# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zdążyć przed Panem Bogiem

O autorce

O reportażu

O Marku Edelmanie

O powstaniu w getcie warszawskim- wykład

O powstaniu w getcie warszawskim film Nie było żadnej nadziei

Andrzej Seweryn czyta fragmenty Zdążyć przed Panem Bogiem

Walka o udowodnienie człowieczeństwa wZdążyć przed Panem Bogiem

To warto zapamiętać

BohaterowieZdążyć przed Panem Bogiem

Wątki wZdążyć przed Panem Bogiem

Wiedza z Wami - film omówienie

Plan wydarzeńZdążyć przed Panem Bogiem

Źródła

Tekst lektury

Title 2Dziękuję za uwagę Radosława Górska

Opracowała Radosława Górska

"Zdążyć przed Panem Bogiem"W 1976 roku opublikowała w "Odrze" swą najsłynniejszą książkę - reportaż o Marku Edelmanie. Historia powstania"Zdążyć przed Panem Bogiem" jest zadziwiająca. Reporterka pojechała do Łodzi, żeby napisać tekst o fabryce. Nie znalazła tam jednak nic interesującego. Wybrała się więc do kawiarni, otworzyła gazetę i przeczytała, że profesor Jan Moll przeprowadził pionierską operację serca. Zaciekawiona, poszła do kliniki dowiedzieć się, na czym polegał ów przełom. Profesor wyjaśnił jej, na czym polega "bypass w stanie ostrym" i doradził, aby gotowy tekst pokazała doktorowi Markowi Edelmanowi, który poprawi ewentualne błędy. Napisała reportaż, wróciła do Łodzi i tak poznała Edelmana. Nie wiedziała wówczas o nim nic poza tym, że był jednym z dowódców powstania w getcie warszawskim. Umówili się w Grand Hotelu. Edelman przeczytał tekst i nie znalazł błędów. Ponieważ kawa nie została jeszcze wypita, wypadało o czymś porozmawiać.-Zastanawiałam się, co by tu powiedzieć i zaczynam, że moja redakcja, czyli "Polityka", mieści się na dawnym terenie getta. "Pan był w getcie, prawda?" - mówię. "Byłem" - odpowiada. "Ja pracuję blisko ulicy Anielewicza. Znał pan może tego Anielewicza osobiście?". "Znałem". Zapytałam: "Jaki on był?". "Chodził w harcerskim mundurku, grał na bębnie i lubił dowodzić". Nie wierzyłam uszom... Pomyślałam: "On mówi o legendarnym przywódcy powstania, swoim dowódcy... Mówi, jak było, nic go nie obchodzi, jak należy mówić. Jeśli jest w nim więcej takich zdań..." (Helena Zaworska, "Gra w jasne i ciemne. Rozmowa z Hanną Krall" w:"Dobrze, że żyłem. Rozmowy z pisarzami". Muza, Warszawa 2002)O reportażu, który powstał w wyniku tego spotkania, tak napisał Willy Brandt, kanclerz NRF i były uczestnik antynazistowskiego ruchu oporu:"'Zdążyć przed Panem Bogiem' Hanny Krall odebrałem nie jako książkę o umieraniu, widzę w niej raczej książkę o życiu, dla życia. Przestrogę, by przeciwstawiać się zniszczeniu, nie tracić wiary w życie, zachować wolę przeżycia". (Willy Brandt, przedmowa do niemieckiego wydania"Zdążyć przed Panem Bogiem")

Marek EdelmanUrodził się w roku 1919 r. lub 1922 r. w Homlu na Białorusi. Wkrótce rodzice Marka Edelmana przenieśli się do Warszawy, gdzie spędził dzieciństwo. W domu mówiono po rosyjsku. Jego rodzice sympatyzowali z żydowską partią socjalistyczną Bund, której celem była walka o Polskę demokratyczną, gwarantującą prawa mniejszościom. Jego matka, Cecylia, była aktywną działaczką kobiecego odłamu tejże organizacji - Jidisze Arbeter Froj. To właśnie środowisko tej organizacji w dużej mierze ukształtowało charakter przyszłego powstańca.Już jako dziecko Marek Edelman wstąpił do frakcji dziecięcej Bundu: Socjalistiszer KinderFarband (SKIF - Socjalistyczny Związek Dziecięcy), a później, jako dorosły, przystąpił doBundu. Był współzałożycielem Żydowskiej Organizacji Bojowej. Po śmierci Mordechaja Anielewicza, został ostatnim dowódcą ŻOB w powstaniu w getcie warszawskim. Razem z nieliczną grupą walczących udało mu się przedostać kanałami na „aryjską stronę".I co dalej?Po wojnie zamieszkał w Łodzi. Ożenił się, skończył studia medyczne. W 1966 r. został zwolniony ze szpitala im. S. Sterlinga, dwa lata później - ze szpitala wojskowego. Z powodów politycznych nie przyjęto jego pracy habilitacyjnej. Był wybitnym kardiologiem. Na początku lat 70. wprowadził w Polsce rewolucyjną metodę leczenia schorzeń serca, ratując życie wielu chorym. Był działaczem opozycji: współpracował z Komitetem Obrony Robotników (KOR) i „Solidarnością". Podczas stanu wojennego był internowany. Po upadku komunizmu w Polsce został w 1998 r. odznaczony Orderem Orła Białego. 10 lat później prezydent Francji Nicolas Sarkozy przyznał mu Order Komandora Legii Honorowej. Zmarł 2 października 2009 r. w Warszawie.

