# data[].attributes.headline
Ukraińskie ABC. Podcast dla uczniów i nauczycieli

# data[].attributes.subject
Ukraińskie ABC. Podcast dla uczniów i nauczycieli

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ukraińskie ABC. Odcinek 2 Ruś nie oznacza Rosji. Ukraińcy nie są Rosjanami
Od 26 kwietnia br. publikujemy podcasty o historii Ukrainy, przygotowane przez ZNP z redakcją portalu Nowa Europa Wschodnia.
Przez najbliższe 5 tygodni będzie można posłuchać Ukraińskiego ABC! W każdym tygodniu (we wtorek i czwartek) opublikujemy dwa nowe odcinki.
Cykl ma stanowić pomocnik dla nauczycielek i nauczycieli ze szkół, do których dołączyli ukraińscy uczennice i uczniowie. Założyliśmy, że znajomość historii ich kraju ułatwi wzajemne poznanie i zrozumienie.

Przesłuchując nagrania stwierdziliśmy, że niektóre, a może wszystkie (?), można wykorzystać, jako zachętę do dyskusji w klasie, pogłębienia refleksji nad wspólną historią. Dlatego zaproponowaliśmy scenariusze zajęć do każdej rozmowy, a dla ułatwienia pracy nauczycielom i uczniom udostępniamy także transkrypcje każdego odcinka.
UKRAIŃSKIE ABC ODCINEK 2. Scenariusz https://znp.edu.pl/assets/uploads/2022/04/Ukrainskie-ABC_Propozycja-zajec-dla-uczniow.-Odcinek-2_x.docx Słuchaj mądrze. Tekst o pracy z podkastem https://znp.edu.pl/assets/uploads/2022/04/Sluchaj-madrze.-O-pracy-z-podkastem-w-szkole_x.docx Kim są nasi rozmówcy?
Olena Babakowa, doktor historii, dziennikarka, badaczka migracji w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. W latach 2011-2016 była redaktorką Polskiego Radia dla Zagranicy, relacjonowała rewolucję godności oraz wybory na Ukrainie w latach 2014-2015. Jest koordynatorką projektów badawczych i medialnych.

Jacek Kluczkowski, dyplomata, urzędnik państwowy i dziennikarz, od 2005 do 2010 roku ambasador RP w Ukrainie, a od 2011 do 2015 - w Kazachstanie i Kirgistanie. Podczas pomarańczowej rewolucji kierował grupą polskich dyplomatów i ekspertów przygotowujących międzynarodową mediację, Współkierował organizacją pomocy technicznej dla krajów przechodzących transformację (zwłaszcza Ukrainy).
https://znp.edu.pl/assets/uploads/2022/04/Ukrainskie-ABC_Propozycja-zajec-dla-uczniow.-Odcinek-1_x.docx
Kluczowe momenty dla Ukrainy do II wojny światowej

# data[].attributes.attachment_link.title
Ukraińskie ABC. Podcast nr 2 dla uczniów i nauczycieli - ZNP

# data[].attributes.attachment_link.description
Podcasty o historii Ukrainy i Polski oraz o tym, czym jest historia Ukraińskie ABC. Odcinek 2 Ruś nie oznacza Rosji. Ukraińcy nie są Rosjanami Od 26 kwietnia br. publikujemy podcasty o historii Ukrainy, przygotowane przez ZNP z redakcją portalu Nowa Europa Wschodnia. Przez najbliższe 5 tygodni będzie można posłuchać Ukraińskiego ABC!

# data[].attributes.headline
Poradnik na czas niepokoju. Poradnik w formie video, który pozwoli zatroszczyć się o swoje emocje i radzić sobie z lękiem

# data[].attributes.subject
Poradnik na czas niepokoju. Poradnik w formie video, który pozwoli zatroszczyć się o swoje emocje i radzić sobie z lękiem

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Poradnik na czas niepokoju, który pomaga

We współpracy z wybitnymi ekspertami polskiej psychologii, całkowicie pro bono, przygotowaliśmy dla Was poradnik w formie video, który pozwoli zatroszczyć się o swoje emocje i radzić sobie z lękiem, który dotknął nas wszystkich:

Wyzwaniem, z którym obecnie mierzy się każdy z nas, jest odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Każdy człowiek potrzebuje zbudować nowe i adekwatne do sytuacji bezpieczne podstawy, które pomogą nam radzić sobie z lękiem, trwogą i wszystkimi trudnymi emocjami, których doświadczamy. Jak to zrobić? Od czego zacząć?
Naszą misją jest wesprzeć tych, którzy tego potrzebują. Przygotowany przez nas Poradnik jest całkowicie bezpłatny. Zdecydowaliśmy, aby nie pobierać za niego żadnych opłat, podobnie jak nasi Autorzy.
W tym trudnym, pełnym niepokoju czasie jednoczymy siły podejmując działania pomocowe:

Organizujemy zbiórkę solidarnościową wśród pracowników Forum Media Polska; pomoc rzeczowa - koce i komplety pościeli, zabawki, ubrania, żywność, materiały higieniczne, wózek, foteliki samochodowe i łóżeczko turystyczne zostały przekazane na rzecz znajomej ukraińskiej rodziny.

Uruchomiliśmy wsparcie finansowe dla rodzin naszych współpracowników z Ukrainy, którzy pozostają za wschodnią granicą.

Wspieramy pracowników i czytelników naszych czasopism, organizując webinary stanowiące realną pomoc psychologiczną.

Jeśli chcecie razem z nami wspomóc mieszkańców Ukrainy, możecie zrobić to, opłacając dostęp do poradnika w kwocie 10, 30, 50 lub 100 zł brutto. Równowartość 100% przychodów ze sprzedaży Poradnika przeznaczymy na zakup środków medycznych dla walczących o wolność Ukrainy.
Mamy nadzieję, że dostarczona wiedza pomoże Tobie i Twoim bliskim lepiej radzić sobie z trudnymi emocjami i lękiem.
Będzie nam miło, jeśli docenisz naszą inicjatywę oraz zaangażowanie pro bono wybitnych Autorów i wspomożesz naszą inicjatywę. Możesz skorzystać z Poradnika bezpłatnie lub opłacić dostęp do niego.
Równowartość 100% przychodów ze sprzedaży poradnika przeznaczymy na zakup środków medycznych dla walczących o wolność Ukrainy.
Dla tych z Was, którzy wybiorą płatną wersję poradnika przygotowaliśmy niespodziankę - elektroniczne wydanie czasopisma Charaktery.

# data[].attributes.attachment_link.description
We współpracy z wybitnymi ekspertami polskiej psychologii, całkowicie pro bono, przygotowaliśmy dla Was poradnik w formie video, który pozwoli zatroszczyć się o swoje emocje i radzić sobie z lękiem, który dotknął nas wszystkich: Wyzwaniem, z którym obecnie mierzy się każdy z nas, jest odnaleźć się w nowej rzeczywistości.

# data[].attributes.headline
Pomocnik dla opiekunów i rodziców nastolatków: Jak rozmawiać z nastolatkami o wojnie?

# data[].attributes.subject
Pomocnik dla opiekunów i rodziców nastolatków: Jak rozmawiać z nastolatkami o wojnie?

# data[].attributes.headline
Paulina Dudek, "Przecież się od nowa nie urodzę". Dlaczego rodzice nie widzą problemów swoich dzieci?

# data[].attributes.subject
Paulina Dudek, "Przecież się od nowa nie urodzę". Dlaczego rodzice nie widzą problemów swoich dzieci?

# data[].attributes.attachment_link.title
‘Przecież się od nowa nie urodzę’. Dlaczego rodzice nie widzą problemów swoich dzieci?

# data[].attributes.attachment_link.description
To, w jakiej sami jesteśmy sytuacji, jakie są nasze stany emocjonalne, może sprawić, że jedne rzeczy zauważymy łatwiej, a na inne będziemy ślepi i głusi - mówi dr Aleksandra Piotrowska, psycholog.

# data[].attributes.headline
Paulina Dudek, "Ta wojna się kiedyś skończy". Jak rozmawiać z dziećmi i nastolatkami o wojnie w Ukrainie?

# data[].attributes.subject
Paulina Dudek, "Ta wojna się kiedyś skończy". Jak rozmawiać z dziećmi i nastolatkami o wojnie w Ukrainie?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Weekend.gazeta.pl wspólnie z Polską Akcją Humanitarną uruchomiły akcję "Pomocnik". W jej ramach przygotowaliśmy darmowy e-book dla rodziców i opiekunów dzieci i nastolatków, które przechodzą trudny czas, zmagają się z kryzysem psychicznym. *Poniżej publikujemy fragment rozmowy z Mirosławą Kątną. Całość można przeczytać w "Pomocniku" (kliknij w banner poniżej)
Mówimy o nastolatkach, czyli grupie ludzi między 11. a 19. rokiem życia. Jak dobierać komunikat o wojnie do wieku dziecka?

Myślę, że z dziećmi zupełnie małymi, do 6.-7. roku życia, w ogóle niespecjalnie należy o wojnie rozmawiać, chyba że dziecko zapyta, co to jest ta wojna. Wtedy można mu wytłumaczyć, że to jest ogromna awantura. Awantura może być w rodzinie, przedszkolu, szkole, na podwórku, ale też między krajami. Nie trzeba unikać słowa „wojna", ale należy zapewnić dziecko, że nam nic nie grozi. Natomiast jeżeli dziecko nie pyta, to nie róbmy rodzinnej pogadanki o wojnie, Putinie i Rosji.

Z dzieckiem w wieku szkolnym jak najbardziej należy porozmawiać. Ponieważ siedmiolatek może usłyszeć różne rzeczy w szkole lub w telewizji i zadawać bardzo konkretne pytania. Możemy pomóc dziecku uporządkować to, co wie, opowiedzieć historię rozpadu ZSRR, rozłożyć na stole mapę i pokazać, jak było kiedyś, a jak jest dzisiaj. I tu także zapewnić, że my jesteśmy bezpieczni.

Co do nastolatków, to ja bym się nie odważyła powiedzieć, że w rozmowie z 11-latkiem jeszcze trochę infantylizujmy, a z 17-latkiem usiądźmy i pogadajmy otwarcie jak z dorosłym. Każdy rodzic zna - a przynajmniej powinien znać - swoje dziecko: jego wrażliwość, dojrzałość, zainteresowania, wiedzieć, czy na przykład dziecko lubi historię, czy interesują je militaria. Z takim nastolatkiem na pewno można rozmawiać już z innego poziomu. Ale bez względu na to, ile dziecko ma lat, to my, dorośli, jesteśmy odpowiedzialni za jego poczucie bezpieczeństwa. To jest kluczowa teza.

Czego nie należy dziecku mówić?

Na pewno nie wolno panikować, epatować strachem, podsycać go. Nie idźmy w narrację: jutro jedziemy na zakupy, zawalamy piwnicę jedzeniem, benzyną, wypłacamy pieniądze z banku, a z tatą robimy zdjęcia na pamiątkę, bo może zginąć na wojnie. Trywializuję, przepraszam. Ale tego nie róbmy!

Nie wciskajmy też dzieciom informacji o wojnie na siłę. Spotkałam już nastolatków, rozumnych, przytomnych, którzy kompletnie się wojną nie interesują. Nie dlatego, że to są dzieci nieempatyczne, niewrażliwe, tylko istnieje coś takiego jak mechanizm wyparcia. Niektóre dzieci w ten nie do końca świadomy sposób próbują chronić swoje poczucie bezpieczeństwa. Jeśli widzimy to u swojego nastolatka, nie załamujmy rąk, że jest nieczuły i nic go nie obchodzi, tylko uszanujmy, że nasze dziecko nie jest w tej chwili wojną zainteresowane.

I jeśli dziecko nie cierpi w tym czasie na bezsenność, obniżony nastrój, ma apetyt, nie widać, żeby w środku przeżywało coś emocjonalnie trudnego - krótko mówiąc: dajmy mu spokój. Póki samo nie wyrazi gotowości, by porozmawiać, nie wyrywajmy się: siadaj, teraz porozmawiamy o wojnie.
***Macie pytania do Mirosławy Kątnej? Przesyłajcie je na adres: redakcjaweekend@agora.pl. Psycholożka odpowie na nie w programie Q&A Gazeta.pl. Jeśli jest cokolwiek, co budzi Wasze obawy, zachęcamy do kontaktu. Program na żywo można obejrzeć w czwartek o godzinie 12:00 na Gazeta.pl***
[...]

Koleżanka napisała: „Moje dzieci są poza tematem wojny, nie wyrażają obaw. Mają tylko godzinę dziennie na komórce - córka w tym czasie urządza wioskę w grze, a syn aktualizuje informacje o meczach. Za to u znajomych TVN24 leci na okrągło i o niczym innym się nie mówi. Będąc u nich, sama poczułam nastrój grozy".

Myślę sobie, że dzieci pani koleżanki są psychicznie i emocjonalnie bezpieczne. Natomiast w tej drugiej rodzinie wspomniana „atmosfera grozy" powoduje ogromne osłabienie kondycji emocjonalnej dzieci. Na pewno w domu przy dzieciach telewizory powinny być wyłączone. Lepiej, żeby dzieci słuchały informacji płynących z radia, a nie patrzyły na bardzo dramatyczne obrazki. Mamy mechanizm empatii i jeśli widzimy, że ktoś płacze, sami zaczynamy płakać. To nie jest na pewno potrzebne, a dzieci traumatyzuje. Apelowałabym więc, żeby nie oglądać z dziećmi telewizji, nie dyskutować przy dzieciach w dramatyczny czasem sposób: a co będzie, jak on naciśnie ten przycisk, bo jest szaleńcem? Na to bardzo uważajmy.

Odporność psychiczna jest nam potrzebna, bo może nastąpić trudniejszy czas albo przyjść zmęczenie sytuacją. A zmęczenie jest czynnikiem destrukcyjnym. Trzeba swoje siły oszczędzać. Jeśli w rodzinie panuje atmosfera grozy i wszyscy się jej poddali, to bardzo trudno będzie dzieci potem z tego wyprowadzić. Pojęcie stresu pourazowego (PTSD) to nie jest problem tylko żołnierzy wracających z wojny. Taka spanikowana rodzina też będzie doświadczać przez długi czas stresu pourazowego.

Przypomina mi się powódź z 1997 roku. Też kompletnie nie byliśmy na nią przygotowani. Trwało lato, więc dzieci ewakuowane z zalanych domów zawieziono na różne trwające już kolonie i obozy. Często tak, jak stały, bez szczoteczek do zębów, majtek na zmianę. Wizytowałam te miejsca. Pamiętam dziewczynkę, która wpadała w drgawki, kiedy zaczynał padać deszcz. Inna dziewczynka nie pozwoliła sobie umyć głowy - miska z wodą powodowała u niej paniczny lęk. Inna siedziała i kiwała się, powtarzając: „To przez moją babcię". Czuła się koszmarnie winna, bo jej babcia była w grupie osób, które nie zgodziły się na zalanie swojej wsi, by powstrzymać falę powodziową. To są niewyobrażalne historie, jak stres pourazowy potrafi dalej niszczyć dziecko, gdy fizycznie jest ono już bezpieczne.

Wracając do obecnej sytuacji, naprawdę dzieci epatowane zagrożeniami, krzywdami, nieszczęściem, lękiem staną się pacjentami w wyniku stresu pourazowego, prawie jakby były bezpośrednimi uczestnikami wojny. Już nie wspomnę o dzieciach, które były świadkami wybuchów, siedziały w schronach czy stały i ciągle stoją w kolejkach przed granicą.

Przy tej okazji powiedzmy otwarcie, że nie każdy wie, jak sobie radzić, ludzie w różnym stopniu mają napięte emocje i już trzeba myśleć o wsparciu psychologicznym i dzieci, i dorosłych. Jeśli chodzi o dzieci, to jest zadanie dla rodziny i szkoły, żeby dostawały wsparcie, były pod obserwacją, żeby w szkole pod ręką był psycholog do pomocy, zwłaszcza jeśli dziecko już mówi, że się bardzo boi. Żebyśmy nie przegapili tego momentu.

Młodzi ludzie martwią się bardzo różnymi rzeczami - czy u nas też będzie wojna, czy uciekając, zabierzemy psa, chłopcy martwią się powołaniem do wojska. Znajoma 17-latka zobaczyła w telewizji, jak ukraiński tata żegna się z córką, i przepłakała całą noc.

To pokazuje, że wrażliwość i dojrzałość emocjonalna dzieci jest bardzo różna. Jedno dziecko popatrzy na tę wstrząsającą scenę pożegnania z tatą - za którą kryje się ogrom treści - i natychmiast przeniesie to na swoją sytuację. Innego to nie wzruszy. Ale jeżeli wiemy, że właśnie ta scena wywołała w dziecku wstrząs, musimy się do niej konkretnie odnieść: „Tamten tata musi iść walczyć, bo tam jest wojna. Twój tata nie musi, bo u nas wojny nie ma i nie będzie. Nie będziesz musiała żegnać się z tatą". Czy to jest zapewnienie na wyrost? Może jest. Ale jest bezpieczniejsze dla dziecka niż powiedzenie: „No popatrz, niedługo, może za miesiąc, my też będziemy się tak z naszym tatą żegnać". Nie mówmy też: „E tam, jakaś obca dziewczynka płacze, daj spokój, nie myśl o tym". Mówmy: „To jest bardzo smutna historia, współczuję tej dziewczynce. Ale tam są bardzo waleczni ludzie, wiele osób z innych krajów pomaga temu tacie, a my jesteśmy bezpieczni i też możemy im pomóc".

Nie ma co zaprzeczać emocjom, smutkowi. Dziecko chce się wypłakać? Pozwólmy emocjom się wylać. Płacze całą noc? Trudno. Oczywiście jesteśmy przy dziecku, ale nie bagatelizujemy: „Ależ nie płacz, nie mazgaj się, masz być dzielna, odważna". To nie są żadne argumenty.

Samo powiedzenie: „Będzie dobrze", też jest pustosłowiem. Wszystko trzeba podeprzeć racjonalnymi argumentami: „W Ukrainie toczy się wojna. W naszym kraju jej nie będzie, bo my jesteśmy w innej sytuacji. I tyle".

[...]

Wszystko, co dziecko mówi, proponuje, to świetna okazja, by zapytać, co ono właściwie wie o sytuacji.

Tylko pytanie sformułowane „Co ty wiesz o wojnie?" nie jest najlepsze. Zapytajmy raczej: „Słuchaj, czy ty wszystko rozumiesz z tego, co się dzieje? Może chcesz o tym pogadać? Tyle, ile ja rozumiem, tym się z tobą podzielę, bo na kwestiach bardzo specjalistycznych czy strategicznych się nie znam, ale ufam specjalistom. Przypuszczam, że masz wiele wątpliwości. A może ty posiadasz jakieś informacje, których ja nie mam?". To jest potraktowanie dziecka w poważny sposób.

Nastolatkowie mogą mieć na temat wojny w Ukrainie skrajnie inne poglądy niż rodzice. I to może być nowym źródłem domowych konfliktów.

Tu się kłania wiedza, czym się różni fakt od opinii. Z faktami się nie dyskutuje, jeśli mamy na nie dowody, ale opinie czy oceny faktów możemy mieć różne. Szanujmy poglądy dziecka, natomiast odwołujmy się do faktów. Kolejna kwestia: czy aby na pewno umiemy odróżnić fakt od fake newsa? Myślę, że z tym jest potężny problem, bo wszyscy jesteśmy teraz fake newsami zalewani. Więc może warto by było przynajmniej w pigułce powiedzieć, jakie zadanie ma spełnić fake news, a jakie prawdziwa informacja.

A jeśli dziecko ma inne poglądy niż nasze? Trzeba je wysłuchać, niech się wypowie. Zapytać: co jest źródłem takiego twojego poglądu, na czym się opierasz? Przecież my już nie jesteśmy dla nastolatków jedynym autorytetem, ba, nasz autorytet często zbliża się do parteru. Inne osoby, inne źródła stają się znacznie ważniejsze. Ale nie lekceważmy tego i nie mówmy: „Ty gówniarzu, nigdy nie masz racji, co ty tam wiesz o życiu!". Tylko dopytajmy, okażmy zainteresowanie: „A dlaczego tak uważasz? Spróbuj mnie przekonać". Dyskutujmy na argumenty. Na 10 podanych dwa albo osiem może okazać się całkiem sensownych.
***Macie pytania do Mirosławy Kątnej? Przesyłajcie je na adres: redakcjaweekend@agora.pl. Psycholożka odpowie na nie w programie Q&A Gazeta.pl. Jeśli jest cokolwiek, co budzi Wasze obawy, zachęcamy do kontaktu. Program na żywo można obejrzeć w czwartek o godzinie 12:00 na Gazeta.pl***
Może nie znajdziemy kompromisu.

Może nie. Nie chodzi o to, żeby się za wszelką cenę przekonać, ale chociaż dajmy sobie pole i szansę do dyskusji. Nie do awantury, uciszania i „zjechania" nastolatka za jego pogląd.

Nauczmy się szacunku dla cudzych poglądów i pamiętajmy, że żaden pogląd nie może krzywdzić innych. Trzeba zobaczyć, co leży u podstaw argumentacji dziecka, które mówi: „Ja bym wziął karabin i strzelał do Ruskich". O tym koniecznie trzeba dyskutować. Czasem to są dyskusje z pogranicza filozofii, ale nie bójmy się traktować nastolatków jak osoby, które mają już swój system wartości.

A pytanie, dlaczego ten system jest całkiem inny niż wyznawany przez rodzica. To zawsze jest ciekawe. Może zamiast rozmawiać z szacunkiem z dzieckiem, gdy miało 5, 6, 10 lat, odesłaliśmy je do pokoju z komórką? A może nie zauważyliśmy, że dziecko obraca się w kręgach młodzieży faszyzującej? Nie ma dymu bez ognia. Mamy pod wspólnym dachem to nasze ukochane dziecko i ono może nas zaskoczyć.

Rodzice mogą się teraz wiele dowiedzieć o swoich dzieciach?

Tak! Myślę, że los w tej chwili dał nam możliwość, żebyśmy się lepiej poznali i spróbowali nadrobić odrobinę to, czegośmy może do tej pory nie zrobili. Czyli żebyśmy zaczęli patrzeć na dziecko jak na człowieka, który ma swoje emocje, przemyślenia, potencjał i gotowość do działania.
*Całą rozmowę z Mirosławą Kątną można przeczytać w "Pomocniku" (kliknij w banner poniżej) Mirosława Kątna. Przewodnicząca Zarządu Krajowego Komitetu Ochrony Praw Dziecka (ogólnopolskiej organizacji pożytku publicznego), psycholożka, terapeutka, mediatorka, działaczka społeczna. Autorka wielu publikacji, poradników, projektów i materiałów szkoleniowych upowszechniających prawa dziecka i ujawniających ich naruszenia w życiu rodzinnym i społecznym. Pełni rolę konsultantki i ekspertki w projektach i akcjach edukacyjnych dotyczących dzieci, młodzieży i rodzin. Była pierwszym i jedynym „ministrem od dzieci" (Pełnomocniczką Rządu ds. Dzieci). Laureatka Orderu Uśmiechu - jedynego odznaczenia przyznawanego dorosłym przez dzieci. Zawsze powtarza, że nie ma trudnych dzieci, są trudni dorośli. Paulina Dudek. Dziennikarka, redaktorka, twórczyni cyklu mikroreportaży wideo "Zwykli Niezwykli". Nagrodzona Grand Video Awards, nominowana do Grand Press.
Bezpłatna pomoc psychologiczna dla rodziców i dzieci z Ukrainy, osób goszczących uchodźców oraz wolontariuszy

KOPD zwiększył liczbę konsultacji psychologicznych i prawnych dla rodziców i dzieci z Ukrainy, osób goszczących uchodźców oraz wolontariuszy. Komitet od dawna współpracuje z wolontariuszami z Ukrainy, którym teraz potrzebne jest wsparcie. Pomoc jest bezpłatna. Można z niej skorzystać także w formie online. Zadzwoń: 22 626 94 19 lub wyślij e-mail na adres: kopd@kopd.pl lub prawnik@kopd.pl
Więcej informacji na temat bezpłatnej pomocy >>
Działania Komitetu Ochrony Praw Dziecka można wesprzeć przekazując 1 procent lub wpłacając darowiznę tutaj >>

# data[].attributes.attachment_link.title
'Ta wojna się kiedyś skończy'. Jak rozmawiać z dziećmi i nastolatkami o wojnie w Ukrainie?

# data[].attributes.attachment_link.description
Nie wciskajmy dzieciom informacji o wojnie na siłę. Spotkałam już nastolatków, rozumnych, przytomnych, którzy kompletnie się wojną nie interesują. Nie dlatego, że to są dzieci nieempatyczne, niewrażliwe - mówi Mirosława Kątna z Komitetu Ochrony Praw Dziecka*. Publikujemy fragment rozmowy, którą w całości można przeczytać w 'Pomocniku' (link znajduje się w tekście).

# data[].attributes.attachment_link.title
Світова література

# data[].attributes.headline
Książeczka o małym Niko. Książka ta nie ma na celu nauki języka, a pomoc w nawiązaniu relacji tu i teraz.

# data[].attributes.subject
Książeczka o małym Niko. Książka ta nie ma na celu nauki języka, a pomoc w nawiązaniu relacji tu i teraz.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Dwujęzyczność zamierzona | Jak uczyć dzieci języków obcych? | English Speaking Mum

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Specjalnie z myślą o rodzinach goszczących u siebie dzieci z Ukrainy postanowiłam zlecić przetłumaczenie mojej anglojęzycznej książeczki o małym Niko i udostępnić ją za darmo do pobrania.

Mam nadzieję, że trafi do wielu dzieci i wywoła na ich twarzach uśmiech. Z myślą o Polakach, którzy nie znają cyrylicy, a chcieliby poczytać opowiadania dzieciom w domach, w przedszkolach, bibliotekach i na różnych zajęciach, pod tekstem po ukraińsku postanowiłam dodać polską wymowę (akcent zaznaczono tłustym drukiem). Transkrypcja została CELOWO przygotowana w możliwie najprostszej formie, aby była jak najłatwiejsza do odczytania przez Polaków bez zastanawiania się, co znaczą np. apostrofy (o taką wersję prosiły mnie też zainteresowane osoby). Książka ta nie ma na celu nauki języka, a pomoc w nawiązaniu relacji tu i teraz.

Jeśli znacie jakieś grupy ze zbiórkami, będę wdzięczna za udostępnienie adresu tej strony, aby książka mogła trafić do zainteresowanych osób.

# data[].attributes.attachment_link.title
Książka dla dzieci po ukraińsku do pobrania - z wymową - Dwujęzyczność zamierzona | Jak uczyć dzieci języków obcych? | English Speaking Mum

# data[].attributes.attachment_link.description
Specjalnie z myślą o rodzinach goszczących u siebie dzieci z Ukrainy postanowiłam zlecić przetłumaczenie mojej anglojęzycznej książeczki o małym Niko i udostępnić ją za darmo do pobrania. Mam nadzieję, że trafi do wielu dzieci i wywoła na ich twarzach uśmiech. Z myślą o Polakach, którzy nie znają cyrylicy, a chcieliby poczytać opowiadania dzieciom w domach, [...]

# data[].attributes.headline
Natalia Perek, Nowi koledzy w trudnej sytuacji. Jak rozmawiać z dziećmi o uchodźcach z Ukrainy?

# data[].attributes.subject
Natalia Perek, Nowi koledzy w trudnej sytuacji. Jak rozmawiać z dziećmi o uchodźcach z Ukrainy?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jaki bagaż uczuć i emocji mogą przynieść do szkoły uczniowie z Ukrainy? W jaki sposób wpływa na nich sytuacja w Ukrainie i konieczność ucieczki?

Dlaczego nawet pospieszne przygotowanie uczniów i ich rodziców na powiększenie klasy jest bardzo ważne?

W jakim sposób wytłumaczyć najmłodszym, kim są uchodźcy?

O czym rozmawiać z uczniami, aby pomogli nowym kolegom i koleżankom odnaleźć się w klasie?

Jak radzić sobie z kryzysem, gdy polskie dzieci okażą niechęć wobec przybyłych z Ukrainy?

Obejrzyj również poradę:
Ostatnie tygodnie są świetnym dowodem na to, że zmiany mogą następować niezwykle szybko. Nie minęły dwa tygodnie, a w Polsce pojawiło się ponad milion uchodźców szukających bezpieczeństwa i schronienia przed wojną. Dla dorosłego człowieka to sytuacja naruszająca zasoby emocjonalne. Obudziło się napięcie, którego dotąd nie znaliśmy.

Wydawałoby się, że w trzecim roku pandemii hasło ,,nowa rzeczywistość" nie jest wcale niczym nowym. Jednak obecny lęk związany z inwazją to dla żyjących pokoleń uczucie nieznane.

Nikt nie miał szansy przygotować się na nagłe zmiany w życiu społecznym. Tym bardziej zaskoczone mogą być najmłodsze dzieci. Do ich klas i grup przedszkolnych dołączać będą rówieśnicy, którzy musieli w tyle zostawić wszystko. Nie tylko domy, zabawki, przyjaciół, ale i ojców, braci, kuzynów. Czasem całe rodziny.
Naturalną reakcją w tej nienaturalnej sytuacji jest szok i ogromny stres. Małym uchodźcom mogą towarzyszyć im różnorodne, silne uczucia, takie jak:

intensywny strach,

przerażenie,

poczucie bezradności,

labilność nastroju,

silne napięcie w ciele,

nawracające trudne wspomnienia,

kłopoty ze snem, dręczące sny, bezsenność lub nadmierna senność, problemy z utrzymaniem snu,

kłopoty z jedzeniem,

kłopoty w zakresie regulacji potrzeb fizjologicznych,

negatywne myśli i przekonania na temat samego siebie,

druzgocąca tęsknota za utraconym kontaktem z rodziną,

złość,

poczucie winy,

wstyd,

smutek,

nadmierna czujność,

drażliwość,

trudności z zahamowaniem impulsów,

uczucie nierealności otoczenia.

Dodajmy do tego nieuniknioną barierę językową, konieczność adaptacji do nowych, dynamicznie zmieniających się warunków życia. Wyzwań dla maluchów z Ukrainy nie brakuje. A musimy przecież pamiętać, że ich polscy rówieśnicy mierzą się z własnymi uczuciami. Oni również przeżywają w różnorodny sposób niestabilność aktualnej sytuacji.

Dlatego tak istotne jest by wprowadzenie nowego ucznia do klasy, czy grupy przedszkolnej poprzedzić choćby krótkim przygotowaniem. Rozmową, wyjaśnieniem obecnej sytuacji.

