi może świat ten dać odpowiedź?
Zawsze tę samą. Wciąż obejdź się, obejdź!
Faust podpisuje cyrograf z Mefistofelesem własną krwią. Od tej pory obowiązuje ich umowa: szatan wejdzie w posiadanie duszy Fausta w chwili, gdy ten zapragnie zatrzymać jakąś chwilę na wieczność, czyli w momencie, gdy bohater osiągnie największe szczęście.

Odpowiedź
Komentarz
Ostatnia scena z pierwszej części dramatu rozgrywa się w więzieniu. Małgosia oskarżona o zabójstwo swojego dziecka zostaje zatrzymana w areszcie. Faust winą za nieszczęście ukochanej obarcza Mefistofelesa i zmusza go, by pomógł mu w uwolnieniu dziewczyny. Filozof przedostaje się do więzienia, gdzie przedstawia ukochanej plan ucieczki. Ta jednak odmawia, powierzając swój los Bogu. Mefistofeles osądza, że za swój czyn Małgorzata zostanie potępiona na wieki, jednak głos z góry wykrzykuje: Zbawiona!

39. Słynne słowa: "Jam cząstką tej siły, która wiecznie zła pragnąc, wiecznie czyni dobro" wypowiada:
a. Bóg
b. Faust
c. Mefistofeles

Odpowiedź b

Komentarz
Bohater typu faustowskiego to osoba, która pragnie wiedzy tajemnej, pokonania czasu, dotarcia do wiecznej młodości. Goethe podjął w swym dramacie temat ogólnoludzki, który później wielokrotnie podejmowany był w literaturze i sztuce. Późniejsze epoki wciąż powracały do problemu starego doktora alchemii: poszukiwania prawdziwej wiedzy, pytania o sens życia i o definicję śmierci, o to, czym jest zło, dobro, a także miłość. Do motywu tego nawiązał też m.in. Tomasz Mann w powieści Doktor Faustus.

# data[].attributes.attachment_link.description
Powtórz epokę oświecenia, rozwiązując z nami test. 1. Epoka oświecenia to: a. cały wiek XVII b. przełom XVII i XVIII wieku c. cały wiek XVIII Odpowiedź: c Komentarz: Epoka oświecenia trwała w Europie przez cały wiek XVIII, choć jej korzenie tkwią jeszcze w wieku XVII.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Do poprawnego działania strony konieczne jest włączenie obsługi Javascript.

Słowa na czasie - literatura Rozdział 1 / Oświecenie - epoka rozumu

Oświecenie jest nazywane inaczej wiekiem:

religii Kartezjusza pary rozumu

# data[].attributes.attachment_link.description
Test Oświecenie - epoka rozumu, Rozdział 1 podręcznika Słowa na czasie - literatura dla Klasa II. Przygotuj się do klasówki i sprawdzianu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Oświecenie - Język polski - Liceum - Opracowania, lektury, fiszki, testy - Opracowania.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Katalog ściąg i opracowań z zakresu Oświecenie - Język polski

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gatunek - pierwsza polska powieść nowożytna.

Powieść o dojrzewaniu - podejmuje temat edukacji, ale i dojrzewania do poglądów, postawy życiowej.

Element utopii - w wersji Krasickiego - Nipu.

Satyra na społeczeństwo polskie i sposób wychowania młodzieży.

Postulat życia w zgodzie z naturą.

Napisana jest w pierwszej osobie. To jakby autobiografia niejakiego Doświadczyńskiego - szlachcica, który opowiada o swojej młodości, nauce, wojażach po Europie, wreszcie powrocie do kraju. Chowano go raczej z dala od światłych nauk, w Paryżu przehulał majątek, tak że musiał uciekać... Tu zaczyna się fantastyczna podróż Mikołaja, która wiele go nauczyła, a nawet dokonała przemiany prowincjusza w oświeceniowego reformatora. Głównym bodźcem tej przemiany okazało się fantastyczne państwo Nipu, do którego trafił Mikołaj, i które bacznie obserwował.

