# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Adrianek Mieczysława (1930- 2018) Redakcja

# data[].attributes.attachment_link.title
SOWA OPAC : Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Obornikach Katalog księgozbioru

# data[].attributes.attachment_link.description
Search for books, audiobooks and e-books in the library. Find, book and borrow a book at the library. Discover the library. Books connect us! 📖

# data[].attributes.headline
Kolekcja tematyczna : Staszic Stanisław (1755-1826)

# data[].attributes.subject
Kolekcja tematyczna : Staszic Stanisław (1755-1826)

# data[].attributes.attachment_link.title
SOWA OPAC : Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Obornikach Katalog księgozbioru

# data[].attributes.attachment_link.description
Search for books, audiobooks and e-books in the library. Find, book and borrow a book at the library. Discover the library. Books connect us! 📖

# data[].attributes.headline
Publikacje w zbiorach Cyfrowej Biblioteki Polona

# data[].attributes.subject
Publikacje w zbiorach Cyfrowej Biblioteki Polona

# data[].attributes.headline
Zintegrowana Platforma Edukacyjna - Stanisław Staszic

# data[].attributes.subject
Zintegrowana Platforma Edukacyjna - Stanisław Staszic

# data[].attributes.attachment_link.title
Przeczytaj - Z samych panów zguba Polaków – Stanisław Staszic i jego Przestrogi dla Polski - zpe.gov.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.attachment_link.title
- [Afisz] [Inc.] Sala ... dnia ... godz. ... wystąpi gościnnie najpopularniejszy piosenkarz polski Mieczysław Fogg [...] - - fd53ec65-f0c1-4083-b286-906d5706c2a7

# data[].attributes.headline
Uchwała  Sejmu  Rzeczypospolitej Polskiej

# data[].attributes.subject
Uchwała  Sejmu  Rzeczypospolitej Polskiej

# data[].attributes.attachment_link.title
Mieczysław Fogg | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Wokalista, baryton liryczny. Urodził się 30 maja 1901 roku w Warszawie, gdzie też zmarł 3 września 1990 roku. Mistrz sentymentalnej piosenki, legendarny artysta dawnych warszawskich kabaretów i teatrów rewiowych, niezmiennie popularny również po wojnie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Józef Czapski | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Malarz, rysownik, pisarz, eseista, krytyk, współzałożyciel paryskiej “Kultury”. Urodził się 3 kwietnia 1896 roku w Pradze, zmarł 12 stycznia 1993 roku w Maisons-Laffitte we Francji.

# data[].attributes.attachment_link.description
Muzeum Powstania Warszawskiego to hołd mieszkańców Warszawy, dla tych, którzy walczyli i ginęli za wolną Polskę w 1944 roku.

# data[].attributes.headline
Uchwała  Sejmu  Rzeczypospolitej Polskiej

# data[].attributes.subject
Uchwała  Sejmu  Rzeczypospolitej Polskiej

# data[].attributes.attachment_link.title
Józef Czapski | Oficjalna strona o Józefie Czapskim. Joseph Czapski – autorka Elżbieta Skoczek, catalogue raisonné

# data[].attributes.attachment_link.description
1,5 % podatku – cel szczegółowy CZAPSKI W swoim PIT za 2025 rok wpisz: w polu NUMER KRS: 0000 309 499 – cel szczegółowy Czapski DAROWIZNA NA CELE STATUTOWE – CZAPSKI Każdy z czytelników może wesprzeć dalsze prace nad catalogue raisonné dzieł Józefa Czapskiego. Z przekazanych kwot wykonamy profesjonalne zdjęcia dzieł . Zostaną również […]

# data[].attributes.attachment_link.description
Muzeum Stanisława Staszica w Pile jest muzeum biograficznym poświęconym postaci Stanisława Staszica (1755-1826) - jednej z najwybitniejszych osobistości polskiego oświecenia, zarazem najznakomitszemu z pilan. Siedzibą Muzeum St. Staszica jest dawny dom Stasziców przy ulicy Browarnej.

# data[].attributes.headline
Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego z Pawilonem Józefa Czapskiego

# data[].attributes.subject
Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego z Pawilonem Józefa Czapskiego

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego to najstarszy i największy oddział Muzeum Narodowego w Krakowie. Jego głównym budynkiem jest wybudowany w 1884 roku według projektu Antoniego Siedeka, neoklasyczny Pałacyk Czapskich, w którym znajduję się najważniejsza na świecie ekspozycja prezentująca, historię mennictwa i medalierstwa polskiego.

Historia tego oddziału wiąże się nierozerwalnie z postacią hr. Emeryka Hutten-Czapskiego (1828-1896), najwybitniejszego polskiego kolekcjonera-numizmatyka, a także bibliofila, zbieracza grafiki, dzieł sztuki oraz pamiątek polskich, który dzięki pracy całego swojego życia zgromadził najcenniejszą, jaka kiedykolwiek powstała, kolekcję monet, medali i banknotów polskich. Po jego śmierci, w dobudowanym do pałacyku pawilonie muzealnym projektu Tadeusza Stryjeńskiego, otwarto prywatne muzeum, które następnie decyzją żony kolekcjonera, Elżbiety z Meyendorffów Czapskiej (1833-1916) i jej synów, zostało w 1903 roku przekazane za pośrednictwem Gminy Miasta Kraków, Muzeum Narodowemu.

Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego, ze stałą ekspozycją funkcjonowało do roku 1939, po którym to zostało zamknięte dla publiczności na ponad 70 lat. Dziś, w wyniku realizacji finansowanego z Unii Europejskiej projektu Europejskie Centrum Numizmatyki Polskiej, możemy na powrót podziwiać przechowywane w nim bezcenne skarby.

Znajdująca się w pałacyku, wciąż powiększana, kolekcja numizmatyczna liczy dziś ponad 100.000 obiektów, z czego 2500 najcenniejszych można podziwiać na ekspozycji zajmującej prawie cały budynek. W pięknych, odremontowanych salach pałacyku i unikalnych wnętrzach pawilonu muzealnego czeka na zwiedzających wiele unikatowych, czy wręcz legendarnych monet i najpiękniejsze medale, a także najrzadsze starodruki i mapy.

Misja znakomitej kolekcji oraz jej znaczenie dla polskiej kultury i historii odzwierciedla się w inskrypcji umieszczonej na frontonie pawilonu: Monumentis Patriae naufragio ereptis (Pamiątkom ojczystym ocalonym z burzy dziejowej).

Na tyłach Pałacyku znajduję się piękny ogród, który zachował swój XIX-wieczny charakter. Tu w cieniu ponad 100-letnich drzew można podziwiać część muzealnego lapidarium, w którym znajdują się fragmenty krakowskich, gotyckich budowli (np. oryginalny, XIV-wieczny, pinakiel z Kościoła Mariackiego).
Muzeum pełni funkcję centrum poświęconego i zajmującego się numizmatyką. Prowadzone są tu zarówno projekty wystawiennicze jak i badawcze, warsztaty, konferencje, pokazy i zajęcia edukacyjne skierowane do dzieci oraz osób dorosłych o różnych poziomach zaawansowania.

W sąsiedniej kamienicy (przy ul. Marszałka J. Piłsudskiego 14), podarowanej Muzeum Narodowemu w 1967 roku przez rodzinę prof. UJ Władysława Łozińskiego oraz rozbudowanej w 2013 roku oficynie umieszczone są: Dział Starych Druków i Rękopisów, Dział Starej Fotografii, Archiwum Zakładowe MNK, Pracownia Konserwacji Papieru i Skóry i Introligatornia oraz Laboratorium Analiz i Nieniszczących Badań Obiektów Zabytkowych (LANBOZ).

