# data[].attributes.body
Google Calendar erabiliko dugu unitate osoan zehar.

# data[].attributes.attachment_link.description
Access Google Calendar with a Google account (for personal use) or Google Workspace account (for business use).

# data[].attributes.headline
Google Calendar nola erabili? Sartu driven

# data[].attributes.subject
Google Calendar nola erabili? Sartu driven

# data[].attributes.body
Drive laino zerbitzuan (ekoizpen batzuk igotzeko erabiliko duguna) Calendar zerbitzua nola erabili azaltzen duen bideoa igo dizuet.

# data[].attributes.body
Zenbait informazio bilatzeko oso lagungarria suertatuko zaizue. Estekak "Irulegiko Eskua" artikulura bideratuko zaituzte. Hortik aurrera, nabigatu!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Irulegiko Eskua objektu arkeologiko bat da, Nafarroa Garaiko Aranguren udalerrian dagoen Irulegi mendiko Burdin Aroko Irulegiko herrixkan aurkitua, Euskal Herrian. Baskoien mintzairaren hitzak dituela uste dute zenbait adituk, testuaren lehenengo hitza Sorioneku gisa interpretatu baitute, iberierazko ipar-ekialdeko idazkeraren antzeko zeinu kode batez idatzia. Ezohikoa da, ez baita inon ere beste esku grabaturik aurkitu. Testu apotropaiko a dela uste da, etxeko sarreran jarrita zorte ona emateko edo agur egiteko erabilia.

Mattin Aiestaran arkeologoaren taldeko Leire Malkorra induskariak aurkitu zuen brontzezko pieza, 2021ko ekainaren 18an. Artean, esku forma zuela jakin gabe ere, garrantzizkoa izan zitekeelakoan, ingurua kontu handiz garbitu zuten eta prozesua grabaketaz dokumentatu.

2021eko uztailaren 13an, eskua Nafarroako Gobernuko agintarien ardurapean geratu zen, indusketako beste pieza batzuekin batera, idazkunik zuenik inork ez zekiela.

2022ko urtarrilaren 18an, Carmen Usua zaharberritzaileak garbiketa prozesuan antzeman zuen idatzita zegoela: eskuak azazkal marraztuak zituela-eta, eskuina zela igarri zuen, baina garbiketa eta "irakurketa" prozesua eskua atzamarrak gora zituela egin zuen, eta laneko mahaian zaharberritzailearen eskuen posizio logiko bera errepikatu zuen. Hizkiak ikusi zituzten lehen epigrafistek, ordea, alderantzizko irakurketa zegokiola nabaritu zuten eta, hortaz, eskuak beheranzko posizio naturala zuela. Usuarekin batera, Berta Balduz zaharberritzaileak osatu zuen errestaurazio prozesua.

2022ko azaroaren 14an aurkeztu zuten prentsaren aurrean Nafarroako Gobernuak eta Aranzadi Zientzia Elkarteak.

Irulegiko gazteluaren ondoko Burdin Aroko Irulegiko herrixkan aurkitu zen. Irulegi mendia (893 m) haren gainetik dago, metro batzuk goraxeago. Inguruko herrixka gotortuen adibide nabarietako bat da: kokapen geografiko bikaina du, 360 graduko ikuspegiekin Iruñerriaren gainean eta Nafarroa Garaiko hegoaldea Pirinioetako haranekin lotzen duten pasabideen gainean. Horrek eman zion defentsarako balio garrantzitsua.

Gazteluaren oinarrian dagoen 2,2 hektareako kokapen primitiboa hazten joan zen mendeetan zehar, harik eta K.a. I. mendean 14 ha izatera iritsi arte, nekazaritzarako eta abeltzaintzarako espazioak barne. Esparrua harresiz inguratuta zegoen. Biztanle-kopurua kalkulatzea zaila bada ere, 100 eta 200 pertsona artean bizi zitezkeela uste da.

Biztanleek bizitzeko eremu altuak aukeratzen zituzten, demografiaren hazkundea eta klimaren okertzea (euritsuagoa eta apur bat hotza) medio, baliabideak urritu egiten baitziren eta haiengatik lehiatu behar baitzuten. Horren ondorioz, proto-hiri egonkorrak agertu ziren, erraz defendatzeko modukoak eta harresituak; bertan, nekazaritzaz eta abeltzaintzaz bizi ziren eta, aldi berean, gerlariak ere baziren. Irulegi, beste bizpahiru kokagunerekin batera, Iruñerriko populazioa egituratzen zuten kokalekuetako bat izan zen, agian, erromatarrak iritsi eta Ponpaelo (gaur egungo Iruñea) sortu aurretik, K.a. 74 edo 75 urteetan.