To państwo pasterzy stanowi sielankę i wzór szczęśliwości... Po powrocie do kraju Mikołaj w końcu osiedla się na wsi i tu próbuje wraz z ukochaną Julianną odseparować się od reszty świata. Jeśli komuś kojarzy się Kandyd Woltera lub ideały „wiejskiej samotni" głoszone przez Rousseau - jest w tym święta racja. Powieść Krasickiego powstała z inspiracji francuską filozofią i nawiązuje do jej teorii.

Gatunek - poemat heroikomiczny, czyli utwór, który zestawia wzniosłą formę eposu (poematu heroicznego) z komizmem tematu. Rodowód gatunku - antyczny.

Temat - wojna pomiędzy mnichami dwóch zakonów, Powstaje w ten sposób utwór do śmiechu - ale i ostra satyra, krytyka ukryta pod kostiumem zabawnych postaci.

Monachomachia wywołała skandal - występowała przecież przeciw zakonom, zasobnemu życiu duchownych, próżniactwu i zacofaniu. Utwór jest dynamiczny, pełen komizmu - jak choćby pamiętna scena batalistyczna, kiedy to idą w ruch naczynia i trepy, postać ojca Hilarego czy też fakt, że godzi zwaśnionych... mocny trunek i wspólna namiętność do kielicha.

Inne poematy heroikomiczne Krasickiego:

Gatunek - utwory krótkie, zgrabne, mistrzowsko skonstruowane. W bajce zwierzęcej bohaterami są zwierzęta, ale rzecz dotyczy ludzi, bo bajka ma puentę i ukryte przesłanie. Tworzy symboliczne postacie - na przykład lisa jako uosobienie chytrości, kruka - mądrości itp. Bajki te są zróżnicowane w formie: niektóre z nich to małe scenki teatralne, inne - lapidarnością zbliżają się do aforyzmu, bywają dialogowe lub narracyjne. U nas Krasicki, a w odległej Francji La Fontaine - to osobowości, które zapewniły gatunkowi bajki wysoką rangę w literaturze, miarę utworów godnych unieść problematykę filozoficzną, moralną, dzieło poszukiwań prawdy o świecie...

Temat - należy spojrzeć na zbiór bajek całościowo, wtedy ujawnia się fakt, iż są arcydziełem poezji. Razem stanowią panoramę ludzkiego świata, chociaż często, jak to w bajkach bywa - ukrytego pod maską zwierząt. Zawiść, obłuda, fałsz, pochlebstwa, tchórzostwo i nieszczerość - wszystko to rejestruje w bajkach poeta, wnikliwy obserwator świata. Zbiór wad ludzkich, rozmaitych słabostek, mód, niekonsekwencji, także praw, których sobie nie uświadamiamy, to tematyka krótszych utworów Krasickiego.
Ta poetycka rozprawa o człowieku często oprawiona jest uśmiechem, choć bywa to śmiech przez łzy...

Gatunek - satyra ma rodowód starożytny. Ma jasno określony cel - poddać krytyce, ośmieszeniu wady ludzi, grup społecznych, instytucji. Pokazuje zazwyczaj jakąś historię, z której wynika taki a taki morał.
Satyra może być narracyjna, ale też może być monologiem, dialogowa lub udramatyzowna. Może także mieć ciekawy klucz kompozycyjny, jak w satyrzeDo króla - ironia autora, który krytyczną wobec króla wypowiedź wkłada w usta szlachcica Sarmaty. W rzeczywistości ośmiesza samego bohatera.

Tematy satyr:

natura ludzka (Świat zepsuty),

ludzkie ułomności - pijaństwo, cynizm, rozrzutność, obłuda (Pijaństwo).

Postulowane wartości:
szczerość, prawda, cnota tradycja, umiar, moralność.