Opracowanie: Mateusz Woźniak, MNK

Pawilon Józefa Czapskiego to najnowszy, a jednocześnie najmniejszy budynek wchodzący w skład kompleksu Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego Muzeum Narodowego w Krakowie. Usytuowany na tyłach dawnego ogrodu przylegającego do Kamienicy Łozińskich, poświęcony został wnukowi twórcy najcenniejszej kolekcji numizmatycznej w Polsce - wybitnemu polskiemu intelektualiście, pisarzowi, malarzowi i krytykowi.

Idea budowy Pawilonu wiąże się ze zrealizowanym w 1994 roku testamentem Józefa Czapskiego, który przekazał w nim pośmiertnie Muzeum Narodowemu w Krakowie swoje archiwalia - w tym bezcenne dzienniki, pamiątki osobiste i księgozbiór - a także dokumenty siostry Marii Czapskiej (1894-1981) i innych członków rodziny Czapskich.

Najważniejszą częścią Pawilonu Józefa Czapskiego jest stała ekspozycja opowiadająca o jego życiu i twórczości, autorstwa Krystyny Zachwatowicz. Pozwala ona na prześledzenie, poza biografią artysty, niemal całej historii Polski - i w mniejszym zakresie Europy XX wieku - której Czapski był uczestnikiem, a później świadkiem. Komentarzem do wydarzeń będących udziałem Józefa Czapskiego są wybrane teksty z jego dzieł. Ekspozycja łączy tradycyjną dla muzeów formę eksponowania, w której najistotniejsze są autentyczne obiekty, a w przypadku pisarzy i malarzy ich dzieła, z wykorzystaniem nowoczesnego sprzętu multimedialnego pozwalającego m.in. na zapoznanie się z materiałami archiwalnymi.

Znajduje się tam także odwzorowany w skali 1:1 pokoik artysty z Maisons-Laffitte, w którym mieszkał przez ponad 40 lat, "przeniesiony" z Francji wraz z całym oryginalnym wyposażeniem: meblami, pamiątkami, księgozbiorem, a nawet drzwiami i oknami.

Na pierwszym piętrze znajduje się sala wystaw czasowych oraz niewielka sala projekcyjno-edukacyjna.

Na parterze budynku znajduje się czytelnia z podręczną biblioteką, zawierająca księgozbiór związany tematycznie z artystą oraz stanowiska pozwalające na zapoznanie się ze zdigitalizowanym archiwum Józefa Czapskiego, a także urządzona we francuskim stylu kawiarnia. Będą tu organizowane wykłady na temat malarstwa, literatury polskiej w kraju i na emigracji po II wojnie światowej, a także spotkania poświęcone wybitnym postaciom polskiej literatury i polityki.

Dla zwiedzających udostępniono także taras, z którego roztacza się niezwykły widok na całe Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego i położone wewnątrz kwartałów ogrody sąsiadujących kamienic.

Wsparcie przy budowie Pawilonu udzielone z funduszy norweskich i funduszy EOG, pochodzących z Islandii, Liechtensteinu i Norwegii, oraz środków krajowych.

# data[].attributes.attachment_link.description
Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego to najstarszy i największy oddział Muzeum Narodowego w Krakowie. Jego głównym budynkiem jest wybudowany w 1884 roku według projektu Antoniego Siedeka, neoklasyczny Pałacyk Czapskich, w którym znajduję się najważniejsza na świecie ekspozycja prezentująca, historię mennictwa i medalierstwa polskiego. Historia tego oddziału wiąże się nierozerwalnie z postacią hr.

# data[].attributes.headline
Uchwała  Sejmu  Rzeczypospolitej Polskiej

# data[].attributes.subject
Uchwała  Sejmu  Rzeczypospolitej Polskiej

# data[].attributes.attachment_link.description
Zakład Narodowy im. Ossolińskich Kim jesteśmy? Fundacja Zakład Narodowy im. Ossolińskich, czyli Ossolineum, to jedna z najważniejszych i najdłużej działających instytucji kultury w Polsce. Założył ją w roku 1817 (za zgodą cesarza Franciszka I) bibliofil i kolekcjoner Józef Maksymilian hrabia Ossoliński (1748-1826). Na siedzibę Ossolineum wybrał Lwów. W roku 1823 podpisał jeszcze umowę z kolekcjonerem i mecenasem sztuki Henrykiem księciem Lubomirskim (1777-1850). W ten sposób powstało w Ossolineum Muzeum Lubomirskich, a Ossoliński […]

# data[].attributes.headline
Kolekcja tematyczna : Sergiusz Piasecki (1901-1964)

# data[].attributes.subject
Kolekcja tematyczna : Sergiusz Piasecki (1901-1964)

# data[].attributes.attachment_link.title
SOWA OPAC : Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Obornikach Katalog księgozbioru

# data[].attributes.attachment_link.description
Search for books, audiobooks and e-books in the library. Find, book and borrow a book at the library. Discover the library. Books connect us! 📖

# data[].attributes.body
Polscy pisarze i badacze literatury
XX i XXI wieku

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Urodzony 1 kwietnia 1901 w Lachowiczach (powiat Baranowicze) na Białorusi; nieślubnym synem zruszczonego Polaka, Michała Piaseckiego, naczelnika poczty rosyjskiej, i Klaudii Kukałowicz, służącej, której nazwisko nosił do jedenastego roku życia. Wychowywany przez ojca, posługiwał się wyłącznie językiem rosyjskim i uczęszczał do rosyjskich gimnazjów najpierw w Mińsku Litewskim i Bobrujsku na Białorusi, a następnie w głębi Rosji we Włodzimierzu nad Klaźmą i Pokrowie. W okresie nauki szkolnej podejmował pierwsze próby pisarskie w języku rosyjskim. Jako uczeń siódmej klasy za pobicie inspektora gimnazjum i gospodarza klasy trafił do więzienia dla nieletnich, skąd uciekł do Moskwy, gdzie uczestniczył w wypadkach rewolucji październikowej. Zwerbowany do białoruskiej antybolszewickiej organizacji Zielony Dąb, przeniósł się do Mińska; w sierpniu 1919 walczył po stronie zajmujących miasto oddziałów polskich i został ranny. Następnie przyjechał do Warszawy, gdzie ukończył dziewięciomiesięczny kurs Szkoły Podchorążych Piechoty. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920, walcząc po stronie polskiej w ochotniczych formacjach białoruskich. Zdemobilizowany w maju 1921, w sierpniu 1922 został agentem cywilnym polskiego wywiadu wojskowego, tzw. II Oddziału, na terenie Związku Radzieckiego, głównie radzieckiej Białorusi. Jednocześnie zajmował się działalnością przemytniczą, stanowiącą początkowo alibi dla działań szpiegowskich. Po starciach band przemytniczych spędził 21 miesięcy w więzieniu w Nowogródku. Ranny w innej bójce przemytniczej ponownie trafił do więzienia i w 1926 został wydalony z wywiadu. Starał się o wyjazd do Legii Cudzoziemskiej, ale na przeszkodzie stanął fakt, że był oficerem rezerwy. Ubiegał się także o pracę w wywiadzie francuskim, ale nie został przyjęty. Za udział w napadzie na kolejkę konną w pobliżu Waliszek na trasie Lida-Grodno jesienią 1926, został skazany przez sąd doraźny w Wilnie na karę śmierci przez rozstrzelanie, zamienioną następnie w wyniku wstawiennictwa II Oddziału na 15 lat więzienia. Przebywając w więzieniach kolejno w Rawiczu, Koronowie i na Świętym Krzyżu, opanował biegle język polski i w 1934 rozpoczął twórczość literacką, pisząc powieści i Droga pod mur (późniejszy tytuł Żywot człowieka rozbrojonego ); artykuły i fragmenty powieści były publikowane w 1937 w czasopismach „Słowo", „Sygnały", „Wiadomości Literackie", a w 1938 w tygodniku „Comoedia". Dzięki interwencji grona pisarzy, z Melchiorem Wańkowiczem na czele, został przedterminowo zwolniony z więzienia 2 sierpnia 1937. Chory na gruźlicę, nabytą w więzieniu, leczył się w Otwocku, a następnie w Zakopanem. Od grudnia 1937 do marca 1938 mieszkał u Wandy z Wołłowiczów Roycewiczowej w majątku Rohotna w Nowogródzkiem. Po wybuchu II wojny światowej w 1939 został przydzielony jako oficer do Korpusu Ochrony Pogranicza. Następnie przebywał na Wileńszczyźnie, ukrywając się. W czasie okupacji niemieckiej był członkiem Związku Walki Zbrojnej, a później Armii Krajowej (AK; w stopniu podporucznika, pseudonim: Kira, Konrad, Suez), działał w egzekutywie wykonującej wyroki śmierci wydane przez podziemne sądy (sam wyroków nie wykonywał). W 1943 został odznaczony przez dowództwo AK Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami za odwagę w akcji. Po wojnie, 30 kwietnia 1946 pod nazwiskiem Jan Tomaszewicz, a później Aleksander Kisielewski, nielegalnie wyjechał z Polski i przez Czechosłowację i Niemcy, gdzie w obozie przejściowym w Meppen spędził dwa tygodnie, dotarł do Włoch. Przebywał w ośrodkach 2. Korpusu Polskiego w Como, Cadenabia i Belagio. We wrześniu 1946 rozpoczął starania o oficjalne przyjęcie do 2. Korpusu we Włoszech, jednak spotkał się z odmową Komendy Wojskowej w Rawennie. Dzięki pomocy M. Wańkowicza, późną jesienią 1946 wypłynął okrętem wojskowym wraz z żołnierzami 2. Korpusu z Neapolu do Glasgow. Zatrzymał się w przejściowych obozach wojskowych w Bury, Blackpool, a później w Oulton. Zdemobilizowany w sierpniu 1947, zamieszkał w Londynie. W tymże roku został członkiem Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. W 1948 odbył podróż do Holandii, na zaproszenie dyrektora jednej z rozgłośni radiowych. W 1953 przeniósł się do Hastings, a w kwietniu 1955 osiadł na stałe w St. Leonards-on-Sea w hrabstwie Sussex. Utrzymywał się z pracy fizycznej. Publikował fragmenty prozy i artykuły w prasie emigracyjnej, m.in. w londyńskich czasopismach „Wiadomości" (1947-58), „Życie" (1952), i dodatku "Dziennika Polskiego i Dziennika Żołnierza" „Tydzień Polski" (1960-61), a także w wydawanych w Stanach Zjednoczonych pismach „Dziennik Polski" i „Tydzień Polski". W 1958 wystąpił ze Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie na znak protestu przeciw nagrodzie dla Czesława Miłosza. Od początku 1964 przebywał w szpitalu w St. Leonards-on-Sea, następnie w lecznicach londyńskich i w polskim szpitalu w Penley w Walii, gdzie zmarł na raka 12 września 1964; pochowany na St. Helen's Borough Cementary w Hastings (Sussex).