Herrixka hori K.a. I. mendean abandonatu zen Antzinako Erromako osteak iritsi zirenean. K.a. 82 inguruan Sertorioren gerraren eraginez hustu zen herria. Inguruan aurkitutako material guztia kontuan izanda, biztanleek dena etxean utzita ihes egin behar izan zutela ondorioztatu dute.

Pieza brontzezkoa da, eta haren patinaren % 53 eztainua da, % 41 kobrea eta % 2 beruna, gauza ohikoa antzinako aleazioetan, Aranzadi Elkartekoen esanetan. Eskua 143 mm luze da, 1 mm lodi eta 128 mm zabal; 36 gramoko pisua du.

Eskuineko esku baten itxura du, tamaina naturalekoa, gutxi gorabehera. Esku ahurraren eremua laua da, eta azazkalak markatuta dauzka, nahiz eta hiru hatzetakoak ez diren ondo kontserbatu: hatz nagikoa, hatz luzekoa eta erakuslekoa.

Hatzak behera begira ditu, goialdean 6,5 mm-ko diametroko zulo bat baitu, eskumuturrari dagokion inguruan. Zuloaren egoera aztertuta, pieza ez zegoela zintzilik jakin dute, euskarri bigun batean iltzatuta baizik, seguruenik, zurean. Zuloan egon zen iltzea edo dena delakoa burdinazkoa ez zela ondorioztatu dute eraberritzaileek, herdoil aztarnarik ez dagoelako.

Javier Velaza epigrafista eta Bartzelonako Unibertsitateko katedradunak ikertu zuen testua, Joaquin Gorrotxategi EHUko hizkuntzalariarekin batera. Haren esanetan, "Irulegiko piezatik abiatuta, esan dezakegu baskoierazko berezko sistema grafiko bat bazegoela".

Iberiar alfabetoan dago, eta idazketa sistema horren aldaera ezagunen artean, badirudi Iberiako ipar-ekialdeko aldaeran dagoela, baina badu hizki bat baskoiek soilik beren hizkuntzaren soinuak jasotzeko egina bide zena, garaiko bi txanponetan agerturiko "T" itxurako bat; horregatik, euskal aldaera propio batez ari garela diote batzuek. Grafema bakar horren berezitasunak idazkera propio bat definitzeko balio ote duen zalantzan jarri zuen, ordea, Ander Ros hizkuntzalariak.

Gehiena ulergaitza den arren, lehen hitza sorioneku izanik, euskararen bitartez nolabait uler daitekeela dirudi. Honela transkribatu da:

Transkripzio horretako oTiŕtan hitzeko "T" larriak ez du soinu jakinik adierazten: grafema ezezaguna da, eta idazkunean T larri baten forma duenez, horrela transkribatu da. T baskonikoa deitu izan zaio.

Irulegiko Eskuko idazkuna lehenik aztertu zuten adituek nabarmendu zuten, alde batetik, aurkikuntzaren garrantzia, hizkuntzalaritzaren ikuspegitik; bestetik, testua baskoien hizkuntzaz dagoelako ziurtasuna.

Joakin Gorrotxategi EHUko hizkuntzalariak azpimarratu zuen Irulegiko Eskuaren aurkikuntza eta indusketa berme osoz egin zirela, lurretik ateratzeko prozesua bideoz eta argazkiz grabaturik geratu zelako. Idazkunari dagokionez, Gorrotxategik nabarmendu zuen, lau lerro izanagatik ere, testu osoa dela, ez zatikia: "Lau lerro, bere hasierarekin eta bere bukaerarekin. Hori oso garrantzitsua da: idazkun osoa daukagu. Ez dugu topatu euskarriaren zati bat inskripzioaren zati batekin". Gainera, testuaren hizkiak argi irakur daitezke, haren ustez: "Letra bat edo asko jota bi kenduta, irakurri egin daiteke, ondo identifikatzen dira letrak".

Javier Velaza nafar epigrafistak azaldu zuenez, aurkikuntzak espero gabeko bide bat zabaldu zuen, idazkuna garaiko euskaraz idatzia dela zalantza gabekotzat jo baitzuen: "Ezusteko bat dago: lehen hitza sorioneku da, eta, testua transkribatzeko orduan, oso azkar eta garbi irakurri eta interpretatzen da euskaraz dagoela idatzia".