W nagłych sytuacjach zakłada się, że nawet chwilowa, niezbyt specjalistyczna pomoc i wsparcie jest lepsza niż jej zaniechanie. Warto spróbować zorganizować spotkanie dla uczniów, do których dołączy uchodźcze dziecko. W idealnej sytuacji dobrze byłoby również zaprosić na oddzielne zebranie ich rodziców, jeżeli to wygodniejsze - takie zebranie można przeprowadzić zdalnie. Dlaczego to ważne? To rodzice będą na bieżąco, w domu, opracowywać z dziećmi nową sytuację - rozmawiając, wyjaśniając, uspokajając. W spotkaniach powinien uczestniczyć psycholog i/lub pedagog szkolny. Jakie tematy poruszyć?

Warto na początek zapytać dzieci, co wiedzą o wojnie. Jak ognia należy unikać nadmiernie lękowej atmosfery. Może ona prowadzić do powtórnej traumatyzacji, jeśli dzieci już przeżyły silny stres związany z wojną. Jak można zadać takie pytanie?

Słuchajcie, ostatnio dużo mówi się o wojnie. Zastanawiam się, jak u was? Czy ten temat też wam towarzyszy?

W różnych mediach sporo się słyszy o wojnie w Ukrainie. Pewnie wiecie, że to całkiem spory, sąsiadujący z Polską kraj. Możemy zobaczyć go na mapie. Obecnie wojna toczy się w dalekich od nas rejonach. Mamy jednak radio, telewizję i Internet, dlatego dużo o niej słyszymy. Co o tym myślicie?

Czasem zdarza się, że kraje ze sobą walczą. Takie decyzje podejmują jednak nie zwykli ludzie, ale władze tych państw, na przykład prezydenci. Wiecie kim jest prezydent? Słyszeliście kiedyś o takiej sytuacji?

Niezwykle istotne jest, by wysłuchać wszystkich wypowiedzi dzieci. Trzeba spróbować nazwać uczucia, jakie im towarzyszą. Na przykład:

To normalne, że wojna sprawia, że się boimy, złościmy. Każdy konflikt tak na nas wpływa, prawda? W tym momencie nic nam nie grozi, ale pewnie te różne informacje budzą niepokój.

To, co należy podkreślić, to że zadaniem dorosłych jest opiekować się dziećmi i pomagać im radzić sobie z różnymi uczuciami.

Przede wszystkim trzeba wyjaśnić dzieciom, kim właściwie są uchodźcy. To słowo może być w ich osobistych słownikach dość nowe, kojarzyć się może różnie, zależnie od tego w jakich kontekstach do tej pory je słyszały. A może być tak, że z uwagi na stosunkowo niedawną sytuację na granicy polsko-ukraińskiej, kojarzy im się negatywnie. Co mówić?

Konflikty zbrojne nie dotyczą dzieci, dzieci nie są niczemu winne ani za nic odpowiedzialne.

Czasem zdarza się, że dzieci i młodzież z państw, w których toczą się wojna przyjeżdżają do innych krajów, by mogli żyć spokojnie. Słyszeliście kiedyś o takiej sytuacji?

Może słyszeliście takie słowo, jak uchodźca? Wiecie kim są?

Uchodźcy to osoby, które nie mogą zostać w swoim kraju czy regionie, bo nie są tam bezpieczne. To ludzie, którzy wędrują do innych krajów i szukają dla siebie nowych, spokojnych domów - na jakiś czas lub na zawsze. Obecnie do Polski przyjechało bardzo wiele osób z Ukrainy, w tym naprawdę dużo dzieci.

Pomocne mogą być pytania:

Jak myślicie, jak się mogą czuć osoby z Ukrainy, które tu przyjechały z rodzinami?

Czego mogą od nas potrzebować?

Co możemy zrobić, by poczuły się tu jak w domu?

Wyobrażam sobie, że dzieciom z innego kraju ciężko jest przyzwyczaić się do nowego otoczenia. Może macie pomysły, jak to zrobić, żeby im było łatwiej?

Jeżeli to możliwe, to rozmowa o ogólnej sytuacji społecznej i przybliżenie pojęcia „uchodźca" powinny poprzedzić poinformowanie dzieci, że w klasie pojawi się nowy uczeń. Dobrze jest porozmawiać:

empatii,

tym, co dzieci mogą zrobić dla nowych kolegów,

jak mogą pomóc uchodźcom w ich szkole.

Łatwiej będzie im się odnieść do konkretnej sytuacji.

Jak powiedzieć dzieciom o tym, że w klasie pojawi się nowy kolega czy koleżanka? W zwyczajny, prosty i łagodny sposób, na przykład:

Nasza szkoła jest dla każdego. Postanowiliśmy pomóc Lenie, która z mamą i siostrami przyjechała z Ukrainy niedawno i pomyśleliśmy, że dobrze mogłaby się poczuć w waszej klasie. Co o tym myślicie?

Niedawno zgłosiła się do nas rodzina Siergieja, chłopca, który przyjechał do Polski z mamą i babcią. Nie mógł zostać we własnym miasteczku, bo obecnie tam jest bardzo niebezpiecznie. Wyobrażam sobie, że może się bać tych zmian. Chcielibyśmy przyjąć go do waszej klasy. Co wy na to?

Dobrze jest zostawić sporo przestrzeni na refleksje i pytania dzieci tak, by nie musiały ich zadawać już w momencie, kiedy nowy kolega dołączy do nich fizycznie.

Zwłaszcza najmłodsi uczniowie mogą nie zdawać sobie sprawy z bariery językowej. Dlatego ważne jest, by opowiedzieć im trochę o języku, jakim posługuje się nowy kolega. Można podać kilka przykładów słów, które brzmią tak samo, albo mogą być mylące. Miłym gestem będzie również nauczyć się wraz z całą klasą kilku prostych wyrażeń, przydatnych w życiu codziennym. Dzisiejsi uczniowie nie będą mieli również kłopotu z posługiwaniem się translatorem - elektronika towarzyszy im niemal od urodzenia.

Przed wprowadzeniem ucznia z Ukrainy do klasy, koniecznie trzeba poruszyć kilka istotnych spraw. Przede wszystkim trzeba uwrażliwić dzieci na to, że ich nowy kolega może nie mieć gotowości dzielenia się swoimi przeżyciami. Potrzebuje czasu, by zadomowić się w nowej szkole. Miło jest jednak zapytać czym się lubi bawić, czy ma wszystkie przybory, czy ma ochotę na wspólny spacer po szkole.

Ciekawość jest naturalną cechą najmłodszych uczniów, warto więc przekierować ją na bezpieczne dla nowego ucznia tory.

Debiutujący uczniowie dość spontanicznie wyrażają swoje emocje. Czasem jest to złość i niezadowolenie, których wyraz może krępować otoczenie. Co robić, jeśli uczeń wyzna na przykład, że nie chce wcale, by ktoś nowy dołączał do klasy? Co powiedzieć? Przede wszystkim warto uzbroić się w cierpliwość i uruchomić pokłady empatii. Spróbować zareagować w prosty i życzliwy sposób, uwzględniając również te trudne dla innych uczucia

Wiesz co, nie dziwię się, że ci trudno. Masz prawo się złościć, że coś się w naszej klasie zmienia. Nie jest łatwo porozumieć się z kimś z innego kraju, możesz się tego obawiać. Dla nikogo to nie jest łatwe, ale może możemy coś zrobić, żebyś się poczuł pewniej?

Zawsze jest czas i miejsce na to, byśmy pogadali o tym, co czujesz. Widzę, że się jakoś denerwujesz, złościsz. A może trochę boisz? Opowiesz o tym, co czujesz?

Zastanawiam się, dlaczego tak zareagowałeś? Ten nowy kolega też może tego nie rozumieć, może się poczuć zdezorientowany. Chodźmy na chwilkę poza klasę i spróbujmy sobie o tym pogadać, co?

Im więcej czasu poświęcą dorośli na rozmowę z uczniami z każdej ze stron - polskimi i uchodźczymi, tym łatwiej będzie stworzyć przyjazne warunki nauki i zabawy dla wszystkich. Nie jest to łatwe, wymaga ogromnej kreatywności i cierpliwości, uważności na różne pozornie drobne sytuacje. Jak w każdej nowej sytuacji nie znamy idealnego rozwiązania. Jednak życzliwe towarzyszenie dzieciom w trudnościach sprawdza się niemal zawsze.

Wykorzystaj scenariusz zajęć:

# data[].attributes.attachment_link.title
Wojna w Ukrainie. Jak rozmawiać z dziećmi o uchodźcach?

# data[].attributes.attachment_link.description
Jaki bagaż uczuć i emocji mogą przynieść do szkoły uczniowie z Ukrainy? W jaki sposób wpływa na nich sytuacja w Ukrainie i konieczność ucieczki? Dlaczego nawet pospieszne przygotowanie uczniów i ich rodziców na powiększenie klasy jest bardzo ważne? W jakim sposób wytłumaczyć najmłodszym, kim są uchodźcy?

# data[].attributes.headline
Eksperci Szkoły Edukacji przygotowali zestaw poradników dla nauczycieli, w których opisują różnice między polską a ukraińską podstawą programową i proponują zadania i aktywności, które pomogą w integracji uchodźczych dzieci.

# data[].attributes.subject
Eksperci Szkoły Edukacji przygotowali zestaw poradników dla nauczycieli, w których opisują różnice między polską a ukraińską podstawą programową i proponują zadania i aktywności, które pomogą w integracji uchodźczych dzieci.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ukraińscy uczniowie w naszej klasie - poradnik dla nauczycieli

# data[].attributes.attachment_link.description
Eksperci Szkoły Edukacji przygotowali zestaw poradników dla nauczycieli, w których opisują różnice między polską a ukraińską podstawą programową i proponują zadania i aktywności, które pomogą w integracji uchodźczych dzieci.

# data[].attributes.headline
Marta Wysocka, Formy wsparcia dla uczniów z Ukrainy. Narzędzia, którymi dysponuje szkoła, organizując kształcenie dla dzieci z Ukrainy, Epedagogika.pl

# data[].attributes.subject
Marta Wysocka, Formy wsparcia dla uczniów z Ukrainy. Narzędzia, którymi dysponuje szkoła, organizując kształcenie dla dzieci z Ukrainy, Epedagogika.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Edukacja i wsparcie dla uczniów z Ukrainy

# data[].attributes.attachment_link.description
Wsparcie dla uczniów z Ukrainy. Zapewnienia ministra edukacji a edukacja proces edukacyjny w praktyce.

# data[].attributes.headline
Małgorzata Swędrowska, dr Magdalena Śniegulska "Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie?"

# data[].attributes.subject
Małgorzata Swędrowska, dr Magdalena Śniegulska "Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie?"

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie? | Q&A | Wraz z redakcjami czasopism Psychologia w Praktyce, Głos Pedagogiczny, Charaktery oraz Małe Charaktery zapraszamy na webinar, na którym pomożemy Ci... | By Zaufany Terapeuta | Facebook

# data[].attributes.attachment_link.description
55K views, 1.2K likes, 820 loves, 4.5K comments, 417 shares, Facebook Watch Videos from Zaufany Terapeuta: Wraz z redakcjami czasopism Psychologia w Praktyce, Głos Pedagogiczny, Charaktery oraz Małe...

# data[].attributes.headline
Marcelina Wnęk, Uczeń cudzoziemski w środowisku szkolnym. Organizacja adaptacji i nauczania

# data[].attributes.subject
Marcelina Wnęk, Uczeń cudzoziemski w środowisku szkolnym. Organizacja adaptacji i nauczania

# data[].attributes.attachment_link.title
Uczeń cudzoziemski w środowisku szkolnym. Organizacja adaptacji i nauczania

# data[].attributes.attachment_link.description
Do Polski co roku przybywa coraz więcej osób spoza jej granic z zamiarem osiedlenia się. Wielu cudzoziemców przybywa z całymi rodzinami, w tym dziećmi, które zgodnie z obowiązującym prawem stają się beneficjentami polskiego systemu oświaty. Zjawisko migracji mimo pandemii nasila…

# data[].attributes.headline
Biblioteka zasobów podręczników i innych materiałów edukacyjnych do podstawy programowej w Ukrainie

# data[].attributes.subject
Biblioteka zasobów podręczników i innych materiałów edukacyjnych do podstawy programowej w Ukrainie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Powyższa wiadomość została wysłana przez system serwisu www.wsip.pl. Aby zrezygnować z otrzymywania wiadomości, prosimy o odesłanie tego e-maila i wpisanie w temacie: rezygnuję lub kliknięcie w link rezygnacji. Jest to równoznaczne z cofnięciem zgody na otrzymywanie informacji handlowych drogą elektroniczną na podany adres e-mail. Administratorem danych osobowych, które mogą być podane w adresie e-mail, są Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, Al. Jerozolimskie 96, 00-807 Warszawa, wpisana do rejestru przedsiębiorców prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000595068, NIP 5272605292, kapitał zakładowy w wysokości 40.736.880,00 złotych (wpłacony w całości), numer rejestrowy BDO: 000114836. W sprawach związanych z przetwarzaniem danych oraz realizacją praw przysługujących osobom, których te dane dotyczą można kontaktować się z administratorem danych kierując korespondencję na adres poczty elektronicznej wsip@wsip.com.pl lub z Inspektorem Ochrony Danych (IOD): iod@wsip.pl. Pełna informacja na temat przetwarzania danych osobowych znajduje się na stronie www.wsip.pl.

# data[].attributes.attachment_link.description
Powyższa wiadomość została wysłana przez system serwisu www.wsip.pl. Aby zrezygnować z otrzymywania wiadomości, prosimy o odesłanie tego e-maila i wpisanie w temacie: rezygnuję lub kliknięcie w link rezygnacji. Jest to równoznaczne z cofnięciem zgody na otrzymywanie informacji handlowych drogą elektroniczną na podany adres e-mail.

# data[].attributes.headline
Portal Miasto Pociech przygotował bazę materiałów edukacyjnych z myślą o ukraińskich uczniach w polskiej szkole

# data[].attributes.subject
Portal Miasto Pociech przygotował bazę materiałów edukacyjnych z myślą o ukraińskich uczniach w polskiej szkole

# data[].attributes.attachment_link.title
Baza darmowych materiałów dla uczniów z Ukrainy i polskich nauczycieli

# data[].attributes.attachment_link.description
Do polskich szkół trafiają pierwsi uczniowie, którzy uciekli z ogarniętej wojną Ukrainy. Nie wszyscy nauczyciele wiedzą jednak, jak z nimi pracować. Wielu szuka pomocy i inspiracji. Dlatego z myślą o nich portal “Miasto Pociech” stworzył bazę materiałów edukacyjnych, które pomogą nauczycielom i uczn…

# data[].attributes.headline
Karty pracy dostępne na childdevelop.com.ua, są podzielone na kategorie tematyczne i wiekowe. Materiały dostępne są bezpłatnie po założeniu konta i zalogowaniu.

# data[].attributes.subject
Karty pracy dostępne na childdevelop.com.ua, są podzielone na kategorie tematyczne i wiekowe. Materiały dostępne są bezpłatnie po założeniu konta i zalogowaniu.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Розвиток дитини

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Емоційний інтелект та види емоцій

Батьки прикладають багато зусиль щоб бачити свою дитину успішною. Найчастіше це розвиток розумових здібностей. Але людина наділена ще й почуттями. Тільки той, хто розуміє свої почуття, вміє контролювати їх і маніпулювати ними може правильно управляти собою та іншими.

Вміння, яке дозволяє розрізняти та розуміти власні види емоцій та емоції інших людей називається емоційний інтелект. Завдяки йому дитина зможе навчитися керувати своїм емоційним станом, контролювати його, прийняти власні почуття. Також навчиться приймати правильні рішення, не нервуючи діяти розсудливо в будь-якій ситуації. Практичні завдання на розвиток емоцій у дітей від Childdevelop стануть відмінним помічником у цьому. Тим більше, що роздрукувати їх Ви можете абсолютно безкоштовно і в будь-який час.

Емоційний розвиток дитини та його особливості

Розвиток дитини одна з головних задач турботливих та люблячих батьків. Це питання залишається актуальним як для багатьох батьків, які ставлять щастя та успіх своєї дитини як свою власну мету, так і для педагогів та вчителів. Адже цього предмету немає у шкільній програмі та у програмі дитячого садка, але цьому питанню слід приділити особливу увагу. Адже емоції для дітей найбільш простий та доступний механізм передачі інформації, і чим краще вони володіють ним, тим простіше буде батькам та педагогам зрозуміти, що в даний момент потрібно дітям. Становлення навичок та емоційного розвитку дитини найбільш активно відбувається саме у віці до семи років, коли дитина більш зацікавлена у пізнанні навколишнього світу, відбувається розвиток інтелекту. Потрібно вловити цей момент та обов'язково виділити час для навчання. Так як розвинений емоційний інтелект допомагає дитині в спілкуванні у садку, успішному навчанні та засвоєнні матеріалу у школі та у вищих навчальних закладах.

Практичні завдання на розвиток емоцій у дітей від Childdevelop

Для правильного розвитку емоційного інтелекту у дитини необхідно приділити увагу практичним завданням на розвиток емоцій у дітей від Childdevelop. Завдання допоможуть розвинути емоційний інтелект дитини різної вікової групи. Рекомендуємо ознайомиться та завантажити їх з нашого сайту і почати займатися вже сьогодні. Для цього незабудьтесь зареєструватися на сайті. І як тільки у нас з'являться нові завдання - ми повідомимо про це Вам поштою!

Слід зауважити, що психологія емоцій була відкрита за кордоном нещодавно, але ця концепція швидко розвивається та набирає своїх прихильників на території країн Європи. Все частіше на просторах всесвітньої мережі можна знайти статті про користь та важливість такого поняття як розвиток емоційного інтелекту у дітей. Тому і ми не могли обійти дане питання стороною та приділили йому особливу увагу і підбирали завдання з особливою скрупульозністю та ретельністю.

Емоційний розвиток дитини з сайтом Childdevelop

Зробити процес розвитку емоційного інтелекту веселим та цікавим допоможуть спеціальні практичні завдання від Childdevelop. Вони допоможуть відслідковувати розвиток емоцій, допоможуть навчити дитину висловлювати свої емоції. Разом з дітьми Ви також навчитесь пізнавати нові межі своїх емоцій. Практичні завдання будуть цікаві як дітям, так і дорослим. Адже у Вас з'явиться можливість навчатися та грати з дітьми одночасно. Досить просто завантажити емоції людини в картинках для дітей, роздрукувати їх. Для цього Вам знадобитися всього лише пару хвилин вільного часу. Потім можна пограти з дитиною в театр чи магазин та спробувати зобразити емоцію на зображенні, використовувати різні головоломки і радість головоломка в тому числі. Позитивні емоції дітей Вам гарантовані, а також хороші оцінки в школі та гарні відгуки від педагогів. Завдання по нашій програмі допоможуть зміцнити особистість і будуть сприяти профілактиці проблем у розвитку, депресій, проявів жорстокості та інших негативних явищ. Виховання доброти, чуйності, посидючості, прагнення доводити почате до кінця є частиною щоденних занять з дітьми.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
розвиток емоційного інтелекту у дітей

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
емоційний інтелект

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
емоційний розвиток дитини

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
емоції для дітей

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
розвиток емоцій

# data[].attributes.attachment_link.title
Емоційний інтелект і його розвиток у дітей - завдання скачати

# data[].attributes.attachment_link.description
Батьки прикладають багато зусиль щоб бачити свою дитину успішною. Найчастіше це розвиток розумових здібностей. Але людина наділена ще й почуттями. Тільки той, хто розуміє свої почуття, вміє контролювати їх і маніпулювати ними може правильно управляти собою та іншими. Вміння, яке дозволяє розрізняти та розуміти власні види емоцій та емоції інших людей називається емоційний інтелект.

# data[].attributes.headline
"Glina" - seria materiałów do pracy z dziećmi od 2 do 13 lat na temat Ukrainy

# data[].attributes.subject
"Glina" - seria materiałów do pracy z dziećmi od 2 do 13 lat na temat Ukrainy

# data[].attributes.attachment_link.title
Глина. Українознавчі воркбуки

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
PICK - Електронні підручники

# data[].attributes.attachment_link.title
Биология 8 класс Задорожный 2016

# data[].attributes.attachment_link.description
Біологія. Підручник для 8 класу загальноосвітніх навчальних закладів з навчанням російською мовою. . • Автор: К.М.Задорожний • Видавництво: ”Ранок” • Рік видання: 2016 • Сторінок: 240 • Формат файлу: pdf

# data[].attributes.headline
Materiały dla nauczycieli dotyczące Ukrainy

# data[].attributes.subject
Materiały dla nauczycieli dotyczące Ukrainy

# data[].attributes.attachment_link.title
Materiały dla nauczycieli dotyczące Ukrainy

# data[].attributes.attachment_link.description
Pobierz materiały dla nauczycieli dotyczące Ukrainy

# data[].attributes.headline
Jak uczyć dzieci z Ukrainy? Wspieranie i uczenie dzieci uchodźców

# data[].attributes.subject
Jak uczyć dzieci z Ukrainy? Wspieranie i uczenie dzieci uchodźców

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak uczyć dzieci z Ukrainy? Wspieranie i uczenie dzieci uchodźców

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Prezentujemy krótki poradnik, dzięki któremu sprawniej zorganizujecie pracę w szkole, gdy pojawią się w niej uczennice i uczniowie z Ukrainy:

Zależy nam na tym, żeby fundament tego nowego szkolnego domu dla uchodźców był trwały i stabilny, żeby służył zbudowaniu wspólnoty pełnej wzajemnego zaufania. Składa się na niego pięć podrozdziałów z praktycznymi wskazówkami oraz informacja o kolejnych planowanych przez ZNP działaniach.

PORANIK
Drogie Koleżanki i Koledzy,
przygotowaliśmy dla Was krótki poradnik, który - mamy nadzieję - pomoże Wam zorganizować pracę w szkole, gdy pojawią się w niej uczennice i uczniowie z Ukrainy. Pisaliśmy go w pośpiechu, ponieważ sytuacja wymaga od nas pilnych działań, dlatego przepraszamy za wszelkie niedoskonałości. Zależało nam na tym, żeby nie był to tekst obszerny, ale taki, który można przeczytać szybko i szybko wykorzystać te wskazówki, które uznacie za przydatne.

Traktujemy ten materiał jako tekst otwarty, możecie go codziennie uzupełniać swoimi pomysłami i przykładami dobrej praktyki, a także opisami własnych działań.

Pod publikacją znajdziecie link do platformy, na której możecie dzielić się swoimi doświadczeniami i inspirować innych.

Opracowując nasz poradnik, korzystaliśmy z doświadczenia niemieckich koleżanek i kolegów, którzy w 2014 i 2015 roku stanęli wobec ogromnego napływu dzieci uchodźczych i z dnia na dzień klasy ich powiększały się o kilkoro, a czasem nawet o kilkanaścioro uczniów. Zwracali oni uwagę, że początkową empatię i gotowość niesienia pomocy po kilku tygodniach zastąpiły inne emocje, spowodowane brakiem wsparcia, ogromnym poczuciem odpowiedzialności i przeciążeniem pracą, a także obawami, czy podejmowane działania są słuszne, czy nie szkodzą.

Przygotowując te materiały, mieliśmy dwa cele:

stworzenie dla uchodźców, uczennic i uczniów bezpiecznego środowiska edukacyjnego, stąd tytuł poradnika Nasza szkoła waszym domem,

wsparcie dla naszych koleżanek i kolegów.

Zależy nam na tym, żeby fundament tego nowego szkolnego domu dla uchodźców był trwały i stabilny, żeby służył zbudowaniu wspólnoty pełnej wzajemnego zaufania. Składa się na niego pięć podrozdziałów z praktycznymi wskazówkami oraz informacja o kolejnych planowanych przez ZNP działaniach (w podrozdziale 6):

1. Nasza szkoła przyjaznym centrum informacji

2. Komunikacja - język nasz powszedni

3. Pierwsze wrażenie - lekcje powitalne, zapoznanie

4. Rodzice - nasi partnerzy i sprzymierzeńcy

5. Centrum psychologicznego wsparcia - nauczyciele specjaliści

6. Co w najbliższych dniach?

1. Nasza szkoła przyjaznym centrum informacji

W Polsce już dzisiaj uczy się około 60 000 uczniów i uczennic z Ukrainy, co oznacza, że w wielu polskich szkołach są ukraińscy uczniowie, którzy dobrze mówią po polsku. Ich pomoc oraz doświadczenie osób, które z nimi pracują, mogą być bezcenne w momencie pojawienia się w szkole nowych uczennic i uczniów z Ukrainy. Dlatego już dziś:

Warto się spotkać z tymi uczennicami i uczniami w obecności ich rodziców i ustalić, czy zgodzą się na pełnienie roli liderów wsparcia w grupach. Przy okazji można zapytać, czy w rodzinach tych uczniów nie ma osób, które mogłyby przez jakiś czas pełnić rolę asystentów międzykulturowych.

Utworzyć grupy robocze, złożone z polskich i ukraińskich uczniów, które przygotują elementy wizualne i teksty w języku ukraińskim, pozwalające oswoić się nowym przybyszom ze szkolnym otoczeniem: tabliczki na drzwi, np.: pracownia fizyczna, stołówka, świetlica, biblioteka etc. Jeśli w przestrzeni szkolnej znajdują się inne informacje, instrukcje, biogram patrona szkoły - warto umieścić obok ukraińskie tłumaczenie tych tekstów.

Przygotować informację o polskim systemie szkolnym, uwzględniając także język młodzieżowy, żeby nowa koleżanka lub kolega wiedzieli, że „baba od histy" to nauczycielka historii.

Zrobić rekonesans, np. w ramach pracy domowej z wiedzy o społeczeństwie, i sprawdzić, czy w okolicy znajduje się punkt pomocy dla uchodźców, czy w poradni lekarskiej ktoś z personelu medycznego mówi po ukraińsku. Podczas takiego rozpoznania warto poszukać gotowych informacji po ukraińsku; wiele samorządów przygotowało takie materiały, a także strony internetowe dla turystów lub ukraińskich pracowników. Zebrane informacje o ważnych dla uchodźców miejscach z danymi teleadresowymi, godzinami otwarcia (mapką) można przedstawić w formie plakatu lub miniinformatora.

Przygotować tablicę informacyjną, gdzie można umieszczać bieżące wiadomości dla opiekunów uczennic i uczniów z Ukrainy. Na tej tablicy, za zgodą dyrekcji szkoły, rodzice polskich uczniów też mogą zgłaszać np. oferty pomocy, pracy etc.

Przygotować miejsce, gdzie opiekunowie, którzy przyszli odebrać dzieci, mogą na nie oczekiwać. To bardzo ważna kwestia. Nasi niemieccy koledzy zwracali uwagę na fakt, że wiele dzieci po przebytej traumie, jaką była ucieczka i późniejsza podróż, już pod koniec lekcji zdradzało zaniepokojenie, czy bliscy będą ich oczekiwać, czy odbiorą ze szkoły, i reagowało nawet silnymi napadami lęku, jeśli wśród oczekujących nie dostrzegało od razu znajomych twarzy. Wskazanie miejsca dla oczekujących na dzieci w dobie pandemii wiąże się z dodatkowymi trudnościami. Szkoła powinna to rozwiązać w przyjazny sposób.

Znaleźć szkoły, nauczycieli i uczniów, którzy od dawna pracują z uczniami z doświadczeniem migracji i uchodźcami, a następnie poprosić o radę, gotowe rozwiązania, być może wsparcie w czasie realizacji tych samych lub podobnych aktywności w waszej szkole.

2. Komunikacja - język nasz powszedni

O informacjach w języku ukraińskim umieszczonych w przestrzeni publicznej już pisaliśmy. Osobnym wyzwaniem jest codzienne komunikowanie się z uczniami na lekcji. To temat do przeanalizowania przez radę pedagogiczną. Przyjęte rozwiązania powinny dotyczyć wszystkich nauczycieli, choć zapewne w różnym stopniu. Co można zrobić? O czym pamiętać?

· Warto zadać sobie trud i nauczyć się poprawnie wymawiać imiona i nazwiska nowych uczennic i uczniów. Zapewne wiele z nich będzie łatwych do wymówienia. Wiele imion ma swoje odpowiedniki i w tym kryje się pułapka. Zanim zaczniemy nazywać Oleksandra Aleksandrem, czy Alkiem, a Irinę - Irenką, trzeba zapytać, czy dzieci się na to godzą. Ich imię to niezwykle ważny element tożsamości, przypomnijmy sobie, jak wielu z nas reaguje, kiedy nawet dobry znajomy z Niemiec mówi do nas Dorothea zamiast Dorota, a o Warszawie mówi Warschau. I tu uwaga, proszę, pamiętajcie, że miasta z dawnych kresów wschodnich mają ukraińskie nazwy. Tu też powinniśmy się wykazać empatią i najlepiej od razu wyjaśnić sprawę. Często wystarczy zwykłe pytanie: czy mogę tak do ciebie mówić?, po polsku na Lviv mówimy Lwów, czy to jest OK?, by zapobiec poczuciu dyskomfortu i wyobcowania.

· Polski i ukraiński to nie jedyne języki komunikacji. Pamiętajmy, że Ukraińcy i Polacy uczą się w szkołach tych samych języków nowożytnych - angielskiego, niemieckiego, francuskiego. Bardzo wielu dobrze mówi po rosyjsku albo świetnie ten język rozumie. Pytanie, czy tym językiem będą chcieli mówić.

· Dużą rolę mogą odegrać nauczyciele języków obcych, przygotowując wspólnie z uczniami pochodzenia ukraińskiego słowniczki podstawowych zwrotów, przydatnych w codziennym życiu, np. ukraińsko-angielsko-polskie.

· Nauczyciele języka polskiego - choć to oferta nie tylko dla nich - mogą się zaangażować w nauczanie języka polskiego jako obcego. To oczywiście wymaga odpowiedniego przygotowania. W najbliższym czasie przygotujemy odpowiednie webinaria z ekspertami. Warto rozważyć, czy tych podstawowych lekcji czytania i pisania nie należałoby zorganizować dla uczniów i ich opiekunów.

· Warto się także zastanowić nad wprowadzeniem dla chętnych zajęć z języka ukraińskiego. Tego typu zajęcia mogą mieć formę uczenia się wzajemnie od siebie - polskie dzieci uczą ukraińskie polskiego i odwrotnie (peer learninig); mógłby je przygotować nauczyciel języka obcego i język obcy mógłby być językiem instrukcji. Niedostatecznie doceniamy fakt, że na rynku pracy znajomość ukraińskiego jest cenioną umiejętnością ze względu na coraz szerszą współpracę i obecność w Polsce ukraińskich pracowników i studentów.

3. Pierwsze wrażenie - lekcje powitalne, zapoznanie

Mile widziane będzie przywitanie „Nowaków", jak ich określa białoruska działaczka Jana Shostak, słodyczami, podarowanie maskotki, zestawu zeszytów i materiałów piśmienniczych etc. Środki na to mogą pochodzić z lokalnych lub ze szkolnych zbiórek.