To satyra szczególna na tle innych, bowiem oparta na zabiegu ironii, podejmująca temat polityczny.
Pozornie - czytamy śmiałą krytykę króla Stanisława Augusta, wykrzyczaną ustami butnego szlachcica - sarmaty.
Ów pewny siebie patriota zarzuca królowi, iż jest zbyt młody, zbyt ładny, zbyt wiele sił poświęca kulturze, i że autorytetu nie ma i mieć nie może, bowiem pochodzi ze szlachty i wszyscy szlachcice mu równi. W rzeczywistości jest to: autocharakterystyka pysznego, zarozumiałego i ciemnego szlachcica, a pochwała króla. Niestety, szlachcic nie jest pokazany jako dziwadło - to typowy reprezentant ówczesnego społeczeństwa.

Wiek XVIII dał naszej kulturze dwa hymny. Pierwszy - Krasickiego, długie lata bardzo popularny, drugi - Pieśń Legionów Polskich we Włoszech, który po dziś dzień jest hymnem narodowym.

Hymn Krasickiego jest ukoronowaniem patriotycznej myśli oświecenia.

Jest wzorem liryki patriotycznej.

Podejmuje antyczną i renesansową tematykę powinności obywatelskich.

Za najwyższą z cnot ustala miłość ojczyzny.

Zapowiada romantyczne ujęcia miłości ojczyzny utraconej - pęta, niewola, blizny, śmierć za ojczyznę.

Gatunek - komedia polityczna

Przesłanie - propagować reformy Sejmu Czteroletniego

Zamysł kompozycyjny

Konkury o pannę Teresę, o którą rywalizują podły łowca posagów i szlachetny Walery - to znany szkic, i nawet ktoś, kto utworu nie zna, domyśli się końca. Na tym schemacie opiera Niemcewicz ideologię, którą chce rozpropagować: szydzi więc z ciemnoty starosty Gadulskiego i jego żony, a chwali rozum i patriotyzm Dobrójskich. Cięgi obrywa zarówno sarmacka pycha, skąpstwo, jak i ograniczony egoizm Starościny. Komedia, jak na komedię przystało, kończy się ślubem młodych szlachetnych, ozdobionym (ważne!) aktem uwłaszczenia chłopów. Trudności interpretacyjnych ta lektura nie przedstawia.

Walery - poseł na Sejm powraca do domu, w którym towarzystwo już wiedzie dysputy na wszystkie ważne w ówczesnej chwili tematy, jak choćby tron dziedziczny, przymierze z Prusami, liberum veto. Walery kocha Teresę, z wzajemnością, ale niestety jest ona córką Starosty Gadulskiego, który zamierza wydać ją za fircyka Szarmanckiego. Na szczęście pieniądz rozwiąże sprawę - okaże się bowiem, że Szarmancki liczy na posag, a Walery w ogóle z posagu rezygnuje, co diametralnie zmieni sympatie kochającego tatusia. Wątek romansowy jest tu jednak zaledwie pretekstem, by zaprezentować polityczną warstwę utworu. Wymowa utworu skupia się zatem na proponowanych reformach, te zaś pokrywają się z postulatami reformatorów.

Ukształtowanie postaci

Niemcewicz tworzy modelowe wzorce i antywzorce.

Walery - oświecony patriota,

jego ojciec - patriota, szlachcic polski,

matka - polska matrona.

Starosta Gadulski - Sarmata z wszelkimi przywarami tego typu,

jego druga żona - profrancuska modnisia,

Szarmancki - sfrancuziały łowca posagów.

Odbiorca doskonale wie, kogo powinien natychmiast polubić, a kogo nie, ale... tak się stało, że negatywne postacie wyszły autorowi dużo ciekawsze i prawdziwsze niż blade i godne szacunku wzorce. Ta komedia powstała w gorącej atmosferze Sejmu Wielkiego i miała określony cel: propagować reformy, wystąpić przeciw konserwatystom. Dlatego trzeba wybaczyć dziełu jego schematyzm, prosty podział na bohaterów anielsko dobrych i obrzydliwie odpychających.