# data[].attributes.attachment_link.title
Piasecki Sergiusz - Słownik Pisarzy i Badaczy XX i XXI w.

# data[].attributes.attachment_link.description
Piasecki Sergiusz (1901-1964) - powieściopisarz

# data[].attributes.body
Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku

# data[].attributes.attachment_link.title
Czapski Józef – Słownik Pisarzy i Badaczy XX i XXI w.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czapski Józef (1896-1993) – prozaik, krytyk literacki i krytyk sztuki, artysta malarz

# data[].attributes.body
Słownik Krytyki Literackiej XIX Wieku

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Historyk, historyk literatury, pisarz, tłumacz, krytyk literacki, edytor, bibliotekarz. Kryptonimy: J.H.O.K.C.; J.M.h.O.; J.M.h.T.O.; J.M.h.z.T.O.; J.M.O.

Informacje biograficzne. Przyszedł na świat w rodzinie szlacheckiej w 1754 r. w Woli Mieleckiej. Podawana powszechnie data urodzenia (1748) nie jest właściwa; świadczy o tym data ślubu rodziców Michała i Anny z Szaniawskich (22 V 1753) oraz data chrztu w Zagórsku 8 VI 1754. W 1762 r. Ossoliński rozpoczął edukację w Warszawie w jezuickim Collegium Nobilium zakończoną dziewięć lat później wygłoszeniem 16 VII 1771 mowy na temat prawa o kontrakcie przedażnym („Zabawy Przyjemne i Pożyteczne" 1771, t. 4, cz. 1). Pobyt w Warszawie wykorzystywał na prowadzenie prac naukowych i literackich, odwiedzając w tym celu Bibliotekę Załuskich czy Bibliotekę Królewską. Najprawdopodobniej też uczestniczył sporadycznie w wydawanych przez Stanisława Augusta Poniatowskiego „obiadach czwartkowych", czego jedynym świadectwem jest według Władysławy Jabłońskiej pisany po łacinie list Jerzego Chrystiana Arnolda z 20 V 1822 do Ossolińskiego, w którym nadawca wspomina wspólne zasiadanie u stołu „ojca ojczyzny" ( Korespondencja Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, dalej: KJMO). Po I rozbiorze dobra Ossolińskiego znalazły się w zaborze austriackim, powrócił więc do Galicji, gdzie zajął się sprawami rodzinnymi, oraz kontynuował prace badawcze i literackie. W tym czasie nawiązał znajomość z austriackim politykiem Johannem Amadeusem Franzem Thugutem, która trwała aż do jego śmierci w 1818 r. Ożenił się 18 IX 1785 z Teresą Jabłonowską, małżeństwo było bezdzietne i trwało sześć lat. Na początku lat 90. zaangażował się w działalność polityczną, m.in. przewodniczył deputacji galicyjskiej proponującej cesarzowi Leopoldowi II Habsburgowi przeprowadzenie reform w Galicji. Kontakty z dworem austriackim utrzymywał też w trakcie insurekcji kościuszkowskiej. W 1793 r. przeprowadził się na stałe do Wiednia, co pozwoliło mu nie tylko zacieśnić stosunki z rządem (m.in. w 1807 r. otrzymał za zasługi cywilne Order Świętego Stefana, 5 I 1808 został natomiast tajnym radcą dworu cesarskiego), lecz również aktywnie uczestniczyć w życiu naukowo-kulturalnym Galicji (m.in. w l. 1808-1823 był kuratorem galicyjskiego instytutu ekonomicznego w Wiedniu). Został mianowany 16 II 1809 prefektem Cesarskiej Biblioteki Nadwornej, którą kierował do śmierci. Od początku XIX w. Ossoliński czynił starania o utworzenie instytucji naukowo-bibliotecznej, której zapleczem miały stać się jego bogaty księgozbiór oraz inne gromadzone przez lata zbiory (rękopisy, mapy, pieczęcie, numizmaty, ryciny, obrazy). Ostateczną strukturę instytucji, Zakładu Narodowego im. Ossolińskich z siedzibą we Lwowie, zatwierdził 4 VI 1817 cesarz Franciszek I. Ossoliński był członkiem licznych towarzystw naukowych (m.in. od 1800 r. Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk, od 1808 r. - Towarzystwa Naukowego w Getyndze, od 1811 r. - Towarzystwa Naukowego w Pradze, od 1818 r. - Towarzystwa Rolniczego w Wiedniu), przyczynił się też do utworzenia katedry języka i literatury polskiej na Uniwersytecie Lwowskim. W 1823 r. stracił wzrok, co nie przeszkodziło mu w kontynuowaniu prac naukowych, przekładowych czy literackich. Zmarł w Wiedniu 17 III 1826. Został pochowany na nieistniejącym dziś cmentarzu Matzleindorf.

