# data[].attributes.attachment_link.title
Katarzyna Szczotka Szkoła Języka i Kultury Polskiej UŚ

# data[].attributes.headline
Książka, w której znajdziecie więcej informacji o podróżnikach...i nie tylko ;)

# data[].attributes.subject
Książka, w której znajdziecie więcej informacji o podróżnikach...i nie tylko ;)

# data[].attributes.headline
Krótkie filmy, które warto obejrzeć (Strzelecki). 

# data[].attributes.subject
Krótkie filmy, które warto obejrzeć (Strzelecki). 

# data[].attributes.attachment_link.title
Polak i złoto Australii. Kim był Strzelecki?

# data[].attributes.headline
Krótkie filmy, które warto obejrzeć (Arctowski).

# data[].attributes.subject
Krótkie filmy, które warto obejrzeć (Arctowski).

# data[].attributes.attachment_link.title
Na rok utknęli w lodzie - Wyprawa Arctowskiego

# data[].attributes.headline
Krótkie filmy, które warto obejrzeć (Nowak).

# data[].attributes.subject
Krótkie filmy, które warto obejrzeć (Nowak).

# data[].attributes.attachment_link.title
Kazimierz Nowak - podróż życia (film dokumentalny o Polaku, który w latach 1931-1935 przebył Afrykę)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Odkąd sięgam pamięcią, mój Dziadek, Józef Wiśniewski, dzielił się ze mną mnóstwem fascynujących historii. Wśród nich ważne miejsce zajmowały zawsze opowieści o Kazimierzu Nowaku, poznańskim podróżniku, który w latach 1931-1936 odbył fantastyczną podróż do Afryki, a którego losy Dziadek mój jako chłopak śledził na bieżąco w prasie i czasopismach.

Łukasz Wierzbicki ze swoim Dziadkiem, Józefem Wiśniewskim

Również od Dziadka dowiedziałem się, że jedynym powojennym wydawnictwem poświęconym Nowakowi był przygotowany przez córkę podróżnika, Elżbietę Nowak-Gliszewską, album Przez Czarny Ląd , zawierający ponad trzysta wykonanych przez niego fotografii. Zainspirowany dziadkowymi opowieściami udałem się wiosną 1998 roku do biblioteki z zamiarem odszukania reportaży podpisanych nazwiskiem Kazimierza Nowaka. - „Tak, to właśnie o tej podróży ci opowiadałem" - ucieszył się Dziadek, gdy przyniosłem mu pierwsze kserokopie archiwalnych artykułów. Podekscytowany naprowadzał mnie na kolejne relacje, przypominał sobie, w których czasopismach i w których latach się ukazywały. W poszukiwaniu reportaży Kazimierza Nowaka przejrzałem kilkaset woluminów i rolek mikrofilmów z archiwalnymi numerami „Kuriera Poznańskiego", „Światowida", „Na szerokim świecie", „Naokoło świata", „Ilustracji Polskiej" oraz „Przewodnika Katolickiego" z lat 1931-1937.

Praca trwała kilka miesięcy. Odnajdując w bibliotekach kolejne korespondencje z Afryki, ze zdumieniem i podziwem poznawałem niezwykłe przygody poznańskiego podróżnika. W wyniku prowadzonych w bibliotekach poszukiwań dotarłem do ponad stu prasowych relacji, pochodzących z różnych etapów wędrówki Nowaka. Niestety mimo podjętych starań nie udało mi się odnaleźć rodziny podróżnika i dotrzeć do materiałów źródłowych. Kolejnym etapem pracy było przepisanie wszystkich listów, ułożenie ich w chronologicznym porządku oraz zredagowanie w taki sposób, by stanowiły jednolitą opowieść. Zadanie nie było łatwe. Na niektóre z rozdziałów niniejszej książki składają się fragmenty zaczerpnięte z kilku różnych reportaży Nowaka. Wiedziałem, że odtworzona relacja zawiera luki, miałem jednak równocześnie świadomość, że oto mam przed sobą nie tylko fascynującą, spisaną pięknym literacko językiem historię, ale także unikalny dokument szczegółowo opisujący Afrykę lat trzydziestych XX wieku, stanowiący jednocześnie świadectwo nadludzkiego wyczynu oraz relację z jednej z najniezwyklejszych wypraw w historii eksploracji Czarnego Lądu. W roku 2000 książka zatytułowana W roku 2006 książka Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd wydana przez poznańskie Wydawnictwo Sorus trafiła do księgarń. Na jej zakończenie zdecydowałem się dołączyć ujmujące wspomnienie autorstwa Tadeusza Perkitnego, poznańskiego obieżyświata, które ukazało się w prasie tuż po śmierci Kazimierza Nowaka. Wydawało mi się wówczas, że zadanie, do realizacji którego zainspirowały mnie opowieści Dziadka, zostało wykonane. Myliłem się - historia bowiem pisała się dalej... Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd trafiła do rąk Macieja Pastwy, poznańskiego globtrotera. Maciej, poruszony jej lekturą, postanowił ufundować tablicę pamiątkową poświęconą Kazimierzowi Nowakowi.