Pakiet reform z Powrotu posła

znieść liberum veto,

znieść wybieralność królów - na rzecz dziedziczenia tronu,

znieść poddaństwo chłopów,

zrównać prawa mieszczan i szlachty.

Fircyk w zalotach - Franciszek Zabłocki

To komedia obyczajowa, żywa i dynamiczna. Wprawdzie fabuła też jest dość schematyczna: inteligentny, trochę bałamutny młodzieniec planuje intrygę - chce usidlić majętną wdówkę, by dobrać się do jej pieniędzy. Wdówka jednakże jest cnotliwa, skromna i... piękna! Fircyk wpada we własne sidła - zamiast demonicznego łowcy posagów ukazuje się jako czuły i bezinteresowny małżonek.

Powieść, tak popularny dziś gatunek literacki, ukształtowała się właściwie w oświeceniu, dokładniej - w Anglii. Tam właśnie powstały Podróże do wielu odległych narodów świata Jonathana Swifta (1726), czyli opowieść o wędrówkach Guliwera, oraz Podróż sentymentalna Laurenca Sterne'a z 1769 r.

W Polsce pierwszą powieścią nowożytną są Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki Ignacego Krasickiego. Inna, o której warto pamiętać, to np. Podróż do Ciemnogrodu Stanisława Kostki-Potockiego.

Fircyk - przedstaw jego krótką charakterystykę

Oświecenie - charakterystyka epoki

Epoka oświecenia w Polsce

Przemiany w Polsce w dobie oświecenia

Jakie prądy literackie zdominowały polskie oświecenie?

Kto tworzy w osiemnastowiecznej Polsce?

Oświecenie - życiorys kultury

Oświecenie w Polsce - datownik

# data[].attributes.attachment_link.title
Lektury polskiego oświecenia - przegląd - AleKlasa

# data[].attributes.attachment_link.description
Przegląd najważniejszych lektur polskiego oświecenia (Ignacy Krasicki, Julian Ursyn Niemcewicz, Franciszek Zabłocki)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Szanowni,

kolejna prezentacja Oświecenie - prezentacja epoki czeka na Wasze uwagi i komentarze. Mam nadzieję, że materiał spotka się z ciepłym przyjęciem. 🙂

Oświecenie - prezentacja epoki - co zawiera?

Krótko i zwięźle wprowadzenie do epoki, kontekst historyczny, filozoficzny i kulturowy. Omówienie twórczości Ignacego Krasickiego. Sugestie rozwiązania zadań dotyczących bajek i satyr.

Komu ma służyć?

Jak zawsze, uczniom, maturzystom i nauczycielom. 🙂

Maturzystom, uczniom i nauczycielom.

Your browser does not support the video tag.

Pozostałe opublikowane prezentacje
starożytność średniowiecze
Zamieszczono w: Złożone pod: Matura 2023, oświecenie, prezentacja epok Powtórki maturalne

# data[].attributes.attachment_link.description
Szanowni, kolejna prezentacja Oświecenie - prezentacja epoki czeka na Wasze uwagi i komentarze. Mam nadzieję, że materiał spotka się z...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Europa: koniec XVII - początek XIX wieku

Polska: lata 40. XVIII wieku - 1822 r.

Deklaracja Niepodległości Stanów Zjednoczonych - początek państwa

Wielka Rewolucja Francuska

uchwalenie Konstytucji 3 maja w Polsce (pierwszej w Europie, drugiej na świecie)

rewolucja przemysłowa w Anglii

powstanie kościuszkowskie

rozbiory Polski

racjonalizm - rola rozumu w poznawaniu prawdy;

empiryzm - położenie nacisku na rolę doświadczenia , odrzucanie wszystkiego, czego nie można było potwierdzić w praktyce;

utylitaryzm - filozofia zdrowego rozsądku, zasada użyteczności - najważniejszym dobrem jest pożytek jednostki lub społeczeństwa;

liberalizm - równość wszystkich ludzi;

ateizm - odrzucenie wiary w Boga;

deizm - pogląd, według którego Bóg jedynie stworzył świat, ale nie ingeruje w jego istnienie (Bóg-zegarmistrz);

krytycyzm - wszystko wymaga sprawdzenia i udowodnienia.