Działalność literacka i przekładowa. Twórczość literacką oraz translatorską Ossoliński uprawiał przez całe dorosłe życie, ale tylko niewielka część z tego dorobku doczekała się druku, zdecydowana większość ze względu na swą fragmentaryczność bądź też brak ostatecznych redakcji pozostaje nadal w rękopisach. Wśród utworów literackich Ossolińskiego próżno szukać dzieła, które ukazywałoby go jako twórcę oryginalnego, chociaż opublikowany w 1780 r. wiersz Do Jaśnie Wielmożnej Jejmci Pani z hrabiów Ossolińskich hrabiny Jabłonowskiej, mimo że jest zależny od konsolacyjnych pism Seneki, stanowi bodajże najbardziej samodzielną jego próbę artystyczną. Rozpoczęta ok. 1779 r. i niedokończona powieść Wiek mój wykazuje z kolei duży związek z dorobkiem prozatorskim Ignacego Krasickiego, zwłaszcza Historią czy Mikołaja Doświadczyńskiego przypadkami. Wydane pośmiertnie w 1852 r. Wieczory badeńskie, czyli Powieści o strachach i upiorach, mające w zamierzeniu wyśmiewać wiarę w zabobony, nawiązują natomiast do utworów m.in. Alain-René Lesage'a ( Diabeł kulawy), Molière'a ( Don Juan) czy Jana Długosza. W dorobku ma także bajki, nieukończone komedie, drobne wiersze oraz prozatorskie utwory wspomnieniowo-refleksyjne, jak Obrona autorstwa, Rozmyślania ślepego, Do przyjaciela myślącego się żenić lub O cnocie i powinnościach.

Większą wagę niż do twórczości własnej Ossoliński przywiązywał do prac translator- skich, biorąc na warsztat przede wszystkim spuściznę pisarzy i historyków antycznych. Spośród przekładów tylko dwa ukazały się drukiem za jego życia: Tytusa Liwiusza Rozmowa Pyr- ra z Fabrycjuszem o dostatkach i ubóstwie obywatelskim („Zabawy Przyjemne i Pożyteczne" 1771, t. 3, cz. 2) oraz O pocieszeniu ksiąg troje Luciusa Annaeusa Seneki (1782). Pozostałe tłumaczenia albo zostały opublikowane już po śmierci, albo pozostają w rękopisach. Za ważne w swojej twórczości przekładowej uznawał tłumaczenie mów Jerzego Ossolińskiego, które opublikował w Warszawie w 1784 r., poprzedzając je Przedmową, która ukazuje rangę stylistyczną i polityczną tych pism. Spod ręki Ossolińskiego wyszły także przekłady utworów pisarzy jemu współczesnych, takich jak Bernard Fontenelle (rkps Ossol. 1295), Albrecht von Haller (rkps Ossol. 1295) czy Jean-François Marmontel (rkps Ossol. 1295).

Działalność naukowa. Największy rozgłos przyniosły Ossolińskiemu prace naukowe z zakresu historii dotyczące m.in. dziejów Słowian, dynastii Piastów czy obyczajowości, kultury, literatury i polityki XVI w., jednak tylko niewielka ich część ukazała się drukiem za jego życia. Powodem braku publikacji mogła być mentalność Ossolińskiego, jego badawcze usposobienie, które nie pozwalało mu nadać ostatecznego kształtu pracy naukowej bez uprzedniego zapoznania się z możliwie wszystkimi dostępnymi źródłami. Do 1826 r. zostały opublikowane tylko trzy tomy z zakrojonej znacznie szerzej pracy Wiadomości historyczno-krytycznych do dziejów literatury polskiej (t. 1-2, 1819; t. 3, 1822), na którą złożyło się 28 biogramów pisarzy religijnych, historyków i uczonych renesansu tworzących szeroką panoramę umysłowości tego czasu. Tom czwarty Wiadomości historyczno-krytycznych wydrukowano pośmiertnie we Lwowie w 1851 r. Niektóre z pozostawionych w manuskryptach rozprawy ukazywały się na łamach periodyków wydawanych w XIX w. przez Zakład Narodowy im. Ossolińskich, inne - w postaci notatek, brulionów, niedokończonych pomysłów - znajdują się nadal w jego spuściźnie rękopiśmiennej przechowywanej w Ossolineum. Do prac naukowych Ossolińskiego trzeba zaliczyć również recenzję rozprawy Jerzego Samuela Bandtkiego Historia Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (1821) opublikowaną dwukrotnie w 1822 r. - jako część przypisu XLI zamieszczonego do sylwetki Stanisława Orzechowskiego ( Wiadomości historyczno-krytyczne, t. 3, cz. 2) oraz osobno w Poznaniu.

Działalność krytyczna. Ossoliński nie pozostawił po sobie rozprawy, która w jego zamyśle miałaby być przeznaczona do druku i przedstawiać spójną koncepcję zarówno piśmiennictwa, jak i uprawiania historii jako nauki. Niemniej w jego twórczości i korespondencji można odnaleźć osobiste refleksje dotyczące tych zagadnień. Są one jednak formułowane zawsze skrótowo czy ogólnie, np. w dedykacji Krasickiemu powieści Wiek mój Ossoliński pochlebnie wypowiada się o jego stylu, jednocześnie podkreślając, że to on jako „pierwszy ugłaskać potrafił ostrość polszczyzny" (rkps Ossol. 1295). Opinię tę powtórzył w Przedmowie do edycji mów Jerzego Ossolińskiego, co niewątpliwie świadczy o jego głębokim przekonaniu o konieczności dążenia współczesnej mu polszczyzny do językowej poprawności: „Łagodne i wdzięczne dzieła Książęcia Biskupa Warmińskiego, tudzież wiersz gładki, snadny i czysty w tłumaczeniu Kościoła Knidejskiego, powinny by przekonać, iż słowa polskie jakowoś mniemaną chropowacizną nawet miętkich warg nie zadrasną" ( Przedmowa, w: J. Ossoliński, Mowy, 1784). W Obronie autorstwa Ossoliński zamieścił z kolei opis wydarzenia, do jakiego doszło w jednej z krakowskich księgarni (pierwowzorem mógł być tu Chudy literat A. Naruszewicza), w której kupujący zamiast nabyć Historię narodu polskiego Adama Naruszewicza wziął wymienione tylko z tytułu Zabawki rymem i prozą. Zajście to komentuje Ossoliński: „Taki jest smak dzisiejszego wieku czytelników" ( Obrona autorstwa, „Czasopismo Naukowe od Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich Wydawane" 1831, z. 1), który ujawnia jego stanowisko na temat potrzeby prowadzenia badań historycznych i ich odbioru.

W spuściźnie Ossolińskiego znajduje się kilka rękopisów, których zawartość pozwala określić je jako wypowiedzi o charakterze krytycznym, np. O potrzebach literatury polskiej (rkps Ossol. 1295), Naruszewicz jako krytyk (rkps Ossol. 127120), O literaturze (rkps Ossol. 12717). Ich niewielka objętość, fragmentaryczny charakter, urywany tok wywodu nie pozwalają jednak na dokładne scharakteryzowanie poglądów Ossolińskiego. Niemniej z rozprawy

o Naruszewiczu można wnioskować, że głównym jego zarzutem wobec prac autora Historii narodu polskiego jest zawiły tok rozważań i selektywna analiza zgromadzonych źródeł uniemożliwiająca sformułowanie klarownych konkluzji: „Dlatego też nie prowadzi czytelnika ani kieruje do pewnego celu, ani tego, z czego w dalszej kolei wielkie wynikły skutki, nie wystawia z pierwszego początku w jaśniejszym świetle, jak tyle drobnych trafunków, które skoro się migną, gasną zaraz i przemijają ni tuszy, ni cienia po sobie, ni dalszych zdarzeń zostawiając. Częstokroć krzesze i omija te ich okoliczności, które są ważniejsze w dalszym postępie, niż za te ma główne zdarzenie" ( Naruszewicz jako krytyk). Autograf zatytułowany O potrzebach literatury polskiej jest z kolei fragmentem najprawdopodobniej zarzuconej rozprawy, w którym porusza on głównie kwestie związane z pochodzeniem języka polskiego i jego rozwojem w XVI w. Rozważania zamieszczone w trzecim z wymienionych rękopisów sprowadzają się do ogólnego spostrzeżenia, że literatura jest najobszerniejszą z nauk, gdyż obejmuje zagadnienia związane z całym dorobkiem piśmiennictwa.