· Planując grę zapoznawczą dla uczniów w klasie, należy zastanowić się nad wyborem techniki, która uwzględni barierę językową; może to być np. przygotowanie wizytówki z imieniem i nazwiskiem, miastem pochodzenia, ale także ilustracją przedstawiającą hobby, ulubione danie etc. Chodzi o dobór takich tematów, które łatwo przedstawić na rysunku i opowiedzieć prostymi słowami. Tzw. internacjonalizmy (pizza, hip-hop) będą tu bardzo pomocne.

· Pomyślcie o wspólnym zwiedzaniu okolicy. Taka wycieczka (lub cykl wycieczek), zależnie od potrzeb i wielkości danej miejscowości, nie musi tradycyjnie koncentrować się na obiektach, z których jesteśmy dumni i które pokazujemy turystom. Wycieczki mogą być tematyczne, np. adresy ważne na co dzień (sklepy, apteki, ośrodek zdrowia), miejsca, które lubimy (place zabaw, park, zoo, dom kultury).

· Przygotujcie swoich uczniów na przyjazd uchodźców, organizując lekcje na temat uchodźstwa i migracji, losów Polaków na uchodźstwie. Wiele materiałów i propozycji znajdziecie w materiale, który będzie dostępny od jutra.

· Ciekawym rozwiązaniem byłyby zajęcia, wydarzenia kulturalne organizowane przez dzieci ukraińskie, a opowiadające o życiu w Ukrainie, odwołujące się do ich tekstów kultury, opowiadające o zwyczajach.

· Interesujące mogłyby być zajęcia w grupach mieszanych, podczas których uczestnicy rozmawialiby o najważniejszych znakach / symbolach, które ich w jakiś sposób wyróżniają - najważniejsi piłkarze, najlepsza muzyka, najciekawsze seriale, najfajniejsze zabawy...

4. Rodzice - nasi partnerzy i sprzymierzeńcy

Bardzo ważnym sprzymierzeńcem w podejmowanych przez szkołę działaniach będą rodzice. Bardzo ważne jest włączenie ich od samego początku do wspólnych przedsięwzięć:

· Zorganizujcie zebrania z rodzicami wszystkich klas, nie tylko tych, do których trafią dzieci z Ukrainy. Powiedzcie im, jak jest ważna ich postawa i pomoc; poproście, żeby doceniali wysiłki swoich dzieci, okazywali zainteresowanie tym, o czym dzieci mówią po powrocie ze szkoły, chwalili swoje dzieci za wsparcie i zaangażowanie okazywane uchodźcom, mówili dzieciom, że są z nich dumni. Podkreślcie, jak ważne jest reagowanie przez nich na słowa lub komentarze, wyrażające negatywne postawy wobec uchodźców. Powiedzcie rodzicom, że na nich liczycie.

· Zorganizujcie wspólnie z radą szkoły lub radą rodziców spotkanie z „Nowakami". Potraktujcie to jak spotkanie integracyjne, podczas którego opowiadamy o sobie. Warto skorzystać z technik pracy grupowej i zajęć kreatywnych, które pozwolą się oderwać od typowych ról, jakie pełnimy podczas takich spotkań, i ułatwią nawiązanie relacji.

· Opiekunowie - matki, babcie, czasem członkowie dalszej rodziny, którzy przyjechali z dziećmi do Polski, to osoby, które także warto włączyć do współpracy. Może jest wśród nich nauczycielka, nauczycielka-specjalistka, lekarka, pielęgniarka, informatyczka, słowem: osoba, której pomoc by się przydała - skorzystajcie z tego. Ich obecność w szkole - w klasie, świetlicy, bibliotece, na stołówce - da im poczucie przydatności i sprawstwa, a uczennicom i uczniom z Ukrainy da świadomość, że są bezpieczni. Można ustalić z nimi grafik dyżurów.

5. Centrum psychologicznego wsparcia - nauczyciele specjaliści

Sytuacja, w której żyjemy od dłuższego czasu (edukacja zdalna, choroby, niekiedy śmierci, permanentny brak stabilizacji), powoduje, że znaczna część uczniów, ale też nauczycieli oraz rodziców potrzebuje pomocy psychologicznej. Pojawienie się osób z doświadczeniem migracji, a co gorsza, świadomość powodów, dla których osoby te znalazły się w Polsce, sprzyja pojawianiu się w naszych głowach poczucia niesprawiedliwości, straty oraz strachu.

· Wydaje się, że większość specjalistów (psychologów, pedagogów) nie jest przygotowana do pracy z takimi wyzwaniami. Zanim zaczniemy od nich wymagać, by się zajęli profesjonalnie tym problemem, warto najpierw zapytać, w jakim stopniu są do tego gotowi. Jak ewentualnie można by im pomóc, by skutecznie sprostali pokładanym w nich oczekiwaniom.

· Z reguły większe spektrum doświadczeń w pracy z traumą czy doświadczeniem migracji mają pracownicy lokalnych poradni psychologiczno-pedagogicznych. Każda szkoła ustawowo współpracuje z przynajmniej jedną tego typu placówką. Warto skontaktować się z przedstawicielami tych instytucji i ustalić możliwości oraz strategie działania w poszerzaniu kompetencji skutecznej pracy na rzecz osób z doświadczeniem migracji, na ogół też z traumą rozbitej rodziny, wojny i związanych z nią strat.

· Warto poszukać też działających w okolicy organizacji pozarządowych, które mogłyby wspomóc szkoły i nauczycieli w pracy na rzecz dzieci z doświadczeniem migracji oraz ich rodzin. To istotne i na ogół bardzo profesjonalne środowisko fachowców, którzy nie tylko znają merytoryczny wymiar potrzeb osób z doświadczeniem migracji i towarzyszących im traum, ale też są bardzo sprawni logistycznie. Mogą stanowić naprawdę znaczącą pomoc w poszukiwaniu sposobów ułatwiających rozwiązanie konkretnych problemów, które na pewno się pojawią, a z którymi często nie będziemy wiedzieli, jak sobie poradzić.

6. Co w najbliższych dniach?

W kolejnych dniach oczekujcie od nas:

wskazówek, jak uczyć języka polskiego jako obcego;

informacji, jak rekrutować osoby, które mogą czasowo pełnić funkcję asystentów międzykulturowych, i w ogóle krótkiego kompendium wiedzy o roli i zadaniach asystentów, przepisach prawnych regulujących ich pracę w szkołach, sposobie finansowania etc.;

webinariów lub podcastów z wybitnymi ekspertami na temat historii Ukrainy i szeroko rozumianej problematyki ukraińskiej, w tym stosunków polsko-ukraińskich;

lekcji historii o Ukrainie, przygotowanej przez nauczycieli historii dla uczniów i uczennic;

lekcji na temat kultury i norm społecznych towarzyszących codziennemu życiu Ukraińców;

lekcji dotyczącej metod dezinformacji w internecie, a także o tym, jak rozpoznawać fejki o wojnie, a przygotowanej przez nauczycieli historii dla uczniów i uczennic.

Możecie tutaj opisać swoje działania i podzielić się dobrymi praktykami!

# data[].attributes.attachment_link.title
Poradnik "Nasza szkoła Waszym domem" - ZNP

# data[].attributes.attachment_link.description
Prezentujemy krótki poradnik, dzięki któremu sprawniej zorganizujecie pracę w szkole, gdy pojawią się w niej uczennice i uczniowie z Ukrainy: Zależy nam na tym, żeby fundament tego nowego szkolnego domu dla uchodźców był trwały i stabilny, żeby służył zbudowaniu wspólnoty pełnej wzajemnego zaufania.

# data[].attributes.headline
Materiały dydaktyczne do nauki języka polskiego - dla dzieci

# data[].attributes.subject
Materiały dydaktyczne do nauki języka polskiego - dla dzieci

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Materiał powstał w ramach projektu Wsparcie materialne i edukacyjne dla cudzoziemców ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce” współfinansowanego środków Programu Krajowego Funduszu Azylu Migracji i Integracji.

Materiały nie zawierają komponentu dźwiękowego.

Materiały opracowano przede wszystkim na potrzeby małoletnich cudzoziemców, ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce. Jednakże, mogą one być wykorzystane także do nauczania innych grup cudzoziemców, do czego zachęcamy.

Materiały
Poradnik metodyczny small
Poradnik-metodyczny​_small.pdf 14.34MB Podręcznik do nauki języka polskiego dla dzieci i młodzieży rozpoczynających naukę w polskiej szkole small
Podręcznik-do-nauki-języka-polskiego-dla-dzieci-i-młodzieży-rozpoczynających-naukę-w-polskiej-szkole​_small.pdf 58.47MB

# data[].attributes.attachment_link.title
Materiały dydaktyczne do nauki języka polskiego - dla dzieci - Urząd do Spraw Cudzoziemców - Portal Gov.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał powstał w ramach projektu Wsparcie materialne i edukacyjne dla cudzoziemców ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce” współfinansowanego środków Programu Krajowego Funduszu Azylu Migracji i Integracji.

# data[].attributes.headline
Materiały edukacyjne do wykorzystania w pracy z uczniami z Ukrainy

# data[].attributes.subject
Materiały edukacyjne do wykorzystania w pracy z uczniami z Ukrainy

# data[].attributes.attachment_link.title
Materiały edukacyjne do wykorzystania w pracy z uczniami z Ukrainy – Kuratorium Oświaty w Katowicach

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiały edukacyjne do wykorzystania w pracy z uczniami z Ukrainy

# data[].attributes.headline
Eksperci portalu Epedagogika przygotowali kilkanaście materiałów dotyczących pracy z uczniami z Ukrainy.

# data[].attributes.subject
Eksperci portalu Epedagogika przygotowali kilkanaście materiałów dotyczących pracy z uczniami z Ukrainy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zestaw kart pracy dla dzieci z Ukrainy. Dziecko poznaje postać Olka, chłopca, który boi się zasnąć sam. Materiały są przeznaczone do wykorzystania przez nauczycieli i specjalistów władających językiem ukraińskim. Bardzo ważne jest, aby efekty pracy ucznia zostały omówione. Proponowane ćwiczenia mają pomóc dziecku wyrazić lęk, poprzez narysowanie tego, czego się boi. Następnym krokiem będzie opanowanie niepokoju poprzez wizualizację szafy, w której można zamknąć niepokojące obrazy. Dziecko tworzy również postać strażnika, który opiekuje się strachami - dzięki temu wie, że dorosły może mu w tym pomóc. Ostatnie zadanie polega na identyfikacji źródeł lęku, poprzez stworzenie zawartości własnej „szafy". Karty pracy przeznaczone dla dzieci w wieku 7-10 lat.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zestaw kart pracy dla dzieci z Ukrainy. Dziecko poznaje postać Olka, chłopca, który boi się zasnąć sam. Materiały są przeznaczone do wykorzystania przez nauczycieli i specjalistów władających językiem ukraińskim. Bardzo ważne jest, aby efekty pracy ucznia zostały omówione. Proponowane ćwiczenia mają pomóc dziecku wyrazić lęk, poprzez narysowanie tego, czego się boi.

# data[].attributes.headline
Uczeń z Ukrainy – etapy adaptacji i formy wsparcia oferowane przez wychowawcę

# data[].attributes.subject
Uczeń z Ukrainy – etapy adaptacji i formy wsparcia oferowane przez wychowawcę

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Z artykułu dowiesz się m.in.:

Jak krok po kroku wprowadzać dzieci cudzoziemców do polskiej szkoły

Co zrobić, aby pomóc nowemu uczniowi zintegrować się z klasą

Dlaczego w procesie kształcenia dzieci cudzoziemskich ogromne znaczenie ma współpraca z rodzicami

Skorzystaj z kart pracy:

Wykorzystaj także scenariusz zajęć dla uczniów klas V-VIII szkoły podstawowej, przygotowujących się do przyjęcia do klasy ucznia pochodzącego z Ukrainy:

W pierwszej kolejności należy poznać ucznia i jego rodzinę, zapytać czym interesuje się dziecko, jakie ma uzdolnienia. Z czasem można to wykorzystać, żeby wzmocnić pozycję ucznia w klasie.

Warto, aby wychowawca przynajmniej w minimalnym stopniu zapoznał się z kulturą ukraińską. Może się wydawać, że kultura polska i ukraińska są do siebie podobne z uwagi na wspólne, słowiańskie pochodzenie. Jednak mimo wielu podobieństw, istnieją między nimi istotne różnice, z których warto zdawać sobie sprawę.

Warto dowiedzieć się z której części Ukrainy pochodzi uczeń. Jeżeli okaże się, że jest z zachodniej części kraju, graniczącej z Polską, to można się spodziewać, że szybciej przyswoi język i będzie wiedział więcej na temat kultury polskiej. Świadomość kultury polskiej przyspiesza proces kształcenia dzieci cudzoziemskich.

W zachodniej części Ukrainy używany jest dialekt w którym często pojawiają się polskie zamienniki. Na przykład zamiast morozywo - lody, zamiast perukar - fryzjer. Dodatkowo język ukraiński ze wszystkich słowiańskich języków najbardziej jest podobny do polskiego, bo aż w 70%. Natomiast dzieci ze środkowej, wschodniej, północnej i południowej Ukrainy częściej mogą nie mieć styczności z kulturą i językiem polskim, chyba że ktoś z rodziny jest Polakiem lub dziecko uczęszczało na kurs nauki języka polskiego.W tym przypadku proces kształcenia dzieci może przebiegać nieco inaczej.

Zapoznając się z kulturą ukraińską warto dowiedzieć się o kwestiach łączących Ukraińców i Polaków, np. podobne stroje ludowe, wspólna organizacja Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej 2012, gościnność obu narodów, podobieństwo kuchni.

Wszystkie pozytywne podobieństwa przydadzą się podczas przygotowywania klasy na przyjście do szkoły uczniów cudzoziemskich.

Wychowawca powinien być także przygotowany na incydenty związane z agresywnymi zachowaniami. Już w podstawówce zdarza się, że nowy kolega jest wyzwany od „banderowca". W takiej sytuacji trzeba porozmawiać z uczniem, który obraża obcokrajowca. Można także poprosić historyka o przeprowadzenie lekcji na temat stosunków polsko-ukraińskich lub psychologa/pedagoga szkolnego o przeprowadzenie zajęć na temat tolerancji i ksenofobii (adekwatnie do wieku uczniów).

W skrajnych przypadkach potrzebna może okazać się też rozmowa z rodzicami, którzy często przenoszą swoje poglądy polityczne na dzieci.

Integracja z klasą jest najważniejszą i zarazem najtrudniejszą częścią pracy dla wychowawcy. Jeżeli uczeń zintegruje się z zespołem klasowym, będzie czuć się bezpiecznie, będzie osiągać lepsze wyniki w nauce oraz uzyska wsparcie rówieśników.

Przygotowanie klasy na przyjście nowego ucznia można zacząć od lekcji wychowawczej na której będą poruszane tematy tolerancji, różnic kulturowych. Na kolejnych zajęciach można opowiedzieć uczniom ciekawostki na temat kultury ukraińskiej lub zrobić mały quiz dotyczący Ukrainy, na przykład dzieci powinny rozpoznać z jakiego kraju jest flaga lub puścić piosenkę w języku ukraińskim i dzieci zgadują co to za język.

Warto dać uczniom możliwość zadawania pytań. Może być tak, że uczniowie z domu wynieśli jakieś negatywne skojarzenia, a wychowawca będzie miał możliwość wytłumaczyć wszystkie wątpliwości. Ponadto często w pytaniach dzieci pojawiają się bardzo ważne dla nich kwestie nad którymi dorośli nie zastanawiają się.

Pod koniec zajęć wychowawca może zaintrygować uczniów i powiedzieć, że ma dla nich niespodziankę: lekcja o kulturze ukraińskiej była celowa i przygotowujemy się na przyjście nowego ucznia. Można zaproponować, żeby dzieci nauczyły się kilku słów w języku ukraińskim na przykład:

Dodatkowo, można poprosić jednego z uczniów o wsparcie i przydzielić mu za zadanie oprowadzenie ucznia-obcokrajowca po szkole.

Do takiego zadania można wybrać tzw. „łobuza" klasowego lub dziecko niezbyt lubiane w klasie, tym sposobem powierzając tak ważne zadanie, podniesiemy jego status w klasie.

Zazwyczaj dzieci są bardzo podekscytowane pojawieniem się kogoś nowego w klasie, więc prawdopodobnie będą chętnie opiekować się nowym uczniem.

Nauka ucznia - obcokrajowca wymaga indywidualnego podejścia od każdego nauczyciela. Najprawdopodobniej, największe trudności będzie sprawiać nauka języka polskiego, natomiast uczeń może być uzdolniony w kierunku matematycznym lub języku angielskim, co należy wyróżniać, dodając dziecku pewności siebie.

Podkreślając zdolności ucznia - obcokrajowca w innych przedmiotach, stawiamy akcent na jego mocne strony, dziecko nie ma wtedy poczucia bezradności, nieustannej porażki, jest bardziej zmotywowane do nauki.
Warto by nauczyciele pracujący z dziećmi cudzoziemskimi kierowali się kilkoma zasadami:

przygotowywać krótkie, jasne i proste streszczenia lektur i innych tekstów, dostosowując je do poziomu znajomości języka polskiego przez ucznia,

akceptować i chwalić każdą prawidłową odpowiedź ucznia (nawet jednowyrazową, czy nie do końca poprawną gramatycznie),

w wypowiedziach pisemnych oceniać komunikatywność (dopuszczać występowanie błędów językowych),

stosować język instrukcji - krótkie, proste, jasne komunikaty oraz krótkie pytania (np. Kiedy i gdzie toczy się akcja utworu? Kto jest bohaterem? Jaki jest bohater?),

umożliwić korzystanie podczas lekcji ze słownika dwujęzycznego,

pozwolić uczniowi na zadawanie pytań pomocniczych,

pamiętać, by nie przywiązywać zbyt wielkiej wagi do poprawności językowej wypowiedzi ucznia - ciągłe poprawianie może stać się przyczyną stresu, a w efekcie spowodować blokadę komunikacyjną między nauczycielem a uczniem,

angażować uczniów w pomoc koleżeńską w klasie, po lekcjach, podczas zajęć świetlicowych - takie praktyki służą też integracji uczniów.

Jeżeli szkoła zapewniła uczniowi tłumacza, to proces nauki i wdrożenia się może przejść łatwiej i sprawniej. Nauczyciele zostają w znacznej mierze odciążeni, nie muszą przerywać lekcji żeby osobno tłumaczyć uczniowi niezrozumiałe rzeczy, mogą skorzystać z pomocy tłumacza w przygotowywaniu się do lekcji wyrównawczych.

Istotnym filarem w edukacji ucznia - obcokrajowca jest współpraca z jego rodziną. Rodzice są dużym wsparciem dla dziecka, które znalazło się nowej sytuacji. Dziecko może podzielić się z nimi swoimi zmartwieniami, postrzeganiem nowej szkoły, opowiedzieć o relacjach z rówieśnikami znacznie łatwiej, ponieważ używają tego samego języka.

To często od rodziców możemy dowiedzieć się, jak uczeń naprawdę czuje się w nowym miejscu, zareagować, jeżeli dzieje się coś niepokojącego. Warto również angażować rodziców ucznia do różnych szkolnych przedsięwzięć, integrując w ten sposób rodziców.

Przyjęcie do szkoły ucznia pochodzącego z Ukrainy jest dużym wyzwaniem dla całej szkoły, natomiast jeżeli się do niego przygotujemy, to unikniemy niezręcznych sytuacji, problemów wychowawczych, a nowy uczeń szybciej zintegruje się z klasą.

Warto pamiętać, że zadaniem szkoły i wychowawcy nie jest zasymilować ucznia, lecz zintegrować go z klasą, podzielić się wiedzą o Polsce, ale również skorzystać z odmienności i poznać kulturę ukraińską, wtedy obie strony skorzystają.

# data[].attributes.attachment_link.title
Uczeń z Ukrainy - etapy adaptacji i formy wsparcia

# data[].attributes.attachment_link.description
Z artykułu dowiesz się m.in.: Jak krok po kroku wprowadzać dzieci cudzoziemców do polskiej szkoły Co zrobić, aby pomóc nowemu uczniowi zintegrować się z klasą Dlaczego w procesie kształcenia dzieci cudzoziemskich ogromne znaczenie ma współpraca z rodzicami Skorzystaj z kart pracy: Wykorzystaj także scenariusz zajęć dla uczniów klas V-VIII szkoły podstawowej, przygotowujących się do przyjęcia do klasy ucznia pochodzącego z Ukrainy: W pierwszej kolejności należy poznać ucznia i jego rodzinę, zapytać czym interesuje się dziecko, jakie ma uzdolnienia.

# data[].attributes.headline
Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego udostępniło trzy książki językowe (do pobrania bezpłatnie z kodem „UKR”)

# data[].attributes.subject
Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego udostępniło trzy książki językowe (do pobrania bezpłatnie z kodem „UKR”)

# data[].attributes.attachment_link.title
Solidarni z Ukrainą - Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego

# data[].attributes.attachment_link.description
Z niepokojem monitorujemy sytuację w Ukrainie i dołączamy się do szeregu działań organizowanych przez UŁ, by pomóc przybywającym do Polski uchodźcom. Od dzisiaj do odwołania będzie działać kupon rabatowy UKR na naszej stronie internetowej, dzięki któremu można bez opłat pobrać ebooki publikacji pomagających w nauce języka polskiego.

# data[].attributes.headline
Fundacja Wolność i Demokracja opublikowała podręcznik do nauki języka polskiego dla dzieci na Ukrainie

# data[].attributes.subject
Fundacja Wolność i Demokracja opublikowała podręcznik do nauki języka polskiego dla dzieci na Ukrainie

# data[].attributes.attachment_link.title
Podręcznik „Raz, dwa, trzy i po polsku mówisz Ty!” – Fundacja Wolność i Demokracja

# data[].attributes.attachment_link.description
“Raz, dwa, trzy i po polsku mówisz Ty! Podręcznik do nauki języka polskiego dla dzieci na Ukrainie” – to nowoczesny podręcznik który został opracowany przez wykładowców i lektorów związanych z Centrum “Polonicum”. Autorkami są: Katarzyna Kołak, Małgorzata Malinowska, Anna Rabczuk, Dorota Zackiewicz.…

# data[].attributes.headline
Codziennik Rodzica: rozmowy z dziećmi na tematy najtrudniejsze - z J.Sikorą i P.Kopeć-Turecką

# data[].attributes.subject
Codziennik Rodzica: rozmowy z dziećmi na tematy najtrudniejsze - z J.Sikorą i P.Kopeć-Turecką

# data[].attributes.attachment_link.title
Codziennik Rodzica: rozmowy z dziećmi na tematy najtrudniejsze - z J.Sikorą i P.Kopeć-Turecką

# data[].attributes.headline
Elżbieta Fiok „Osiem kroków czyli kilka praktycznych rad”(otwórz w nowym oknie)

# data[].attributes.subject
Elżbieta Fiok „Osiem kroków czyli kilka praktycznych rad”(otwórz w nowym oknie)

# data[].attributes.headline
Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży − materiały do pobrania

# data[].attributes.subject
Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży − materiały do pobrania

# data[].attributes.attachment_link.title
Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży − materiały do pobrania – Ośrodek Rozwoju Edukacji

# data[].attributes.attachment_link.description
Ośrodek Rozwoju Edukacji jest publiczną placówką doskonalenia nauczycieli o zasięgu ogólnokrajowym prowadzoną przez Ministra Edukacji Narodowej.

# data[].attributes.headline
PoczytajMy o migracjach. Przewodnik dla klubów czytelniczych

# data[].attributes.subject
PoczytajMy o migracjach. Przewodnik dla klubów czytelniczych

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Szkolenia dla nauczycieli, doskonalenie zawodowe, projekty edukacyjne | ceo.org.pl

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Autorki: Julia Godorowska, Martyna Sędek

Publikacja jest propozycją dla nauczycieli i nauczycielki wspierania działań czytelniczych podejmowanych przez grupy uczniowskie w szkole. Znajdziecie w niej scenariusze spotkań czytelniczych oparte na książce ,,Chłopiec z Lampedusy" oraz wskazówki, jakimi powinien kierować się klub czytelniczy, a także wyjaśnienie podstawowych pojęć związanych z tematyką migracyjną.

Data wydania: Warszawa 2017

# data[].attributes.attachment_link.title
PoczytajMy o migracjach. Przewodnik dla klubów czytelniczych

# data[].attributes.attachment_link.description
Autorki: Julia Godorowska, Martyna Sędek Publikacja jest propozycją dla nauczycieli i nauczycielki wspierania działań czytelniczych podejmowanych przez grupy uczniowskie w szkole. Znajdziecie w niej scenariusze spotkań czytelniczych oparte na książce ,,Chłopiec z Lampedusy" oraz wskazówki, jakimi powinien kierować się klub czytelniczy, a także wyjaśnienie podstawowych pojęć związanych z tematyką migracyjną.

# data[].attributes.headline
Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie - porady dla rodziców i nauczycieli

# data[].attributes.subject
Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie - porady dla rodziców i nauczycieli

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie

Rolą rodziców i opiekunów jest tłumaczenie dzieciom otaczającej je rzeczywistości. Dotyczy to także wydarzeń trudnych, bolesnych i tragicznych. W idealnym świecie nikt nie musi wyjaśniać dziecku, czym jest wojna. Jednak nasz świat nie jest idealny.

W związku z informacjami o wojnie dzieci odczuwają to samo, co dorośli: bezradność, smutek, szok, strach, złość, rozpacz, współczucie, zagubienie i inne emocje, które mogą towarzyszyć tej sytuacji. Jednak o ile dorośli zdążyli w ciągu życia wypracować strategie radzenia sobie z lękiem i kryzysowymi wydarzeniami, o tyle dzieci potrzebują ich wsparcia, żeby zrozumieć i oswoić swoje myśli i uczucia oraz nauczyć się sztuki radzenia sobie z nimi.

Obecna sytuacja wymaga od rodziców, nauczycieli i innych osób sprawujących opiekę nad dziećmi podejmowania rozmów na bardzo trudne tematy, rozmów adekwatnych do wieku dzieci i ich wiedzy. Działania wojenne będą skupiać uwagę dzieci i młodzieży, tak jak każdego z nas. Niejasne, niesprawdzone informacje z mediów mogą prowadzić do niepewności i dezinformacji, a w konsekwencji - do nasilania się strachu o siebie i bliskie osoby. Dlatego jest niezwykle ważne, aby nie unikać tematu wojny, znaleźć przestrzeń do rozmowy o tym, co się dzieje w Ukrainie, o tym, co to dla nas oznacza i do jakich konsekwencji może prowadzić.

Jak zatem opisać dziecku czy nastolatkowi rzeczywistość, która nie mieści się w paradygmacie bezpiecznego świata? W jaki sposób przekazywać informacje o wojnie toczącej się za granicą tak, by jednocześnie chronić wrażliwość i zdrowie psychiczne dziecka?
Już 3 marca o godz. 17:00 odbęcie się webinarium: Atak na Ukrainę. Jak wspierać uczniów, budować relacje w klasach wielokulturowych oraz zapobiegać dyskryminacji. Zapraszamy!
Dopasowanie komunikatu do wieku dziecka

Najważniejszą zasadą jest mówienie dzieciom prawdy. Również o tym, że w Ukrainie wybuchła wojna. Oczywiście język, którym komunikujemy się z dzieckiem, rozmawiając o wojnie, powinien być dostosowany do jego wieku oraz do możliwości rozumienia otaczającego świata, a przede wszystkim - odnosić się do faktów, na które jest ono emocjonalnie i poznawczo gotowe.

Dzieciom uczęszczającym do żłobka oraz w wieku wczesnoprzedszkolnym nie ma potrzeby o wojnie zbyt wiele mówić. Niewiele zrozumieją z takiej rozmowy, więc nie warto ich niepokoić.

W przypadku starszych dzieci warto dawkować informacje i przekazywać tylko te sprawdzone, których jesteśmy pewni na 100 procent. Im dziecko jest starsze, tym odpowiedzi rodziców i opiekunów mogą być bardziej szczegółowe. Jeśli rodzice mają wątpliwość, czy dziecko jest odpowiednio dojrzałe do rozmowy, to warto wybadać, co już wie na ten temat, jakie obrazy kojarzą mu się ze słowem „wojna", jak sobie ją wyobraża, i na tej podstawie przekazywać informacje.

Uczniowie ze starszych klas szkoły podstawowej i ze szkół ponadpodstawowych orientują się już z lekcji historii, czym są wojny. Trzeba też uwzględnić fakt, że za sprawą dostępu do portali internetowych i social mediów uzyskują często wiadomości nierzetelne i wprowadzające niepotrzebną panikę. Podczas rozmowy z nastolatkiem warto sprawdzić, jakimi informacjami już dysponuje, i zapewnić, że jeśli będzie potrzebował wsparcia i rozmowy, to zawsze może się do rodzica zwrócić.

Niezależnie od wieku dziecka należy skupiać się na tym, co dzieje się tu i teraz, nie katastrofizować i nie wybiegać za daleko w przyszłość. Z kolei, jeżeli istnieje obawa, że dane informacje są za trudne dla dziecka, można na jego pytania odpowiedzieć na bardziej ogólnym poziomie.

Wskazówki dla nauczycieli i wychowawców

Specjaliści są zgodni. Jako nauczyciel czy wychowawca jesteś przede wszystkim człowiekiem - masz prawo do swoich emocji i masz prawo najpierw zadbać o uspokojenie siebie, zanim zaczniesz rozmowę o wojnie z dziećmi i młodzieżą.

Nie zaczynaj rozmowy, kiedy przeżywasz silne emocje. Tylko zwiększysz poziom niepokoju swoich podopiecznych.

Jeśli to możliwe, zadbajcie w szkole o filtrowanie treści w serwisach YouTube i na stronach informacyjnych. Dzieci mogą dotrzeć do nieprzeznaczonych dla nich treści nie tylko w domach, lecz także na komputerach szkolnych.

Warto zorganizować lekcje na temat tego, co się aktualnie dzieje, aby uczniowie otrzymali wiedzę ze sprawdzonego źródła, podaną w formie dostosowanej do wieku oraz od osób, które znają. Wiedza zmniejsza lęk i poczucie zagrożenia, jeśli jest podana w odpowiedni sposób.

Dajcie dzieciom i młodzieży okazję do opowiedzenia o swoich emocjach. Pozwólcie im je wyrazić, nie oceniajcie, aktywnie słuchajcie i wspierajcie.

Nawet nauczyciel może ulec zniekształceniom poznawczym, takim jak katastrofizacja, zwłaszcza, gdy towarzyszy mu lęk. Bądź czujny na jej przejawy u siebie i uczniów.

Uczniowie z młodszych klas powinni rozpatrywać sprawy związane z wojną w kategoriach dobra i zła. Przekaż im, że wojna jest złem. Naucz, że nie powinno się kojarzyć wojny z bohaterstwem, z miłością do ojczyzny, ze wspaniałą przygodą. Możesz także sięgnąć po filmy, w których pojawiają się motywy dobra walczącego ze złem, i po przykłady z literatury: wiersze, powieści.