Hasło epoki:

"Cogito ergo sum" - "Myślę, więc jestem"

René Descartes (Kartezjusz)

Myśliciele doby oświecenia

Wolter

Immanuel Kant

Jean Jaques Rousseau

Rokoko

Klasycyzm

Pałac Schonbrunn w Wiedniu

Rokoko

Zamek Królewski w Warszawie

Klasycyzm

rozwój wielu dziedzin nauki (biologii, fizyki, astronomii),

wydanie pierwszych encyklopedii i słowników,

rozwój szkolnictwa - zakładanie szkół, wprowadzenie języków narodowych oraz innych języków nowożytnych, powstanie Komisji Edukacji Narodowej,

pierwsze konstytucje,

założenie pierwszego teatru publicznego w Polsce - Teatr Narodowy w Warszawie,

rozwój prasy - "Monitor", "Zabawy przyjemne i pożyteczne".

hasło: bawiąc nauczać,

utwory dydaktyczne,

szerzenie ideału człowieka wykształconego, tolerancyjnego,

krytyka ciemnoty i zacofania,

najpopularniejsze gatunki: powieść, bajka, satyra, sielanka, powiastka filozoficzna.

Franciszek Karpiński

Julian Ursyn Niemcewicz

Name Surname

najważniejszy twórca epoki oświecenia,

nazywany księciem poetów polskich,

pisał pod pseudonimem X.B.W. (książę biskup warmiński),

uznawany za prekursora polskiej powieści nowożytnej- Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki,

znany ze swoich bajek i satyr.

1. Wykonaj notatkę graficzną dotyczącą epoki oświecenia. Zwróć uwagę na wskazówkę, co powinno się w niej znaleźć:

2*. Które z osiągnięć tej epoki jest najważniejsze dla współczesnych ludzi? Podaj jeden argument na uzasadnienie swojego zdania.

3*. W imieniu Ignacego Krasickiego wypełnij formularz osobowy:

- znaczenie nazwy,

- inne określenia epoki,

- ramy czasowe,

- najważniejsze wydarzenia,

- prądy filozoficzne i światopoglądowe,

- najważniejsi filozofowie,

- hasło epoki,

- style w sztuce,

- osiągnięcia,

- cechy literatury.

- polscy pisarze oświecenia,

- informacje o Ignacym Krasickim.

# data[].attributes.attachment_link.description
Europa: koniec XVII - początek XIX wieku Polska: lata 40. XVIII wieku - 1822 r.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
racjonalizm

empiryzm

Sapere aude!

Temat:

Epoka rozumu - krytyka rozumu. Oświecenie i początek nowoczesności.

wolność

Źródło: https://poezja.org/utwor/170918-sinusoida-krzy%C5%BCanowskiego/

Sinusoida epok według prof. Juliana Krzyżanowskiego

Nazwa epoki wywodzi się od łacińskiego określenia "lumen naturale", które w tłumaczeniu na język polski oznacza światło naturalne. Światło jest metaforą wiedzy, rozumu, postępu. W okresie oświecenia przywiązywano szczególną wagę do siły intelektu jako światła rozjaśniającego drogi poznania człowieka i świata. Epokę tę nazywano również "wiekiem rozumu" i "wiekiem filozofów".

OŚWIECENIE

VS

- rozum - wykształcenie - wiedzę - wolność - równość - braterstwo - postęp - tolerancję - krytycyzm - liberalizację życia społecznego

- ciemnotę - zacofanie - zabobony - dogmatyzm religijny - hierarchię społeczną - wykluczenie na tle różnic społecznych, religijnych, światopoglądowych - system feudalny - monarchię

Oświecenie pochwalało:

Oświecenie odrzucało:

Rewolucja w Anglii.

Wydawanie Wielkiej encyklopedii francuskiej.

1789 r.

1784 r.

1767 r.