Tytuł Zdążyć przed Panem Bogiem ma wyraźnie sens metaforyczny. Kojarzy się nam z wyścigiem, w którym biorą udział Bóg i człowiek. Czego dotyczy ten wyścig?Jest to wyścig o ludzkie życie, o przedłużenie go choćby na krótki czas. Dla Edelmana to, co robi jako lekarz, ściśle łączy się z tym, co przeżył w getcie. W czasie akcji likwidacyjnej (23 VII-8 IX 1942 r.) miał ważne zadanie: stał przy bramie Umschlagplatzu i z tłumu pędzonych Żydów starał się uratować tych, którzy byli potrzebni organizacji. Było to źródłem bolesnych rozterek - mógł ocalić tylko nielicznych, a przeszło koło niego 400 000 tysięcy. Swoją powojenną pracę traktuje w podobny sposób: ratuje ludzkie życie, choć wie, że nie ocali wszystkich. Nie bez znaczenia są też kwestie heroizacji i deheroizacji bohaterów. Przypomnij sobie wiadomości o Holocauście i powstaniu w warszawskim gettcie.Uwaga!W utworze mieszają się dwie płaszczyzny wydarzeń: wojenna i powojenna.Wojna: realia getta warszawskiego - opis warunków życia w getcie, akcji likwidacyjnej z lata 1942 r., powstania w getcie rozpoczętego 19 kwietnia 1943 r.Okres powojenny: realia kliniki kardiochirurgicznej - walka o życie ludzi chorych na serce, wprowadzanie nowych metod operowania.Te dwie płaszczyzny łączy jednak podobna kwestia - problem życia i śmierci, ratowania ludzkiego życia.Heroizacja i deheroizacjaWZdążyć przed Panem Bogiem można przeczytać, że Marek Edelman „nie nadawał się na bohatera, bo nie było w nim patosu". Rozmówca Hanny Krall rzeczywiście patosu unika, broni się przed symboliką, podkreślaniem bohaterstwa. Samobójstwo osiemdziesięciu powstańców w bunkrze przy Miłej 18 komentuje słowami: „Tego nie należało robić. Mimo że to bardzo dobry symbol. Nie poświęca się życia dla symboli".W tym bunkrze zabiła się młoda dziewczyna - Ruth, która strzelała do siebie aż siedem razy. Według Edelmana „zmarnowała (...) sześć naboi". Irytuje go skłonność do powiększania liczby powstańców, wielokrotnie podkreśla, że było ich tylko 220. Opisując pomnik poświęcony poległym, zauważa:Żaden z nich nigdy tak nie wyglądał, nie mieli karabinów, ładownic ani map, poza tym byli brudni i czarni, ale na pomniku jest tak, jak pewnie być powinno. Na pomniku jest jasno i pięknie.Ta prawdomówność wielu drażniła. Edelman nie miał jednak zamiaru podważać bohaterstwa, a nadać mu ludzki wymiar. Chce pokazać ludzi, a nie pomnikowych bohaterów. Z życiorysu przywódcy powstania Mordechaja Anielewicza przypomina mało chwalebny szczegół, jak ten, sprzedając z matką ryby, malował im skrzela, by wydawały się świeże. Wspomina też, jak Anielewicz naraził kilkuset mieszkańców ulicy Zamenhoffa, bo pragnąc zdobyć rewolwer, zabił strażnika. Na pytanie, dlaczego w takim razie został przywódcą, pada odpowiedź: „Czy ja wiem? Bardzo chciał nim być, więc go wybraliśmy".Dzieło ważne, bo:jest unikatowym świadectwem powstania w getcie, spisanym przy współudziale kogoś, kto w nim uczestniczył,następuje deheroizacja bohaterów, choć jednocześnie mowa o wartościach najważniejszych, takich jak życie, miłość, godność.Zapamiętaj!Utwór ma dwie rzeczywistości:przeszłość, naznaczoną piętnem śmierci, a nawet samobójstwa, gdy jest ono obroną przed wrogiem;teraźniejszość: ratowanie ludzkiego życia.Obie rzeczywistości są wyścigiem zPanem Bogiem, oznaczonym jedynym celem: zdążyć! Zdążyć połknąć cyjanek - zanim hitlerowcy znajdą cię, by zabijać i torturować. Zdążyć operować, zanim choroba zabierze pacjenta. Zdążyć przed Panem Bogiem, bo Bóg zsyła chorobę, bo Boga w okrzyku „Gott mit uns" wpisali sobie Niemcy na sztandary, Bóg zdecyduje o życiu lub śmierci...Holocaust (Holokaust)Zagłada, całkowite zniszczenie, zwłaszcza zagłada Żydów europejskich przez hitlerowców w czasie II wojny światowej.Dosłowne znaczenie słowa holocaust: całopalenie, ofiara spalona całkowicie na ołtarzu.