Los zrządził, że w tym samym czasie do wydawnictwa Sorus nadszedł serdeczny list podpisany przez Ryszarda Kapuścińskiego, zainspirowany lekturą reportaży Kazimierza Nowaka. Ryszard Kapuściński wyraził w nim gorące życzenie by książka Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd „zajęła stałe miejsce na listach klasyki polskiego reportażu". Maciej Pastwa zaniemówił, gdy ujrzał list sławnego pisarza. Jego marzeniem było przecież, by właśnie Ryszard Kapuściński odsłonił tablicę pamiątkową poświęconą Kazimierzowi Nowakowi. Wycięty w metalu kontur Afryki z naniesionym szlakiem podróży oraz tablicę z notką biograficzną w sześciu językach umieściliśmy w holu poznańskiego dworca kolejowego, czyli w miejscu, w którym Kazimierz Nowak rozpoczął i zakończył swą wyprawę. Ryszard Kapuściński przyjął nasze zaproszenie, przybył do Poznania i 25 listopada 2006 roku dokonał odsłonięcia tablicy. Wypowiedział wówczas słowa, które na zawsze zapisały się w mej pamięci: „Wyczyn Kazimierza Nowaka zasługuje na to, by jego nazwisko znalazło się w słownikach i encyklopediach, by było wymieniane obok takich nazwisk jak Stanley i Livingstone. Kazimierz Nowak był człowiekiem o ogromnej wyobraźni i ogromnej odwadze, człowiekiem nieustraszonym. Pokazał, że jeden biały człowiek, zupełnie bezbronny, nieposiadający żadnego uzbrojenia, a jedynie wiarę w drugiego człowieka, może przebyć samotnie wielki kontynent i to w czasach, gdy Europa zaczynała dopiero odkrywać Trzeci Świat. On uczył nas wtedy, w latach trzydziestych XX wieku, jak należy traktować Trzeci Świat i jego mieszkańców. Tylko ktoś, kto zna te rejony, którymi on podróżował i sposób, w jaki to zrobił, może docenić to bohaterstwo połączone z niezwykłą skromnością. On się nie chwalił, on po prostu opisywał, co widział."

Łukasz Wierzbicki, Ryszard Kapuściński i Maciej Pastwa
podczas odsłonięcia tablicy na poznańskim dworcu.
Tamtego dnia historią nadzwyczajnej wyprawy zainteresowało się wiele osób, ku postaci Kazimierza Nowaka zwróciły się oczy mieszkańców Poznania, zrodził się pomysł, by jego imieniem nazwać skwer na poznańskim Łazarzu. Nieopodal, przy ulicy Lodowej 32/8 podróżnik mieszkał wraz z rodziną. Kolejna tablica pamiątkowa w kształcie Afryki poświęcona Kazimierzowi Nowakowi stanęła w Ogrodzie Tolerancji przy Muzeum-Pracowni Literackiej Arkadego Fiedlera w Puszczykowie. Po obejrzeniu telewizyjnej relacji z odsłonięcia tablicy na poznańskim dworcu odezwała się rodzina wielkiego podróżnika. Irena Gołębiowska, dla której Kazimierz Nowak był wujem, zaprosiła nas do Sułowa Wielkiego, gdzie pośród rodzinnych pamiątek przechowuje kilkadziesiąt nigdy wcześniej niepublikowanych fotografii z wyprawy do Afryki opatrzonych własnoręcznym komentarzem autora. Okazało się, że mieszkający w Gdańsku Marian Gliszewski, zięć Kazimierza Nowaka, posiada w domowym archiwum wielką ilość pamiątek po swym teściu, w tym pamiętnik z podróży (w formie rękopisów).