Koncepcja badań historycznych. List w przedmiocie historii literatury polskiej. Pisany z Wiednia przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego do Księcia A.C. („Dziennik Warszawski" 1825, t. 2) był pierwotnie prywatną korespondencją Ossolińskiego skierowaną do Adama Jerzego Czartoryskiego i wysłaną z Wiednia 30 I 1823 (KJMO). Zamieszczone tam, a wynikające z wieloletnich doświadczeń Ossolińskiego jako badacza przemyślenia na temat profesji historyka, użyteczności piśmiennictwa wieków przeszłych czy koncepcji prac nad minionymi dziejami kraju sprawiły, że adresat poprosił o zgodę na ich upublicznienie, którą otrzymał w korespondencji zwrotnej (List J.M. Ossolińskiego do A.J. Czartoryskiego z 16 VI 1823, Baden).

Zdaniem Ossolińskiego współczesna mu wiedza o piśmiennictwie wieków minionych przypomina „prawdziwie nieznajome ziemie" (KJMO). Przyczyn braku informacji o spuściźnie intelektualnej przodków nadawca listu upatruje przede wszystkim w braku szacunku dla świadectw dokumentujących dzieje kraju, w utracie zasobu bibliotecznego braci Załuskich, w kasatach zakonnych zgromadzeń i roztrwonieniu znajdujących się tam księgozbiorów czy w niespełnianiu wymogów jakościowych w pracach bibliograficznych. Dopiero zgromadzenie źródeł i szczegółowe ich rozpoznanie da podstawy do rozpoczęcia rzetelnych studiów historycznych, choć poprzedzające te studia czynności są niezwykle trudne i czasochłonne: „Wypada więc drogich szczątków naszej literatury, Bóg wie gdzie, po świecie śledzić, a to bez szlaku, bez przewodnika, albowiem nie mamy ani typograficznych roczników, ani krajowej bibliografii, ani nawet kupieckich spisów" (KJMO). Istotne w tej materii jest rozpowszechnianie zgromadzonych przez badaczy dokumentów albo za pośrednictwem udostępniania własnych zbiorów czy sporządzania ich odpisów, albo za pomocą przygotowywanych do druku edycji, gdyż: „Co prasę porzuci, to już się będzie mogło za pewny zysk, za nie cof- niony liczyć zarobek" (KJMO). Za źródło Ossoliński uznawał wszelkie przejawy intelektualnej aktywności przodków, pominięcie jakiegoś dokumentu mogłoby bowiem wpłynąć nie tyle na rzetelność pracy historyka, ile na niepełny obraz tego, co on opisuje: „Za wczesnym pochopem zamierzenia sobie tegoż samego przedsięwzięcia przekonany, że literatura nasza najwięcej składa się z drobnych, luźnych, polotnych pisemek, które rzadko w ogóle łączone bywając wydania samopas, tym łatwiej niszczały, krzątałem się te, ile ich tylko dostać mogłem, w bibliotekę moję zgromadzić" (KJMO). Za przykład dzieła, które niedostatecznie dokumentuje piśmiennictwo polskie, Ossoliński uznaje Historię literatury polskiej Feliksa Bentkowskiego. Jego zdaniem napisanie pracy ukazującej w szerokim spektrum dzieje kraju i dorobek piśmienniczy osób w nim żyjących winno być poprzedzone powstaniem licznych studiów, które obejmowałyby węższą tematykę i mniejszy przedział czasowy. Praca historyka z jednej strony powinna opierać się na rzetelności, która wyklucza pośpiech, z drugiej - na uświadomieniu sobie, co jest istotą tej profesji. A jest nią według Ossolińskiego nieustanne dążenie do poszerzania wiedzy na temat dziejów przeszłych, czyli powinność rozpisana na lata, którą zajmować się mają następne pokolenia badaczy, odsuwając od siebie pokusę własnej sławy. Przykładem prowadzonych tak prac naukowych, uwarunkowanych zasadą kontynuacji i skromności, są dla Ossolińskiego środowiska intelektualne Europy Zachodniej: „Wszelkie niemal owe okazałe dzieła, którymi niemiecka, francuska, angielska literatura zadziwia, z drobnego i poziomego pniaka bądź powtórzonymi staraniami pierwszego sadźcy, bądź późniejszym różnych rąk hodowaniem wybujały na rozłożyste i ledwo nie niebotyczne drzewa. Niestety! u nas tylko częścią przesada miłości własnej, a gdybym prawdę miał powiedzieć, to i nieświadomość trudności i rozległości przedsięwzięcia w chlubę wprowadza popisania się naraz z przepychem" (KJMO). Zdając sobie sprawę z problemów, z jakimi musi zmierzyć się historyk, oraz z potrzeb współczesnej nauki, Ossoliński stara się uświadomić podejmującym pracę badawczą, że w tej profesji ważne są nie tylko znajomość źródeł, lecz również umiar - rozsądne, racjonalne korzystanie ze zgromadzonego materiału. Postępowanie w myśl tej zasady pozwoli rozpowszechnić efekty badań i tym samym dać impuls do ich kontynuowania: „Potrzeby literatury naszej są rozmaite, liczne, główne; rozpoczęcie bez przysposobienia materiałów budowli grozi zawodem; opóźnianie się z przygotowaniem ich odwleka skutek. O to tu szczególnie idzie, żeby je w dobrej porze na plac wywieść, żeby do publiczności zachowania oddać, żeby wskazać mogącym je zapomóc, czego brakuje" (KJMO). Sformułowana na końcu listu do Czartoryskiego myśl o popularyzacji dorobku badacza wybrzmiewa niczym przestroga w kontekście praktyki rozpowszechniania przez Ossolińskiego własnych efektów pracy.

Bibliografia

NK, t. 5; PSB, t. 24 Źródła:
Do przyjaciela myślącego się żenić, rkps Ossol. 1099;

Naruszewicz jako krytyk, rkps Ossol. 12712;

O literaturze, rkps Ossol. 12717;

O potrzebach literatury polskiej, rkps Ossol. 1295;

Wiek mój, rkps Ossol. 1295;

Mowa przed danym publicznie dowodem z prawa o kontrakcie przedażnym, „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne" 1771, t. 4, cz. 1;

Wiadomości historyczno-krytyczne do dziejów literatury polskiej o pisarzach polskich, także postronnych, którzy w Polsce albo o Polsce pisali, oraz o ich dziełach z roztrząśnieniem wzrostu i różnej kolei ogólnego oświecenia, jako też szczególnych nauk w narodzie polskim, t. 1-2, Kraków 1819; t. 3, Kraków 1822; t. 4, Lwów 1851;

Rozmyślania ślepego, „Czasopism Księgozbioru Publicznego imienia Ossolińskich" 1828, z. 4;

Obrona autorstwa, „Czasopismo Naukowe od Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich Wydawane" 1831, z. 1; wyd. 2, wstęp, oprac. K. Korzon, D. Platt, Wrocław 1992;

O cnocie i powinnościach, „Czasopismo Naukowe od Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich Wydawane" 1831, z. 3;

Listy Józefa Maksymiliana Ossolińskiego do Ambrożego Grabowskiego (1813-1826), oprac. B. Horodyski, Wrocław 1950; Korespondencja Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, zebrała i oprac. W. Jabłońska, Wrocław 1975.
Opracowania:
B. Gubrynowicz, Józef Maksymilian Ossoliński - człowiek i pisarz, Lwów 1928;