Marek EdelmanW utworze Hanny Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem" główny bohater, Marek Edelman, został ukazany w dwóch różnych etapach życia: jako młody, zaledwie dwudziestodwuletni, członek Żydowskiej Organizacji Bojowej i uczestnik powstania w getcie warszawskim oraz jako dojrzały emocjonalnie, około pięćdziesięciopięcioletni mężczyzna, wybitny lekarz - kardiolog. Portret młodego powstańca wyłania się z opowieści dorosłego Edelmana.Marek Edelman z pochodzenia jest Żydem. W wieku czternastu lat stracił matkę i musiał stać się samodzielnym. Jak sam mówił, przed wojną był nikim - nie należał do towarzystwa, uczył się gorzej niż koledzy, nie miał domu. Nie opuścił Polski, ponieważ wierzył, że kiedyś będzie tu socjalizm.Po utworzeniu przez władze niemieckie dzielnicy żydowskiej, przeniósł się do getta i zaczął pracować jako goniec w szpitalu. Przez cały czas starał się być aktywnym, gdyż to dawało mu jedyną szansę na przetrwanie. Bierność dla Marka w tamtych dniach oznaczała śmierć.Jako członek Żydowskiej Organizacji Bojowej wyciągał ważnych dla organizacji ludzi z kolumny, prowadzonej na plac przeładunkowy. Trudne warunki życia i poczucie obowiązku nauczyło go bezwzględności. Potrafił odmówić kobiecie, która błagała go, aby ocalił życie jej córki. Jako młody Żyd miał poczucie niższości i tragedii własnego narodu, który cierpiał w milczeniu, szykanowany przez Niemców.Na pierwszym posiedzeniu Komendy ŻOB-u został wybrany zastępcą Komendanta i był najstarszym członkiem sztabu powstańczego. Podczas walk powstańczych na jego barki spadła odpowiedzialność za walczących Żydów - po samobójczej śmierci Komendanta Anielewicza został przywódcą powstania. Nie potrafił jednak odnaleźć się w tej sytuacji - czuł, że nie wie, co dalej robić, nie potrafił podejmować decyzji w sytuacji, kiedy inni oczekiwali tego od niego.Nie popełnił samobójstwa, ponieważ „nie poświęca się życia dla symboli". Zakończona wojna dla Edelmana była przegrana - on, który zawsze miał do spełnienia jakiś obowiązek, musiał ocalić czyjeś życie, czuł się zagubiony i nie długo nie mógł odnaleźć się w nowej rzeczywistości.Wojenne przeżycia i świadomość, że odprowadził na śmierć czterysta tysięcy ludzi wpłynęły na całe dorosłe, powojenne życie Marka. Dzięki żonie, która zapisała go na studia medyczne, odnalazł nowy sens swojej misji.Z czasem uświadomił sobie, że zostając lekarzem staje się odpowiedzialnym za życie innych ludzi. Jakby z obowiązku zajmuje się przypadkami banalnymi i niegroźnymi, ożywiając się dopiero wówczas, kiedy rozpoczyna się swoisty wyścig ze śmiercią. Przeciwnikiem Edelmana jest Pan Bóg, z którym kardiolog prowadzi grę o każde ludzkie istnienie, by przechytrzyć Stwórcę i zyskać choć parę lat dla swego pacjenta.Jako lekarz bohater jest uparty, zdeterminowany i odpowiedzialny. Pacjenci, którymi się zajmuje, stają się mu bliscy, a kiedy ma świadomość, że nie może „osłonić płomienia ich życia" pragnie zapewnić im godną śmierć. Szacunku do godnej śmierci nauczył się, przebywając w getcie, gdzie widział ludzi, umierających z głodu, w strachu i ciemności. Jako dojrzały człowiek inaczej też patrzy na powstanie w getcie.W czasie wojny walka z Niemcami była dla niego prawem do wyboru sposobu umierania, którego Żydzi zostali pozbawieni. Z perspektywy lat potrafił zadać pytanie, czy to można było nazwać powstaniem? Wiele rzeczy nie miało już dla niego znaczenia - nie były ważne liczby czy fakty. Najważniejszym było pamiętanie o ludziach, którzy swoją śmiercią znaczyli kolejne godziny powstania.Marek Edelman nie uważał się za bohatera i wiedział, że jako jedyny ocalały z przywódców powstania nie nadawał się na bohatera tamtych dni. Nie mówił o powstaniu w getcie z patosem, nie wyrażał się o Niemcach z nienawiścią. Był człowiekiem, który jako wybitny lekarz podejmował ryzyko zawsze, kiedy chodziło o ludzkie życie. Dla swoich pacjentów urastał więc do rangi bohatera.Bohaterowie drugoplanowiMordechaj Anielewicz - komendant Żydowskiej Organizacji Bojowej, niezwykle ambitny, zdolny, oczytany i pełen wigoru. Przed wojną mieszkał na Solcu. Był synem handlarki rybami, która kazała mu malować czerwoną farbą skrzela ryb, aby wyglądały na świeże. Był nieustannie głodny. Nigdy nie uczestniczył w żadnej akcji, nie widział tego, co działo się z ludźmi na Umslagplatzu. Psychicznie nie przygotowany do pełnienia tak ważnej funkcji - wybuch powstania załamał go, choć prawdopodobnie wierzył w zwycięstwo powstańców. Był związany z Mirą. 8 maja 1943 roku najpierw zastrzelił dziewczynę, a później popełnił samobójstwo.Michał Klepfisz - wysoki, szczupły szatyn, cichy i spokojny. Zdolny inżynier, jeden z uczestników powstania w getcie. Dzięki temu, że zasłonił własnym ciałem karabin maszynowy, umożliwił ucieczkę grupie Edelmana. Pośmiertnie odznaczony przez Sikorskiego Krzyżem Virtuti Militari.Adam Czerniaków - przewodniczący Rady Żydowskiej, jedyny człowiek, który mógł potwierdzić słowa Edelmana. Popełnił samobójstwo 23 lipca 1942 roku, w drugim dniu akcji „przesiedlania ludności na Wschód".Celina - młoda Żydówka, która walczyła w powstaniu w getcie i razem z Edelmanem przeszła kanałami na stronę aryjską. Przeżyła wojnę, lecz nigdy nie opowiadała o wydarzeniach w getcie.Antek - zastępca Anielewicza i przedstawiciel ŻOB-u po stronie aryjskiej. Nie uczestniczył w walkach powstańczych - tuż przed powstaniem opuścił getto. Po wojnie, pomimo szacunku i przyjaźni, jaką darzył Edelmana, starał się ukazywać powstanie w innym świetle niż lekarz.Krystyna Krahelska - wysoka, piękna, jasnowłosa dziewczyna, która pozowała Nitschowej do pomnika Syreny. Poeta - pisała wiersze i śpiewała dumki. Zginęła w powstaniu warszawskim. Dla Marka Edelmana stała się symbolem pięknej śmierci.Rywka Urman - trzydziestoletnia Żydówka, która z głodu odgryzła kawałek zmarłego synka.Teodozja Goliborska - lekarka, pracująca w getcie. Podczas wojny prowadziła badania przemiany spoczynkowej materii u ludzi głodnych. Autorka pracy „Choroba głodowa. Badania kliniczne nad głodem wykonane w getcie warszawskim w 1942 roku". Po wojnie wyjechała do Australii. Bliska przyjaciółka Marka Edelmana.Profesor -„wysoki, szpakowaty, dystyngowany mężczyzna" o pięknych dłoniach. Miłośnik muzyki, sam grywał na skrzypcach. Wykształcony - znał kilka języków obcych. Jego pradziad był oficerem napoleońskim, a dziadek walczył w powstaniu. Wybitny lekarz, nieustannie obawiający się, by inni lekarze nie oskarżyli go o przeprowadzanie eksperymentów na ludziach. W rzeczywistości to Jan Moll - światowej sławy kardiochirurg.Elżbieta Chętkowska - lekarka, współpracująca z Markiem Edelmanem. Współautorka pracy naukowej pt. „Zawał serca". Popełniła samobójstwo, kiedy choroba uniemożliwiła jej wypełnianie obowiązków zawodowych. Po jej śmierci powstała nagroda jej imienia, przyznawana za wybitne osiągnięcia z zakresu kardiochirurgii.Pola Lifszyc - młoda, ładna dziewczyna, która nie przypominała wyglądem Żydówki. Miała spore szansę na ukrycie się po stronie aryjskiej. Wyprowadzona z Umschlagplatzu przez Edelmana. Dołączyła do kolumny transportowej, kiedy w tłumie ludzi zobaczyła matkę.Frania - młoda Żydówka, ocalona z akcji likwidacyjnej dzięki tzw. „numerkowi życia". Odepchnęła od siebie matkę, która nie otrzymała karteczki. Niezwykle odważna - ocaliła później życie kilkunastu osobom i wyniosła jednego chłopca z powstania.Tosia Tenenbaumówna - młoda, pogodna, zawsze uśmiechnięta Żydówka. Córka przełożonej pielęgniarek w getcie, która oddała dziewczynie własny „numerek życia", a następnie popełniła samobójstwo. Dzięki temu Tosia przeżyła kilka szczęśliwych miesięcy, spędzając czas u boku ukochanego chłopca. Zginęła podczas powstania.Pani Bubnerowa - starsza kobieta, pacjentka Edelmana i Profesora. Utrzymywała się ze składania długopisów, które później sprzedawała do „Domu Książki". Dostała zawał po rozprawie sądowej, na której skazano ją na rok z zawieszeniem na trzy lata. Po operacji zlikwidowała swój warsztat.Pan Rudny - starszy mężczyzna, pracujący przy produkcji maszyn, pacjent Edelmana i Profesora. Po zawale został przeniesiony do działu gospodarki oliwą smarowniczą. W rocznicę operacji przynosił kwiaty dla Edelmana i Profesora oraz składał bukiet na grobie doktor Chętkowskiej.Luba Blumowa - Żydówka, która w czasie wojny prowadziła w getcie szkołę pielęgniarek. Niezwykle wymagająca dla swych podopiecznych. Po wojnie zajmowała się domem dziecka dla odnalezionych w różnych kryjówkach dzieci żydowskich.Jurgen Stroop - Niemiec, dowódca akcji likwidacyjnej getta warszawskiego. „Wysoki mężczyzna, starannie ogolony, w wyczyszczonych butach". Po wojnie stanął przed Prokuraturą i Komisją do Badania Zbrodni.Elżunia Frydrych - córka jednego z powstańców, Zygmunta Frydrycha. W czasie wojny ukrywała się w klasztorze w Zamościu. Po wojnie, odnaleziona przez Edelmana, została adoptowana przez amerykańską rodzinę i zamieszkała w Nowym Jorku. Ukończyła szkołę i z niewiadomych przyczyn popełniła samobójstwo.Henryk Woliński „Wacław" - kierownik referatu żydowskiego w Głównej Komendzie Armii Krajowej. Pośredniczył między ŻOB-em a Komendą. Autor meldunków radiowych o sytuacji w getcie. Po aresztowaniu przez gestapo, został wykupiony przez Tosię Goliborską za perski dywan.Henryk Grabowski „Słoniniarz" - przyjaciel Jurka Wilnera. Przed wojną należał do harcerstwa. W czasie wojny otrzymał polecenia wyjazdu do Wilna i zorganizowania Żydów do walki. W Warszawie organizował pomoc dla mieszkańców getta. Za wszelką cenę chciał ocalić Wilnera, wyciągnął go z obozu na Grochowie.Jurek Arie Wilner- przedstawiciel ŻOB-u po stronie aryjskiej. Blondyn o niebieskich oczach. Przez jakiś czas ukrywał się w klasztorze dominikanek w Kolonii Wileńskiej. Był ulubieńcem matki przełożonej. Po przybyciu do Warszawy zamieszkał u pana Grabowskiego. Niezwykle odważny, o artystycznej duszy, poeta. To on dał sygnał do zbiorowego samobójstwa w bunkrze przy ulicy Miłej 18.Mietek Dąb - członek PPS, skierowany do służby w policji. Uratował Edelmana, który został zgarnięty przez policję żydowską na platformę, wywożącą ludzi na plac przeładunkowy. Po tym, jak zabrano również jego ojca, przyłączył się do partyzantów.Inżynier Sejdak - twórca sztucznego serca.