Podczas wizyty u Mariana Gliszewskiego w Gdańsku

Goszcząc w grudniu 2006 roku w jego domu zapoznałem się ze zbiorem unikalnych zdjęć, wycinków z prasy afrykańskiej, listów do rodziny, a także kilkuset przedwojennych czasopism i gazet z tymi wszystkimi korespondencjami z Afryki, których nie udało mi się odnaleźć podczas poszukiwań prowadzonych w poznańskich bibliotekach. Dowiedziałem się ponadto, że Elżbieta Gliszewska, córka Kazimierza Nowaka pracowała w latach 50-tych nad wyborem reportaży ojca i wydaniem liczącej ponad 800 stron maszynopisu książki Na przełaj przez Afrykę. Niestety książki tej nie udało się wówczas opublikować.

zaprojektowana przez córkę Kazimierza Nowaka, Elżbietę.
Okładka do niewydanej ksiązki „Na przełaj przez Afrykę"

Raz jeszcze przystąpiłem do pracy nad redakcją książki Fakt, że 70 lat po śmierci autora do rąk Czytelników trafia kompletna i wzbogacona o nigdy wcześniej niepublikowane zdjęcia książka Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd, tym razem dysponowałem kompletnym materiałem źródłowym. Praca trwała rok. W efekcie mamy książkę liczącą 400 stron i zawierającą ponad 150 fotografii. Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd stanowi dla mnie powód olbrzymiej radości. Cieszę się, iż udało się ocalić historię podróży Kazimierza Nowaka od zapomnienia. Mam nadzieję, iż dla kolejnych pokoleń Czytelników stanowić ona będzie lekcję postrzegania świata z szacunkiem, życzliwością i zainteresowaniem, a także, iż stanie się dla wielu inspiracją do odbycia własnych podróży. Tak stało się w moim przypadku. Trzykrotnie udawałem się na Czarny Ląd, a każda z tych podróży stanowiła próbę znalezienia odpowiedzi na pytania, do zadania których skłania lektura opowieści Kazimierza Nowaka. Łukasz Wierzbicki\

# data[].attributes.attachment_link.description
Odkąd sięgam pamięcią, mój Dziadek, Józef Wiśniewski, dzielił się ze mną mnóstwem fascynujących historii. Wśród nich ważne miejsce zajmowały zawsze opowieści o Kazimierzu Nowaku, poznańskim podróżniku, który w latach 1931-1936 odbył fantastyczną podróż do Afryki, a którego losy Dziadek mój jako chłopak śledził na bieżąco w prasie i czasopismach.

# data[].attributes.attachment_link.title
Henryk Arctowski - entuzjasta niskich temperatur

# data[].attributes.attachment_link.description
Badał zmiany klimatu, zanim to było modne. Nieustraszony polarnik i wybitny uczony, kierownik pierwszej wyprawy naukowej na Antarktydę. Zapału do badań nie stracił nawet, gdy przyszło mu spędzić ponad rok w lodowej pułapce.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Polscy podróżnicy i ich dzieje często pokrywają się z historiami najważniejszych światowych odkryć geograficznych. Ich biografie są fascynującymi życiorysami, nie o wszystkich jednak wspomina się w szkołach. To właśnie jeden z Polaków przejechał na rowerze Afrykę, a inny swoim odkryciem wyprzedził sukces samego Marco Polo. Warto znać te opowieści, zwłaszcza, że niejednokrotnie czyta się je lepiej niż najlepszą fikcyjną powieść.

Polscy podróżnicy: Paweł Edmund Strzelecki

Sławni podróżnicy w historii Polski obecni byli od wieków. Przykładem może być Paweł Edmund Strzelecki, który urodził się w 1797 roku w zubożałej rodzinie szlacheckiej. O podróżach marzył od wczesnego dzieciństwa, a swoje pierwsze eskapady finansował prawdopodobnie środkami pochodzącymi ze spadku po rodzicach. Jako dorosły człowiek zarządzał majątkami magnata Sapiehy, a - dzięki sukcesom w tej dziedzinie - w roku 1829 ponownie mógł cieszyć się z ogromnej kwoty, tym razem odziedziczonej po zmarłym chlebodawcy.

Najważniejszym osiągnięciem podróżniczym Strzeleckiego była rozpoczęta w 1834 dziewięcioletnia wyprawa dookoła ziemi. W tym czasie polski podróżnik zajmował się różnego typu badaniami, dokonując przy okazji wielu odkryć. Prowadził wielotematyczne projekty przyrodnicze na terenie Ameryki Północnej, badania południowoamerykańskich wulkanów i złóż surowców mineralnych oraz projekty geologiczne oraz obserwacje meteorologiczne w Brazylii, Urugwaju i Chile.