Mattin Aiestaran arkeologoak uste osoa azaldu zuen Irulegiko aztarnategian ondare baliozko gehiago aurkituko zirela: "Zalantzarik ez dugu, horrela jarraituz gero, Irulegin emaitza gehiago ere izanen dela".

Aurkikuntzaren lehen unetako baikortasunari uko egin gabe, tentuz aritzea gomendatu zuten Blanca Urgell eta Borja Ariztimuño hizkuntzalariek. Haien ustez, sorioneku lehen hitza zorioneko dela esateko behar adina froga ez dago oraindik: " Akitanierazko izenetan, ba omen dago sori, eta on ere bai. Gainera, baskoierazko pertsona izenetan, badago Onso eta badago Onse; beraz, bi zati horiek ontzat eman daitezke orain artean genekienarekin", argitu zuen Urgellek.

Iritzi berberekoa da Asier Gabikagojeazkoa hizkuntzalaria. Sorioneku eta zorioneko lotzea zaila bada ere, <sori> eta <on> agertu izan dira lehenago onomastikan: Sori, Soris eta Sorinus pertsona izenak (Gorrotxategik berak zori -"txori", "zorte"- hitzarekin lotzen ditu), Soriako Tierras Altas eskualdean aurkitutako hilarrietako Onso eta Onse pertsona izenak, bai eta <bon> osagai moduan hainbat izenetan ( Bonbelex, Boncoxsi, Bonnexis, Bonnoris, Bonnoxus, Bonsilex, Bontar, Bonten, Bonxoni, Bonxorius, Bonxus, Cissonbonnis).

Ariztimuñoren iritziz, sorion ulertzen da eta posible izan liteke, baina <eku> arazotsuagoa da, testu berean <ko> ere agertzen delako, eta zaila delako batetik bestera fonetikoki aldatzea, beste elementuak ere aldatu gabe. Gainera, <garri> eta <ese> ere badaudela diote, baina - garri eta ez (< *eze) izatea eztabaidagarria da, eta areago bigarren hori etxe interpretatzea.

Urgell eta Ariztimuño hizkuntzalariek bat egin zuten baina: esanahia interpretatzera iristeko, hitzak ongi banatzea ezinbestekoa dela diote, espero izatekoa baita testua hitz laburrez osatua izatea, Urgellen ustez. Horretarako, Irulegiko Eskuak idazkunaren hornigarri dituen marrak eta puntuak aintzat hartu behar direla dio Ariztimuñok, eta banaketa horiek nolakoak ziren ondo aztertu, Gabikagojeazkoaren iritziz.

Denborak aurrera egin ahala, proposamen zuhurrak eta ez hain zuhurrak argitaratzen joango dira.

Arkeologian ohikoa denez, gertuko testuinguru geografiko eta kronologikoak antzeko piezak aipatu izan dira, antzekotasunak bilatzeko eta esanahi funtzionala edota kulturala erdiesteko helburuarekin. Oraingoz, ez da ikerketa burutu eta benetako antzekotasunak finkatzeke daude.

Batetik, Mikel Belasko hizkuntzalariak Alcubierreko eskua aipatu zuen bere twitter kontuan eta Javier Velazak ere aipatzen du paralelo gisa. Huescan dagoen Alcubierre herrian aurkitu zen K. a. II. mendean kokatu den berunez esku formako objektu hori. Puyalcalá izena duen ilergeteen iberiar aztarnategian aurkitu zuten. Esku horrek 162 mm altu eta 1020 mm zabal da, eta zuloa dauka eskumuturra egon litzatekeen lekutik gertu eta eskegitzeko izango zela uste da. Ilergeteak baskoien mugakideak ziren. Eskua, gaur egun, Huescako museoan dago.

Irulegiko Eskuaren aurkikuntzak mundu zabaleko hedabide ugaritan izan zuen oihartzuna. Besteak beste, Frantziako France Bleu taldeak, Portugalgo CNN kateak, Espainiako EFE albiste agentziak, Brasilgo Correio Braziliense egunkariak, Time News webguneak edo Arabiar Emirerri Batuetako Sharjah24 albistegiak jaso zuten aurkikuntzaren berri.