W utworze Hanny Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem" można wyodrębnić trzy wątki główne:1.Akcja likwidacji getta warszawskiego - wywożenie Żydów z Warszawy rozpoczęło się 22 lipca 1942 roku i trwało do 8 września tegoż roku. Odbywało się pod hasłem „przesiedlania ludności na Wschód". Niemcy oszukiwali Żydów, rozdając im chleb i marmoladę, dzięki czemu mieszkańcy getta bez obaw wchodzili dobrowolnie do wagonów. Bojownicy żydowscy odkryli, że transporty jadą do obozu zagłady. Rozpoczęli akcję rozwieszania plakatów z napisem: „Przesiedlenie to śmierć". W ciągu tych sześciu tygodni Niemcy wywieźli z miasta czterysta tysięcy ludzi. Punktem przeładunkowym był położony w centrum Warszawy Umschlagplatz.2.Wybuch i tragiczny przebieg powstania w getcie warszawskim - 19 kwietnia 1943 roku garstka powstańców Żydowskiej Organizacji Bojowej, na czele której stał Mordechaj Anielewicz, rozpoczęła walkę z Niemcami, przerywając tym samym kolejną akcję wywożenia Żydów. Powstanie trwało zaledwie dwadzieścia dni. Ostatecznie Niemcy podpalili getto. Powstańcy, nie otrzymawszy żadnej pomocy z zewnątrz, polegli w nierównej walce bądź wybrali śmierć samobójczą. Jedynie kilku bojowników ŻOB-u przeżyło, przedostając się kanałami na stronę aryjską.3.Wspomnienia i przemyślenia doktora Marka Edelmana - Marek Edelman w czasie powstania w getcie był zastępcą Anielewicza. Był jednocześnie obserwatorem i uczestnikiem wydarzeń. Udało mu się wydostać z płonącego getta i po trzydziestu latach milczenia opowiedział o tym, co wydarzyło się w tamtych tragicznych dniach. Jego wspomnienia przeplatają się z opowieścią o latach pracy w szpitalu jako kardiochirurg i walce o życie pacjentów.