Najważniejsza w jego biografii była jednak eksploracja Australii, Nowej Zelandii i Tasmanii. To właśnie Strzelecki zbadał najwyższe pasmo górskie kontynentu, a zdobyty w 1840 roku najwyższy jego szczyt nazwał Górą Kościuszki. Odkrył także dolinę Latrobe, gdzie znajdują się jedne z największych w globalnej perspektywie pokłady węgla brunatnego, ropy naftowej i złota. Strzelecki jest również autorem pierwszej dokładnej mapy geologicznej Nowej Południowej Walii i Tasmanii.

Dzieło życia podróżnika, oparte na zdobytych informacjach oraz badaniach geologicznych, mineralogicznych, etnograficznych przez prawie pół wieku było najlepszym źródłem wiedzy o Australii i Tasmanii. Na cześć Strzeleckiego jego nazwisko nosi australijskie pasmo górskie, dwa szczyty, jezioro, rzeka, a nawet miasteczko.

Polscy podróżnicy: Henryk Arctowski

Lista, na której znajdują się polscy podróżnicy, nie byłaby pełna, gdyby zabrakło na niej Henryka Arctowskiego. To polski geograf, geolog, meteorolog i glacjolog, związany z badaniami krajów polarnych.

Arctowski urodził się w 1871 roku w Warszawie. Nauki pobierał w Belgii oraz we Francji, podobnie jak inni znani odkrywcy i podróżnicy. Dzięki temu, jeszcze jako student, poznał Adriena de Gerlache de Gomery'ego, który zaproponował mu uczestnictwo w wyprawie arktycznej na statku Belgica. Arctowski wykorzystał okazję i zgłosił do tej podróży także polskiego meteorologa Antoniego Dobrowolskiego. Polscy odkrywcy pracowali razem, a badania obejmowały zagadnienia z dziedziny geologii, glacjologii, meteorologii, oceanografii, a także interesującego zjawiska zórz polarnych.

Po powrocie z eskapady Arctowski zajmował się pracą naukową. Jego bibliografia przekracza 400 pozycji poświęconych badaniom polarnym i wyprawom. Nazwisko badacza zapisało się na mapach: na Spitsbergenie znajdują się Góra i Lodowiec Arctowskiego, a na Antarktydzie: Półwysep, Zatoka, Nunatak oraz Góry - wszystkie z nazwiskiem badacza w nazwie. W 1978 roku oficjalnie nadano jego imię Polskiej Stacji Antarktycznej, a w 1982 roku - okrętowi ORP.

Henryk Arctowski zmarł w 1958 roku. Prochy jego oraz jego żony Jane znajdują się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Polscy podróżnicy: Benedykt Dybowski

Podróżnicy polscy często kształcili się w kierunku innym niż geografia. Tak było z Benedyktem Dybowskim, który studiował między innymi medycynę. Badacz przyszedł na świat w 1833 roku. Jako pracownik naukowy Szkoły Głównej w Warszawie ze względu na zaangażowanie w powstanie styczniowe zesłany został na Sybir. To tam rozwinęły się jego podróżnicze pasje.

Kiedy Dybowski otrzymał pozwolenie na podróż nad Bajkał, w bardzo trudnych warunkach rozpoczął pracę nad poznawaniem fauny tego jeziora. W 1868 roku w czasie wyprawy generała Skałkowa, Dybowski zbadał tereny aż po wschodnie wybrzeża Azji. Po powrocie badawczo interesował go głównie Zabajkał oraz okolice jeziora Chubsuguł w Mongolii. W latach 1872-1875 Polak odbył wyprawę wzdłuż Arguni i Amuru po Władywostok. Wówczas odkrył nowy podgatunek jelenia nazywanego dzisiaj jeleniem Dybowskiego.

Polscy podróżnicy: Kazimierz Nowak

Polscy odkrywcy i podróżnicy pozostawili po sobie wiele materiałów pisanych. Kazimierz Nowak, prócz tworzenia materiałów badawczych, był także pionierem polskiego reportażu.

Urodzony w 1897 roku Nowak już jako dziecko marzył, by poznać Afrykę. Podobnie jak inni znani podróżnicy polscy udowodnił, że jest to możliwe i to w bardzo oryginalny sposób. W latach 1931-1936 Nowak przemierzył kontynent afrykański z północy na południe i z powrotem. Łącznie pokonał 40 tysięcy kilometrów, przemieszczając się rowerem, pieszo, konno, na wielbłądzie, pociągiem oraz łodzią.