T. Mikulski, Józef Maksymilian Ossoliński pogrobowiec oświecenia, w: tegoż, Ze studiów nad oświeceniem. Zagadnienia i fakty, Warszawa 1956;

C. Gruszczyńska, Biblioteczne trudy Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, „Roczniki Biblioteczne" 1963;

W. Jabłońska, Józef Maksymilian Ossoliński. Szkic biograficzny, Wrocław 1967;

A. Knot, Związki Józefa Maksymiliana Ossolińskiego z nauką czeską, „Roczniki Biblioteczne" 1967;

R. Ergetowski, A. Skura, Józef Maksymilian Ossoliński i Jerzy Samuel Bandtkie - dzieje przyjaźni, „Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej" 1970, nr 1/2;

J.A. Kosiński, Biblioteka fundacyjna Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, Wrocław 1971;

W. Jabłońska, Ossoliński Józef Maksymilian, w: Słownik pracowników książki polskiej, red. I. Treichel, Warszawa-Łódź 1972;

M. Ptaszyk, Zapomniane listy z korespondencji Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, „Ze Skarbca Kultury" 1977, z. 29;

J. Kapuścik, Mecenas i uczony. J.M. Ossoliński i jego działalność historycznoliteracka, Kraków 1979;

I. Lipiński, Metryka chrztu Józefa Maksymiliana Ossolińskiego z 1754 roku, „Genealogia" 1994, t. 4;

I. Lipiński, Data urodzenia Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, „Czasopismo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich" 1998, z. 9;

E.A. Mierzwa, Historia historiografii, t. 2: Renesans - oświecenie, Warszawa 2007;

K. Puzio, „Wieczory badeńskie, czyli Powieści o strachach i upiorach" Józefa Maksymiliana hrabi z Tenczyna Ossolińskiego, „Wiek Oświecenia" 2007, z. 23;

P. Pluta, Józef Maksymilian Ossoliński a idea utworzenia biblioteki publicznej - analiza dotychczasowego stanu badań, „Wiek Oświecenia" 2018, z. 34;

P. Pluta, Między erudycją a zabobonem - „Wieczory badeńskie" Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, w: Oświecenie nieoświecone: człowiek, natura i magia, red. D. Kowalewska, A. Roćko, F. Wolański, Warszawa 2018;

P. Pluta, Znaczenie i rola przypisów Józefa Maksymiliana Ossolińskiego w „Wiadomościach historyczno-krytycznych do dziejów literatury polskiej", w: Komentarze i przypisy w książce dawnej i współczesnej, red. B. Mazurkowa, Katowice 2019;

P. Pluta, Józef Maksymilian Ossoliński - Pierre Bayle. Relacje, zależności, miejsca wspólne, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki" 2023, nr 1.

# data[].attributes.attachment_link.title
Nowa Panorama Literatury Polskiej " Ossoliński Józef Maksymilian

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mowa o weteranie wojny polsko-bolszewickiej, asie polskiego wywiadu, przemytniku, awanturniku i więźniu, wreszcie żołnierzu Armii Krajowej, a przede wszystkim wybitnym pisarzu i gorliwym patriocie - Sergiuszu Piaseckim. Wpływ na taki stan rzeczy miały bez wątpienia przekonania i poglądy Piaseckiego oraz wynikające stąd decyzje władz komunistycznych. W PRL od 1951 r. wszystkie jego dzieła objęte były bowiem bezwzględną cenzurą. Warto więc przyjrzeć się tej kontrowersyjnej i wybitnej postaci.
Trudne dzieciństwo
Sergiusz Piasecki przyszedł na świat 1 kwietnia 1901 r. w Lachowiczach koło Baranowicz. Często jednak, jako datę swego urodzenia podawał 1 czerwca 1899 r. bądź 19 maja tego samego roku. Był nieślubnym dzieckiem zruszczałego polskiego szlachcica, naczelnika miejscowej poczty Michała Piaseckiego, i Białorusinki Klaudii Kułakowicz.

Początkowo wychowywała go matka, której nazwisko nosił do 11 roku życia. Następnie jego wychowaniem zajęła się konkubina ojca. Nie był to niestety czas szczęśliwy. W zasadniczy sposób wpłynął na dalsze losy Piaseckiego. Jak sam po latach wspominał

„pomimo dobrobytu w domu, wiedziałem co to jest głód, krzywda i podstęp, prześladowania i kłamstwa. [...] musiałem zawsze być czujny i śledzić wroga, tzw. matkę, nie tylko oczami, lecz każdym nerwem. Dało mi to zdolność wyczuwania aury sadyzmu nawet w powietrzu, zrobiło mnie sprzymierzeńcem prześladowanych i naładowało nienawiścią do wszelkiej tyranii i obłudy".

Młody Piasecki uczęszczał do rosyjskich gimnazjów w Mińsku, Bobrujsku, Włodzimierzu nad Klaźmą i wreszcie w Pokrowie. Był często piętnowany za swoje polskie pochodzenie i nazywany Polaczok lub Polacziszka. Obrona honoru i niepokorny charakter Piaseckiego, doprowadziły do bójki i, w konsekwencji, pobicia inspektora gimnazjum i gospodarza klasy. Został za to wtrącony do więzienia dla nieletnich, skąd wkrótce zbiegł.

Piętno rewolucji
Dotarł do Moskwy, gdzie był świadkiem rewolucji, jej okrucieństw oraz śmierci swoich przyjaciół. Odcisnęło to na nim trwałe piętno. Nabrał wówczas awersji do ideologii bolszewickiej, czemu wielokrotnie dawał później wyraz w swojej twórczości. Po wielu latach, w wydanej na emigracji w 1957 r. satyrze „Zapiski oficera Armii Czerwonej" tak scharakteryzował ten czas:

„Rewolucja w Rosji nie po to się dokonała, żeby robotnika i chłopa od eksploatacji uwolnić, lecz po to, żeby ich ogłupić, obrabować, wpędzić w nędzę i zrobić całkowicie niewolnikami. [...] rząd nie chce, żeby naród był syty albo miał dostatek. Oni dobrze wiedzą, że człowiek syty zaczyna o czymś innym prócz jedzenia myśleć. A tak to każdy ma tyle tylko, żeby z głodu nie zdechnąć i gołym nie chodzić, i boi się to utracić. A jednocześnie wbijają mu w głowę przez tyle lat, że nigdzie na świecie tak dobrze nie jest jak u nich".

W wieku 18 lat wstąpił do powstańczej organizacji białoruskiej „Zielony Dąb" i powrócił do Mińska. Tutaj ukończył szkołę nadzorców telegrafu i telefonu. Pracował w tym zawodzie do 8 sierpnia 1919 r. Współdziałał z Wojskiem Polskim w zajęciu miasta. 9 sierpnia 1919 r., podczas walk ulicznych z bolszewikami został ranny. Walczył w szeregach polskiej Dywizji Litewsko-Białoruskiej. Od końca września 1919 r. do 10 kwietnia 1920 r. służył w Wojskowej Dyrekcji Telegrafu i Telefonów. Wkrótce ukończył Szkołę Podchorążych Piechoty w Warszawie. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej, m.in. w obronie Warszawy w sierpniu 1920 r. Po zakończeniu działań wojennych został zdemobilizowany 12 maja 1921 r.
Żywot człowieka rozbrojonego
Niestety, dało to początek dramatycznym wydarzeniom. Swoje i podobnych mu położenie przedstawił później w powieści „Żywot człowieka rozbrojonego". Był młodym człowiekiem bez pracy i perspektyw. Większość jego znajomych i rodziny pozostała na terenach należących do Rosji bolszewickiej. Tułał się więc po Wileńszczyźnie, często łamiąc prawo. Fałszował czeki i zajmował się szulerką. Wówczas polski wywiad zainteresował się nim jako osobą znającą doskonale języki białoruski i rosyjski oraz polsko-sowieckie pogranicze.