1. Zapis pierwszego wywiadu z Markiem Edelmanem:a)Wspomnienia o pierwszym dniu powstania w getcie.b)Wspomnienia o samobójczej śmierci powstańców.c)Wspomnienia o pracy gońca w szpitalu.d)Wspomnienia o akcji „wywożenia ludności na Wschód".e)Rozmowy o podjęciu walki z Niemcami.2. Echa wywiadu z Markiem Edelmanem:a)Spotkanie z przywódcami związków w USA.b)Spotkanie Edelmana z literatem, panem S.3. Sprawozdanie z powstania w getcie przed przedstawicielami partii politycznych.4. Rozważania Edelmana o sposobach umierania Żydów:5. Wspomnienia o Krystynie Krahelskiej.6. Opis życia i śmierci w getcie.7. Badania doktor Teodozji Goliborskiej nad chorobą głodową.8. Praca Edelmana w szpitalu:a)Rozmowa o Profesorze.b)Próby przekonania Profesora do przeprowadzenia operacji serca.c)Oczekiwanie na operację Rzewuskiego.d)Wspomnienia udanych zabiegów Rudnego i Bubnerowej.9. Wspomnienie Edelmana o Żydzie, dręczonym przez niemieckich oficerów.10. Wspomnienie o żydowskich prostytutkach w getcie.11. Rozmowa o sytuacji, w której Edelman został członkiem komendy ŻOB-u:a)Wspomnienie o „Adamie".b)Wspomnienia o ratowaniu ludzi, idących na Umschlagplatz.c)Opowieść o zachowaniu ludzi, czekających na transport.d)Wspomnienie o Poli Lifszyc.e)Opowieść o przydzielaniu tzw. „numerków życia".f)Wspomnienie o Toli Goliborskiej.g)Opowieść o rozpoczęciu akcji „przesiedlania ludności na Wschód".h)Wspomnienie samobójczej śmierci Adama Czernikowa.12. Historie choroby pacjentów Edelmana: pana Wilczkowskiego, pana Rudnego i pani Bubnerowej.13. Wspomnienie powojennego spotkania Edelmana z córką komendanta Umschlagplatzu.14. Rozmowa o wydarzeniach po zakończeniu akcji „wywożenia ludności na Wschód":a)Relacja o utworzeniu Żydowskiej Organizacji Bojowej.b)Opowieść o drugiej akcji likwidacji getta.c)Wspomnienie o Hennochu Rusie.d)Wspomnienia o działalności łączniczek.e)Wspomnienie walk w płonącym getcie.f)Wspomnienie o Elżuni i jej samobójczej śmierci.g)Spotkanie z grupą Anielewicza.