Polscy podróżnicy: Bronisław Malinowski

Polscy podróżnicy i odkrywcy często interesowali się także antropologią. Przykładem jednego z nich jest Bronisław Malinowski urodzony w 1884 roku, dla którego był to główny obszar działalności i pracy naukowej, a wyprawy stały się tylko środkiem do ich realizacji. To przykład na to, że polscy podróżnicy i ich odkrycia zapisali się w historii nauki także poza geografią.

Bronisław Malinowski postulował konieczność prowadzenia badań antropologicznych, polegających na głębokim wnikaniu w tubylczą społeczność. Najważniejsze były jego dwie roczne wyprawy na Wyspy Trobrianda, które zaowocowały wieloma pracami z dziedziny antropologii. Wówczas naukowcy działający w tej dziedzinie rzadko pracowali w terenie, Malinowski był więc prekursorem i wizjonerem.

Polscy podróżnicy: Tony Halik

Polscy podróżnicy współcześni mieli to szczęście, że do promowania swoich działań mogli wykorzystywać media. Znani polscy odkrywcy i podróżnicy tego okresu to Tony Halik i Elżbieta Dzikowska, którzy przez ponad dwadzieścia lat byli prowadzącymi telewizyjne programy naukowe.

Tony Halik urodził się w 1921, a zmarł w 1998 roku. W 1948 roku wyemigrował z Polski, by cztery lata później przyjąć obywatelstwo argentyńskie w celu łatwiejszego przemieszczania się po świecie. Zafascynowany przede wszystkim Indianami, Halik często przemierzał tereny amazońskiej dżungli. Na żaglówce w towarzystwie żony Pierrette Andrée Courtin przepłynął rzeki Parana i Paragwaj w poszukiwaniu indiańskich plemion. W czasie jednej z wypraw Halik w paśmie górskim Serra do Roncador odkrył system tuneli i jaskiń. Jedną z nich nazwał Jaskinią Orła Białego.

Najsłynniejsza podróż Halika to wyprawa jeepem z Ziemi Ognistej do Alaski. Trwała ona 1536 dni, wymagała pokonania 182 624 kilometrów i pochłonęła 80 tysięcy dolarów.

Polscy podróżnicy: Jacek Pałkiewicz

Nie wszyscy wybitni polscy odkrywcy i podróżnicy to przeszłość. Jednym z nadal żyjących jest Jacek Pałkiewicz urodzony w 1942 roku. W czasie swojej podróżniczej działalności napisał kilkanaście książek i wiele reportaży w magazynach europejskich. Realizował również filmy dokumentalne.

Pałkiewicz odbył wiele wypraw, a niektórymi kierował. Na liście jego osiągnięć jest dwudziestodniowa wędrówkę przez Saharę, samotne przepłynięcie Atlantyku łodzią ratunkową czy odkrycie w 1996 roku źródła Amazonki. Ten ostatni punkt został zaakceptowany przez Towarzystwo Geograficzne w Limie, choć nie wszyscy zgadzają się na pierwszeństwo odkrycia.

Polscy podróżnicy: Marek Kamiński

Niektórzy mówią, że polscy odkrywcy 21 wieku to himalaiści, jednak nie sposób pominąć milczeniem Marka Kamińskiego. Zdobył on oba bieguny Ziemi, Spitsbergen, masyw Vinsona, czyli najwyższy szczyt Antarktydy oraz Mount Gunbjorn - najwyższą górę Grenlandii. Kamiński dwukrotnie przeszedł Grenlandię na nartach. Pokonał też 800 kilometrów na Pustyni Gibsona w Australii w 46 dni.

Dzięki Kamińskiemu lista, na której figurują sławni polscy podróżnicy, rozszerzyła się. To on liderował pierwszej w historii wyprawie na oba bieguny w duecie z niepełnosprawnym Janem Melą. Dzisiaj Kamiński podróżowanie łączy z działalnością fundacyjną oraz biznesem.

# data[].attributes.attachment_link.title
Najwybitniejsi polscy podróżnicy: Arctowski, Strzelecki, Halik. Poznaj ich dokonania

# data[].attributes.attachment_link.description
Polscy podróżnicy i ich dzieje często pokrywają się z historiami najważniejszych światowych odkryć geograficznych. Ich biografie są fascynującymi życiorysami, nie o wszystkich jednak wspomina się w szkołach. To właśnie jeden z Polaków przejechał na rowerze Afrykę, a inny swoim odkryciem wyprzedził sukces samego Marco Polo.