Zabalkunde nabaria izan zuen halaber egunkariko artikulu batek egindako lehen albisteak: haren izenburuan aldaketa egon zen, izenburuan hasieran "antzinako artefaktu espainiarra" idatzi baitzuten, baina ordu batzuen buruan aldatu, "brontzezko antzinako artefaktua", alegia. The Smithsonian Magazine agerkariak eta ek ere jaso zuten albistea lehen egunetan, biek euskararen antzinatasunari erreferentzia eginez.

Britainia Handiko HeritageDaily aldizkari digitalak Irulegiko Eskua 2022ko lehen hamar aurkikuntza arkeologikoen artean sartu zuen.[1]

Aurkikuntzaren berri eman eta oso egun gutxira, sorioneku hitza han-hemenka agertu zen, elastikoetan, jatekoetan eta apaingarrietan, besteak beste. Erabilera hori egiteko jabetza nori dagokion galdetu zuten askok, izan ere, marka erregistratzeko eskaerak pilatzen hasi ziren.

Aurkikuntzaren berri eman eta hilabete eta erdira, 2022ko abenduaren 29an hain zuzen ere, Nafarroako Gobernuak aukera eman zuen Irulegiko Eskua Iruñeko planetarioa n nahi zuen edonork ikus zezan. Pieza arkeologikoa 16:30etik 20:00etara ikusgai egon zen, eta ateak ireki baino anitzez ere lehenago ilara handia sortu zen eraikinaren inguruetan, baina azkenean sei mila pertsona inguruk baliatu zuten eskua gordetzen duen beira-arasatik zentimetro gutxira egoteko parada.

Irulegiko Eskua Iruñeko planetarioan, alde batetik ikusia.

Jende ilara Iruñeko planetarioaren aurreko plazan, Irulegiko Eskua ikusteko zain.

Irulegiko Eskua Iruñeko planetarioan, aurrez aurre ikusia.

Ikus, gainera

# data[].attributes.attachment_link.title
Irulegiko Eskua - Wikipedia, entziklopedia askea.

# data[].attributes.attachment_link.description
Irulegiko Eskua objektu arkeologiko bat da, Nafarroa Garaiko Aranguren udalerrian dagoen Irulegi mendiko Burdin Aroko Irulegiko herrixkan aurkitua, Euskal Herrian. Baskoien mintzairaren hitzak dituela uste dute zenbait adituk, testuaren lehenengo hitza Sorioneku gisa interpretatu baitute, iberierazko ipar-ekialdeko idazkeraren antzeko zeinu kode batez idatzia. Ezohikoa da, ez baita inon ere beste esku grabaturik aurkitu.

# data[].attributes.body
Erreportaje ereduak behar ditugu. Berria egunkariak baditu batzuk oso interesgarriak, jorratzen ari garenari buruzkoak. Esaterako hau, arkeologiaren garrantzia nabarmentzen duena.

# data[].attributes.attachment_link.description
Adituei «oso inportantea» iruditu zaie Irulegiko Eskuaren aurkikuntza. Arkeologiak halako informazio berriak sortzeko ahalmena duela nabarmendu dute. Baina horrek denbora, babesa eta baliabideak exijitzen ditu.

# data[].attributes.body
Erakusten ari natzaizuen tresna hauxe bera erabili beharko duzue, erreportaje baten atal garrantzistuenak klasearen aurrean azaltzeko. Oso intuitiboa da.

# data[].attributes.body
Aski ongi dakizue hemen ere informazio baliagarria topa dezakezuela. Estekak, euskararen historiari buruzko bideotxo bat zabaltzen du. Ondoren, segi bilatzen.

# data[].attributes.body
Ikasitako guziarekin txapelketa bat eginen dugu amaieran. Landu ditugun gaiei buruzko Kahoot partida bat sortu beharko du talde bakoitzak, eta beste taldeei erronka bota.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kahoot! | Learning games | Make learning awesome!

# data[].attributes.attachment_link.description
Kahoot! is a game-based learning platform that brings engagement and fun to 1+ billion players every year at school, at work, and at home.

# data[].attributes.body
Canva erabiliko dugu erreportajearen azken aurkezpena egiteko. Hona hemen esteka.

# data[].attributes.attachment_link.title
Canva España | Una herramienta de diseño todo en uno

# data[].attributes.attachment_link.description
Canva es una herramienta online de diseño gráfico de uso gratuito. Utilízala para crear publicaciones para redes sociales, presentaciones, carteles, vídeos, logos y mucho más.