Podczas rozmów z uczniami korzystaj z tekstów literackich i filmowych dotyczących wojny jako pretekstu do dyskusji o obecnej sytuacji.

Wojna to nie tylko lęk. To także poczucie bezradności. Pomóż uczniom radzić sobie z bezradnością. Choć mało możemy zrobić, by powstrzymać wojnę, to jednak wciąż pozostają obszary, na które mamy wpływ, i w tych obszarach możemy podejmować działanie. Działanie mobilizuje, skupia myśli na rozwiązaniu, a nie na problemie i obniża poziom lęku. Zastanówcie się, w jakie działania możecie zaangażować uczniów, lub opowiedzcie im, co robią inni. Warto jest w ten właśnie sposób pokazywać, że nawet w tak dramatycznej sytuacji nie musimy być tylko biernymi obserwatorami napływających informacji. W lokalnej skali możemy również wyjść z inicjatywą i mieć wpływ na bieg wydarzeń przez podjęcie pomocy w takim zakresie, w jakim to jest możliwe.

Zastanówcie się i przedyskutujcie formy wsparcia dla narodu ukraińskiego, choćby symboliczne. Uczniowie mogą przypiąć wstążeczki w kolorach flagi ukraińskiej, samorząd uczniowski może zainicjować zbiórkę datków czy akcję pisania listów z poparciem do ukraińskiego prezydenta.

Porozmawiaj z uczniami o uchodźcach, którzy uciekają przed wojną. Poszukajcie wspólnie sprawdzonych zbiórek pieniężnych i akcji pomocowych. Dzieci, podobnie jak dorośli, czują się bezpieczniej i pewniej, gdy wiedzą, że mogą realnie pomóc. To czas, by pokazać uczniom, jak ważna jest empatia.

Jeśli szkoła, w której uczysz, ma kontakty i związki ze szkołami ukraińskimi, możesz zainicjować napisanie listów z wyrazami wsparcia dla młodzieży i nauczycieli z Ukrainy.

W szkołach, do których uczęszczają dzieci z Ukrainy, należy otoczyć je i ich rodziny szczególną opieką i wsparciem psychologicznym.

Uczniów z Ukrainy warto także zaangażować do wypracowywania pomysłów na odpowiednie wsparcie narodu i społeczeństwa ukraińskiego, a także ich samych. Będą najlepszymi specjalistami w tych sprawach.

W przypadku dzieci z Rosji należy być w tym okresie szczególnie czujnym na wszelkie formy stygmatyzacji i prześladowania. Unikaj utrwalania stereotypów dotyczących Rosjan, takich jak stwierdzenia, że wszyscy Rosjanie są źli, okrutni, bezmyślni. Wśród nich także są ludzie, którzy nie chcieli wojny i są jej ofiarami.

W czasie rozmów i dyskusji ze starszymi uczniami, z nastolatkami może pojawić się tematyka trudnych i bolesnych relacji polsko-ukraińskich podczas II wojny światowej. Nie unikaj i nie lekceważ tego tematu. Porozmawiaj z nimi o tym, czym jest odpowiedzialność zbiorowa. Podkreśl, że nie zbudujemy porozumienia i pokoju, jeśli będziemy się licytować na to, czyje cierpienie było większe.

Napaść na Ukrainę to także agresja i wojna w internecie. Wyjaśnij uczniom obecność nieprawdziwych informacji w sieci. Naucz ich odróżniać rzetelne źródła informacji od tych niesprawdzonych, siejących dezinformację i podsycających niepotrzebne emocje. Ostrzeż ich przed fałszywymi profilami obecnymi w mediach społecznościowych. Uczul młodych ludzi na przekazy propagandowe i fake newsy.

Wskazówki dla rodziców

Masz prawo i obowiązek w pierwszej kolejności zadbać o swój spokój. Postaraj się uspokoić i ochłonąć na tyle, na ile będzie to możliwe. Twoje zdenerwowanie i napięcie nic tu nie pomogą, a mogą jedynie pogorszyć sytuację. Kiedy już wiesz, że jesteś w stanie spokojnie i racjonalnie porozmawiać z dzieckiem na temat wojny, zastanów się, jakie informacje są najważniejsze i które z nich należy przekazać dziecku.

Rozmawiaj z dzieckiem osobiście, zanim uzyska informacje o wojnie z nierzetelnych źródeł lub zanim porozmawia z nim za ciebie ktoś inny. Nawet jeśli będziesz się mocno pilnować, aby nie poruszyć tematu wojny przy dziecku lub z dzieckiem, nie powstrzymasz wszystkich dookoła: babci, sąsiada, opiekunki w przedszkolu. Dziecko, by czuć się bezpiecznie, potrzebuje wiedzy o tym, co dzieje się w jego otoczeniu. Jeśli trudne informacje są przekazywane przez bliskie osoby, którym dziecko ufa, to wiele wyjaśniają i tłumaczą otaczający świat. To bardzo ważne, aby dziecko dowiadywało się w pierwszej kolejności od rodziców i opiekunów w bezpiecznej relacji o wydarzeniach wokół niego.

Jeśli to rodzice przekażą dziecku trudną wiadomość, mogą zadbać o jego emocje i zaopiekować się nimi. Nie łudź się, że możesz ochronić dzieci przed trudną wiedzą. Twoje dziecko może się z nią zetknąć wszędzie: w szkole, w autobusie, od rówieśników, w mediach społecznościowych. Nie masz na to wpływu. Dlatego rozmawiaj z nim i nie unikaj trudnego tematu. Pytaj o emocje.

Wiadomość o wybuchu wojny u naszych wschodnich sąsiadów budzi u dziecka niepokój i uruchamia lawinę lęków. Dzieci będą w tej sytuacji doświadczać mnóstwa różnych uczuć. To niezwykle istotne, by się nimi zaopiekować i zaakceptować każdą emocję, która się pojawi. Zaprzeczanie i udawanie, że nic się nie dzieje, może dziecko przepełniać jeszcze większą obawą, kiedy świat wokół mówi o zagrożeniu, a dorośli kłamią, że wszystko jest w porządku.

Otwarcie rozmawiaj z dzieckiem o swoich uczuciach, sposobach ich rozumienia, a także strategiach radzenia sobie z nimi. Pokaż mu, że wyrażanie uczuć przynosi ulgę i że emocje nie muszą dezorganizować codzienności. Nawet kiedy przeżywamy trudne emocje i rozmawiamy o nich, to nadal możemy chodzić do pracy, uczyć się i wykonywać inne obowiązki. Jesteś dla dziecka wzorem, jak opiekować się swoimi lękiem, złością, bezradnością i smutkiem. Wojna jest przerażająca dla wszystkich i budzi strach również wśród dorosłych. Nie udawaj przed dzieckiem, że nie odczuwasz emocji.

Daj dziecku czas na zastanowienie się i przemyślenie informacji. Akceptuj momenty milczenia, cierpliwie i bez oceniania towarzysz dziecku we wspólnym zastanawianiu się, wspólnych refleksjach, wątpliwościach i emocjach.

Kiedy poruszasz trudne tematy, używaj zrozumiałego języka, dopasowanego do wieku dziecka i jego potrzeb. Odpowiadaj na pytania, nawet jeśli dotyczą wciąż tej samej sprawy lub się powtarzają. Czasem trzeba o jakimś aspekcie trudnej sytuacji porozmawiać wiele razy. Dzieci potrzebują wielokrotnie odnosić się do nurtujących je kwestii, zanim poczują się pewne usłyszanych odpowiedzi i uporządkują je w głowach. Buduj w rozmowie bezpieczną atmosferę, by nowe informacje mogły być ponownie poruszone.

Gdy podejmujesz z dziećmi i nastolatkami rozmowę o wojnie, zastosuj techniki aktywnego słuchania. Skup się wyłącznie na tym, co dziecko ma do powiedzenia, na jego słowach i emocjach. Zignorujcie wszystkie rozpraszacze, które mogłyby odwrócić waszą uwagę. Wyłączcie telewizor, telefony i radio. Ta rozmowa ma być w tym momencie najważniejsza.

Akceptuj dziecięcy lub nastoletni, pełen slangowych wyrażeń sposób formułowania pytań. Nie wyśmiewaj i nie podważaj, nawet jeśli wydają się dziecinne, zabawne, naiwne czy odbiegające od tematu. Dziecko myśli i przeżywa świat po swojemu.

Dziecko potrzebuje powiązania nowych, zwłaszcza trudnych i złożonych, informacji z tym, co już zna i rozumie. Kiedy tłumaczysz mu aktualne wydarzenia, zależnie od wieku posłuż się odniesieniem do bajek, wiedzy wyniesionej ze szkoły z lekcji historii, z gier komputerowych, zabaw czy filmów.

Niektóre dzieci, zwłaszcza te, które mają styczność z grami komputerowymi, mogą traktować wojnę jako coś, co rozgrywa się w wirtualnym świecie. Jednak wojna dzieje się naprawdę. Naucz dziecko odróżniać rzeczywistość od fikcji, aby oddzielało realne wydarzenia od fantazji i wyobrażeń mogących potęgować trudne przeżycia i nasilać napięcie lub wręcz przeciwnie - prowadzić do dehumanizacji i traktowania ofiar wojny jak postaci z gier.

Wyjaśniaj tyle, ile uważasz za konieczne. Dzieci nie muszą i nawet nie powinny wiedzieć wszystkiego, co wiedzą dorośli. Nie muszą znać drastycznych szczegółów i politycznych niuansów. Natomiast potrzebują rzetelnych informacji dostosowanych do ich poziomu rozumienia, które pozwolą im pomyśleć o tym, co słyszą w radiu, telewizji czy mediach społecznościowych, w bezpieczny, niebudzący lęku sposób.

Należy ograniczyć dostęp do różnych treści, które są pokazywane w mediach, tak żeby dziecko nie było ciągle stymulowane przez nowe, drastyczne informacje. W rozmowie z dzieckiem oprzyj się na aktualnych informacjach z pewnych źródeł tak, żeby były przekazywane w obiektywny sposób i dotyczyły tylko tego, czego jesteśmy pewni. Bez teorii spiskowych i niepopartych niczym przewidywań.

Całkowita blokada informacyjna w domu jest błędem. Dziecko i tak będzie wyłapywać informacje z rozmów dorosłych. Zmiana zasad funkcjonujących w domu będzie stanowić dla dziecka stres. Dzieci chodzące do przedszkola czy szkoły tym bardziej obejdą blokadę mediów i dotrą do informacji.

Zadbaj o to, aby rozmowy o własnych obawach dotyczących wydarzeń w Ukrainie z innymi dorosłymi członkami rodziny i znajomymi prowadzić bez obecności najmłodszych. Nie oglądajcie z dziećmi bieżących transmisji w mediach.

Uważaj na katastrofizację. Łatwo teraz popaść w ten błąd poznawczy. Gdy przeżywamy lęk, mamy tendencję do zniekształcania myślenia i przewidywania dodatkowych nieszczęść. Dotyczy to zarówno dzieci, jak i dorosłych. Dlatego skupcie się na tym, co tu i teraz, bez wybiegania w przyszłość.

Zachowajcie dotychczasowy rytm dnia ze stałymi rytuałami i sposobami spędzania czasu. Nie rezygnujcie z dotychczasowych aktywności, które przynoszą radość i są regularnymi elementami życia codziennego. Stałość sprawia, że wzrasta poczucie bezpieczeństwa.

Zaplanuj z dzieckiem wspólne aktywności, które pomogą wzmacniać poczucie wpływu na otoczenie przez podejmowanie różnych działań. Działanie pozwala zachować poczucie sprawczości. Przedyskutuj z dzieckiem działania, które możecie podjąć, by pomóc ofiarom wojny. Maluchy mogą choćby narysować plakat, który potem wyślecie do ambasady Ukrainy, lub narysować ukraińską flagę i wywiesić ją w oknie na znak solidarności. Porozmawiajcie z ukraińską sąsiadką. Starsze dzieci mogą wesprzeć datkiem jedną z organizacji działających na rzecz praw człowieka czy pomagających uciekinierom z Ukrainy.

Wzmacniaj u dziecka poczucie solidarności z innymi osobami, które podejmują starania na rzecz pokoju lub są ofiarami działań wojennych. Ucz je empatii i bądź wzorem dobrych postaw. Otwarcie wyrażaj swój sprzeciw wobec zachowań agresywnych.

Przygotuj dziecko do mierzenia się z tematem wojny w różnych miejscach i środowiskach. Dzieci myślą o wojnie. Dzieci rozmawiają z kolegami i koleżankami o wojnie. Pokaż dziecku, w jaki sposób warto rozmawiać, tak by prezentować swoje poglądy, szanować zdanie innych i nie przyjmować niesprawdzonych informacji. W ten sposób wzmacniasz jego umiejętność radzenia sobie i krytycznego myślenia.

Kiedy czujesz, że emocjonalna pojemność dziecka jest na wyczerpaniu, staraj się odwrócić jego uwagę od aktualnych wydarzeń. Wybierzcie się na spacer, zagrajcie w planszówkę, obejrzyjcie wspólnie film, aby wasza uwaga nie była poświęcona wyłącznie wojnie.

Zaangażuj do rozmów z dzieckiem pozostałych członków rodziny. Otwarcie, lecz spokojnie rozmawiajcie i wymieniajcie się czytelnymi dla dzieci informacjami w ich obecności. Zwiększycie w ten sposób ich gotowość do swobodnego zadawania pytań i dzielenia się doświadczanymi emocjami.

Emocje, zwłaszcza te związane z lękiem i napięciem, są bardzo mocno osadzone w ciele. Oprócz rozmów i przekazywania informacji, które pozwalają zaopiekować się sferą poznawczą, warto położyć nacisk na kontakt cielesny, zapewniać fizyczną bliskość i dostępność bezpiecznego dorosłego. Warto przytulać, głaskać dziecko, kiedy tego potrzebuje. Bliskość fizyczna jest najlepszym sposobem na rozładowanie stresu i zwiększenie poczucia bezpieczeństwa.

To dobry moment na ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne, ćwiczenia z uważności, by dziecko skoncentrowało się tylko na tym, co się dzieje tu i teraz, na masaże zmniejszające napięcie, bajki relaksacyjne, wizualizacje pozwalające się przenieść w wyobraźni w bezpieczne miejsce.

Wyjaśnij dziecku rolę nieprawdziwych informacji w internecie, tak zwanych fake newsów. Ostrzegaj przed fałszywymi profilami osób w mediach społecznościowych. Ważne, by dziecko (w tym nastoletnie) korzystające z internetu wiedziało, że to, co widzi w mediach, niekoniecznie jest zgodne z prawdą. Naucz je rozpoznawać rzetelne źródła informacji i zachęcaj do czerpania z nich wiedzy o świecie.

Przykłady komunikatów dla dzieci i nastolatków

Komunikaty do maluchów:

Pewnie słyszałeś, co się dzieje na świecie. Rosja zaatakowała Ukrainę. To poważna sprawa. Inne kraje łączą się w grupy i będą pomagać najlepiej, jak mogą. Nasz kraj też pomaga.

Jeden kraj zaatakował drugi kraj, bo chce zabrać jego kawałek. Inne kraje, w tym Polska, nie zgadzają się na to i na tym polega ta wojna.

Jesteśmy w sojuszu wojskowym z największymi armiami świata. W tym sojuszu kraje umówiły się, że nie wolno zaatakować żadnego z nich, bo wtedy odpowie cały sojusz. To sprawia, że nie jesteśmy sami i jesteśmy bardziej bezpieczni.

Komunikaty odpowiednie dla dzieci w każdym wieku:

W Ukrainie rozpoczęła się wojna. To znaczy, że prezydent Rosji podjął decyzję o ataku na Ukrainę. Ludzie z Ukrainy walczą i jest to niebezpieczne. Martwimy się o nich.

Ludzie rozmawiają o wojnie w Ukrainie, martwią się o ludzi, którzy tam mieszkają, smucą się i złoszczą, bo wojna jest zła.

Chcemy pomóc Ukrainie i w związku z tym odbywają się teraz zbiórki pieniędzy, odzieży czy innych potrzebnych rzeczy dla ludzi z tych terenów. Możemy się włączyć w pomaganie.

Chcę, żebyś wiedział, że chcę, byś o tym ze mną rozmawiał i pytał mnie, o wszystko, o co potrzebujesz zapytać.

Boję się, ale już mniej, bo wiem, co zrobimy, żeby być bezpieczni. Mogę ci o tym opowiedzieć.

Widzę, że się boisz. Kiedy słyszymy o wojnie, czujemy strach, bo nasz umysł odczytuje te słowa jako zagrożenie i wysyła nam o tym sygnał. To zrozumiałe. Też tak mam.

Martwisz się o babcię swojej przyjaciółki, mieszkającą tam, gdzie jest wojna. Rozumiem to. Jestem przy tobie.

Widzę twój niepokój i strach. Wiem, że to skutek czegoś trudnego.

Widzę, że jesteś przestraszony. Może porozmawiamy o tym, co cię zaniepokoiło?

Widzę, że w ostatnim czasie jesteś często zamyślony. Mam wrażenie, że coś cię męczy.

Czego nie robić?

Nie unikajmy, nie bagatelizujmy tego tematu. Nie chowajmy głowy w piasek. Nie udawajmy, że nic się nie dzieje. Dzieci są uważnymi obserwatorami, słyszą rozmowy dorosłych, więc trzeba je przez to przeprowadzić i wspierać. Dzieci i nastolatki oglądają telewizję i mają dostęp do informacji z internetu. Ukrywanie przed nimi prawdy może doprowadzić jedynie do spadku zaufania do dorosłych i zwiększenia poziomu niepokoju. Dziecko poczuje, że rozmowa jest zbyt przerażająca, i zacznie się bać jeszcze silniej, a po wszelkie informacje zacznie sięgać do kolegów i mediów społecznościowych.

Nie okłamujmy dziecka, gdy zapyta, czy trwa wojna. Lepiej, jeśli usłyszy tę informację od życzliwych, wspierających dorosłych, podaną w formie dostosowanej do jego wrażliwości, niż zostanie nią zaatakowane w przypadkowy, brutalny sposób w mediach społecznościowych, telewizji lub otrzyma ją od podobnie przerażonych jak ono samo rówieśników.

Nie epatujmy drastycznymi, brutalnymi informacjami. Dzieci powinny dowiedzieć się, że toczy się wojna, ale nie muszą stykać się z jej najbardziej wstrząsającymi, krwawymi szczegółami.

Nie należy dzieci zastraszać ani podsycać i tak już silnego stresu. Odpowiadając na dziecięce pytania, nie wybiegajmy naprzód, nie snujmy czarnych scenariuszy. Po podaniu podstawowych informacji po prostu uważnie słuchajmy dziecka. Będzie pytało o to, co jest w stanie przyswoić i udźwignąć.

Unikajmy przy dzieciach komunikatów nasilających lęk. Na przykład: „Zaczną od Ukrainy, a potem przyjdą do Polski", „To dopiero początek. Wybuchnie trzecia wojna światowa". Nie wiemy, jak rozwinie się sytuacja. Dla dzieci i tak to, co jest, to bardzo dużo. Nie dokładajmy dodatkowych strachów.

Postarajmy się nie oglądać i nie słuchać przy dzieciach relacji z wojennych wydarzeń, nie pokazujmy im dramatycznych zdjęć. Nie włączajmy telewizyjnych kanałów informacyjnych przy dziecku. W aucie ustawmy radio nadające wyłącznie muzykę. Dziecko nie musi wiedzieć, ile osób dziś zostało rannych i ile zginęło. Dziecięca wyobraźnia czerpie ze zgromadzonych danych i obrazów. Dla dziecka słowo „wojna" nie musi oznaczać płonących lub zburzonych domów, zmasakrowanych i zakrwawionych ciał. Te drastyczne obrazy nie muszą do dzieci (zwłaszcza najmłodszych) trafić, dzięki czemu nie zapiszą się w ich głowach.

Rodzice i opiekunowie mogą uznać, że powinni przekazać swoim dzieciom wszystkie fakty i informować je na bieżąco o sytuacji na wojnie. Nie ma takiej konieczności, gdyż przez nadmiar obciążających informacji dzieci mogą poczuć się przytłoczone i przebodźcowane.

To, co się dzieje z dorosłymi, wpływa na dzieci. Spróbujcie przy dzieciach zachować spokój. Nie chodzi o to, by udawać, że nic się nie dzieje. Zachować spokój to znaczy rozmawiać bez wpadania w panikę, która prowadzi do potęgowania napięcia i w efekcie - do nieracjonalnych zachowań.

Podsumowanie

Każdy potrzebuje poczucia bezpieczeństwa. Dziecko, nastolatek, rodzic, nauczyciel.

To podstawowa potrzeba każdego człowieka, umiejscawiana na samym dole piramidy potrzeb zaraz po potrzebach fizjologicznych. Informacje o wojnie mogą ją znacząco naruszyć. Dlatego tak istotne jest, by szczególnie teraz zatroszczyć się o poczucie bezpieczeństwa. Dorośli mogą wspierać dzieci w tym obszarze, opiekując się zarówno sferą poznawczą, poprzez rozmowy i dostarczanie informacji w sposób uwzględniający wiek, wrażliwość i możliwość rozumienia młodych ludzi, jak i sferą emocjonalną, przez udzielanie im wsparcia, dawanie akceptacji dla ich przeżyć i emocji, a także zapewnianie bliskości i życzliwej obecności.

Już 3 marca o godz. 17:00 odbęcie się webinarium: Atak na Ukrainę. Jak wspierać uczniów, budować relacje w klasach wielokulturowych oraz zapobiegać dyskryminacji. Zapraszamy!
Elżbieta Grabarczyk - psycholog z ponaddwudziestoletnim doświadczeniem w pracy terapeutycznej i szkoleniowej, certyfikowana specjalistka psychoterapii uzależnień i mediatorka. Przez wiele lat prowadziła warsztaty profilaktyczne z obszaru profilaktyki uzależnień, radzenia sobie ze stresem oraz budowania satysfakcjonujących relacji dla młodzieży szkolnej, a także szkolenia i wykłady dla nauczycieli z zakresu metod aktywizujących, doskonalenia umiejętności interpersonalnych, rozwiązywania konfliktów oraz mechanizmów procesu grupowego w pracy z klasą. Była również psychologiem szkolnym. Obecnie prowadzi własny gabinet psychologiczny i współpracuje z ośrodkiem terapii uzależnień dla osób dorosłych.
Pobierz grafiki z informacjami dla nauczycieli, rodziców i opiekunów:

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie | NOWA ERA

# data[].attributes.attachment_link.description
Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie Rolą rodziców i opiekunów jest tłumaczenie dzieciom otaczającej je rzeczywistości. Dotyczy to także wydarzeń trudnych, bolesnych i tragicznych. W idealnym świecie nikt nie musi wyjaśniać dziecku, czym jest wojna. Jednak nasz świat nie jest idealny.

# data[].attributes.headline
Aga Nuckowska "Wojna, dzieci i instynkt rodzicielski. Jak reagować w obliczu wojny?"

# data[].attributes.subject
Aga Nuckowska "Wojna, dzieci i instynkt rodzicielski. Jak reagować w obliczu wojny?"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wczorajsze wiadomości obciążyły nas wszystkich emocjonalnie. Emocje buzowały, kotłowały się, nachodziły jedne na drugie - strach, bezradność, frustracja. Nasza dorosła potrzeba zareagowania, zrozumienia sytuacji, bycia poinformowanym kazała nam słuchać, oglądać, czytać, wymieniać wiadomości, dywagować, szukać rozwiązań, analizować, formułować opinie. Nasza dorosła potrzeba. Bo przegadać, zracjonalizować, zrozumieć, zrobić coś, to najczęstszy sposób dorosłych na rozładowanie emocjonalnego obciążenia. Sposób dorosłych. A czego potrzebują dzieci?

Autorką ilustracji jest Aleksandra Szwajda

Wojna i dzieci

W tej emocjonalnej burzy naturalnie chcemy zatroszczyć się o dzieci. W pierwszym odruchu, zgodnie z zasadą "rób to, co działa" wybieramy sposób, który nam samym pomógł obniżyć poziom niepokoju. Idziemy rozmawiać z dziećmi, wytłumaczyć im zagrożenie i emocje, które mogą czuć. Szukamy najlepszych dróg, jak rozmawiać i jak wytłumaczyć coś, co nas samych wgniata w krzesło. Czy ta strategia je chroni?

Wojna jest zagrożeniem. W obliczu zagrożenia dziecko potrzebuje ochrony. Im mniejsze dziecko, tym większa ochrona. Najskuteczniejszą ochroną małego dziecka w pandemii było fizyczne odizolowanie go od potencjalnego zagrożenia. W przypadku tak alarmującej sytuacji, jak informacja o konflikcie zbrojnym w sąsiednim kraju najskuteczniejszą ochroną małego dziecka jest emocjonalne odizolowanie go od wiadomości wywołujących strach. Małe dzieci, przedszkolaki, zerówkowicze, pierwszoklasiści nie muszą wiedzieć o wojnie. To właśnie w ten sposób najlepiej zadbamy o ich stan emocjonalny. Nie ma takiej rozmowy, która wytłumaczy małemu dziecku sytuację i jego własne emocje na tyle, by alarm emocjonalny nie został uruchomiony.
Nie chodzi o to, żeby dzieci oszukiwać lub udawać że nic się nie dzieje, ale na ile to możliwe oszczędzić im konieczności emocjonalnego mierzenia się z sytuacją, która ich bezpośrednio nie dotyczy i na którą nie mają wpływu. Zamiast ciągnąć dzieci do naszego dorosłego świata, warto w tej zatrważającej sytuacji wejść w ich dziecięcy świat.
A jeśli dziecko już wie?

Czego potrzebują dzieci starsze? I wszystkie młodsze, które o wojnie usłyszą lub usłyszały? Buforu i poczucia bezpieczeństwa. To my, rodzice mamy być dla nich buforem i źródłem bezpieczeństwa.

Bufor chroni przed nadmiarem, przepuszczając to, co sprzyja zdrowiu psychicznemu, rozwojowi i dojrzewaniu. Buforowanie to nie to samo, co kontrola i trzymanie pod kloszem, ale świadome i adekwatne do wieku wspieranie dziecka. Ja, rodzic jestem przewodnikiem - nie media społecznościowe, nie rówieśnicy, nie youtuberzy, nie wiadomości telewizyjne. Filtrowanie informacji ze świata odciąża psychicznie (nawet dorośli nie są sobie w stanie radzić z nadmiarem informacyjnym) - możemy to zrobić dla zdrowia psychicznego naszych dzieci. Jak?

Mieć kontrolę (w sensie: wiedzieć, a nie zakładać blokady) nad tym, co dzieci czytają i oglądają w sieci.

Być dostępnym i być otwartym na słuchanie bez osądzania i konkluzji.

A przede wszystkim być blisko, by dziecko czuło, że może się do nas zwrócić ze wszystkim.

Poczucie bezpieczeństwa

Poczucie bezpieczeństwa to dla dziecka taki stan, kiedy może psychicznie odpocząć w ramionach rodzica. Dosłownie, ale i w przenośni. Metaforyczne ramiona rodzica to silna więź i bliska relacja. A odpoczynek psychiczny to ten rodzaj wytchnienia, kiedy ktoś, komu ufasz bierze na siebie odpowiedzialność za troski dnia codziennego.

Kiedy 7,8,9 lub 12-latek pyta: - Mamo, czy ty umrzesz? - tak naprawdę nie pyta o śmierć, umieralność gatunku, czy datę zgonu. To pytanie jest zawoalowanym lękiem przed separacją i stratą. Odpowiedź, którą dostanie albo ten lęk wzmoży, albo ukoi, albo całkiem pominie. Na pytanie: - Mamo, czy ty umrzesz? - można odpowiedzieć dwojako, ale tylko jedna z tych odpowiedzi da dziecku wytchnienie:

- Och, kochanie, wszyscy umierają i ja też kiedyś umrę. Ale ty już wtedy będziesz dorosły, a ja będę stara i zmęczona. Śmierć jest naturalna.

- Och, kochanie, ja zawsze będę z tobą. Jestem twoją mamą i nasze serca na zawsze związane są niewidzialną nitką.

Jestem przekonana, że instynktownie czujecie różnicę. Bezpieczeństwo to sfera emocji i czucia, nie wiedzy i rozumienia.

Kiedy dzieci pytają, czy wojna nam bezpośrednio zagraża, czy do nas również będą strzelać, warto odpowiedzieć tak, by nie potęgować strachu. Ale przede wszystkim zrobić wszystko, by poczuły się bezpiecznie. Nie usłyszały zapewnień o bezpieczeństwie, ale właśnie poczuły się bezpiecznie. Jak to zrobić? Pobawić się, posłuchać muzyki, poczytać na głos książkę, zjeść razem coś dobrego, wyjść na spacer i potrzymać się za ręce.

Wspierajmy się i bądźmy razem

Rodzicu, nikt nie zna twojego dziecka tak dobrze, jak ty sam. Życzę ci, żebyś wspierany instynktem rodzicielskim i intuicją znalazł optymalną drogę chronienia go w tym trudnym, groźnym, niepewnym czasie.

Posłuchaj
Czy mówić dzieciom o wojnie? Kiedy możemy pozwolić sobie na to, aby nie mówić, a kiedy wyjścia nie mamy? Czy taka rozmowa to potrzeba nasza czy naszego dziecka? A jeśli nie rozmowa, to co? Jak możemy inaczej wesprzeć dziecko, aby zadbać o jego poczucie bezpieczeństwa, ale jednocześnie o jego proces integracji trudnych doświadczeń oraz pozostałe naturalne, niezbywalne potrzeby? Zapraszamy do posłuchania rozmowy. Aga Nuckowska, terapeutka Gestalt, pedagożka i filolożka. Współautorka książki "Jak zrozumieć małe dziecko", autorka serii o Niuniusiu wspierającej emocje dzieci. Inicjatorka wielu działań na rzecz dzieci w Polsce i poza nią. Joanna Bylinka-Stoch - psycholożka rozwojowa, psychoterapeutka, konsultantka dla rodziców, członek zespołu kanadyjskiego instytutu psychologii rozwojowej The Neufeld Institute i dyrektorka regionalna jego filii w Polsce. Prowadzi kursy i szkolenia z relacyjnej psychologii rozwojowej dla rodziców oraz specjalistów https://neufeldinstitute.pl
Rozmawiają:

Jak pomóc?