1751 r.-1765 r.

1688r.

CHRONOLOGIA EPOKI

Początek okresu "burzy i naporu" w literaturze niemieckiej.

Uchwalenie Konstytucji Stanów Zjednoczonych.

Wybuch Wielkiej Rewolucji Francuskiej.

Polskie oświecenie zwykle dzieli się na trzy fazy:

wczesną - lata czterdzieste XVIII w. do 1764 r. (koniec czasów saskich),

dojrzałą - 1764 - 1795 (czasy stanisławowskie - lata panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego),

późną - 1795 - 1822 (czasy postanisławowskie - do wydania "Ballad i romansów" Adama Mickiewicza) .

Największe osiągnięcia przypadają jednak na czasy panowania Stanisława Augusta.
OŚWIECENIE W POLSCE

DLACZEGO OŚWIECENIE OKREŚLA SIĘ MIANEM "EPOKI ROZUMU"?

W okresie oświecenia powstało wiele dzieł klasyfikujących i systematyzujących wiedzę. Jednym z nich była "Encyklopedia albo Słownik rozumowany nauk, sztuk i rzemiosł" ("Wielka encyklopedia francuska") Denisa Diderota i Jeana D'Alemberta. Objaśnienia haseł w niej występujących miały charakter artykułów publicystycznych o wyraźnie dydaktycznej funkcji. Idee przyświecające autorom: postęp, demokracja, równość, apoteoza pracy, zgodność z porządkiem naturalnym.

WIELKA ENCYKLOPEDIA FRANCUSKA

Prąd filozoficzny, którego twórcy byli przekonani, że wszystko należy zweryfikować oraz na nowo uzasadnić. Krytyka dotychczasowego porządku miała na celu stworzenie nowego światopoglądu i nowego ustroju społecznego.

Kierunek filozoficzny, który zakładał, że jedynym źródłem poznania jest rozum. Ojcem racjonalizmu jest Kartezjusz. Przedstawiciele: Diderot, Wolter.

KRYTYCYZM

RACJONALIZM

KIERUNKI FILOZOFICZNE I ICH PRZEDSTAWICIELE

Nurt filozoficzny, który zasadniczą rolę w procesie poznania przypisywał doświadczeniu. Umysł ludzki jawił się myślicielom oświeceniowym jako czysta karta (łac. "tabula rasa"), którą od momentu narodzin zapisuje doświadczenie. Przedstawiciele: Locke, Newton, Pascal, Spinoza.

EMPIRYZM

SENSUALIZM

Idea zakładająca, że to, co dobre, jest pożyteczne. Miarą słuszności postępowania człowieka powinna być użyteczność. Człowiek postępuje moralnie wtedy, gdy interes własny służy interesowi ogółu.

Postawa filozoficzno-religijna, która w Bogu widzi stwórcę świata, ale przeciwstawia się dogmatom wiary i wiedzy objawionej, odrzuca wyznaniowe formy wiary (Wolter porównał Boga do zegarmistrza, który nakręcił mechanizm świata i pozostawił go samemu sobie).

UTYLITARYZM

DEIZM

KIERUNKI FILOZOFICZNE I ICH PRZEDSTAWICIELE

Pogląd, według którego jedynym źródłem poznania są wrażenia zmysłowe jako odbicie rzeczywistości. Zmysły są niezbędnym narzędziem przekazującym nabytą wiedzę do umysłu, gdzie jest ona przechowywana. Sensualizm jest odmianą empiryzmu.

Jean-Jacques Rousseau

Immanuel Kant

EPOKA ROZUMU - KRYTYKA ROZUMU

W literaturze i sztuce tego okresu dominowały trzy style: - rokoko - klasycyzm - sentymentalizm.