W sierpniu 1922 r. został Piasecki agentem w Ekspozyturze II Oddziału Sztabu Generalnego Wojska Polskiego nr 6 w Brześciu nad Bugiem, zajmującym się wywiadem, kontrwywiadem i dywersją pozafrontową. Posługiwał się pseudonimem „Biały". Szybko stał się znakomitym agentem i wywiadowcą. Obsługiwał wiele polskich placówek wywiadowczych na terenach sowieckich. Przekazywał pieniądze na działalność polskich agentów na wschodzie. Granicę przekraczał zawsze nielegalnie, bywało, że nawet 30 razy w miesiącu.

Według opinii przełożonych charakteryzowała go „brawurowa odwaga". Za uratowanie kolegi i ucieczkę z pułapki zastawionej przez sowiecką służbę wywiadu i kontrwywiadu wojskowego OGPU, został awansowany na podporucznika. Przykrywką dla działalności wywiadowczej Piaseckiego była powszechna wówczas na wschodnim pograniczu działalność przemytnicza. Często w pracy szpiegowskiej, przy pozyskiwaniu sowieckich oficerów, Piasecki wykorzystywał kokainę. Niestety, dostęp do narkotyków i nieuniknione kontakty ze środowiskiem przemytników ściągnęły na niego problemy. Popadł w uzależnienie, a po starciu band przemytniczych został aresztowany i osadzony w więzieniu w Nowogródku. Po 21 miesiącach aresztu, 26 sierpnia 1925 r. został zwolniony. Niestety na krótko. Po kolejnych ekscesach z przemytnikami, ponownie został aresztowany.

W konsekwencji skandali 18 lutego 1926 r. został zwolniony z polskiego wywiadu. Latem tego roku bezskutecznie starał się o przyjęcie do Legii Cudzoziemskiej. Z braku środków do życia popadł w jeszcze większe problemy. W lipcu 1926 r., w pobliżu Skrzybowców i Wasiliszek, brał udział w napadzie na kolejkę relacji Lida - Grodno. Wkrótce został aresztowany i wyrokiem doraźnego sądu polowego w Wilnie skazany na karę śmierci. Życie uratowała mu jego służba wojskowa i działalność wywiadowcza. Dzięki interwencji II Oddziału WP złagodzono mu wyrok do 15 lat więzienia. Początkowo odbywał go w Rawiczu i Koronowie, a następnie w najcięższym więzieniu II Rzeczpospolitej - na Świętym Krzyżu na Kielecczyźnie. Jak po latach charakteryzował ten okres jego adwokat i działacz PPS Adam Pragier, Piasecki

„nie był typem bandyty czy złodzieja, ale raczej typem awanturnika z XVII-wieku, zabłąkanym w nasze czasy".
Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy
W konsekwencji fatalnych warunków więziennych zapadł poważne na zdrowiu i zachorował na gruźlicę. W więzieniu, dawnym klasztorze Świętego Krzyża, przeszedł głęboką przemianę duchową. Zaczął regularne czytać Pismo Święte i „Wiadomości Literackie". Wiosną 1934 r. znalazł w kuźni więziennej kawałek gazety z ogłoszeniem o konkursie literackim „Ilustrowanego Kuriera Codziennego" na najlepszą powieść roku. I, w co trudno uwierzyć, rozpoczął żmudne starania o pozwolenie na pisanie w więzieniu.

Debiutancka powieść zrobiła furorę. „Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy" został uznany najpopularniejszą książką 1937 roku. Prawie natychmiast ukazało się jej drugie wydanie. Książkę oddano do przekładu na 15 języków!

Mimo, że nie było to łatwe, uzyskał zgodę. Papier był limitowany, stąd Piasecki zapisywał karty kilkukrotnie - wzdłuż i w poprzek oraz atramentem różnego koloru. Po 28 dniach pracy, dokładnie od 2 do 29 czerwca 1934 r., napisał opartą na własnych przeżyciach swoją pierwszą powieść „Piąty etap". Została ona jednak zatrzymana przez cenzurę więzienną i dotarła do wydawcy dopiero po kilku latach. Nie zraziło to Piaseckiego.

Kilka miesięcy później napisał drugą, liczącą 350 stron, powieść „Droga pod mur". Niestety, jej pierwsza wersja również zaginęła. Piasecki odtworzył ją po latach pod zmienionym tytułem „Żywot człowieka rozbrojonego". Jesienią 1935 r. rozpoczął pracę nad powieścią „Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy", dziełem, które - jak się wkrótce okazało - dało mu wolność i popularność. Twórczością Piaseckiego zainteresował się wówczas Melchior Wańkowicz. Dzięki niemu Piasecki od 1935 r. otrzymywał bezpłatnie „Wiadomości literackie". Dopiero po wnikliwych kontrolach cenzury rękopis „Kochanka" opuścił mury więzienne. Wkrótce Piaseckiego odwiedził w więzieniu sam Wańkowicz, informując go, że książka ukazała się drukiem. Debiutancka powieść zrobiła furorę. „Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy" został uznany najpopularniejszą książką 1937 roku. Prawie natychmiast ukazało się jej drugie wydanie. Książkę oddano do przekładu na 15 języków!

Nieświadomy niczego Piasecki dowidział się o tym dopiero z czasopism przesłanych mu do więzienia. Jednocześnie rozpoczęła się szeroka kampania na rzecz jego ułaskawienia. Petycje pisarzy, ludzi kultury, a nawet polityków do prezydenta Ignacego Mościckiego odniosły wreszcie skutek. Został ułaskawiony i 2 sierpnia 1937 r., na 4 lata przed końcem wyroku, zwolniony z więzienia. Ze Świętego Krzyża przyjechał do Kielc. Swym pojawieniem się w mieście wywołał duże zainteresowanie i poruszenie wśród mieszkańców. Zatrzymał się w hotelu „Bristol", skąd nadał do Wańkowicza pamiętny telegram o poruszającej treści:

„Za zdjęcie z Krzyża dziękuję, dziękuję, dziękuję".

Osiadł w majątku Rohotna na Nowogródczyźnie, należącym do Wandy z Wołłowiczów Roycewiczowej. Przebywał też w Zakopanem, gdzie leczył się na gruźlicę. Zaprzyjaźnił się wówczas z wieloma artystami, w tym z Witkacym, który często go portretował. Jeszcze przed wybuchem wojny ukazało się trzecie wydanie „Kochanka Wielkiej Niedźwiedzicy". Łącznie przetłumaczono ją na 16 języków. Ukazały się wówczas jeszcze dwie jego kolejne książki: „Piąty etap" i „Bogom nocy równi".
Dla honoru Organizacji
Okres stabilizacji nie trwał długo i zakończył się 1 września 1939 r. Po agresji niemieckiej na Polskę, Piasecki walczył jako zastępca dowódcy kompanii w szeregach Korpusu Ochrony Pogranicza. W czasie okupacji najpierw sowieckiej, później niemieckiej i ponownie sowieckiej przebywał na Wileńszczyźnie. Był żołnierzem ZWZ - AK w stopniu podporucznika. Posługiwał się pseudonimami „Kira", „Konrad" i „Suez".

Był członkiem oddziału specjalnego do wykonywania wyroków śmierci wydanych przez podziemne sądy. Egzekutywa likwidacyjna kierowana była początkowo przez Włodzimierza Leśniewskiego. Jednak najbardziej spektakularne akcje przeprowadziła pod dowództwem jego następcy, Sergiusza Piaseckiego. Jedną z najsłynniejszych (z 13 czerwca 1943 r.) było włamanie do urzędu niemiecko-litewskiej policji i wyniesienie dokumentów obciążających aresztowanego kilka dni wcześniej żołnierza AK, kierownika wileńskiego Biura Informacji i Propagandy oraz prokuratora Sądu Specjalnego Zygmunta Andruszkiewicza. Wśród wykradzionych papierów znajdowało się też archiwum dokumentujące Zbrodnię Katyńską, sporządzone przez Józefa Mackiewicza. Piaseckiego uhonorowano za tą akcję Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami.