Pomagam.pl uruchomiło oficjalną zbiórkę na pomoc humanitarną. https://pomagam.pl/solidarnizukraina
https://pcpm.org.pl /https://vostok-sos.org/en/ https://www.pah.org.pl/sos-ukraina/
Organizacje pomocowe:

https://voices.org.ua/en/

# data[].attributes.attachment_link.title
Wojna, dzieci i instynkt rodzicielski. Jak reagować w obliczu wojny? - Natuli

# data[].attributes.attachment_link.description
Wczorajsze wiadomości obciążyły nas wszystkich emocjonalnie. Emocje buzowały, kotłowały się, nachodziły jedne na drugie - strach, bezradność, frustracja. Nasza dorosła potrzeba zareagowania, zrozumienia sytuacji, bycia poinformowanym kazała nam słuchać, oglądać, czytać, wymieniać wiadomości, dywagować, szukać rozwiązań, analizować, formułować opinie. Nasza dorosła potrzeba. Bo przegadać, zracjonalizować, zrozumieć, zrobić coś, to najczęstszy sposób dorosłych na rozładowanie emocjonalnego obciążenia.

# data[].attributes.headline
Witold Podskarbi "Mamo, tato, co to jest wojna? Czyli jak tłumaczyć wojnę dzieciom, czytając książki"

# data[].attributes.subject
Witold Podskarbi "Mamo, tato, co to jest wojna? Czyli jak tłumaczyć wojnę dzieciom, czytając książki"

# data[].attributes.headline
Migracje w oczach młodych – 5 faktów i rekomendacji dla nauczycieli i nauczycielek

# data[].attributes.subject
Migracje w oczach młodych – 5 faktów i rekomendacji dla nauczycieli i nauczycielek

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tylko 38 procent uczniów i uczennic deklaruje, że w szkole zdobyli informacje na temat procesów migracyjnych i uchodźstwa. Tymczasem kontakt z osobami z innych krajów to rzeczywistość polskiej młodzieży. 45 proc* młodych Polaków i Polek spotyka w swoich szkołach uczniów-cudzoziemców (dane z raportu CEO "Współczesne migracje" 2020). Co wiedzą o migrantkach i migrantach? Skąd czerpią informacje? Prezentujemy raport z badań nt. postaw młodych ludzi w Polsce wobec migracji i podpowiadamy, jak z pomocą naszych bezpłatnych materiałów wykorzystać tę wiedzę w szkole do przygotowywania zajęć z młodzieżą o migracjach i współczesnych wyzwaniach globalnych.

Jak podaje Ministerstwo Edukacji Narodowej w roku szkolnym 2018/2019 w polskich szkołach uczyło się 44 tys. dzieci cudzoziemskich.

Młodzi ludzie ze zjawiskiem migracji mają kontakt także poza szkołą - obserwują bliskich, którzy wyjeżdżają za granicę w celach naukowych lub zawodowych czy przybyszy zza wschodniej granicy, którzy mieszkają i pracują w ich społecznościach. Tymczasem przeprowadzone w tym roku na zlecenie CEO badanie, które miało na celu analizę i ocenę postaw młodzieży szkolnej i młodych dorosłych (13-35 lat) wobec zagadnień współczesnych migracji, pokazuje, że temat migracji rzadko jest poruszany w szkole. I choć kwestie związane z migrantami i migrantkami obecne są na lekcjach geografii, WOS-u, historii, religii oraz na lekcjach wychowawczych, to wciąż nie wszyscy potrafią wskazać na różnice między uchodźcą/uchodźczynią a migrantem/migrantką. Co więcej, młodzi ludzie nie wiedzą, jak odnaleźć się w szumie informacyjnym i wśród wielu, często sprzecznych ze sobą informacji na temat migrantów, które docierają do nich z mediów, z domu rodzinnego, szkoły.

- Moją wątpliwość budzi wiele słów wypowiadanych przez uczniów. Podczas zajęć mam wrażenie, że prezentują to, co chciałabym usłyszeć, a nie do końca to, co sami czują. Myślę, że to nasza niegotowość na „inność", imigrantów i ich kultury. Chcemy być tolerancyjni, ale wielu z nas na tolerancję nie jest gotowa - dzieli się swoją refleksją po ukończonym kursie dla nauczycieli i nauczycielek w ramach programu Centrum Edukacji Obywatelskiej "Rozmawiajmy o uchodźcach. Klub Dobrej Rozmowy" jedna z nauczycielek.

Jak rozmawiać o migracjach w szkole?

Kluczem do efektywnych działań jest diagnoza wiedzy i postaw, z którymi młodzież przychodzi na nasze zajęcia. Warto wiedzieć, co myślą uczniowie i uczennice i jakie tematy są dla nich ważne i ciekawe. Choć każda grupa jest inna i wymaga indywidualnego podejścia (więcej o diagnozie oraz gotowa narzędzia do jej przeprowadzenia znajdziecie TUTAJ), zanim przystąpicie do pracy w szkołach, zachęcamy do zapoznania się z wynikiem badań ogólnopolskich. W artykule znajdziecie również rekomendacje specjalistów i specjalistek CEO, jak pozyskaną wiedzę wykorzystać do efektywniejszej pracy z uczniami i uczennicami.

1. Młodzi widzą migrację jako możliwość rozwiązania dla wyzwań ekonomicznych oraz zdobycia lepszego wykształcenia.

Według badania przeprowadzonego w 2020 roku wśród trzech grup respondentów i respondentek z całej Polski: uczniów i uczennic szkół podstawowych i ponadpodstawowych w wieku od 13 do 15 lat, młodzieży ze szkół ponadpodstawowych i studentów w wieku 15-20 lat oraz młodych profesjonalistów w wieku 21-35 lat, niemal jedna trzecia młodych Polaków i Polek zadeklarowała, że zdarzyło im się wyjechać z Polski na dłużej niż trzy miesiące. Połowa tych wyjazdów wiązała się z celami zarobkowymi. Blisko 30 proc. osób wyjechało z kraju w celach turystycznych, a 20 proc. w celach edukacyjnych. Pokazuje to, że migracje nie są już możliwością dostępna tylko dla wybranych, ale codziennością młodych ludzi.

Wskazówka dla nauczyciela i nauczycielki: Pokażmy młodzieży, że każda osoba ma indywidualną historię, a przyczyn podjęcia przez migranta albo migrantkę decyzji o wyjeździe, może być więcej niż jedna. Istnieją też jej różne oblicza. Podkreśl, że dotyczą one także Polaków i Polek, którzy również wyjeżdżają ze swojego kraju z różnych powodów.

Podczas godziny wychowawczej lub lekcji WOS-u, geografii, języka polskiego możemy zaproponować młodzieży obejrzenie filmu „ Opowieści o migracjach ", w której pozna historie i doświadczenia imigrantów i migrantek w Polsce, ale też Polaków, którzy wyjechali z kraju.

Przed obejrzeniem filmu skorzystajcie ze scenariusza „ Tożsamość a migracja - lekcja wprowadzająca do filmów z serii Opowieści o migracjach", CEO, 2020.

Skorzystajcie też z materiału edukacyjnego, jakim jest film „ Jakie są przyczyny migracji? ".

2. Młodzież deklaruje chęć i gotowość do podejmowania konkretnych działań na rzecz migrantów i migrantek.

- Mamy raz do roku zbiórkę żywności dla ludzi z Kazachstanu, dla tych biedniejszych rodzin, żeby wysyłać paczki - deklaruje jeden z respondentów badania z grupy wiekowej 16-20 lat.

Młodzi ludzie chcą zaangażować się na rzecz migrantów i migrantek oraz uchodźców i uchodźczyń, którzy obecnie mieszkają w Polsce. Są gotowi także do włączenia się w działania na poziomie międzynarodowym, np. pomagając w obozach i ośrodkach uchodźczych w Grecji. Jednak jedynie 18 proc. respondentów i respondentek uważa, że naprawdę może mieć wpływ na sytuację migrantów i migrantek w swoim kraju i na świecie.

Wskazówka dla nauczyciela i nauczycielki: Biorąc pod uwagę, gotowość młodzieży w różnych grupach wiekowych do działania, cennym byłoby zastosowanie metody projektowej przy pracy z młodzieżą i rozwijaniu ich postaw empatii oraz współpracy w zespole. Projekt na rzecz społeczności migranckich i uchodźczych może się również wiązać się z włączeniem osób z doświadczeniem migracji i oddanie im głosu. Zachęcamy do zaplanowania i przeprowadzenia projektu młodzieżowego przy pomocy naszego przewodnika dla młodzieży „ Storytelling. Jak oddać głos migrantom i migrantkom z sąsiedztwa? ", CEO, 2020.

Tego typu działanie daje młodzieży poczucie sprawczości i możliwość kształtowania opinii i relacji w ich lokalnej społeczności.

3. Młodzież w różny sposób postrzega migrantów i migrantki, w zależności od kraju ich pochodzenia.

Badanie pokazuje, że w lepszym świetle niż migrantów z innych kontynentów, postrzega się migracje zarobkowe Ukraińców. Stosunek do nich jest analogiczny jak do migracji zarobkowych Polaków. Migrantów/Migrantki z Ukrainy postrzega się jako osoby, które chcą po prostu pracować, utrzymać siebie, swoją rodzinę i poprawić ogólną sytuację materialną. Wiele osób podkreśla, że tak samo jak Polacy wyjeżdżają w celach zarobkowych do innych krajów, tak samo Ukraińcy mają prawo przyjechać i pracować w Polsce.

Umiejętność odczuwania empatii wobec migrantów i migrantek i znajdowania punktów wspólnych między Polakami, sobą, bliskimi a imigrantami, jest bardzo ważna. Jednak niesie też pewne ryzyko - może doprowadzić do wykluczenia lub ignorowania pewnych grup migrantów i migrantek w Polsce (z kultur, które są mniej znane, dalsze od rodzimej), faworyzując inne.

Wskazówka dla nauczyciela i nauczycielki: Dbajmy, aby podczas rozmów o współczesnych migracjach wybrzmiewał wielogłos historii osobistych migrantów i migrantek - ich pochodzenia, przyczyn migracji, odczuć.

Poproś uczniów i uczennice o postawienie dowolnych pytań, które mogą im pomóc poznać daną osobę, np. Jaką muzykę lubisz? Jakie potrawy lubisz gotować? Jakie masz marzenia?

Poproś, żeby zadali te pytania migrantom i migrantkom w Waszej okolicy lub zachęć ich do obejrzenia historii Senait z Erytrei oraz Mahmouda z Afganistanu, którzy Polskę uważają za swój dom. Wspólnie wysłuchajcie, jak oni odpowiedzieli na pytania i zastanówcie się, jakie są między waszymi uczniami i uczennicami a bohaterami filmu podobieństwa.

Opowieść Mahmouda o migracji

Opowieść Senait o migracji

4. Młodzież twierdzi, że w szkole poznaje jedynie definicje, skutki, przyczyny migracji

Migracja nie jest tematem zbyt obszernie omawianym tematem w czasie zajęć szkolnych. Tylko 38 proc. uczniów i uczennic miało szansę zdobyć informacje o migracji i uchodźstwie w swojej szkole. Ci twierdzili, że poznali podczas lekcji podstawowe pojęcia i definicje oraz przyczyny i skutki migracji (jakie są rodzaje migracji i jakie są konsekwencje dla nas czy dla całego społeczeństwa). Na trzecim miejscu znalazły się aspekty związane z sytuacją życiową, polityczną i ekonomiczną migrantów/migrantek oraz kwestie kulturowe czy etniczne, podczas gdy migracje to zjawisko złożone, które wymaga kompleksowego podejścia. Tymczasem rozmowa z młodymi ludźmi na temat migracji w szkole jest istotna, ponieważ badanie pokazuje, że młodzież uznaje rolę szkoły w kształtowaniu własnej opinii.

- Udział w kursie „Rozmawiajmy o uchodźcach. Klub Dobrej Rozmowy" przypomniał mi, aby uczniów (ludzi) nie traktować przedmiotowo, jednowymiarowo. Aby nie ulegać schematom, dzięki którym nie musimy dłużej, głębiej zastanawiać się nad daną sytuacją, osobą, zdarzeniem. Chyba największym sukcesem jest dla mnie odkrycie, że można zwolnić i że jeśli tylko chcemy znajdziemy czas na rozmowę, refleksję czy autorefleksję. Oczywiście ważna jest realizacja podstawy programowej, ale ważniejsi są od niej młodzi ludzi, którzy jeśli tylko im pozwolimy, mogą pokazać nam ich (nasz) świat z zupełnie innej perspektywy - opowiada po skończonym kursie jeden z uczestników, nauczyciel geografii.

Wskazówka dla nauczyciela i nauczycielki: Rozmawiajmy o migracjach.

Możesz założyć w swojej szkole Klub Dobrej Rozmowy. To inicjatywa, której celem jest podejmowanie rozmów z młodzieżą o sytuacji uchodźców i uchodźczyń oraz o współczesnych procesach migracyjnych, a także o wartościach i postawach, które są bliskie młodym ludziom. Sprawdź nasze materiały edukacyjne i dowiedz się, jak rozmawiać na trudne tematy i dlaczego warto to robić.

5 zasad dobrej rozmowy znajdziecie także w filmie animowanym, który warto obejrzeć z uczniami i uczennicami przed rozpoczęciem dyskusji.

Sprawdź cztery gotowe ćwiczenia, do pobrania na naszej stronie. Pracując z historiami migrantów i migrantek, młodzież zastanawia się, jaki jest związek współczesnych migracji z: ubóstwem, nierównościami społecznymi, klimatem i pokojem na świecie.

5. Naukowcy i naukowczynie oraz aktywiści i aktywistki liderami opinii wśród młodych

42 proc. młodych Polek i Polaków twierdzi, że autorytetami w tematyce migracji są dla nich badacze i badaczki. W nieco mniejszym stopniu - aktywiści i aktywistki. Mimo to 40 proc. respondentów i respondentek nie jest w stanie wskazać żadnego rzecznika w sprawach dotyczących migracji.

Wskazówka dla nauczyciela i nauczycielki: Badanie pokazuje, że młodzi ludzie chcieliby opierać swoje opinie na faktach i naukowych źródłach. Niemożność wskazania jednak takowych źródeł, może świadczyć o tym, że sami nie potrafią do nich dotrzeć. Miejscem, w którym nauczą się, jak wyszukiwać rzetelne dane na interesujące ich tematy może i powinna być szkoła.

Zaproś do szkoły badaczy i badaczki procesów społecznych, antropologicznych, historycznych, społecznych i ekonomicznych. Może to być uatrakcyjnienie nauki zdalnej, zwłaszcza że kontakt online znosi dystans geograficzny między nami. Dołącz do grupy na Facebooku „Zaproś mnie na swoja lekcję„, gdzie specjaliści i specjalistki oferują gościnne wykłady lub poproś o rekomendacje specjalistki CEO.

Oglądajcie wspólnie filmy, w których wypowiadają się eksperci i ekspertki, np. „Czy na pewno żyjemy w czasach największych na świecie migracji?".

Polećcie uczniom i uczennicom Instagrama @ponadgranicami. Młodzież znajdzie tam ciekawe historie o migracjach, ale też słowniczek pojęciowy, wykaz instytucji, które podają rzetelne dane oraz dane z badań nt. migracji.

Olga Khabibulina, Weronika Rzeżutka Więcej informacji znajdziesz na migracje.ceo.org.pl
*Wszystkie dane procentowe i statystyki nt. postaw i wiedzy młodych osób, jeśli nie podane jest inne źródło, pochodzą z raportu z badania "Współczesne migracje" zleconego przez CEO w 2020 r. Całe badanie dostępne jest tutaj.

# data[].attributes.attachment_link.title
Migracje w oczach młodych - 5 faktów i rekomendacji dla nauczycieli i nauczycielek

# data[].attributes.attachment_link.description
Tylko 38 procent uczniów i uczennic deklaruje, że w szkole zdobyli informacje na temat procesów migracyjnych i uchodźstwa. Tymczasem kontakt z osobami z innych krajów to rzeczywistość polskiej młodzieży. 45 proc* młodych Polaków i Polek spotyka w swoich szkołach uczniów-cudzoziemców (dane z raportu CEO "Współczesne

# data[].attributes.headline
5 pytań, na które chcesz znać odpowiedź, zanim podejmiesz temat migracji i uchodźstwa w klasie

# data[].attributes.subject
5 pytań, na które chcesz znać odpowiedź, zanim podejmiesz temat migracji i uchodźstwa w klasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Temat uchodźców i uchodźczyń, którzy przez granicę z Białorusią próbują przedostać się do Polski, jest na okładkach gazet, w głównych serwisach newsowych, a zdjęcia rodzin w lesie pojawiają się na profilach aktywistów i organizacji pomocowych w mediach społecznościowych. Dyskusje wokół tego tematu toczą się także w domach rodzinnych, a co za tym idzie... w rozmowach młodzieży.
Uczniowie i uczennice chcą wiedzieć, jak faktycznie wygląda sytuacja na granicy, chcą zrozumieć, dlaczego przybysze pokonują tak daleką drogę i czy są bezpieczni oraz czy nasza rzeczywistość, w związku z pojawieniem się migrantów i migrantek, się nie zmieni. Dlatego zachęcamy nauczycieli i nauczycielki, aby poruszać temat migracji i uchodźstwa w klasie, choć wiemy, że jest trudny i budzi emocje.

Dwa monologi nie czynią dialogu

Każdy młody człowiek powinien mieć okazję, by uczestniczyć w rozmowie na temat, o którym mówi się w mediach i w domach rodzinnych. Szkoła powinna być zaś miejscem, w którym nie tylko tłumaczymy uczniom rzeczywistość i przedstawiamy globalne procesy, ale także rozmawiamy o tym w bezpiecznej atmosferze. Jak powiedział jednak amerykański projektant Jeff Daly „ Dwa monologi nie czynią dialogu". Do takiej rozmowy więc - aby nie stała się wykładem, narzucaniem racji, sporem czy atakiem - trzeba się odpowiednio przygotować. I zanim zaczniemy rozwiewać wątpliwości uczniów i uczennic, rozwiać własne.

W tym wpisie odpowiadamy na 5 pytań, które nurtują nauczycielki i nauczycieli myślących o podjęciu tematu migracji w szkole. Chcemy jak najlepiej odpowiadać na Wasze potrzebny w tym zakresie, dlatego zachęcamy do zadawania własnych i do dzielenia się historiami, które Was spotkały. Nasz zespół ekspertek, nauczycielek i trenerek antydyskryminacyjnych postara się podpowiedzieć, jak zareagować na daną sytuację. Możecie do nas pisać na adres: weronika.rzezutka-wroblewska@ceo.org.pl, a także w wiadomości prywatnej na profilu Edukacja Globalna CEO na Facebooku.

1. W jaki sposób zacząć rozmowę o migracjach i uchodźstwie z dziesięciolatkiem?

Temat migracji i uchodźstwa można poruszać już z najmłodszymi uczniami i uczennicami, np. w klasie IV. Ważne jest jednak, by dostosować język, którego używamy, i poziom przekazywanych informacji.

Możemy zacząć od:

odwołania kontekstu migracji do ich osobistych doświadczeń i związanych z tym emocji. Możemy na przykład zadać pytanie, czy ktoś z ich bliskich mieszka za granicą i jakie uczucia towarzyszą sytuacji, kiedy bliska osoba jest daleko - tęsknota, smutek a może radość z odwiedzin?

przybliżenia zagadnienia przy wykorzystaniu prawdziwych opowieści migrantów i migrantek, czyli użycia metody storytellingu , o której przeczytacie . Obejrzyjcie filmy z serii "Opowieści o migracjach" . Następnie wspólnie możecie sprawdzić na mapie, gdzie leżą omawiane kraje, jak wyglądała droga bohaterów, ile kilometrów przebyli, a następnie porównać do odległości, które dzieci potrafią sobie wyobrazić. Tym samym już w najmłodszych klasach ćwiczymy z uczniami umiejętność dyskusji, rozmowy o emocjach, empatię i zainteresowanie światem.

zaprezentowania sylwetek bohaterów literackich lub historii kryjących się w Proponowane w publikacji działania czytelnicze prowadzone wokół tematyki migracyjnej mogą zainteresować dzieci i młodzież współczesnymi wyzwaniami z zakresu praw człowieka. Takie działania wspierają kształtowanie umiejętności krytycznego myślenia i rozwijanie postaw otwartości, akceptacji i empatii wobec innych. Proponujemy nauczycielom i nauczycielkom założenie wspólnie z uczniami i uczennicami klubów czytelniczych, w ramach których starsza młodzież będzie prowadziła zajęcia wspierające młodszych kolegów i koleżanki w rozumieniu i akceptowaniu różnorodności kulturowej oraz procesów związanych ze współczesnymi migracjami. Zapraszamy do tego, aby zajęcia oprzeć na książceliteraturze poruszającej tę tematykę. Poszukajcie książek i filmów, które pomogą uruchomić wyobraźnię najmłodszych i lepiej zrozumieć omawiane zjawisko oraz emocje bohaterów i bohaterek. Wskazówki, jak pracować w klasie z książkami, znajdziecie w materiale "Poczytajmy o migracjach. Przewodnik dla klubów czytelniczych" . Chłopiec z Lampedusy autorstwa Rafała Witka.

Inne książki o emigrantach i emigrantkach oraz uchodźcach i uchodźczyniach dla dzieci, które mogą Was zainteresować:

2. Obawiam się, że nie mam wystarczającej wiedzy na temat migracji, żeby poruszać ten temat z uczniami i uczennicami. Jak mogę się przygotować?

Nie trzeba być ekspertem lub ekspertką, żeby zacząć rozmawiać na ten temat ze swoimi uczniami i uczennicami. Jeśli chcesz poczuć się pewniej przed zajęciami, zapoznaj się z kilkoma materiałami, które polecamy poniżej. Warto też zadać sobie pytania: jakie ja mam poglądy na temat migracji? Czy chcę się dzielić moimi poglądami? Z jaką grupą będę pracować? Czego się mogę spodziewać? Przygotować się do takiej rozmowy od strony emocjonalnej pomoże Ci tekst trenerki antydyskryminacyjnej Dominiki Cieślikowskiej, który znajdziesz .

Nie wiem, ale chcę się dowiedzieć" pokazujesz im, że to naturalne, że można czegoś nie wiedzieć i lepiej się do tego przyznać niż posiłkować się nieprawdziwymi informacjami lub stereotypami. Możecie też razem poszukać informacji i przy okazji Nie bój się także przyznać do własnej niewiedzy. Gdy mówisz uczniom i uczennicom: „ podjąć dyskusję na temat rzetelnych źródeł. W ten sposób nauczyciel staje się też bardziej wiarygodny w oczach uczniów i uczennic, bo widzą oni, że także podejmuje wysiłek, aby się rozwijać, i że nie ma prostych rozwiązań oraz oczywistych odpowiedzi, gdy chodzi o globalne wyzwania.

Gdzie znaleźć najważniejsze informacje o migracjach i uchodźstwie? Polecenia rzetelnych źródeł wiedzy oraz artykuły i materiały, które mają posłużyć nauczycielom i nauczycielkom do poszerzenia swojej wiedzy o migracjach, znajdziecie w pierwszym i drugim kroku naszego materiału: https://globalna.ceo.org.pl/material/jak-w-szkole-rozmawiac-o-uchodzstwie-i-migracjach/ .

Uczniom i uczennicom możecie z kolei polecić profil kampanii prowadzonej przez Centrum Edukacji Obywatelskiej na Instagramie @ponadgranicami, na którym znajdą historie i fakty o migracjach prezentowane w przystępny sposób.

3. Jak stworzyć przestrzeń do bezpiecznej rozmowy w klasie?

Obawiasz się, że rozmowa na temat migracji zamiast uspokoić emocje uczniów i uczennic związane z tym tematem, otworzyć ich na różne punkty widzenia i polepszyć relacje w klasie, stanie się przyczyną sporów, wyszydzania czy polaryzacji opinii? To rola nauczycielka i nauczycielki, aby do tego nie dopuścić.

Zanim zaczniecie rozmawiać na dowolny trudny temat w klasie, przygotujcie się do tej rozmowy i ustalcie jej zasady. Stwórzcie wspólny kontrakt - ważne, aby nie był on narzucony przez nauczyciela, ale współtworzony przez uczniów i uczennice. Obejrzyjcie wspólnie krótki film "Rozmawiajmy o migracjach" , który Wam w tym pomoże. W kontrakcie mogą się takie zasady, jak: każdy ma tyle samo czasu na wypowiedź, każdy głos jest tak samo ważny, nie przerywamy sobie, każdy ma prawo do błędu lub niewiedzy itp.

Przed dyskusją w klasie musisz też podjąć decyzję, czy chcesz ujawniać swoje stanowisko. Pamiętaj, że uczniowie i uczennice podczas wypowiedzi mogą chcieć wyczuć, czy to, co mówią, jest „ dobrą" czy „ złą" odpowiedzią, by zyskać aprobatę nauczyciela. - próbuj zadawać pogłębione pytania: dlaczego tak myślisz? Skąd to wiesz? Czy masz pomysł, dlaczego inni mogą myśleć inaczej? Zadawaj je niezależnie od tego, czy zgadzasz się z przedstawionym przez ucznia lub uczennicę zdaniem. Nie komentuj ani nie krytykuj żadnych głosów w dyskusji. Zamiast opiniować

Pamiętaj też, że uczniom i uczennicom - jak każdemu - trudno przyznać się do błędu i do zmiany opinii. Nie pytaj więc o „ wyniki" dyskusji, unikaj sytuacji, kiedy jedna strona może poczuć, że ją „ wygrała" Pozwól młodym ludziom na samodzielne wyciągnięcie wniosków.

Zachęć do zabierania głosu jak największą liczbę uczniów i uczennic i zadbaj, by każdy miał przestrzeń na wypowiedź. Jeśli czujesz, że klasa nie jest jeszcze gotowa, aby dzielić się swoimi przemyśleniami na forum, zachęć ich do spisania swoich pytań, wątpliwości lub komentarzy anonimowo na kartce. Możesz potem, za zgodą klasy, przeczytać wybrane i podzielić uczniów i uczennice na mniejsze grupy, aby odnieśli się do przeczytanych słów.

Ważne jest, aby na koniec lekcji uspokoić emocje młodych ludzi. Pierwsze rozmowy na temat migracji pomoże Wam przeprowadzić nasz scenariusz "Rozmowy o uchodźcach w Polsce"

4. Jak reagować, gdy podczas rozmowy w klasie pojawi się mowa nienawiści?

Według Rady Europy mowa nienawiści to „wypowiedzi, które szerzą, propagują i usprawiedliwiają nienawiść rasową, ksenofobię, antysemityzm oraz inne formy nietolerancji, podważające bezpieczeństwo demokratyczne, spoistość kulturową i pluralizm". Gdy usłyszysz z ust ucznia lub uczennicy wypowiedź, która Cię niepokoi, reaguj. Podkreśl, że każdy ma wolność wypowiedzi, dopóki nie rani innych osób. Zachęć do tego, żeby w rozmowie czy podczas sprzeczki odnosić się do faktów, konkretnych zachowań drugiej strony, a nie oceniać ją jako osobę i kierować w jej stronę wyzwiska (jakiekolwiek) - rozmawiajmy z szacunkiem, nawet jeśli się nie zgadzamy ze sobą.

Zwracaj uwagę na wszelkie przejawy mowy nienawiści - zarówno kierowane w stronę konkretnej osoby, ale też grup - migrantów, uchodźców, określonych narodowości, mniejszości, mężczyzn, kobiet, społeczności LGBT+. Wytłumacz, czym jest mowa nienawiści. Jeśli rozmawiasz ze starszymi uczniami i uczennicami możesz odwołać się do prawa i definicji ustanowionych przez międzynarodowe organy (np. podać definicję Rady Europy i polskie legislacje z tym związane ). Na nasze potrzeby możemy przyjąć, że to mowa, która może wyrządzić komuś krzywdę i która atakuje kogoś nie ze względu na to, co zrobił, ale kim jest.

W rozmowie ze starszymi uczniami i uczennicami możesz także uświadomić ich, że klasa jest przestrzenią publiczną i za mowę nienawiści w przestrzeni publicznej (jest nią na przykład też Internet) można ponieść konsekwencje prawne.

Warto odnieść się też do konkretnego zdania, które zostało wypowiedziane i zadać pytania: dlaczego tak myślisz? Wytłumaczysz, co miałeś na myśli? W rozmowie na ten temat może pomóc wiersz Martin Niemöllera "Kiedy przyszli..." oraz materiały z kroku 5. naszego artykułu .

5. Mam w klasie uczniów lub uczennice z doświadczeniem migracji. Jak poprowadzić rozmowę o migrantach i migrantkach tak, aby zadbać o ich potrzeby?

Jeśli planujesz przeprowadzić zajęcia o sytuacji na granicy polsko-białoruskiej, a wśród uczniów i uczennic znajduje się osoba z Białorusi lub z innego kraju, porozmawiaj z nią przed lekcją, uprzedzając, że chcesz poruszyć taki temat i zapytaj czy ma w związku z tym jakieś pytania lub obawy, na które można wcześniej odpowiedzieć. Wyjaśnij, jaki jest cel planowanych zajęć i zadbaj o to, żeby wcześniej mogła wyrazić swoje potrzeby - np. odnośnie większego zaangażowania w rozmowę lub nieeksponowania swojej osoby. Także klasę warto przygotować na tę lekcję i w zależności od wcześniejszych ustaleń z tą osobą, wspomnieć o nich na początku spotkania lub interweniować w razie potrzeby podczas zajęć.

Po materiałach, które pomogą Wam przygotować się do rozmów o migracjach w klasie, przeprowadzi Was artykuł "Jak w szkole rozmawiać o migracjach i uchodźstwie?"

# data[].attributes.attachment_link.title
5 pytań, na które chcesz znać odpowiedź, zanim podejmiesz temat migracji i uchodźstwa w klasie

# data[].attributes.attachment_link.description
Temat uchodźców i uchodźczyń, którzy przez granicę z Białorusią próbują przedostać się do Polski, jest na okładkach gazet, w głównych serwisach newsowych, a zdjęcia rodzin w lesie pojawiają się na profilach aktywistów i organizacji pomocowych w mediach społecznościowych. Dyskusje wokół tego tematu toczą się także

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Języki Obce dla Każdego - Jesteśmy z Ukrainą

# data[].attributes.attachment_link.title
Nauka języka ukraińskiego. Lekcja 1. Podstawowe zwroty Język ukraiński dla początkujących od podstaw

# data[].attributes.headline
Ola i Ukraina dla dzieci. Film edukacyjny

# data[].attributes.subject
Ola i Ukraina dla dzieci. Film edukacyjny

# data[].attributes.attachment_link.title
Ola i Ukraina dla dzieci 🇺🇦 Film Edukacyjny

# data[].attributes.headline
Wojna w Ukrainie. Jak rozmawiać o niej z dziećmi i młodzieżą?

# data[].attributes.subject
Wojna w Ukrainie. Jak rozmawiać o niej z dziećmi i młodzieżą?

# data[].attributes.attachment_link.title
Wojna w Ukrainie. Jak rozmawiać o niej z dziećmi i młodzieżą?

# data[].attributes.headline
Jak rozmawiać z dziećmi i młodzieżą o agresji zbrojnej?

# data[].attributes.subject
Jak rozmawiać z dziećmi i młodzieżą o agresji zbrojnej?

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak rozmawiać z dziećmi i młodzieżą o agresji zbrojnej?