Styl, który powstał jako reakcja na przeładowane i ozdobne formy barokowe. W sztukach plastycznych dominowała tematyka mitologiczna, nawiązywano do antycznych wzorców tworzenia dzieł: harmonii, ładu, proporcji. Budowle klasycystyczne cechowały się zachowaniem symetrii, umiłowaniem prostoty oraz swobodnym nawiązywaniem do sztuki antycznej. W literaturze klasycyzm odwoływał się do rozumowego poznawania świata. Teksty literackie miały pełnić funkcje dydaktyczne i utylitarne, czyli użytkowe oraz wpływać na kształtowanie postaw społecznych.

KLASYCYZM

Styl nawiązujący do do schyłkowej fazy baroku i zapowiadający sentymentalizm. Obejmował swoim wpływem głównie sztukę użytkową i dekorację wnętrz oraz malarstwo, rzeźbę i architekturę. Charakterystycznymi cechami sztuki rokoka są: asymetria kompozycji, lekkość, delikatność form, elegancja, przepych. Literatura bliska sztuce rokokowej nie pełniła funkcji dydaktycznych. Opiewała życie pełne rozrywek i zabawy. Jej najczęstszym tematem była miłość zmysłow.

ROKOKO

Styl ukształtowany pod koniec doby oświecenia, często kojarzony z preromantyzmem. Jego nazwa pochodzi od tytułu wydanej w 1768 r. powieści angielskiego pisarza Laurence'a Sterne'a "Powieść sentymentalna". Jednak wzorce kultury sentymentalnej stworzył Jean-Jacques Rousseau, który podkreślał wagę wartości indywidualnych, odwołujących się do emocjonalnego doświadczania świata. Dzięła plastyczne tego nurtu to głownie sceny rodzajowe, przedstawiające codzienne życie na tle pięknych pejzaży.

SENTYMENTALIZM

Do najbardziej znanych muzyków doby oświecenia należą:

Jan Sebastian Bach

Ludwig van Beethoven

Wolfgang Amadeusz Mozart

Żródła: https://ucze.pl/zasoby/szkoly-ponadgimnazjalne-2/jezyk-polski-ponadgimnazjalne/ Język polski 1 (cz.2). Sztuka wyrazu. Podręcznik w wersji dla nauczyciela, wyd. GWO Zdjęcia i obrazy: Wikipedia.org Materiały własne

Dziękuję za uwagę!

Agnieszka Kulig

Wolter

Monteskiusz

Denis Diderot

John Locke

# data[].attributes.attachment_link.description
racjonalizm empiryzm Sapere aude! Temat: Epoka rozumu - krytyka rozumu. Oświecenie i początek nowoczesności. wolność Źródło: https://poezja.org/utwor/170918-sinusoida-krzy%C5%BCanowskiego/ Sinusoida epok według prof. Juliana Krzyżanowskiego Nazwa epoki wywodzi się od łacińskiego określenia "lumen naturale", które w tłumaczeniu na język polski oznacza światło naturalne. Światło jest metaforą wiedzy, rozumu, postępu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
I blaskiem swoim dzień szczyci;

A memu światłu cóż to się stało,

Że mi dotychczas nie świéci?

Już się i zboże do góry wzbiło,

I ledwie nie kłos chce wydać;

Całe się pole zazieleniło;

Mojej pszenicy nie widać!

Już słowik w sadzie zaczął swe pieśni,

Gaj mu się cały odzywa.

Kłócą powietrze ptaszkowie leśni;

A mój mi ptaszek nie śpiewa!

Już tyle kwiatów ziemia wydała

Po onegdajszej powodzi;

W różne się barwy łąka przybrała;

A mój mi kwiatek nie schodzi!

O wiosno! Pókiż będę cię prosił,

Gospodarz zewsząd stroskany?

Jużem dość ziemię łzami urosił:

Wróć mi urodzaj kochany!

# data[].attributes.attachment_link.description
I blaskiem swoim dzień szczyci; A memu światłu cóż to się stało, Że mi dotychczas nie świéci? Już się i zboże do góry wzbiło, I ledwie nie kłos chce wydać; Całe się pole zazieleniło; Mojej pszenicy nie widać! Już słowik w sadzie zaczął swe pieśni, Gaj mu się cały odzywa.