Odmówił również wykonania wyroku kary śmierci na Józefie Mackiewiczu. Po wojnie okazało się, że wyrok ten został wydany bezpodstawnie. Piasecki zaplanował też akcję wykonania wyroku na redaktorze gadzinowego „Gońca Codziennego" Czesławie Ancerewiczu. Oprócz tego do najważniejszych osiągnięć trzeba zaliczyć likwidację w dniu 21 maja 1943 r. kolaborującego z Niemcami komisarza policji litewskiej oraz przeprowadzoną 26 czerwca 1943 r. likwidację agenta gestapo Kazimierza Kiełbowskiego „Leona".

Piasecki pisał też artykuły do prasy podziemnej, m. in. do „Polski Walczącej". W 1942 r. związał się z Jadwigą Waszkiewicz. Ze związku tego 17 czerwca 1944 r. przyszedł na świat jego syn Władysław. Po zajęciu Wileńszczyzny przez Sowietów latem 1944 r. ciągle musiał się ukrywać. Był poszukiwany przez komunistyczny Urząd Bezpieczeństwa. W październiku 1944 r., podczas spotkania z ppor. AK Longinem Łokuciewskim, odznaczonym za męstwo Krzyżem Walecznych uczestnikiem operacji „Ostra Brama", wygłosił pamiętne słowa, charakteryzujące ówczesną rzeczywistość:

„Czerwona pleśń ogarnęła nie tylko Wilno, ale ogarnia całą Polskę i pół Europy. Tutaj to koniec epopei. Niech Pan ucieka z tego czerwonego piekła. Ja uczynię to samo".

Poszukiwany był szczególnie po publikacji listu otwartego, skierowanego do redakcji „Odrodzenia", zatytułowanego „Sto pytań pod adresem obecnej Warszawy". Niezwykle krytycznie przedstawiał w nim sytuację Polski pod dominacją sowiecką.
Strzęp legendy
Pomocy w ucieczce z Polski udzielił mu m.in. komendant Okręgu Wileńskiego AK, Antoni Olechnowicz. Razem z konwojem UNRRA, posługując się fałszywymi dokumentami na nazwiska Jan Tomaszewski i Aleksander Kisielewski, 30 kwietnia 1946 r. wyjechał przez Cieszyn, Czechosłowację i Niemcy do Włoch. Tam ponownie skorzystał z pomocy Wańkowicza. Został przyjęty w szeregi II Korpusu Polskiego i przebywał w ośrodkach w Como, Cadenabbia i Bellagio w Lombardii. Jesienią 1946 r. wypłynął okrętem wojskowym z Neapolu do Glasgow.

W Anglii przebywał w bazach wojskowych w Bury, Blackpool i Oulton. 16 sierpnia 1947 r. został zdemobilizowany i osiadł w Londynie. Od 1953 r. mieszkał w Hastings, w wynajętym mieszkaniu na poddaszu domu przy 11 Hill Street. Dwa lata później przeprowadził się do pobliskiego St. Leonards, a stąd ponownie do Londynu. Żył niezwykle skromnie, często dorabiając na utrzymanie pracą fizyczną. W 1947 r. został członkiem Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Bardzo dużo pisał, m.in. odtworzył swoje więzienne książki, zatrzymane kiedyś przez cenzurę.

Był zagorzałym wrogiem komunizmu, czemu dawał wyraz w publikowanych tekstach. Niezwykle sugestywnie przedstawił obraz „demokratycznej Polski" po 1945 r. w grotesce „Siedem pigułek Lucyfera" oraz w „Zapiskach oficera Armii Czerwonej" - satyrze na sowieckie państwo i propagandę. W książkach „Strzęp legendy", „Człowiek przemieniony w wilka" i „Dla honoru Organizacji" utrwalił okupacyjną rzeczywistość i działalność w AK. Współpracował z polską prasą emigracyjną. Jego artykuły ukazywały się w wychodzących w Anglii „Wiadomościach", „Dzienniku Polskim" oraz „Tygodniku Polskim" w USA, „Narodowcu" we Francji i w „Pod prąd" w Szwajcarii.

W swoich publikacjach był bardzo radykalny i surowo oceniał ustrój komunistyczny oraz jego współpracowników. Napiętnował, jego zdaniem zbyt łagodną, politykę państw zachodnich wobec ZSRS. W pamflecie „Były poputczik Miłosz", ostro skrytykował samego Czesława Miłosza. Tekstem tym rozpętał nawet burzę na łamach paryskiej „Kultury". Spisywał też „Dzienniki". Niestety tuż przed śmiercią zniszczył je niemal w całości. Wśród polskiej emigracji cieszył się bardzo dobrą opinią. Jego biograf, Ryszard Demel, tak scharakteryzował osobę Piaseckiego w tamtym czasie:

„Żył cnotliwie i uczynnie, ciągle jednak z pewną nieufnością do otaczającego go świata. Był szanowany przez władze i członków AK na obczyźnie za odwagę i działalność w podziemiu, szczególnie pod okupacją niemiecką. Odzyskał przyznane mu odznaczenia wojskowe, a zarząd Związku Pisarzy na Obczyźnie uznał jego pozycję pisarską bez zastrzeżeń".

Wycieńczony długoletnim więzieniem, latami okupacji i ascetycznym życiem na emigracji, zachorował na raka płuc. Mimo podjętego leczenia zmarł 12 września 1964 r. w Polskim Szpitalu Wojskowym w Penley w Walii. Trzecią część dochodów z publikacji zapisał Bibliotece Polskiej w Londynie, która przechowuje jego rękopisy. Został pochowany na Borough Cemetery w Hastings. Na nagrobku z białego marmuru pisarzowi, ciągle nieco zapomnianemu i niedocenionemu, przyświeca do dziś siedem gwiazd z konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy.

# data[].attributes.attachment_link.description
Sergiusz Piasecki. Żołnierz i pisarz-antykomunista - Kultura Wśród sław polskiej literatury połowy XX wieku, jednym tchem wymieniamy nazwiska Gombrowicza, Iwaszkiewicza, Dąbrowskiej, Nałkowskiej czy Miłosza. Próżno, zwłaszcza w czasach PRL-u, szukać wśród nich człowieka, który swoim życiorysem mógłby obdarzyć co najmniej kilka osób.

# data[].attributes.headline
Uchwała  Sejmu  Rzeczypospolitej Polskiej

# data[].attributes.subject
Uchwała  Sejmu  Rzeczypospolitej Polskiej

# data[].attributes.headline
Kolekcja tematyczna : Daszyński Ignacy (1866-1936)

# data[].attributes.subject
Kolekcja tematyczna : Daszyński Ignacy (1866-1936)

# data[].attributes.attachment_link.title
SOWA OPAC : Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Obornikach Katalog księgozbioru

# data[].attributes.attachment_link.description
Wyszukiwanie książek, audiobooków i e-booków w bibliotece. Znajdź, zarezerwuj i wypożycz książkę w bibliotece. Odkryj bibliotekę. Łączą nas książki! 📖

# data[].attributes.headline
Kolekcja tematyczna : 100-lecie Polskiego Radia

# data[].attributes.subject
Kolekcja tematyczna : 100-lecie Polskiego Radia

# data[].attributes.attachment_link.title
SOWA OPAC : Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Obornikach Katalog księgozbioru

# data[].attributes.attachment_link.description
Search for books, audiobooks and e-books in the library. Find, book and borrow a book at the library. Discover the library. Books connect us! 📖

# data[].attributes.headline
Uchwała  Sejmu  Rzeczypospolitej Polskiej

# data[].attributes.subject
Uchwała  Sejmu  Rzeczypospolitej Polskiej

# data[].attributes.attachment_link.title
Polskie Radio – Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Siedziba Polskiego Radia przy al. Niepodległości 77/85 w Warszawie Państwo