# data[].attributes.headline
Webinar z dr Aleksandrą Piotrowską pt. „Jak rozmawiać z dzieckiem o wojnie?”

# data[].attributes.subject
Webinar z dr Aleksandrą Piotrowską pt. „Jak rozmawiać z dzieckiem o wojnie?”

# data[].attributes.attachment_link.title
Webinar z  dr Aleksandrą Piotrowską pt. „Jak rozmawiać z dzieckiem o wojnie?”

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
читати онлайн

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
читать онлайн

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
домашнее задание

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
домашнє завдання

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
кримськотатарською

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
крымскотатарском

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Л.Я.Мідак, Н.В.Фоменко, В.Я.Гайда, С.М.Подолюк, В.І.Кравець, І.В.Кравець, І.В.Олійник, З.М.Пушкар, С.В.Банах, В.П.Стахурська, Л.П.Козловська

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
М.В.Беденко, І.Я.Клочко, Т.Г.Кордиш, В.О.Тадеєв

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Н.А.Тарасенкова, І.М.Богатирьова, О.М.Коломієць, З.О.Сердюк, Ю.В.Рудніцька

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
С.О.Скворцова

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Г.П.Бєвз, В.Г.Бевз, Д.В.Васильєва, Н.Г.Владімірова

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
А.Г.Мерзляк, В.Б.Полонський, М.С.Якір

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
В.Р.Кравчук, Г.М.Янченко

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
О.М.Семеног, Т.І.Дятленко, М.Д.Білясник, В.В.Волницька

# data[].attributes.attachment_link.title
Навчання українською мовою

# data[].attributes.attachment_link.description
Електронні підручники * Электронные учебники

# data[].attributes.headline
Karty pt. „Chcemy Was poznać!” -  strona MamyProjekt (Zadania i kolorowanki dla dzieci w wieku 3+ oraz 6+ )

# data[].attributes.subject
Karty pt. „Chcemy Was poznać!” -  strona MamyProjekt (Zadania i kolorowanki dla dzieci w wieku 3+ oraz 6+ )

# data[].attributes.headline
BEZPŁATNE, CYKLE SZKOLEŃ W ODNSWP, DLA NAUCZYCIELI KLAS IV - VIII, DLA NAUCZYCIELI PRZEDSZKOLA I EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ, DLA NAUCZYCIELI SZKÓŁ PONADPODSTAWOWYCH

# data[].attributes.subject
BEZPŁATNE, CYKLE SZKOLEŃ W ODNSWP, DLA NAUCZYCIELI KLAS IV - VIII, DLA NAUCZYCIELI PRZEDSZKOLA I EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ, DLA NAUCZYCIELI SZKÓŁ PONADPODSTAWOWYCH

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli Stowarzyszenia „Wspólnota Polska" - Uczymy, jak uczyć

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Szanowni Państwo,

doskonalenie nauczycieli w Stowarzyszeniu "Wspólnota Polska" przez wiele, wiele lat skupiało się głównie na nauczycielach uczących języka polskiego poza granicami kraju. Wśród nich jest bardzo dużo osób z Ukrainy. To właśnie oni dominowali na naszych konferencjach, szkoleniach i warsztatach. Znamy ich osobiście. Jesteśmy na Ty z Mariną, Oleną, Olgą, Ludmiłą, Marią, Wiktorią, Natalią, Ulą, Anną, Oksaną, Julią i wieloma, wieloma innymi.

Dzisiaj te dziewczyny nadal są na Ukrainie. Walczą.

Pomóżmy im.

Każde wykupione przez Was szkolenie, każda wpłata za certyfikat przeznaczana jest na cele statutowe Stowarzyszenia "Wspólnota Polska", w tym na pomoc Polakom na Ukrainie i tym, którzy zostali ewakuowani. 5000 osób znajdzie miejsca w naszych Domach Polonii i zaprzyjaźnionych placówkach na terenie całego kraju.

Dziękujemy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Podstawy języka ukraińskiego dla nauczycieli w Polsce | Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli Stowarzyszenia „Wspólnota Polska"

# data[].attributes.attachment_link.description
Szanowni Państwo, doskonalenie nauczycieli w Stowarzyszeniu "Wspólnota Polska" przez wiele, wiele lat skupiało się głównie na nauczycielach uczących języka polskiego poza granicami kraju. Wśród nich jest bardzo dużo osób z Ukrainy. To właśnie oni dominowali na naszych konferencjach, szkoleniach i warsztatach. Znamy ich osobiście.

# data[].attributes.headline
Bezpłatny kurs audio języka ukraińskiego

# data[].attributes.subject
Bezpłatny kurs audio języka ukraińskiego

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zapraszamy na krótki kurs ukraińskiego.

Nagrania można bezpłatnie powielać i rozpowszechniać wyłącznie w oryginalnej formie i z podaniem źródła.

Opracowanie lekcji: Maciej Sokal

Nagrania powstały przy współpracy z Radiem Lublin.

Zapraszamy do wspólnej nauki :)

# data[].attributes.attachment_link.title
A1 Szkoła Języków Obcych " lekcje ukraińskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
Zapraszamy na krótki kurs ukraińskiego. Nagrania można bezpłatnie powielać i rozpowszechniać wyłącznie w oryginalnej formie i z podaniem źródła. Opracowanie lekcji: Maciej Sokal Nagrania powstały przy współpracy z Radiem Lublin. Zapraszamy do wspólnej nauki :)

# data[].attributes.headline
Uczeń i uczennica z doświadczeniem migracyjnym w szkole – materiały o tym, jak ich wspierać

# data[].attributes.subject
Uczeń i uczennica z doświadczeniem migracyjnym w szkole – materiały o tym, jak ich wspierać

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W tym artykule zostały zebrane materiały, które opisują sytuację edukacji w szkole dziecka pochodzącego z kraju cudzoziemskiego: od przepisów prawnych i psychologicznych aspektów tego doświadczenia, dobre praktyki i rozwiązania edukacji międzykulturowej aż po praktyczne wskazówki dla nauczycieli i materiały do pracy w klasie.
Zestaw zawiera aktualne materiały; w wybranych przypadkach polecamy zasoby sprzed kilku lat ze względu na ich merytoryczną zawartość. Zestaw podzielony został na:

aspekty prawne

rozwiązania organizacyjne

aspekty psychologiczne

edukacja międzykulturowa i doświadczenie migracji - analizy i badania

edukacja międzykulturowa i doświadczenie migracji - poradniki

nauczanie języka polskiego jako obcego

nauczanie międzykulturowe na innych przedmiotach, jako działanie wychowawcze

strony organizacji i instytucji zajmujących się tematyką

W tym miejscu znajdują się podstawowe informacje prawne dotyczące kształcenia w polskich systemie osób przybywających z zagranicy, w tym z uchodźców z Ukrainy w związku z wojną z Rosją. Zachęcamy też do analizy systemowych rozwiązań lokalnych z wybranych miast - mogą pomóc w poszukiwaniu najlepszych praktyk. wszystkie materiały sprzed 2020 roku warto przeanalizować pod kątem prawnym - mogą mieć odwołania do nieaktualnych zapisów.
Warto dodatkowo sprawdzać, jakie rozwiązania wprowadzają a bieżąco organy prowadzące i jakie środki kierują na ich wdrożenie.

Inne podstawy prawne regulujące prawa dziecka z doświadczeniem migracji do nauki i poszanowania jego odrębności kulturowej, Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny „Metis" w Katowicach 2022

A. Gulińska, Wsparcie ucznia z doświadczeniem migracyjnym w polskiej szkole, Fundacja Inna Przestrzeń 2021

Analiza narzędzi, które, w zamierzeniu ustawodawcy, mają służyć wsparciu adaptacji migrantów w polskich szkołach, oraz tego, jak funkcjonują one w praktyce. Autorka omawia kolejne narzędzia, przyglądając się brzmieniu przepisów w ustawie Prawo oświatowe oraz odpowiednim aktom wykonawczym. Zestawia je także z wypowiedziami praktyków zebranymi podczas wywiadów przeprowadzonych w latach 2013-21.

B. Skałbania, Dziecko z rodziny migracyjnej w systemie oświaty. Materiał informacyjny dla dyrektorów szkół i rad pedagogicznych, Ośrodek Rozwoju Edukacji 2017

Tematyka publikacji obejmuje zagadnienia związane ze sprawowaniem lub ustanawianiem opieki nad dzieckiem z rodziny migracyjnej. W tym celu zostały wskazane aktualne i podstawowe regulacje prawne z zakresu sytemu edukacji i wsparcia ucznia z rodziny migracyjnej lub cudzoziemskiej. Całość poruszonych zagadnień pozostaje ciągle ważna z uwagi na ich aktualność, powtarzalność i złożoność oraz skalę problemów rodzin migracyjnych, szkolne i pozaszkolne potrzeby wychowujących się w nich uczniów oraz utrudnioną sytuację nauczycieli pracujących w realiach zjawiska migracji.

REKOMENDACJE ORGANIZACYJNE
W ciągu ostatnich lat w wielu konkretnych szkołach (przy wsparciu organizacji zajmujących się tematykę wielokulturowości, uchodźczą i migracyjną) , także na poziomie organów prowadzących wypracowano spójne rozwiązania i dobre praktyki. Nie wszystkie z pewnością dadzą się zastosować bezpośrednio w obecnej sytuacji, mogą być jednak pomocne w poszukiwaniu najlepszych dla szkoły czy gmin sposobu na włączenie dzieci uchodźców z Ukrainy w system edukacji.
Rekomendacje dla szkół i nauczycieli oraz rekomendacje systemowe stworzone podczas seminarium Uczeń z doświadczeniem migracji w polskiej szko le 23 listopada 2019 r. w Muzeum Emigracji w Gdyni.

Lista obejmująca różne obszary funkcjonowania szkoły, przeznaczona dla szkół, do których uczęszczają lub będą uczęszczać dzieci z doświadczeniem migracji, której celem jest pomóc w prowadzeniu współpracy i organizacji pracy szkoły w taki sposób, aby wspierać integrację oraz umożliwić jak najlepszą edukację wszystkim uczennicom i uczniom. W związku z tym, że powstała w 2015 roku może nie odnosić się do aktualnego porządku prawnego, warto sprawdzać na bieżąco przepisy.

Doświadczenia, wnioski i rekomendacje dotyczące współpracy pomiędzy szkołami, osobami zatrudnionymi w funkcji pomocy nauczyciela lub asystentkami i asystentami międzykulturowymi oraz organizacjami pozarządowymi.

Checklista dla szkół współpracujących z asystentkami i asystentami międzykulturowymi , Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2016

Checklista" ma na celu ułatwienie nawiązania oraz prowadzenia współpracy pomiędzy szkołą i asystentami międzykulturowymi.

Asystenci międzykulturowi - okiem praktyków, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2020 - 2021

W jaki sposób obecność asystentki międzykulturowej w szkole wpływa na dzieci z doświadczeniem migracji?, Swietłana Konwerska, asystentka międzykulturowa (pomoc nauczyciela) w Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 158 w Krakowie

Jak obecność asystentki międzykulturowej w szkole pomaga we współpracy z rodzicami?, Solomiia Melnyk, asystentka międzykulturowa w Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 158 w Krakowie

Doświadczenia koordynatorki do spraw uczniów z doświadczeniem migracyjnym, Nataliia Kovalyshyna, koordynatorka ds. uczniów z doświadczeniem migracyjnym w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 1 w Gdańsku,

Współpraca wychowawcy klasy z koordynatorką do spraw uczniów i uczennic z doświadczeniami migracyjnymi, Elżbieta Jankowska-Pietras, nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej w Szkole Podstawowej nr 76 i w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 1 w Gdańsku

Jak pozyskać środki od organu prowadzącego na zatrudnienie asystenta międzykulturowego? Jakie korzyści daje obecność asystenta międzykulturowego w szkole?, Elżbieta Mieszkowska, dyrektorka Szkoły Podstawowej w Podkowie Leśnej

Jak rozwijać współpracę z asystentkami i asystentami międzykulturowymi?, Barbara Bombińska, nauczycielka języka polskiego i języka polskiego jako obcego oraz koordynatorka współpracy z asystentkami i asystentami międzykulturowymi w Szkole Podstawowej nr 158 w Krakowie

Jak współpracować z nauczycielką i rodzicami?, Larysa Vychivska, nauczycielka nauczania początkowego, asystentka międzykulturowa m.in. w oddziale przygotowawczym w Szkole Podstawowej nr 221 w Warszawie

Superwizja jako narzędzie wspierania pracy asystentek i asystentów międzykulturowych, Larysa Vychivska, nauczycielka nauczania początkowego, asystentka międzykulturowa m.in. w oddziale przygotowawczym w Szkole Podstawowej nr 221 w Warszawie

Jak współpracować ze społecznością szkolną?, Mariia Struhanets, asystentka międzykulturowa w Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 162 w Krakowie

Asystent międzykulturowy - nowe rozwiązanie starych problemów. Przykład z Coniewa, Bogumiła Lachowicz, dyrektorka Zespołu Szkół w Coniewie

Pomoc nauczyciela - szczególna forma wsparcia udzielana szkołom przez organ prowadzący, przykład warszawskiego Targówka. Na podstawie rozmowy z Katarzyną Majdurą, Naczelnik Wydziału Edukacji i Kultury w Urzędzie Dzielnicy Targówek w Warszawie

M. Dąbrowska, E. Szumilas, Uczniowie z rodzin migracyjnych w szkole, Ośrodek Rozwoju Edukacji 2017

Analiza wyników badań nad migracją ekonomiczną oraz kwestie pomocy prawnej, socjalnej, psychologiczno‑pedagogicznej dla dzieci, młodzieży i ich rodziców. Przedmiotem zainteresowania autorek pozostają zadania szkoły w organizowaniu form wsparcia, a także rozwiązania i działania stanowiące rekomendacje dla współczesnej praktyki edukacyjnej.

Od września 2016 r. szkoły w Polsce mają możliwość prowadzenia tzw. oddziałów przygotowawczych , czyli oddziałów dedykowanych uczniom i uczennicom przybywającym z zagranicy, którzy nie znają języka polskiego albo znają go w stopniu niewystarczającym do korzystania z nauki. W zbliżonym czasie analogiczne rozwiązanie zostało wprowadzone w Berlinie. Raport zawiera opis badania sposobu funkcjonowania klas powitalnych, oraz wnioski i rekomendacje, które mogą być przydatne także w kontekście polskim.

K. Kubin, N. Klorek, Innowacyjne rozwiązania w pracy z dziećmi cudzoziemskimi w systemie edukacji. Przykłady praktyczne, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2012

11 tekstów poświęconych autorskim działaniom, podejmowanym w placówkach przyjmujących dzieci cudzoziemskie w Polsce, które przyczyniły się do powstania zintegrowanej społeczności szkolnej i placówki wielokulturowej (np. zatrudnienie w szkole pomocy nauczyciela lub osoby pracującej jako asystent międzykulturowy, działania skierowane do polskich rodziców i opiekunów, zwiększające ich wiedzę na temat uchodźstwa i migracji, oraz działania wspierające naukę języka polskiego jako drugiego).

Świetlica dla dzieci czeczeńskich jako przykład działania skierowanego do uczniów i uczennic uchodźczych, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2013

Wywiad z Małgorzatą Nowak, byłą dyrektorką Zespołu Szkół w Niemcach, który w latach 2006-2012 przyjmował dzieci uchodźcze z pobliskiego ośrodka dla cudzoziemców oczekujących na decyzje w sprawie wniosku o nadanie statusu uchodźcy w Leonowie. W szkole podstawowej zespołu utworzona została dodatkowa świetlica, z której korzystały przede wszystkim dzieci uchodźcze.

Działania skierowane do polskich i czeczeńskich dzieci rozpoczynających naukę w szkole podstawowej, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2013

Wywiad z Urszulą Jędrzejczyk, nauczycielką ze Szkoły Podstawowej nr 31 im. Lotników Polskich w Lublinie dotyczący działań prowadzonych w roku szkolnym 2011/2012, skierowanych do sześciolatków z Polski i Czeczenii, które rozpoczęły naukę w tejże szkole. Działania miały na celu m.in. umożliwienie dzieciom poznania przestrzeni szkolnej i zasad panujących w szkole, wzajemne poznanie się rówieśników i rówieśnic, mających w kolejnych latach kontynuować wspólnie naukę, a także grupowe i indywidualne wsparcie dla dzieci biorących udział w projekcie, mające pozwolić im lepiej korzystać z lekcji.

Oddać głos dzieciom..., Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2015

Wywiad z Bogumiłą Chisi, wicedyrektorką Szkoły Podstawowej nr 258 im. gen. Jakuba Jasińskiego w Warszawie. Szkoła Podstawowa nr 258 w Warszawie, w której opracowano i wdrożono szkolnye zasady równego traktowania (szkolnego Kodeksu Równego Traktowania). Wywiad pozwala spojrzeć na ten proces z perspektywy dyrekcji szkoły, zobaczyć wyzwania i korzyści, jakie się z nim wiążą oraz zapoznać się z praktycznymi doświadczeniami kadry pedagogicznej i całej społeczności szkolnej.

POTRZEBY PSYCHOLOGICZNE - ANALIZY
Doświadczenie uchodźstwa czy wielokulturowości (w tym przypadku połączone z traumą wojenną) wymaga dużej uważności na stan emocjonalny i potrzeby psychologiczne dzieci i młodzieży, zarówno z Ukrainy, jak i polskich uczniów, którzy zmierzą się z nową sytuacją. Rodzi to nowe wyzwania i potrzeby w zakresie kształcenia nauczycieli - zachęcamy do lektury wybranych analiz. Będziemy je uzupełniać na bieżąco powstającymi wnioskami czy ekspertyzami.
Najważniejsze wnioski wynikające z autorskich badań nad migracjami oraz płynące z nich wskazówki (uniwersalne w pracy z dziećmi i młodzieżą z doświadczeniem migracyjnym). Na końcu tekstu zamieszczony jest także wykaz źródeł (w większości dostępnych online), z których można czerpać wiedzę i praktyczne wskazówki na temat pracy z osobami wielojęzycznymi i wielokulturowymi.Ewa Obara-Grączewska,

Nauczyciele i dyrektorzy w ostatnich latach sygnalizowali trudności w pracy z uczniami obcojęzycznymi, włączanymi w polski system oświatowy na wszystkich etapach edukacyjnych. Prezentowany poniżej tekst jest próbą opisu praktycznych rozwiązań metodycznych oraz refleksji wyniesionych ze spotkań z nauczycielami. Może być wskazówką, jak rozwijać kompetencje kluczowe - nie tylko językowe, ale także informatyczne, społeczne i obywatelskie oraz świadomość i ekspresję kulturalną.

Publikacja zawiera artykuły przybliżające różne aspekty doświadczenia migracji wśród dzieci i młodzieży, a w szczególności kwestie związane z kształtowaniem się tożsamości młodej osoby w kontekście doświadczenia migracji.

Celem artykułu jest przybliżenie kadrze psychologicznej i pedagogicznej wyzwań, z jakimi wiąże się doświadczenie migracji z perspektywy dzieci i młodzieży, a także wskazanie metod, które mogą być przydatne w pracy z tymi grupami, jak też rodzicami i opiekunami.

K. Barzykowski, H. Grzymała-Moszczyńska, D. Dzida, J. Grzymała-Moszczyńska, M. Kosno, One są wśród nas. Wybrane zagadnienia diagnozy psychologicznej dzieci i młodzieży w kontekście wielokulturowości oraz wielojęzyczności, Ośrodek Rozwoju Edukacji 2013

Niniejsze opracowanie kierowane jest w głównej mierze do osób zajmujących się diagnozą psychologiczną dzieci w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Omawia wybrane kwestie diagnozy dzieci odmiennych (od większości dzieci pochodzenia polskiego) pod względem etnicznym, językowym i kulturowym, jak również rekomendacyjny, a nadrzędnym jego celem jest upowszechnienie dobrych praktyk diagnostycznych.

Ewa Nowicka, Dzieci w migracjach. Doświadczenia z badań w Polsce, Collegium Civitas w Warszawie 2015

W niniejszym artykule przedstawione są wybrane problemy, z którymi muszą się borykać dzieci / migranci i ich rodziny, na przykładach zbadanych sytuacji dzieci cudzoziemskich w szkołach.

EDUKACJA MIĘDZYKULTUROWA - ANALIZY I BADANIA
Edukacja międzykulturowa, rozumiana jako poszerzanie własnej tożsamości jednostkowej i społecznej przez kontakt z innymi kulturami, kształtowanie rozumienia odmienności kulturowych, wyzbywanie się uprzedzeń i stereotypów w obecnej sytuacji staje się niezbędnym elementem działań edukacyjnych i wychowawczych w szkole. W polskich szkołach zwiększa się liczba dzieci cudzoziemskich oraz polskich dzieci, które wróciły z emigracji. Nie tylko dzieci cudzoziemskie, ale też kadra pedagogiczna, rodzice oraz dzieci polskiego pochodzenia muszą nauczyć się funkcjonować w różnorodnym kulturowo środowisku. Ważne jest przygotowanie całej szkolnej społeczności do pracy w wielokulturowym środowisku szkolnym.
M. Nowosielski, A. Głowala, J. Slowík, Edukacja elementarna uczniów z doświadczeniem migracji w Polsce i Czechach. Doświadczenia - Wnioski - Rekomendacje - Zasoby, Mazowiecka Uczelnia Publiczna w Płocku 2021

Raport z innowacyjnymi rekomendacjami dla władz uczelni i organizacji pozarządowych dotyczącymi kształcenia i przygotowania nauczycielek i nauczycieli do pracy w środowisku wielokulturowym. Zawiera on także rekomendacje dotyczące pracy z dziećmi z doświadczeniem migracji skierowane do nauczycielek i nauczycieli, dyrektorek i dyrektorów placówek oświatowych oraz władz instytucji edukacyjnych.

Artykuł składa się z części teoretycznej, w której przedstawiona zostały sytuacja edukacyjna dzieci z doświadczeniem migracji i wybrane zagadnienia z zakresu edukacji inkluzyjnej, oraz części badawczej, gdzie dokonano analizy i interpretacji uzyskanego materiału empirycznego. Wnioski odnoszą się do hierarchii priorytetów zadań nauczycieli oraz specyfiki włączania uczniów z doświadczeniem migracji w naukę on-line.

A. Młynarczuk-Sokołowska, K. Szostak-Król, Różnorodność i inkluzja w edukacji - wybrane aspekty wspierania uczniów z doświadczeniem migracji w: Edukacja włączająca w przedszkolu i szkole, redakcja naukowa Iwona Chrzanowska, Grzegorz Szumski, Uniwersytet w Białymstoku 2019

Artykuł ukazuje podstawowe zagadnienia dotyczące wspierania procesów inkluzji oraz edukacji dzieci z doświadczeniem migracji na płaszczyźnie edukacji formalnej. Pierwsza jego część poświęcona jest analizie sytuacji dzieci z doświadczeniem migracji z uwzględnieniem ich szkolnego funkcjonowania. W drugiej zostały zaprezentowane prawne możliwości wspierania imigrantów, uchodźców oraz reemigrantów oraz przykłady dobrych praktyk edukacyjnych w tym zakresie (organizacja oddziałów przygotowawczych, nauczania języka polskiego jako obcego, realizacji zajęć wyrównawczych itd.).

Część pierwsza raportu nakreśla statystyczno-społeczny obraz obecności dzieci z doświadczeniem migracyjnym w szkołach krakowskich. Część druga poświęcona jest kompetencjom nauczycieli i ich przygotowaniu do pracy w wielokulturowym środowisku szkolnym. Kolejna część raportu poświęcona jest problematyce zawodu asystenta międzykulturowego (m.in. nabywanie kompetencji praktycznych do wsparcia ucznia; problemy strukturalne utrudniające rozwój zawodowy tej grupy. dostępne narzędzia integracji uczniów cudzoziemskich). Ostatnia część raportu zawiera rekomendacje dla samorządu zarówno w sferze możliwych działań zwiększających skuteczność pracy różnorodnych podmiotów w wielokulturowym środowisku edukacyjnym Krakowa, jak i w zakresie podejmowania inicjatyw na rzecz zmiany systemowej.

W książce zostały przedstawione w przystępnej formie ideowe i historyczne podstawy edukacji międzykulturowej oraz wypowiedzi uczniów, rodziców i nauczycieli na co dzień uczestniczących w jej procesie w środowisku szkoły integracyjnej. Opracowanie może służyć jako minipodręcznik edukacji międzykulturowej.

Ewa Pawlic-Rafałowska, Kompetencje międzykulturowe nauczycieli w wielokulturowych miastach Warszawa - Berlin. Kompetencje społeczne. Przewodnik dobrych praktyk dla nauczycieli, Biuro Edukacji Urzędu m.st. Warszawy 2018

Publikacja jest rezultatem projektu realizowanego przez samorządy Warszawy i Berlina.Nauczyciele z warszawskich i berlińskich miast, naukowcy i przedstawiciele organizacji pozarządowych pracowali nad rozwiązaniami dotyczącymi oceniania uczniów cudzoziemskich.

Raport koncentruje się na wspólnym poszukiwaniu odpowiedzi na wyzwania w następujących obszarach: 1) Angażowanie dyrekcji i kadry pedagogicznej w podejmowanie działań na rzecz integracji w środowisku wielokulturowym 2) Adaptacja dzieci cudzoziemskich w szkole 3) Przygotowanie szkolnej społeczności (nauczyciele/nauczycielki, uczniowie/uczennice i rodzice) na obecność dzieci cudzoziemskich 4) Przygotowanie szkoły na obecność dzieci cudzoziemskich (budynek, procedury).

Raport dotyczący zjawiska wykluczenia dzieci z doświadczeniem migracji w szkołach w Polsce oraz podejmowanych działań zmierzających do ich integracji. Wyniki badania posłużyły opracowaniu rekomendacji dotyczących identyfikowania obszarów i mechanizmów wykluczenia dzieci migranckich w szkołach oraz działań i rozwiązań mających przeciwdziałać wykluczeniu i wzmacniać zasady równego traktowania w szkole.

Analiza różnych źródeł i czynników sytuacji konfliktowych wraz z listą działań, które podejmowane są przez szkoły w celu zapobieżenia konfliktom.

Wybrane doświadczenia z Walii, Norwegii i Anglii w zakresie wsparcia dla uczniów i uczennic „innojęzycznych", obejmujący refleksję w zakresie równego traktowania w edukacji, mogącą mieć zastosowanie w odniesieniu do pracy osoby zatrudnionej w charakterze pomocy nauczyciela i/lub asystenta międzykulturowego czy asystentki międzykulturowej.

Artykuły obejmujące zagadnienia takie jak: równe traktowanie, zjawisko dyskryminacji czy wykluczenie w środowisku szkolnym ze względu na pochodzenie kulturowe, etniczne, narodowego, czy wyznanie. Teksty zostały napisane w oparciu o wyniki badań zagranicznych, niemniej jednak dotykają problematyki i opisują sytuacje, łatwo rozpoznawalne dla osób pracujących w systemie oświaty w Polsce i mających doświadczenie w pracy z uczniami i uczennicami migranckimi.

Zbiór tekstów, skierowanych do działaczy organizacji pozarządowych, pracowników administracji, nauczycieli, trenerów, studentów, pracowników naukowych. Zawiera analizy naukowe w tematyce uchodźczej oraz część metodyczną, gdzie znajdują się przykładowe scenariusze lekcji i warsztatów.

PORADNIKI DOTYCZĄCE NAUCZANIA MIĘDZYKULTUROWEGO
Poniższe publikacje prezentują całościowe podejście do budowania edukacji wielokulturowej w szkole. Powstały kilka lat temu, ale opisywany wtedy sposób myślenia o włączaniu dzieci, planowaniu pracy szkoły i przygotowaniu kadry jest wciąż aktualny. Znajdują się w nich praktyczne wskazówki na temat tego, w jaki sposób szkolna kadra pedagogiczna może współpracować ze sobą na rzecz wsparcia ucznia/uczennicy z doświadczeniem migracyjnym i budowania integracji w wielokulturowej społeczności szkolnej.
Prezentowany pakiet ekspercki to zestaw pięciu materiałów metodycznych, w których znajdują się praktyczne wskazówki na temat tego, w jaki sposób szkolna kadra pedagogiczna może współpracować ze sobą na rzecz wsparcia ucznia/uczennicy z doświadczeniem migracyjnym i budowania integracji w wielokulturowej społeczności szkolnej.

Szkolny System Integracji w: Wielogłos. Integracja uchodźców w polskich gminach , Fundacja EMIC 2017 (rozdział dotyczący SSI - str. 337-391)

Szkolny System Integracji został stworzony z myślą o społecznościach szkolnych, w których uczą się dzieci cudzoziemskie lub w których mogą się pojawić. Jego celem jest ułatwienie pracy w sytuacji, w której w szkole uczą się osoby zróżnicowane pod względem pochodzenia - w szczególności w jej początkowej fazie. Szkolny System Integracji to zestaw gotowych narzędzi oraz pomysłów do wykorzystania. System został podzielony na etapy, zgodnie z chronologią roku szkolnego.

Publikację dotyczy nauczania podczas edukacji zdalnej - powstała w odpowiedzi na potrzebę uaktualnienia modelu Szkolnego Systemu Integracji zawartego w raporcie Fundacji EMIC "Wielogłos" o wyzwania, które niesie ze sobą nauka zdalna i odpowiedzi na nie.

Publikacja zawierająca przykłady działań podejmowanych przez angielskich nauczycieli zrzeszonych w związku zawodowym National Education Union (NEU) w zakresie pracy z dziećmi o doświadczeniu uchodźczym.

K. Białek, Międzykulturowość w szkole. Poradnik dla nauczycieli i specjalistów, Ośrodek Rozwoju Edukacji 2015

W publikacji Ośrodka Rozwoju Edukacji autorki starają się odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób nauczyciel może sobie radzić i co może mu pomóc w pracy ze zróżnicowaną kulturowo grupą uczniów. obejmuje zagadnienia: wielokulturowość, w tym zróżnicowanie kulturowego i migracje w Polsce, terminologia z dziedziny wielokulturowości, adaptacja kulturowa i strategie akulturacji, przepisy prawa oświatowego, tworzące ramy dla edukacji międzykulturowej, w szczególności prawnych aspektów funkcjonowania ucznia z trudnościami edukacyjnymi, będącymi skutkiem różnic kulturowych, praktyczne rozwiązania stosowane w pracy z uczniami w szkole wielokulturowej. Opracowanie kończą rekomendacje na temat kształtowania wielokulturowej polityki szkoły, przygotowane na podstawie dostępnej literatury.

W czasach międzynarodowych napięć politycznych i intensywnych ruchów migracyjnych dokument stanowi źródło aktualnych i przydatnych porad, wskazówek, a także dobrych praktyk w zakresie edukacji włączającej, wielojęzyczności i międzykulturowości.