Przy opracowaniu korzystałam ze stron:https://polin.pl/plPOLIN | Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w WarszawienullPolinhttps://pl.wikipedia.org/wiki/Pomnik_Bohater%C3%B3w_Getta_w_WarszawiePomnik Bohaterów Getta w WarszawiePomnik Bohaterów Getta - pomnik na warszawskim Muranowie upamiętniający bohaterów getta warszawskiego, wzniesiony w pobliżu miejsca pierwszych walk...Wikipediahttp://aleklasa.pl/liceum/c300-lektury/zdazyc-panem-bogiem-hanny-krallHanna Krall - Zdążyć przed Panem Bogiem - AleKlasaJak powstała książka? Sama autorka pisze, że wszystko zaczęło się od prywatnych rozmów z Markiem Edelmanem, słynnym kardiochirurgiem, ale przede...AleKlasahttps://klp.pl/zdazyc-przed-panem-bogiem/https://docplayer.pl/60369892-Hanna-krall-zdazyc-przed-panem-bogiem.html

# data[].attributes.attachment_link.title
Zdążyć przed Panem Bogiem by Radosława Górska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Zdążyć przed Panem Bogiem O autorce O reportażu O Marku Edelmanie O powstaniu w getcie warszawskim- wykład O powstaniu w getcie warszawskim film Nie było żadnej nadziei Andrzej Seweryn czyta fragmenty Zdążyć przed Panem Bogiem Walka o udowodnienie człowieczeństwa wZdążyć przed Panem Bogiem To warto zapamiętać BohaterowieZdążyć przed Panem Bogiem Wątki wZdążyć przed Panem Bogiem Wiedza z Wami - film omówienie Plan wydarzeńZdążyć przed Panem Bogiem Źródła Tekst lektury Title 2Dziękuję za uwagę Radosława Górska Opracowała Radosława Górska "Zdążyć przed Panem Bogiem"W 1976 roku opublikowała w "Odrze" swą najsłynniejszą książkę - reportaż o Marku Edelmanie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
red. Z. Fijałkowska

Maj

Moda na polski

Teksty o tematyce wojennej

,,Ziele na kraterze",,Syzyfowe prace"

Dziennik

Ogłoszenie

narracja

Lektury o tematyce wojennej

5.

Pamiętnik z powstania warszawskiego

START

Wykonaj za-dania online - kliknij w dłu-gopis

W oparciu o podkreślony fragment tek-stu napisz, ja-kie uczucia to-warzyszyły mieszkańcom Warszawy w pierwszych dniach powstania.

Uzupełnij ta-belę, kliknij w skrawek pa-pieru.

W tekście po-jawiają się wy-razy, w któ-rych zapisie autor zdubl-ował niektóre głoski. W jakim celu Białosze-wszki wprow-adził taki za-pis? Odpo-wiedz w dwóch - trzech zda-niach.

01

02

03

04

Kliknij w fotografię!

Przeczytaj tekst

Było przed piątą. Rozmawiamy, nagle strzelanina. Potem tak jakby broń grubsza. Słychać działa. I w ogóle różne rodzaje. Aż krzyk:- Hurraaa...- Powstanie - od razu powiedzieliśmy sobie, tak jak i wszyscy w Warszawie. Dziwne. Bo tego słowa nie używało się przedtem w życiu. Tylko z historii, z książek. Już nudziło. A tu raptem... jest, i to takie z „hurraaa" i tłumem na łubudu. [...] Patrzymy, a tu ktoś chyba w niemieckiej tygrysce, w furażerce, z opaską przeskakuje przez ten czerwony murek z tamtego podwórza na nasze. Skoczył na nasz śmietnik z klapą. Z klapy na stołek. Ze stołka na asfalt.- Pierwszy powstaniec! - krzyknęliśmy. * Trzeba było wracać. Ale właśnie zaczął się paskudny obstrzał Długiej. Z tego siedmiopiętrowca z Przejazdu.- Jak ty wrócisz? Jak przejdziesz?- Pod barykadą. Jakoś z każdą minutą robił się gorszy. Wyleciałem. W bramie Długiej, właściwie w sieni tej przy barykadzie - widzę, że ci ludzie co raz i hop! plecy w dół i lecą w poprzek. Chwilę zbierałem odwagę. Ale widzę: łączniczka - leci - i nic sobie nie robi, to ja lu! schylam się, przelatuję - pewnie, że tylko tak. I już lecę druga stroną Długiej. W głąb, w głąb. Koło wypalenizmy. Pod Czterema Wiatrami. Aż po skręt i załom. Tam, skąd widać już plac Krasińskich, dalej Długą. Tam, w lewo, jest uliczka - za tym załomem Długiej - maleńka, ślepa, na Ogród Krasińskich od tyłu. Barokowa ją się nazwało. Formalnie. Przed wojną. Okolica dumna z nowego czegoś. Ale zrozumieli, że ,,Barokowa" (tak mówili). (Przyznam się, że i ja do 1946 roku myślałem, że Barokowa). Raptem - bombowce. I już kucają na dachy, sypią bomby. Już ich nie ma. Już są. Dalsze. Bliższe. Już wlatują w Barokową. My też. One na oślep. My też. My to ja. Z drugim. Jak ja. My we dwóch. Tu. tylko. Ni stąd, ni siad. Bo już. Są! Wpadliśmy. Do jednoczegoś piętrowego... Co? puste, lata, latamy po (?) dole, sali (?), czymś (?), hali (?), co już się zmienia, huczy, brzęka, lećmy, cegły lecą, bombowce paskudzą. Cegła przysłowiowa. Jedna. A ty tyle: pac! pac! My z podniesionymi kołnierzami. Co za głupi instynkt? Skaczemy. Pac-pac. Byle nie dać się. Trafowi. Wszystko ważne. Bo leci. Ukosami. Z rozpędów. Pomiędzy murami. Szszu - brzrzum. Osypy. Tynki. Coś. Rynnowo. Czekać? Nie. Ale było nie stać. Szszum. Ta góra fruwa, może usiąść... My skoki na ilość, naraz pac! Nic. Uniki. Same ... Jak trzeba, w moim mniemaniu.