P ublikacja dla pedagogów i psychologów szkolnych, ale też dla nauczycieli, którzy kształcą klasy międzykulturowe, prezentująca WISE, model pracy w klasie międzykulturowej w pracy z dziećmi cudzoziemskimi w polskiej szkole, a także scenariusze lekcji przygotowane w oparciu o jego założenia, wraz z załącznikami.

Artykuł przedstawia wybrane działania podejmowane przez szkoły, organizacje pozarządowe i osoby prywatne w Polsce, które są skierowane do dzieci i młodzieży z doświadczeniem migracyjnym oraz związane z tożsamością narodową, etniczną, językową i religijną/pozwalające pielęgnować kulturę kraju pochodzenia.

NAUCZANIE JĘZYKA POLSKIEGO JAKO OBCEGO I DRUGIEGO
Ważnym wyzwaniem, z jakim zmierzą się polskie szkoły będzie nauka języka polskiego przybywających z Ukrainy dzieci i nastolatków. W ostatnich latach powstało sporo pomocy dydaktycznych w tym zakresie - kilka z nich polecamy poniżej.
Jak tłumaczyć ukraińsko - polskie rozmowy - Tłumacz Google - wskazówki , Sektor 3.0 2022

Strony www do darmowej nauki języka ukraińskiego i języka polskiego dla Ukraińców , znalezione w internecie na grupie nauczycielskiej, 2022

A. Młynarczuk-Sokołowska, K. Szostak-Król, Językowa podróż po Polsce, poradnik metodyczny z programem nauczania języka polskiego jako obcego (A1), Urząd ds. Cudzoziemców 2019

Poradnik metodyczny został przygotowany z myślą o lektorach oraz nauczycielach, którzy pracują z dziećmi i młodzieżą ubiegającymi się o udzielenie ochrony międzynarodowej w ośrodkach pobytowych dla cudzoziemców i przygotowują tę grupę do rozpoczęcia realizacji obowiązku szkolnego w polskich placówkach oświatowych. W połączeniu z podręcznikiem do nauki języka polskiego jako obcego Językowa podróż po Polsce, skierowanym do dzieci i młodzieży ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej w wieku 11-15 lat, stanowi on gotowy materiał do pracy w czasie lekcji mających na celu przygotowywanie uczestników zajęć do uczestnictwa w życiu społecznym oraz pełnej partycypacji w życiu polskiej szkoły.

M. Pamuła-Behrens, M. Szymańska, Adaptacja ramowego programu nauki języka polskiego dla potrzeb przygotowania „Programu nauczania języka polskiego jako drugiego dla oddziałów przygotowawczych w szkołach podstawowych, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie 2019

Adaptacja ramowego programu nauczania została opracowana jako podstawa do opracowania programu nauczania języka polskiego jako drugiego w oddziałach przygotowawczych w szkole podstawowej. Podstawą adaptacji jest obowiązujący „Ramowy program kursów nauki języka polskiego dla cudzoziemców".

Celem niniejszej publikacji jest wsparcie nauczycieli w procesie uczenia uczniów i uczennic z doświadczeniem migracji języka edukacji szkolnej na zajęciach matematyki.Publikacja zachęca nauczycieli matematyki, a także nauczycieli języka polskiego jako obcego i drugiego do refleksji nad językiem matematyki: rozumieniem poleceń, tekstów matematycznych z podręcznika, wyjaśnień nauczyciela i innych uczniów.

M. Pamuła-Behrens, M. Szymańska, Program nauczania języka polskiego jako drugiego dla oddziałów przygotowawczych w szkole podstawowej (poziom A2), Fundacja im. Mikołaja Reja 2019

Program opracowano zgodnie z obowiązującym prawem oraz w oparciu o wybrane dokumenty europejskie dotyczące budowania programów do nauki języka ze szczególnym uwzględnieniem uczniów z doświadczeniem migracji. Adresowany jest do uczniów uczących się języka polskiego jako drugiego w oddziałach przygotowawczych zorganizowanych w szkołach podstawowych. W niniejszym programie zakłada się także, że w oddziałach przygotowawczych uczniowie korzystają z innych zajęć przedmiotowych, które również prowadzone są w języku polskim. Jakość tego transferu będzie znacząco wpływała na umiejętności językowe uczących się i ich kompetencje interkulturowe. Wyróżnikiem programu jest Metoda "język edukacji szkolnej".

Stowarzyszenie „Wspólnota Polska" na zlecenie Senatu RP realizowało zadanie „Opracowanie podręczników do klasy V i XI do nauczania języka polskiego jako obcego w szkołach ukraińskich". Zadanie zostało zrealizowane na wniosek Ogólnoukraińskiego Koordynacyjno - Metodycznego Centrum Języka i Kultury Polskiej w Drohobyczu.

M. Pamuła-Behrens, M. Szymańska, W polskiej szkole. Materiały do pracy z uczniami z doświadczeniem migracji, Fundacja im. Mikołaja Reja 2017

Publikacja podpowiada, jak zorganizować proces uczenia się języka edukacji szkolnej w polskiej szkole.

K. Pasławska-Iwanczewska, Język polski dla cudzoziemców na przykładzie pracy z uczniami pochodzenia ukraińskiego - sugestie wspomagające, Ośrodek Rozwoju Edukacji 2017

Dobra praktyka, która może pomóc nauczycielom, edukatorom i doradcom metodycznym pracującym z młodzieżą cudzoziemską, która po niedługim czasie edukacji musi przystąpić do egzaminów zewnętrznych z języka polskiego. Jakie rozwiązania należy przyjąć, by młodzież pochodząca z zagranicy mogła sprawnie poznać język polski? Czy ‒ i jakie działania ‒ mogą podjąć osoby zajmujące się wspomaganiem szkół, aby wspomóc środowiska stojące przed takim wyzwaniem?

K. Kubin, E. Pogorzała, Raport z badania systemu nauczania dzieci cudzoziemskich języka polskiego jako drugiego/obcego w szkołach w Polsce, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej 2014

Raport z badania dotyczącego sposobu realizowania przez szkoły dodatkowych zajęć z języka polskiego jako obcego/drugiego. Wyniki badania posłużyły do wypracowania rekomendacji, dotyczących systemu nauczania języka polskiego jako drugiego/obcego w szkołach, oraz rozwiązań, mających na celu zwiększenie efektywności i jakości takich zajęć.

Ku wielokulturowej szkole w Polsce. Pakiet edukacyjny z programem nauczania języka polskiego dla I, II, III etapu kształcenia to pierwszy w historii dydaktyki języka polskiego jako drugiego materiał programowy przygotowany dla polskich szkół. Adresowany jest do wszystkich odpowiedzialnych za organizację i realizację kształcenia cudzoziemców w polskim systemie edukacyjnym.

I nternetowy kurs języka polskiego „Po polsku po Polsce" (poziom A1), Uniwersytet Jagielloński

Kurs został zaprojektowany jako wirtualna podróż po Polsce, dzięki czemu użytkownik może jednocześnie uczyć się języka i zapoznać się z ważnymi dla polskiej kultury miejscami i postaciami.

Proste narzędzie wspierające naukę języka polskiego przez dzieci z doświadczeniem migracji. (przewodnik metodyczny dla nauczycieli, wyjaśniający na czym polega praca z dzienniczkiem, jakie są cele jego stosowania i jak angażować do jego prowadzenia uczniów i ich rodziców).
Zebrane podręczniki do nauczania języka polskiego:

"Z językiem polskim każdego dnia" (poziom A2 z elementami B1): materiał powstał w ramach projektu Wsparcie materialne i edukacyjne dla cudzoziemców ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce" współfinansowanego środków Programu Krajowego Funduszu Azylu Migracji i Integracji. Materiały opracowano, przede wszystkim, na potrzeby cudzoziemców, ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce. Jednakże, mogą one być wykorzystywane także do nauczania innych grup cudzoziemców.

"Polski na dobry start" (poziom A1): prawa autorskie do materiałów "Polski na dobry start" (poziom A1) przysługują Fundacji Nauki Języków Obcych Linguae Mundi. W pliku „Polski na dobry start Audio - poziom A1" dostępne są komponenty dźwiękowe do podręcznika (pliki od 001 do 088), ćwiczeń (pliki od 089 do 116) oraz poradnika metodycznego (pliki od 117 do 126).

Rozmówki polsko - ukraińskie oraz dostępne proste kursy internetowe

rozmówki Ukraińsko-Polskie

rozmówki wydawnictwa Edgard (Jednostronny PDF)

rozmówki wydawnictwa Edgard (Dwustronny PDF)

rozmówki wydawnictwa Klett (PDF)

ukraiński kurs podstawowy

kurs wydawnictwa Edgard (PDF)

kurs wydawnictwa Edgard (MP3)

DOŚWIADCZENIE MIGRACJI A NAUCZANIE INNYCH PRZEDMIOTÓW NIŻ JĘZYK POLSKI
Edukacja wielokulturowa zakłada współpracę wszystkich nauczycieli, nie tylko języka polskiego. Wybrane wskazówki, dot. np. nauczania matematyki mogą być pomocne w pracy na innych zajęciach. Ważny jest też aspekt kulturowy, integracyjny - prezentujemy zestawy do wykorzystania także na świetlicy czy godzinach wychowawczych. Ukraińscy uczniowie w naszej klasie poradniki dla nauczycieli
Dydaktycy Szkoły Edukacji we współpracy z ukraińskimi nauczycielami przygotowali poradniki przedmiotowe dla nauczycieli przyjmujących ukraińskie dzieci w swoich klasach. Na stronie Szkoły Edukacji znajdują się poradniki z zakresu: języka ojczystego , matematyki, historii, biologii z przyrodą (będzie gotowy do końca dnia), pracy wychowawczej

Znajdziecie w nich:analizę podstawy programowej danego przedmiotu w Ukrainie, kluczowe różnice między nauczaniem przedmiotu w Ukrainie i w Polsce, przykładowe zadania dla uczniów niemówiących po polsku lub znających podstawy naszego języka, przykładowe zadania i działania integracyjne, materiały dydaktyczne, wskazówki dla zespołów przedmiotowych.

Warszawa przygotowała materiały informacyjne i edukacyjne przydatne we w wsparciu dzieci i młodzieży z Ukrainy, którzy przebywają w Warszawie, w tym m.in. ,,Pakiety powitalne dla uczniów i rodziców". W pakiecie znalazły się informacje niezbędne dla ucznia pojawiającego się pierwszego dnia w szkole. Warszawski pakiet zawiera: schemat systemu edukacji w Polsce, kalendarz szkolny, szkolny porządek dnia, informację o rzeczach potrzebnych w szkole, dzienniczek ucznia, informację o zajęciach pozaszkolnych, wskazówki jak zaprzyjaźnić się z nowymi kolegami/koleżankami w szkole, opis systemu oceniania, wzory formularzy szkolnych, mini-słowniczek podstawowych terminów szkolnych.

Tu znajdują się materiały dydaktyczne: scenariusze lekcyjne, podręczniki, filmy wideo i inne pomoce dla nauczycieli. Moduły lekcyjne zaprojektowano specjalnie tak, aby pomóc nauczycielom uwzględnić kwestie uchodźstwa i migracji w sposób jak najbardziej interesujący i edukacyjny. W strefie dla dzieci dostępne są różne gry, quizy oraz kreskówki, dzięki którym dzieci mogą poznać życie uchodźców.

M. Pamuła-Behrens, M. Szymańska, Metodyka nauczania języka edukacji szkolnej uczniów z doświadczeniem migracji. Metoda JES-PL - matematyka, Fundacja im. Mikołaja Reja 2019

Celem niniejszej publikacji jest wsparcie nauczycieli w procesie uczenia uczniów i uczennic z doświadczeniem migracji języka edukacji szkolnej na zajęciach matematyki.

W pracy zdalnej z uczniem z doświadczeniem migracyjnym należy pamiętać o dostosowaniu treści do indywidualnych potrzeb i umiejętności językowych. Stąd należy w oparciu o zgromadzone materiały przygotować indywidualną kartę pracy.

Jak wykorzystać dwie godziny lekcyjne na to, aby dzieci lub młodzież poczuły, o co chodzi w migracji i uchodźstwie? Proponowane zajęcia służą nie tylko poznaniu terminologii w tematyce uchodźczej, ale przede wszystkim zrozumienia złożoności wyborów, jakie podejmują osoby opuszczające swój kraj, poznania przyczyn i skutków uchodźstwa i migracji. Zajęcia zakładają udział w spotkaniu uchodźcy lub uchodźczyni. W materiałach nauczyciele znajdą wzór „paszportu" oraz historie dzieci-uchodźców. Historie te opracowaliśmy z myślą o dzieciach młodszych, starszych i nastolatków 15+.

Publikacja zawiera omówienie zagadnień z zakresu dyskryminacji i jej przeciwdziałania oraz rozumienia zagadnień tolerancji i otwartości na różnorodność kulturową. Kolejne rozdziały składające się na przewodnik zawierają scenariusze ćwiczeń poświęcone danym mniejszościom oraz ich wpływowi na kształtowanie się kultury polskiej.

Publikacja ta jest zbiorem pięciu scenariuszy zajęć, wprowadzających do szkolnej klasy tematy wielokulturowości, współczesnych migracji i kryzysu azylowego. Nauczyciele i nauczycielki mogą, posługując się reportażem jako materiałem wyjściowym, przygotować uczniów i uczennice na przyjęcie dzieci uchodźczych do klasy, do szkoły, wreszcie jako swoich sąsiadów.

M. Winiarek-Kołucka (red.), Drama wzmacnia. Drama w edukacji antydyskryminacyjnej i obywatelskiej, STOP KLATKA Stowarzyszenie Praktyków Dramy 2016

W pierwszej części książki opisane są podstawy pracy metodą dramy. Drugą stanowią artykuły dotyczące zjawiska dyskryminacji w środowisku szkolnym oraz sposobów rozpoczynania pracy metodą dramy w szkole. Trzecia część publikacji to prezentacja doświadczeń organizacji w pracy z młodzieżą i dorosłymi w budowaniu społeczeństwa obywatelskiego. Ostatnia zawiera przykładowe scenariusze warsztatów dramowych opracowane przez uczestników i uczestniczki realizowanych przez nas projektów obywatelskich i antydyskryminacyjnych.

Techniki dramowe i teatralne mogą być z powodzeniem stosowane na zajęciach lekcyjnych, świetlicowych, kołach zainteresowań. Przy pomocy tych właśnie środków można prowadzić wszelkie zajęcia wychowawcze. Znakomicie wpisują się w proces rozwiązywania problemów młodzieży w wieku dorastania, a także innych trudnych sytuacji społeczno- edukacyjnych. Warto modyfikować metody dramowe i dostosowywać je do wyzwań, jakie stawia przed nami edukacja międzykulturowa.

WOJNA W UKRAINIE - JAK PRACOWAĆ Z UCZNIAMI?
Poniżej prezentujemy gromadzone na bieżąco zasoby wspierające nauczycieli w rozmawianiu z dziećmi i młodzieżą na temat trwającej wojny i jej konsekwencji.
Zasoby CEO dotyczące bezpośrednio wojny w Ukrainie:

Podpowiadamy, co możemy zrobić w szkołach, jakie działania można podjąć z uczniami w każdym wieku, do jakich form mądrego zaangażowania i odpowiedzialnego pomagania warto zachęcać.

Zachęcamy do rozmawiania w klasie o tym, co dzieje się za naszą wschodnią granicą i o ludziach, którzy są dotknięci tą niewyobrażalną tragedią. Rozmawiajmy jednak nie tylko o wojnie, ale też spróbujmy lepiej poznać Ukraińców i Ukrainki przez zaznajomienie się z ich kulturą lub z dziełami, które na temat Ukrainy powstały. Nie tylko poczujemy się bliżej nich, ale też oddamy cześć dziedzictwu narodowemu Ukrainy.

By mądrze wesprzeć uczniów i uczennice z Ukrainy, Rosji i Białorusi, w pierwszej kolejności spójrzmy na klasę jako całość. Wszystkie dzieci są w taki czy inny sposób dotknięte przez wojnę, stanowi ona dla nich pewną cezurę w życiu i nie pozostanie bez wpływu na ich przyszłość. Co możemy dla nich zrobić, by pomóc im przejść przez tę traumę?

W tym dokumencie zebraliśmy materiały edukacyjne uporządkowane według tematów: migracje i uchodźstwo,dezinformacja, fake newsy i krytyczna analiza przekazów medialnych, emocje, polityka, wojny konflikty

Inne zasoby:

A. Konarzewska, Scenariusz lekcji wychowawczej o wojnie w Ukrainie , blog Być nauczycielem 2022

Rozmowa zorganizowana w ramach Programu Równać Szanse pn. „Jak rozmawiać z młodzieżą o wojnie?", przeprowadzona przez dziennikarza Onetu, Janusza Schwertnera z psycholożką Małgorzatą Ohme. https://www.youtube.com/watch?v=5ujnjFAbqQo
Polecamy też strony organizacji pozarządowych ZASOBY GROMADZONE I UPOWSZECHNIANE PRZEZ NAUCZYCIELI Z chwilą rozpoczęcia wojny w Ukrainie i pojawiania się w Polsce coraz większej liczby uchodźców powstały oddolne inicjatywy gromadzące i porządkujące zasoby pomagające nauczycielom i nauczycielkom włączanie dzieci i młodzieży w polski system edukacji. instytucji UKRAIŃSKI SYSTEM EDUKACJI Od połowy marca uczniowie z Ukrainy mają możliwość kontynuowania nauki online w systemie ukraińskim (na każdym etapie i poziomie edukacyjnym). Poniżej niezbędne linki do informacji o ukraińskiej szkole zdalnej, ale także linki do materiałów, podręczników, instytucji ukraińskich wspomagających rozwój ucznia. , które zajmują się tematyką wielokulturowości i migracyjną i / lub uruchomiły dodatkowe serwisy Ukraiński kanał Khan Academy Zebrane materiały edukacyjne po ukraińsku dla dzieci kontynuujących naukę w ukraińskim systemie edukacji (i nie tylko) gromadzące zasoby i materiały pomagające realizację tej tematyki.
www.globalna.ceo.org.pl/tematy/migracje/ - serwis Centrum Edukacji Obywatelskiej poświęcony migracjom

Padlet: Uczeń z doświadczeniem migracji (m.in. dobre praktyki, poradniki metodyczne, edukacja językowa uczniów z Ukrainy (podręczniki bezpłatne dla uczniów słowiańsko-języcznych), pakiet powitalny dla uczniów i rodziców, słowniczki - język edukacji szkolnej, język ukraiński, materiały online do uczenia języka polskiego jako języka obcego (bezpłatne), edukacja językowo-przedmiotowa dzieci (podręczniki bezpłatne), organizacje pozarządowe wspierające imigrantów.

Elektroniczne wersje podręczników ukraińskich - n a stronie udostępniane są bezpłatne elektroniczne wersje podręczników lub podręczników elektronicznych do pełnego kształcenia ogólnego.

Матеріали для Нової української школи 1 клас - планування, розробки уроків, дидактичні та методичні матеріали, підручники та зошити - https://subject.com.ua

Освітній Портал створено за ініціативи та підтримки Департаменту освіти і науки виконкому Криворізької міської ради - http://kreducloud.com

Безкоштовна освіта для всіх. Захоплююча та ефективна якісна освіта для всіх - https://www.oppia.org

Електронна бібліотека - https://diasporiana.org.ua/

Найбільша в інтернеті електронна бібліотека української літератури, яка крім українських книжок пропонує також літературну енциклопедію, біографії, шкільні твори, учнівські реферати, стислі перекази змісту творів з української та зарубіжної літератури - www.ukrlib.com.ua/

Zachęcamy do dzielenia się przytoczonymi materiałami z innymi dyrektorami i nauczycielami. Zebraliśmy je także w formie umożliwiającej przesłanie ich dalej. PDF do pobrania pliku znajduje się >>TU<<

# data[].attributes.attachment_link.title
Uczeń i uczennica z doświadczeniem migracyjnym w szkole - materiały o tym, jak ich wspierać

# data[].attributes.attachment_link.description
W tym artykule zostały zebrane materiały, które opisują sytuację edukacji w szkole dziecka pochodzącego z kraju cudzoziemskiego: od przepisów prawnych i psychologicznych aspektów tego doświadczenia, dobre praktyki i rozwiązania edukacji międzykulturowej aż po praktyczne wskazówki dla nauczycieli i materiały do pracy w klasie. Zestaw zawiera aktualne

# data[].attributes.headline
W szkole - nauka języka dla dzieci ukraińskich (kolorowanki na początek)

# data[].attributes.subject
W szkole - nauka języka dla dzieci ukraińskich (kolorowanki na początek)

# data[].attributes.attachment_link.title
W szkole - nauka słownictwa dla dzieci ukraińskich.pdf

# data[].attributes.headline
Odpowiadamy na pytania uczniów dotyczące wojny | cz. I.

# data[].attributes.subject
Odpowiadamy na pytania uczniów dotyczące wojny | cz. I.

# data[].attributes.attachment_link.title
Odpowiadamy na pytania uczniów dotyczące wojny | cz. I. - Blog CEO

# data[].attributes.attachment_link.description
W tym wpisie znajdziecie odpowiedzi na pytania dotyczące wojny w Ukrainie, o których wiemy, że zadają je nauczycielkom i nauczycielom młodzi ludzie podczas lekcji. Odpowiedzi są dostosowane do poziomu edukacyjnego od IV do VIII klasy szkoły podstawowej, ale mogą być też bazą do rozmowy na ten temat…

# data[].attributes.headline
Plakat - "Oto ja" (w języku ukraińskim i polskim)

# data[].attributes.subject
Plakat - "Oto ja" (w języku ukraińskim i polskim)

# data[].attributes.attachment_link.title
Oto ja - plakat (motyw filmowy) - wersja ukraińska.pdf

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Sieć Organizacji Społecznych dla edukacji

# data[].attributes.attachment_link.description
JAK ROZMAWIAĆ Z DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ O WOJNIE W UKRAINIE Baza przydatnych materiałów i linków dla nauczycieli i rodziców.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Projektowanie przyszłości to również reagowanie na to, co dzieje się tu i teraz, dookoła nas, dlatego przygotowaliśmy bazę materiałów dla uczniów i nauczycieli, którzy muszą zmierzyć się z wyzwaniem, jakim jest pomoc dzieciom i młodzieży przybyłym z Ukrainy. Wszyscy wiemy, że musimy zapewnić im dobrą edukację. Poniższe materiały mogą stanowić dla każdego z nas punkt wyjścia do dalszego działania. Baza będzie na bieżąco aktualizowana.
Materiały Centrum Edukacji Obywatelskiej

Opisują aspekty prawne, rozwiązania organizacyjne, aspekty psychologiczne, kwestie dotyczące edukacji międzykulturowej i doświadczenia migracji. Są wśród nich analizy i badania i poradniki dotyczące m.in. nauczania języka polskiego jako obcego, nauczania międzykulturowego na innych przedmiotach jako działania wychowawczego oraz odnośniki do strony organizacji i instytucji zajmujących się tematyką.
Rozmowa z dzieckiem o wojnie
Materiał został opracowany przez Uniwersytet Dzieci, opisuje jak rozmawiać z dzieckiem o lęku w obliczu wojny.

Podręczniki i materiały edukacyjne w języku ukraińskim

# data[].attributes.attachment_link.title
Edukacja dzieci z Ukrainy w Polsce - baza przydatnych materiałów [AKTUALIZACJA] - Projektujemy Przyszłość. Edukacja.

# data[].attributes.attachment_link.description
Projektowanie przyszłości to również reagowanie na to, co dzieje się tu i teraz, dookoła nas, dlatego przygotowaliśmy bazę materiałów dla uczniów i nauczycieli, którzy muszą zmierzyć się z wyzwaniem, jakim jest pomoc dzieciom i młodzieży przybyłym z Ukrainy. Wszyscy wiemy, że musimy zapewnić im dobrą edukację.

# data[].attributes.headline
Praca z uczniem cudzoziemskim. Przewodnik dobrych praktyk

# data[].attributes.subject
Praca z uczniem cudzoziemskim. Przewodnik dobrych praktyk

# data[].attributes.headline
Porozmawiajmy o wojnie w Ukrainie (film dla dzieci)

# data[].attributes.subject
Porozmawiajmy o wojnie w Ukrainie (film dla dzieci)

# data[].attributes.attachment_link.title
Porozmawiajmy o wojnie w Ukrainie (film dla dzieci)

# data[].attributes.headline
Co możemy zrobić w związku z wojną w Ukrainie?

# data[].attributes.subject
Co możemy zrobić w związku z wojną w Ukrainie?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W kryzysowej sytuacji uruchamia się w nas naturalna chęć niesienia pomocy innym ludziom. Te emocje odczuwają oczywiście także dzieci i młodzież. Warto je zauważyć i docenić oraz wzmacniać naturalne odruchy wsparcia!
Pomoc potrzebującym (choć kluczowa) to nie jedyna rzecz, którą możemy zrobić. Każda forma mądrego zaangażowania jest w tej sytuacji ważna - pomagamy wtedy nie tylko Ukrainie, ale również sobie samym. Poczucie bezradności frustruje i nie daje nam spokoju. Antidotum na bezradność jest działanie.

Poniżej podpowiadamy, co możemy zrobić w szkołach, jakie działania można podjąć z uczniami w każdym wieku, do jakich form mądrego zaangażowania i odpowiedzialnego pomagania warto zachęcać.

1. Bądź na bieżąco. Dowiedz się więcej. Zrozum sytuację

Sytuacja w Ukrainie zmienia się bardzo dynamicznie. Warto śledzić informacje docierające od naszego sąsiada oraz wiadomości dotyczące obywateli i obywatelek Ukrainy, którzy przybyli do Polski.

Korzystajmy przy tym tylko ze sprawdzonych źródeł, np. mediów, do których mamy zaufanie. Dobrą zasadą jest zawsze sprawdzenie informacji w przynajmniej dwóch źródłach - koniecznie zróbmy to przed podaniem informacji dalej w mediach społecznościowych.

Informacje i wiedza są naszą bronią, pozwalają nam zrozumieć sytuację i czynią mniej podatnymi na dezinformację.

W SZKOLE: Porozmawiajcie na lekcji o tym, co uczniowie wiedzą o wojnie w Ukrainie. Możesz też zaproponować odwróconą lekcję, przed którą uczniowie wyszukają informacje, a następnie wspólnie je przeanalizujcie i podzielcie się zdobytą wiedzą.

2. Wesprzyj organizacje, które pomagają w Ukrainie lub uchodźcom, którzy dotarli do Polski

Obecnie prowadzonych jest bardzo wiele zbiórek, których celem jest pomoc Ukrainie oraz jej obywatelkom i obywatelom. Warto pomagać, ale trzeba to robić mądrze.

Jeśli nie masz rozeznania w temacie, warto zdecydować się na udzielenie finansowego wsparcia za pośrednictwem jednej z organizacji działających w Ukrainie lub wspierających uchodźców (Polska Misja Medyczna, Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej, Polski Czerwony Krzyż, Polska Akcja Humanitarna, Fundacja Ocalenie, Caritas Polska). Zestawienie wiarygodnych zbiórek znajdziesz między innymi

Jeśli chcesz pomóc, przekazując rzeczy, zorientuj się, gdzie jest prowadzona lokalna zbiórka, co dokładnie jest potrzebne i tylko takie rzeczy przynieś na miejsce zbiórki (często rzeczy używane nie są w takich miejscach przyjmowane, sprawdź to!).

Kluczowe jest obecnie zapewnienie dachu nad głową uchodźcom z Ukrainy. Jeśli możecie sobie na to pozwolić, udostępniajcie im przestrzeń.

W SZKOLE: Zorganizujcie w szkole zbiórkę funduszy (może to być też zbiórka w postaci kiermaszu ciast lub wytworów uczniów). Niektóre szkoły zaangażowały się w akcję szycia przytulanek (Facebook: Emotkowa Pożeracze Smutków), które uczniowie będą sprzedawali, a dochód ze sprzedaży zasili zbiórki na rzecz Ukrainy. Wspólnie wybierzcie organizację, którą wesprzecie. Dowiedzcie się, czy w waszym regionie trwa zbiórka rzeczowa i zorganizujcie w szkole zbiórkę przedmiotów wskazanych przez organizatorów.

3. Weryfikuj informacje, nie daj się fake newsom. Myśl krytycznie i nie wpadaj w panikę

Dezinformacja i manipulacja to jedna z broni, które są wykorzystywane w tej wojnie - nie tylko przeciwko społeczeństwu ukraińskiemu, lecz także przeciwko Polsce i innym krajom Zachodu.

Niemniej ważne od wspierania Ukrainy jest rozważne działanie w Polsce. Musimy zweryfikować wszystkie informacje na temat konfliktu, które do nas docierają. Analizując informację zadaj sobie pytania:

Kto jest autorem informacji (czy to wiarygodne źródło) i jaki jest jego cel?

Jakie techniki (manipulacji) zostały wykorzystane, by przyciągnąć i utrzymać twoją uwagę?

Jak inni ludzie mogą zinterpretować tę informację?

Jakie fakty zostały pominięte?

Co stanie się jeśli przekażę informację dalej?

Jeśli nie jesteś pewien, że informacja jest prawdziwa, nie przesyłaj jej dalej. Już pierwszego dnia inwazji na stacjach benzynowych mogliśmy zobaczyć do czego prowadzi dezinformacja. Choć paliwa w Polsce nie brakuje, to wskutek paniki jego ograniczona dostępność znacząco utrudnia pomaganie uchodźcom.

W SZKOLE: Zidentyfikujcie , które pojawiły się w ostatnich dniach w obiegu. Przeanalizujcie jaką reakcję wywołały i zastanówcie się, co mogłoby temu zapobiec. Ustalcie szkolne wskazówki, jak analizować wiadomości i wywieście je w holu szkoły lub na stronie www. Zorganizujcie akcję tropienia i weryfikacji fake newsów. Przeprowadźcie wspólnie z uczniami lekcję o krytycznym myśleniu.

4. Okaż solidarność i życzliwość Ukrainkom i Ukraińcom w swoim otoczeniu

W naszym kraju, jeszcze przed obecną eskalacją konfliktu, przebywało prawdopodobnie ok. 1,5 mln Ukrainek i Ukraińców. W polskich szkołach uczy się 60 000 ukraińskich dzieci. Warto w tym trudnym dla ich kraju okresie okazać im szczególną życzliwość.

Prawdopodobnie większość z mieszkających w Polsce Ukraińców pozostawiła w swoim kraju znajomych lub rodzinę. Zapewne teraz szczególnie troszczą się o ich los i starają się pomóc. Pamiętajmy o tym, spotykając codziennie osoby z tych krajów. Zapytajmy o samopoczucie, zaoferujmy rozmowę, jeśli możemy sobie na to pozwolić to zaproponujmy pomoc.