Uzupełnij tabelę, wpisując po jednym cytacie z tekstu ,,Pamiętnika z powstania warszawskiego".Język utworu oddaje nerwowość, napięcie i zagrożenie związane z powstaniem.Na umundurowanie powstańców często składały się poniemieckie elementy wojskowego stroju.

Podaj autora i tytuł utworu, z którego pochodzi poniższy fragment:

07

.

Ojciec Alka był jedną z tych najpierwszych ofiar gesta-po. Siedzieli właśnie wszyscy w mieszkaniu, był już późny wieczór, minęła godzina policyjna. Alek bandażował sobie stopę, skaleczoną w końcowym okresie wędrówki, z której wrócił przed dwoma tygodniami. Matka sprzątała ze stołu. Gdy rozległo się energiczne stukanie do drzwi, nikogo to specjalnie nie zaniepokoiło. W owe pierwsze okupacyjne tygodnie ludność Warszawy nie znała jeszcze lęku, powo-dowanego stukaniem w drzwi po godzinie policyjnej.- Kto tam? - Polizei! Weszło ich pięciu, z jakimś cywilnym volksdeutschem na czele. Od pierwszej chwili było oczywiste, że przyszli po ojca Alka, znanego w Warszawie działacza, kierownika du-żego zakładu przemysłowego. Pan Dawidowski w czasie krótkiego badania był blady, lecz spokojny - nie znano je-szcze wówczas ani śledztwa gestapowskiego, ani sposo-bów likwidacji więźniów. Alek stał w rogu pokoju oszoło-miony nieoczekiwanym wydarzeniem, zaskoczony tym, co się dzieje.

Jakie nastroje wśród ludności cywilnej panowały w pierwszych tygodniach wojny?

Musisz przygotować projekt na temat warunków życia ludności cywilnej w czasie wojny. Które z poniższych źródeł wykorzystasz?Wskaż wybrane źródło, a następnie uzasadnij swój wybór dwoma argumentami.

ŹRÓDŁO 1. S. Żeromski, Syzyfowe praceŹRÓDŁO 2. M. Wańkowicz, Ziele na kraterze.ŻRÓDŁO 3. Zasoby Muzeum Powstania Warszawskiego.

Wybór źródeł: ...Uzasadnie: pierwszy argument ...drugi argument ..........

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum.

red. Z/. Fijałkowska

12

OGŁOSZENIE

W związku z przygotowywaniem projektu na temat życia ludności cywilnej Warszawy w cza-sie II wojny światowej szukasz pamiątek z tam-tych czasów. Zredaguj ogłoszenie, jakie w zwią-zku z tym mógłbyś zamieścić w mediach społe-cznościowych. Zwróć się w nim do przedstawi-cieli pokolenia, które przyszło na świat tuż po wojnie i przechowuje pamiątki po swoich ro-dzicach. Użyj dwóch argumentów zachęcają-cych do udziału w projekcie.

Przeczytaj tekst.

Kliknij w fotografię

Rzesze ludzi opuszczają prowincję Idlib. Ten teren, wciąż znajdujący się poza kontrolą Baszara al-Assada, zamieszkują ok. trzy miliony osób, wiele z nich uciekło przed represjami reżimu assadowskiego. Obecnie połączo-ne siły Rosji i Syrii przypuszczają ataki na te obszary, chcąc objąć nad nimi kontrolę. Według ONZ w 2020 roku 11 milionów Syryjczyków tylko z terenów Syrii będzie wymagać pomocy humanitarnej, większość z nich żyje w ubóstwie. Do tego dodać trzeba pomoc dla ponad 5 milionów uchodź-ców z Syrii. Koszty potrzebnego wsparcia szacuje się na nie mniej niż 9 mld dol. USA ostrzegają przed rzezią ludności cywilnej, bo Rosja i Assad nie prze-strzegają sierpniowego porozumienia o zawieszeniu broni, wynegocjowa-nego przez Turcję; siły Damaszku i Moskwy przystępują do odbijania pro-wincji Idlib, która wciąż jest poza kontrolą reżimu Turcja ostrzega przed exodusem, który wywołuje rozpoczynająca się ofensywa Syrii i Rosji - dziesiątki tysięcy osób uciekają z Idlibu do Turcji. [..] Sytuacja syryjskiej ludności w Idlibie się pogarsza. Zimowa pora ozna-cza i dla ludności na obszarach ogarniętych wojną, i dla uchodźców w ty-mczasowych schronieniach w różnych miejscach w regionie, bardzo trud-ny czas. To oznacza głód, choroby, dotkliwe zimno Przedstawiciele Kościoła w Polsce apelowali w święta o pomoc dla Syrii, przypomnieli o dramatycznej sytuacji i szczególnie trudnym położeniu chrześcijan w tym kraju. (Źródło, Polskie Radio, 27.12.2019 r.)Odpowiedz na pytania ukryte w ikonkach na sąsiedzniej stronie..

Widmo rzezi cywilów

Uzupełnij tabelę. Do każdej z podanych cech dopisz bohatera z lektury obowiązkowej (innego bohatera dla każdej cechy) i przykład sytuacji, w której ten bohater wykazał się daną cechą.CechaBohaterPrzykład sytuacji z lektury obowiązkowejempatiabezinteresowność

przeczytaj tekst, a następnie kliknij w ikonki u dołu strony.

Oddzielili cię, syneczku, od snów, co jak motyl drżą,haftowali ci, syneczku, smutne oczy rudą krwią,malowali krajobrazy w żółte ściegi pożóg,wyszywali wisielcami drzew płynące morze.Wyuczyli cię, syneczku, ziemi twej na pamięćgdyś jej ścieżki powycinał żelaznymi łzami.Odchowali cię w ciemności, odkarmili bochnem trwóg,przemierzyłeś po omacku najwstydliwsze z ludzkich dróg.I wyszedłeś, jasny synku, z czarną bronią w noc,i poczułeś, jak się jeży w dźwięku minut - zło.Zanim padłeś, jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką.Czy to była kula, synku, czy to serce pękło?

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum.

Podaj autora i tytuł utworu, z którego pochodzi fragment.Autor ...Tytuł ...

,,Cóż jest naganne w wojnie? Czy to, że z jej powodu giną ludzie, którzy i tak kiedyś umrą, by [ci, którzy ocaleją] żyli w pokoju? Wyrzucanie tego jest cechą ludzi tchórzliwych, a nie ludzi religijnych. Chęć wyrządzania krzywdy, mściwość i okrucieństwo, duch nieprzejednany i bezwzględność buntownika, nadto żądza panowania - oto, co zasługuje w wojnie potępienie". św. Augustyn

Przyjrzyj się fotografiom.

Napisz, co łączy te ikoniczne teksty kultury z innymi tekstami zawartymi w tym matriale.

+

+

Napisz dłuższą wypowiedź na min. 200 słów. Wybierz temat!

Napisz przemówienie, w którym przekonasz słucha-czy, że wojna to największe z nieszczęść. W argume-ntacji odwołaj się do fr. ,,Pamiętnika z powstania wa-rszawskiego" M. Białoszewskiego oraz do wybranej lektury obowiązkowej.Wyobraź sobie, że przeniosłeś się do okupowanej Warszawy. Opisz swoje przeżycia w formie karki z pamiętnika. Wykaż się bardzo dobrą znajomością wybranej lektury obowiązkowej..

Zuzanna Fijałkowska

za Twoją pracę

20

Dziękuję

Pewnego dnia nauka stworzy maszynę lub siłę tak przerażającą w swoich możliwościach, tak przejmująco przerażającą, że nawet człowiek, wojownik, który zniesie śmierć i tortury, by zadać tortury i śmierć, zatrwoży się i na zawsze porzuci wojnę.

# data[].attributes.attachment_link.description
red. Z. Fijałkowska Maj Moda na polski Teksty o tematyce wojennej ,,Ziele na kraterze",,Syzyfowe prace" Dziennik Ogłoszenie narracja Lektury o tematyce wojennej 5. Pamiętnik z powstania warszawskiego START Wykonaj za-dania online - kliknij w dłu-gopis W oparciu o podkreślony fragment tek-stu napisz, ja-kie uczucia to-warzyszyły mieszkańcom Warszawy w pierwszych dniach powstania.

# data[].attributes.body
Ćwiczenie

# data[].attributes.attachment_link.description
Sklasyfikuj twierdzenia na prawdziwe i fałszywe.

# data[].attributes.attachment_link.description
Połącz określenia z języka łagrowego z ich objaśnieniami.
opr. Alina Krawczyk

# data[].attributes.body
ĆWICZENIE PODSUMOWUJĄCE

# data[].attributes.body
PRACA DOMOWA

# data[].attributes.headline
Ćwicz czytanie ze zrozumieniem - praca domowa

# data[].attributes.subject
Ćwicz czytanie ze zrozumieniem - praca domowa

# data[].attributes.body
POMNIK Z POPIOŁÓW

# data[].attributes.headline
Praca domowa: U nas w Auschwitzu - karta pracy

# data[].attributes.subject
Praca domowa: U nas w Auschwitzu - karta pracy

# data[].attributes.body
Ćwiczenie umiejętności czytania ze zrozumieniem

# data[].attributes.body
Ćwiczenie tworzenia tekstu własnego - praca indywidualna

# data[].attributes.headline
Refleksja historiozoficzna w "Opowiadaniach" T. Borowskiego

# data[].attributes.subject
Refleksja historiozoficzna w "Opowiadaniach" T. Borowskiego

# data[].attributes.attachment_link.title
Pamiętnik z Powstania Warszawskiego Lektor PL

# data[].attributes.attachment_link.title
Najważniejsze wydarzenia związane z II wojną światową.

# data[].attributes.attachment_link.description
Połącz w pary daty i pasujące do nich wydarzenia.

# data[].attributes.body
Zinterpretuj poniższy rysunek. Swoje rozważania przedstaw klasie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Niebo złote ci otworzę... Ewa Demarczyk - Wiersze wojenne

# data[].attributes.body
PRACA DLA CHĘTNYCH

# data[].attributes.headline
Ćwiczenie umiejętności czytania ze zrozumieniem

# data[].attributes.subject
Ćwiczenie umiejętności czytania ze zrozumieniem

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
© 2022 Prezi Inc. Terms & Privacy Policy

# data[].attributes.attachment_link.title
Copy of "Kto raz tu wszedł, nie wróci do tamtego życia".

# data[].attributes.attachment_link.description
Narracja pierwszoosobowa, narratorem jest więzień Tadek, jego oczy rejestrują epizody jak kamera filmowa jest jednocześnie głównym bohaterem istnieje duża zbieżność między nim a Borowskim(np. to samo imię) utożsamia się ze społecznością obozową uczy się na kursach sanitarnych