W SZKOLE: Okażcie życzliwość i solidarność ukraińskim sąsiadom i osobom, które spotkacie w sklepie, w restauracji, w autobusie. Ustalcie na lekcji sposoby uważnego okazywania solidarności, aby nie wprawiać innych w zakłopotanie. Ukraińskich uczniów powinno się otoczyć szczególną opieką psychologa lub pedagoga. Jeśli polscy uczniowie chcą im okazać solidarność, nauczyciel powinien koniecznie sprawdzić wcześniej, jak forma wsparcia jest dla nich komfortowa. W jednej ze szkół dzieci same posprzątały klasy, by okazać solidarność z Paniami z Ukrainy, które na co dzień sprzątają cały budynek.

5. Weź udział w demonstracji pokojowej, podpisz petycję przeciw agresji Rosji na Ukrainę

W wielu miastach w Polsce odbywają się demonstracje solidarności z Ukrainą, pikiety sprzeciwu przeciw rosyjskiej agresji oraz manifestacje wzywające władze państwowe krajów UE do nałożenia sankcji.

Równolegle w internecie można podpisać wiele petycji - zarówno w języku polskim, jak i angielskim. Autorzy petycji i ich sygnatariusze wyrażają solidarność z Ukrainą, oczekują bardziej radykalnych reakcji władz państwowych, wzywają do bojkotu Rosji lub rosyjskich towarów.

W SZKOLE: Możecie przeanalizować dostępne w internecie petycje i porównać postulaty w nich zawarte. Starsi uczniowie mogą podjąć decyzję o ich podpisaniu. Ważne, by był to podpis świadomy. Możecie też przygotować własną petycję lub apel. Możecie również wziąć udział w pikiecie w Waszej miejscowości.

6. Poznaj ukraińską kulturę i społeczeństwo - przeczytaj książkę, posłuchaj muzyki, obejrzyj film

Władze na Kremlu kłamliwie przekonują, że naród ukraiński nie ma własnej kultury i nie zasługuje na własne, niepodległe państwo. To oczywiście kłamliwe manipulacje, które mają upokorzyć Ukrainki i i Ukraińców oraz uzasadnić rosyjską agresję na swojego sąsiada.

Jedną z forma oporu przeciwko tej retoryce jest poznanie ukraińskiej historii i kultury - także współczesnej. Możecie przeczytać książki ukraińskich autorów wydane w Polsce, możecie posłuchać ukraińskiej muzyki lub obejrzeć wspólnie filmy z Ukrainy.

Możecie też wykorzystać książki i filmy do tego, by lepiej zrozumieć konflikt, który trwa w Ukrainie już od 2014 roku oraz sytuację obywateli tego kraju, którzy uciekli do Polski. Dla młodszych polecamy „Teraz tu jest nasz dom" Barbary Gawryluk, a dla starszych książki Serhija Żadana „Internat" lub „Biec bez wytchnienia". Więcej rekomendacji znajdziesz w tym wpisie.

W SZKOLE: Posłuchajcie wspólnie muzyki ukraińskiej, zdobądźcie wiedzę o ukraińskich twórcach. Przeczytajcie i przeanalizujcie jedną z lektur, napiszcie jej recenzję i wypromujcie.

7. Okaż solidarność w sposób symboliczny (flaga, przypinka, plakat)

Jeśli nie są nam dostępne inne formy zaangażowania lub pomocy warto choć symbolicznie pokazać swoją solidarność z Ukrainą i sprzeciw wobec konfliktu. Może to być własnoręcznie wykonana przypinka, broszka lub naklejka noszona na ubraniu. Można też przygotować plakat, klasową lub szkolną gazetkę ścienną.

Jeśli szkoła współpracuje lub współpracowała z placówkami z Ukrainy, warto skontaktować się z nimi, by wyrazić solidarność. Jeśli macie taką możliwość, również zaoferować pomoc.

Popularne jest też okazywanie solidarności w mediach społecznościowych - to wartościowy ruch, jeśli jest początkiem zaangażowania lub jeśli inne formy zaangażowania nie są możliwe.

W SZKOLE: Wspólnie wykonajcie plakaty lub gazetkę ścienną. Możecie też przygotować przypinki, naklejki czy wlepki. Rozdajcie je chętnym z innych klas, zachęcając do okazywania solidarności.

8. Zachęć innych do podejmowania podobnych działań

Cześć z nas w kryzysowej sytuacji znajduje w sobie siłę do zaangażowania, inni ulegają panice lub bezradności. Część osób nie chce się angażować - powinniśmy uszanować także taką reakcję.

Niektórzy jednak być może nie wiedzą, co zrobić lub wątpią w sensowność działania. Do takich osób warto dotrzeć i podpowiedzieć, co warto zrobić oraz zachęcić do działania własnym przykładem lub pokazując jego pozytywne efekty. Dobrym pomysłem jest również zaproszenie do zrobienia czegoś wspólnie, np. udziału w demonstracji czy dyskusji o przeczytanej książce ukraińskiego pisarza.

W SZKOLE: Uczniowie mogą zorganizować kampanię informacyjną o sytuacji w Ukrainie poprzez szkolne media lub w ramach szkolnej akcji wypromować odpowiedzialne zaangażowanie w pomoc Ukrainie.

Bardzo ważne jest to by nasze działania wspierające Ukrainę i jej obywateli nie zamieniły się w manifestację niechęci do zwykłych Rosjan i Rosjanek. Jest to szczególnie ważne w szkołach, w których uczą się również dzieci rosyjskie. Warto jednak pamiętać o tym zawsze - pomaganiu i solidarności nie powinna towarzyszyć niechęć do innych ani nienawistne komentarze. Warto zwracać uwagę uczniów, że polityka władz Rosji nie może być utożsamiana z poglądami wszystkich Rosjan. Przypomnijmy przy tym, że w Rosji również odbywają się protesty przeciwko inwazji na Ukrainę, Rosjanie mieszkający w Polsce uczestniczą też w pikietach przez ambasadą rosyjską i pomagają uciekinierom z Ukrainy.

Zobacz także

Po co ja tu jestem?

Tytułowe pytanie tego artykułu z jednej strony jest oczywiste, a z drugiej jednak wywołuje pewne...

# data[].attributes.attachment_link.title
Co możemy zrobić w związku z wojną w Ukrainie?

# data[].attributes.attachment_link.description
W kryzysowej sytuacji uruchamia się w nas naturalna chęć niesienia pomocy innym ludziom. Te emocje odczuwają oczywiście także dzieci i młodzież. Warto je zauważyć i docenić oraz wzmacniać naturalne odruchy wsparcia! Pomoc potrzebującym (choć kluczowa) to nie jedyna rzecz, którą możemy zrobić. Każda forma mądrego zaangażowania

# data[].attributes.headline
Jak z uczniami rozmawiać o wojnie, kiedy w klasie są osoby z Ukrainy, Rosji lub Białorusi?

# data[].attributes.subject
Jak z uczniami rozmawiać o wojnie, kiedy w klasie są osoby z Ukrainy, Rosji lub Białorusi?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jak mam rozmawiać z dziećmi o wojnie? Jak podjąć rozmowę w klasie, w której uczeń jest Rosjaninem? Jak wesprzeć kolegę z ławki, który jest z Ukrainy? Co mogę zrobić, by uczniowie w mojej klasie, bez względu na narodowość, mogli się dalej uczyć i czuć bezpiecznie w grupie?
Takie i wiele podobnych pytań rozbrzmiewa w głowach nauczycielek i nauczycieli. By mądrze wesprzeć uczniów i uczennice z Ukrainy, Rosji i Białorusi, w pierwszej kolejności spójrzmy na klasę jako całość. Wszystkie dzieci są w taki czy inny sposób dotknięte przez wojnę, stanowi ona dla nich pewną cezurę w życiu i nie pozostanie bez wpływu na ich przyszłość. Co możemy dla nich zrobić, by pomóc im przejść przez tę traumę?

Pierwszy krok - rozmowa mimo obaw

Jakkolwiek wydaje się to trudne, to . To pozwoli zabezpieczyć przestrzeń do poradzenia sobie z trudną sytuacją, do budowania poczucia bezpieczeństwa i zaufania, a w efekcie szukania konstruktywnych rozwiązań na miarę tej konkretnej grupy. Nie ma złotej recepty, każda klasa jest inna. Szczera rozmowa to możliwość zdiagnozowania, co się dzieje w grupie, co przeżywa każde z dzieci. Jak zacząć taką rozmowę podpowiada rozmowa z klasą, zatrzymanie się przy emocjach i potrzebach wszystkich uczniów i uczennic jest pierwszym krokiem scenariusz dołączony do tego tekstu.

Wiemy, że może Wam towarzyszyć kilka obaw: o relacje w klasie pomiędzy dziećmi z Polski, Ukrainy, Rosji i Białorusi, o emocje, które wywołuje stan wojny oraz ilość informacji napływających zza wschodniej granicy. Warto pamiętać, że te obawy dotyczą wszystkich podopiecznych w klasie, bez względu na narodowość. W zależności od relacji w grupie, wzajemnych sympatii i antypatii, w podsycaniu wrogości mogą brać udział również dzieci z Polski i każdego innego kraju, o ile są częścią danej klasy.

Rozmawiając z uczniami na forum nie tylko dajemy szansę każdej z osób na poradzenie sobie z tą sytuacją, lecz także budujemy pomost między kolegami i koleżankami oraz uczniami i nauczycielem. Podczas tej rozmowy warto powiedzieć, że uczniowie mają prawo odczuwać różne emocje i że mają wpływ na to, jak się będą pod ich wpływem zachowywać.

Zarówno rozmowa, jaką przeprowadzicie, jak i obserwacja klasy są potrzebne, by zobaczyć, co się dzieje między uczniami i uczennicami, czy nasze obawy mają podstawy. Wspólnota i solidarność

W sytuacji wojny, gdzie agresor jest jasno określony, bardzo łatwo jest stworzyć front przeciwko przedstawicielom danego kraju. Podział w konflikcie "my/oni" przychodzi bardzo szybko. Tylko że w naszych klasach nie ma "nas i onych", nie ruszajmy na tę wojnę. Klasa to jedna grupa połączona miejscem i czasem. Bez względu na narodowość czy przynależność etniczną jej członkowie mają swoje sympatie i antypatie. Wojna może je wyostrzyć lub wręcz przeciwnie, może wywołać wzajemną solidarność.

I to jest jedna ze wskazówek: dzieci w klasie łączy teraz doświadczanie silnych emocji, boją się, nie wiedzą co będzie dalej. Jednocześnie mają za sobą wspólne zabawy, eksperymenty, wycieczki, dyskusje, imprezy (szczególnie starsi). Mają za sobą także wcześniejsze spory, kłótnie, które musiały jakoś rozwiązać. To wszystko stanowi zasoby, do których możemy się odwołać, pracując z klasą w kolejnych dniach. Dajmy jasno znać, że mimo trudności nadal stanowimy wspólnotę i trzeba o nią dbać. Możemy zawiesić na ścianie kolaż zrobiony ze zdjęć z różnych wydarzeń z życia klasy, uczniowie i uczennice mogą w mniejszych grupach nagrać filmik opowiadający o dwóch najważniejszych wydarzeniach w życiu klasy. Wplatajmy takie zespołowe zadania w ramy realizowanych lekcji, zwracając uwagę na to, by dzieci pracowały w zmieniających się grupach.

W kontekście wojny pojawi się u wielu osób także chęć działania. Zaprośmy ich do wspólnego anagażowania się w akcję, np. zbierania pieniędzy na pomoc uciekającym z Ukrainy. Więcej na temat możliwości zaangażowania

Może się zdarzyć, że ktoś z kimś z Rosji, a może i z Ukrainy, nie będzie chciał pracować w parze czy w zespole; sprawdźmy wtedy z tymi konkretnymi osobami co się dzieje, co za tym stoi. Nie wszystkie konflikty w klasie będą związane z wojną rosyjsko-ukraińską, ale obecna sytuacja może pogłębiać stare niezałatwione spory. Potrzebna jest tu nasza uważność i okazywanie uczniom wsparcia, by mogli znaleźć wyjście z sytuacji. Wiele w tych okolicznościach zależeć będzie od tego, jaki udało się stworzyć zespół klasowy i czy są w nim dobre relacje. Indywidualne podejście

Z osobami z Ukrainy, Białorusi i Rosji porozmawiajmy także osobno na temat tego, jak się czują i czego potrzebują. Nie zgadujmy, bo sami odczuwamy silne emocje i możemy nadinterpretować sytuację. Ważne jest zauważenie tego, co się z uczniami dzieje, jednak bez wywoływania ich na forum. Jedna z nauczycielek określiła obecne zachowanie swojego wychowanka z Ukrainy "jakby chciał zniknąć pod pelerynką niewidką". Taka sytuacja może się zdarzyć zwłaszcza na początku i wynika z dezorientacji - taka osoba była częścią grupy i nagle coś mocno ją wyróżniło, nacechowało. Nie dla każdej osoby to łatwe.

Na początek wystarczy luźna zaczepka w przerwie: Olena/ Andriej widzę Cię w tych ostatnich dniach. Wyobrażam sobie, że jest Ci trudno. Martwię się o Ciebie. Jak Ty się czujesz? Później, w zależności od sytuacji, warto wrócić do rozmowy, wybierając kluczowe pytania: Jak sobie radzisz? Czego potrzebujesz? Jak mogę Ci pomóc w tej sytuacji? Czy jest coś, co mogę dla Ciebie zrobić jako wychowawczyni? Czego potrzebujesz od klasy? Czy rozmawiacie o sytuacji z kolegami i koleżankami?

Ważne, by uczeń wiedział i dostał jasny komunikat: Gdybyś chciał/a o czymś porozmawiać, zaskoczy Cię jakaś sytuacja, zadzieje się coś trudnego, przyjdź do mnie i razem znajdziemy rozwiązanie. Chcę, żebyś pamietał/a, że nikt z Was nie odpowiada za wywołanie tej wojny. Nie pozwólmy jej wkraść się do naszej klasy.

Wśród polskich uczennic i uczniów możemy mieć osoby, które naturalnie podjęły się roli swoistego przewodnika kulturowego, gdy rówieśnicy innej narodowości dołączali do grupy. Obserwując relacje w klasie możemy zauważyć, że i teraz otaczają opieką swoich kolegów i koleżanki. Zachęcajmy wszystkich w klasie, by byli uważni na swoje potrzeby, z szacunkiem podchodzili do emocji innych, dbali o siebie także na przerwach czy po lekcjach. Możemy skorzystać np. z propozycji Action For Happiness i powiesić w klasie kalendarz z zadaniami wspierającymi na danymi miesiąc. Takie podpowiedzi mogą uczniom i uczennicom pomóc we wzajemnym okazywaniu sobie wsparcia. Kalendarz na marzec jest pod hasłem "Uważany Marzec" ( strona kalendarza w j. angielskim >> ; kalendarz na marzec w j. polskim >> . Kalendarz jest na bieżąco tłumaczony na wiele języków, także na polski, ukraiński i rosyjski.

Wsparcie specjalistyczne

Zadbanie o indywidualną pomoc psychologa czy pedagoga dla uczniów i uczennic doświadczających kryzysu emocjonalnego nie jest tematem tego artykułu, ale warto pamiętać, że jest bardzo potrzebne i musi pojawić się wraz ze wsparciem, o którym tu piszemy. Prośmy specjalistów o pomoc, by samemu lub samej nie wziąć na siebie czegoś ponad nasze siły i kompetencje. Czasem to wsparcie jest potrzebne również nam - nauczycielkom i nauczycielom, bo trudno jest pomieścić tragedię wojny i emocje całej klasy. Przestrzeń do rozmowy w grupie

Mamy do czynienia z sytuacją kryzysową, dlatego szczególnie w klasie wielokulturowej zainwestujmy czas we wzmocnienie dobrych relacji pomiędzy uczniami i uczennicami. Jest to ważne dla wszystkich młodych ludzi bez względu na pochodzenie narodowe czy etniczne.

To bycie razem i rozmowa, do której przeprowadzenia zachęcamy, to krok w stronę wypracowania wspólnych sposobów na radzenie sobie z tą sytuacją. Z naszej strony będzie to sygnał, że traktujemy uczniów poważnie. Wojna nie oznacza, że nasi ukraińscy i rosyjscy uczniowie mają się nienawidzić, ale też nie zmuszajmy ich do bycia najlepszymi kolegami. Oni mają prawo do odizolowania się od siebie. Zadbajmy jednak o to, by mieli także możliwość powrotu do kontaktu. Nie separujmy ich "na siłę". Podążajmy za grupą.

Wiemy, że wiele osób z korzeniami rosyjskimi, białoruskimi, ukraińskimi, które mieszkają w Polsce, solidarnie współpracuje i wspiera się w inicjatywach oddolnych i pomocowych. Rozmawiają, organizują manifestacje, działają w wolontariacie na rzecz uchodźców i uchodźczyń ponad podziałami narodowymi. Na fotorelacjach z wydarzeń można zobaczyć stojących ze sobą ramię w ramię ze swoimi flagami ludzi z Ukrainy, Białorusi, Rosji i Polski. Warto zwracać na to uwagę naszych podopiecznych. Reagowanie na wszelkie przejawy nietolerancji, mowy nienawiści i przemocy

Jeśli w naszej klasie dojdzie do sytuacji wyśmiania, przezywania, oskarżenia czy rzucenia nienawistnego komentarza istotna jest krótka, konkretna reakcja na wszelkie atakujące zachowanie. Nie zgadzajmy się na nie. Przywołując dr Śniegulską powiedzmy: „Stop - nie ma zgody na wyrażanie takich treści" i nie wchodzimy w dyskusję. Ważne jednak, byśmy później porozmawiali z takim uczniem twarzą w twarz i spróbowali poszukać odpowiedzi na pytanie, na ile wypowiedziane słowa są rzeczywiście jego poglądami, a na ile zostały powiedziane, żeby wzbudzić pewne emocje w klasie.

Zasady dobrej komunikacji

Warunkiem przeprowadzenia dobrej rozmowy na temat konfliktu jest wprowadzenie lub przypomnienie zasad komunikacji. W poniższym scenariuszu znajduje się konkretna propozycja 6 punktów, które trzeba nazwać i spisać, by stworzyć poczucie bezpieczeństwa do zabrania głosu. Zwróćmy też uwagę na język używany zarówno przez nas, jak i dzieci czy młodzież - nie wszystkie sformułowania języka polskiego będą dla uczniów z innych krajów tak samo jasne, jak dla ich polskich kolegów. I na odwrót.

Szczególnie w sytuacji, kiedy uczniowie nie mówią swobodnie po polsku, nie bójmy się skorzystać z darmowych tłumaczy dostępnych online. Mogą nam pomóc w przeprowadzeniu i zrozumieniu się w rozmowie.

Uwaga na dezinformację i fake newsy

W czasie rozmów z uczniami bądźmy czujni na informacje, do których mogą nawiązywać dzieci. Warto weryfikować ich prawdziwość. Może powstać potrzeba rozmowy o fake newsach i o tym, skąd uczniowie czerpią informacje, bo przecież już najmłodsze dzieci z klas 1-3 szukają wiadomości w internecie, słuchają czy oglądają programy telewizyjne. Możemy zaplanować lekcje na temat propagandy, cenzury, manipulacji i tym, jak się jej opierać.

Dobrowolność uczestnictwa

Pamiętajmy, by nie zmuszać nikogo do zabierania głosu. Sam fakt, że wywołujemy rozmowę na forum może być źródłem napięcia, zwłaszcza jeśli wcześniej nie praktykowaliśmy tego z klasą. Nazwijmy więc te szczególne okoliczności. Zarządźmy sytuacją kryzysową. Ważne, by każdy wziął udział w rozmowie na miarę swojej gotowości i możliwości. Dzieci i młodzież potrzebują tu mądrego, uważnego, i odpowiedzialnego przewodnictwa dorosłych.

Planując inicjatywy wspierające Ukrainę sprawdźmy (szczególnie z młodzieżą z Rosji, Białorusi i Ukrainy) na ile uczniowie chcą się w to zaangażować. To jest ok, jeśli nie będą się chcieli włączyć. Ostrożnie też podchodźmy to publikowania ich wizerunku. Nawet jeśli nie oni, to rodzice mogą tego nie chcieć, choćby z uwagi na prowadzoną cyberwojnę.

Pierwsze rozmowy są ważne, bo będą one podstawą do dalszej pracy, ale też do stosowania poszczególnych metod i rozwijania konkretnych kompetencji. Można zaproponować klasie więcej zadań realizowanych we współpracy.

Integrujące dla uczniów będą zadania wymagające działania każdej z osób - można wykorzystać różne interaktywne formy pracy, np. metoda Jigsaw (układanki, puzzloukładanki), metoda projektu, narzędzia pracy z ciałem, kreatywne metody z wykorzystaniem plastyki, muzyki, teatru, tańca, wyjście na spacer, obejrzenie filmu, przygotowanie działania na rzecz innych. Te wszystkie podejścia będą sprzyjały rozwijaniu i pogłębianiu relacji w klasie.

Równolegle warto znaleźć czas na zajęcia o konstruktywnym rozwiązywaniu konfliktów, z radzenia sobie ze stresem czy komunikacji. Może też zaprosić całą klasę do zbadania swoich korzeni, pomóc im rozpoznawać i budować tożsamość kulturową, doceniać różnorodność. Najpierw jednak zajmijmy się normowaniem i budowaniem bezpiecznego środowiska współistnienia, a następnie współdziałania.

***

Niektórzy z nas sami stworzą świetną lekcję na podstawie ogólnych wskazówek lub własnej wiedzy, inni chcieliby mieć w rękach konkretne narzędzie, by móc podjąć się wyzwania. Poniższy scenariusz może być punktem wyjścia, by przeprowadzić klasę przez tę trudną sytuację, korzystając już z wiedzy i doświadczenia jakie mamy - zawodowo i życiowo. Modyfikujmy go zgodnie potrzebami, możliwościami własnymi oraz dzieci i młodzieży, z którą pracujemy.
POBIERZ SCENARIUSZ LEKCJI „Jak z uczniami rozmawiać o wojnie, kiedy w klasie są osoby z Ukrainy, Rosji lub Białorusi?" BIBLIOGRAFIA INSPIRACJE: https://bezpiecznaszkola.men.gov.pl/wp-content/uploads/2015/10/uczniowe-z-roznych-kultur-w-szkole.pdf https://forummigracyjne.org/npub/szkola-integracji-miedzykulturowej http://www.bc.ore.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=189&from=publication http://www.bc.ore.edu.pl/Content/185/Kompasik.pdf
KOMPAS, KOMPASIK - scenariusze dotyczące praw człowieka i dziecka, prawo do bezpieczeństwa, opieki i wsparcia innego kraju
AUTORKI: Agnieszka Szczepanik, Olga Stobiecka-Rozmiarek - trenerki edukacji międzykulturowej
„Drama w edukacji o uchodźczyniach i uchodźcach", praca zbiorowa, M. Branńka, D. Cieślikowska (red.), Warszawa 2016 https://stop-klatka.org.pl/nasze-publikacje/

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak z uczniami rozmawiać o wojnie, kiedy w klasie są osoby z Ukrainy, Rosji lub Białorusi?

# data[].attributes.attachment_link.description
Jak mam rozmawiać z dziećmi o wojnie? Jak podjąć rozmowę w klasie, w której uczeń jest Rosjaninem? Jak wesprzeć kolegę z ławki, który jest z Ukrainy? Co mogę zrobić, by uczniowie w mojej klasie, bez względu na narodowość, mogli się dalej uczyć i czuć bezpiecznie

# data[].attributes.headline
Wojna w Ukrainie. Jak rozmawiać o niej z dziećmi i młodzieżą?

# data[].attributes.subject
Wojna w Ukrainie. Jak rozmawiać o niej z dziećmi i młodzieżą?

# data[].attributes.attachment_link.title
Wojna w Ukrainie. Jak rozmawiać o niej z dziećmi i młodzieżą?

# data[].attributes.headline
Psycholog radzi, jak w domu i w szkole rozmawiać z dziećmi i młodzieżą o wojnie w Ukrainie

# data[].attributes.subject
Psycholog radzi, jak w domu i w szkole rozmawiać z dziećmi i młodzieżą o wojnie w Ukrainie

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Centrum Edukacji Obywatelskiej | szkolenia i kursy dla nauczycieli

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rosyjska inwazja na Ukrainę stała się faktem. W mediach pojawiają się wstrząsające obrazy budynków eksplodujących w ogniu, rannych i przerażonych ludzi szukających schronienia w metrze. Trudno to oglądać, czy słuchać stale napływających informacji, ale trudno też je ignorować. Dotyczy to zarówno nas, dorosłych, jak i dzieci oraz młodzieży.
Dziecko w każdym wieku powinno mieć możliwość odbycia rozmowy

To nie jest dla nikogo łatwa sytuacja, jednak my, dorośli, mamy więcej narzędzi (poznawczych, emocjonalnych, rozmaitych rytuałów), które pomagają nam radzić sobie z napięciem czy lękiem. Dzieci i młodzież w sytuacjach trudnych, kryzysowych wymagają wsparcia i czujnej, troskliwej obserwacji. Czasem, szczególnie w stosunku do dzieci młodszych, pojawia się pokusa, aby ochronić je przed okrucieństwem tego świata, złymi wiadomościami i ....nie rozmawiać. Ta strategia okazuje się jednak mało skuteczna. Dzieci nie da się trzymać pod kloszem, nie żyją w bańce czy próżni. Nawet kiedy my staramy się być przy nich powściągliwi, unikamy słuchania dzienników informacyjnych - doskonale czytają nasze emocje - strach, niepokój, poirytowanie. Jeśli nie będziemy z nimi o tym rozmawiać, ich wyobraźnia może podsycać i „pompować" dziecięce lęki do zatrważających rozmiarów.

Warto mieć świadomość, co dzieci wiedzą i czym się interesują

Warto też uświadomić sobie, jak ograniczony mamy wpływ na to, co usłyszą dzieci poza domem czy poza szkołą. Możemy jednak mieć kontrolę nad tym, co zrobią z tymi informacjami nasi uczniowie i nasze dzieci - jeśli tylko będziemy rozmawiać! Istotne jest więc tworzenie bezpiecznej przestrzeni i takich sytuacji, w których nasze dopytywanie o to, co wiedzą dzieci, skąd czerpią informacje, będzie naturalnym wyrazem troski i zainteresowania. Sprawdzajmy zatem jak zdobywają informacje, czy aktywnie ich poszukują - również po to, aby wspólnie nauczyć się np. z jednej strony poszukiwać rzetelnych i sprawdzonych źródeł, a z drugiej rozmawiać o tym, jak ważne jest „dozowanie" sobie trudnych i przeciążających treści. Zainteresujmy się, co sądzą, jakie są ich wrażenia, przemyślenia i oceny - dzieci i młodzież, tak jak my, mają swoje zdanie, niezależnie od wieku i doświadczenia - bądźmy tego zdania ciekawi!

Rozmowę zacznijmy od pytań

Warto zaczynać wszelkie, niełatwe nawet rozmowy od pytań o samopoczucie „ Jak się czujesz? Jak się czujecie?". Podmiotowe traktowanie uczniów w sytuacji kryzysu wydaje się być kluczowe - warto więc pytać ich, czy chcą porozmawiać. Czy jest coś, co ich niepokoi, co wymaga wyjaśnienia? I nie przejmujmy się, że na wiele pytań będziemy zmuszeni odpowiedzieć „nie wiem." To jest w porządku, że dorosły szczerze przyznaje, że czegoś nie wie, nie rozumie, że trudno mu przewidzieć przyszłość. To, co jest wzmacniające w tej sytuacji, to poczucie bycia razem, przeżywania trudnych sytuacji wspólnie - to też daje siłę!

Również wspólne wykonywanie gestów solidarności czy wsparcia ma tu ogromne znaczenie.

Bądź gotowy/a na trudne komentarze

Oczywiście może zdarzyć się taka sytuacja, że na forum klasy zostaną ujawnione opinie trudne, kontrowersyjne czy przekraczające granice, na które się umówiliście. To często może się dziać w klasach starszych, jest to bowiem okres, gdy młodzi ludzie niejednokrotnie mają skrajne poglądy. Istotne jest to, by zatrzymać takie rozmowy. Mówimy „Stop - nie ma zgody na wyrażanie takich treści" i nie wchodzimy w dyskusję. Ważne jednak, byśmy później porozmawiali z takim uczniem twarzą w twarz i spróbowali poszukać odpowiedzi na pytanie, na ile wypowiedziane słowa są rzeczywiście jego poglądami, a na ile zostały powiedziane, żeby wzbudzić pewne emocje w klasie. Taka rozmowa może pokazać młodemu człowiekowi, że warto słuchać siebie nawzajem i że on też ma szansę być wysłuchany.

Język dostosuj do wieku rozmówcy

W przypadku młodszych dzieci należy opisywać konflikty na podstawie tego, co znają i rozumieją. „Czasami jest tak, że nie możemy się dogadać", „Niekiedy dla każdego z nas, co innego jest ważne" - takich stwierdzeń możemy używać, rozmawiając z dziećmi młodszymi. Podkreślajmy też, że właśnie dlatego w szkole uczymy się ze sobą rozmawiać i wcale nie chodzi o to, że mamy się wszyscy lubić, ale mamy się szanować. Warto jest przeprowadzać takie rozmowy w kręgu, zorganizować jakiś rytuał, pytać uczniów, jak się czują i czy chcą w ogóle o tym „gadać". Oczywiście jako nauczyciele powinnyśmy używać języka, który będzie dla nich przyjazny i zrozumiały.

Uczniowie z wyższych klas szkoły podstawowej mogą nie mieć jeszcze odpowiedniego zasobu słownictwa, żeby poruszać tematy trudnych emocji czy wojny. Ci młodzi ludzie są też najbardziej narażeni na lęk, wynikający z treści, które pojawiają się w mediach. Warto jest więc ich uświadamiać, że w porządku jest się bać i czuć niepewność.

Równocześnie niezwykle istotne jest to, żeby nie naciskać na tego typu rozmowy. Dorosły powinien pokazywać, że jest gotowy, by wysłuchać dzieci i wspólnie się z nimi zastanowić nad kwestiami, które są dla nich niewiadome. Często w tym wieku jest też tak, że dzieci jasno dają nam sygnał, ile są w stanie wziąć na siebie. Zadają pytanie, a w pewnym momencie mówią: „Już nie chcę słuchać". Warto to uszanować i dać młodemu człowiekowi taki komunikat: „Powiedz mi, kiedy będziesz chciał/chciała ze mną o tym porozmawiać".

Nie epatujmy, nie poruszajmy tematu wojny na każdej lekcji, ale umówmy się z nasza klasą na przykład na „ wspólny czas na zamartwianie się " - niech dzieci wiedzą, ile mają trwać takie rozmowy i że wracamy po nich do normalności - uczymy się, żartujemy, biegamy, zajmujemy tym, co tu i teraz.

Ważne są gesty solidarności i chęć niesienia pomocy

Nie oczekujmy od wszystkich dzieci bohaterstwa i heroizmu. Dzieci, które chcą pomagać swoim ukraińskim rówieśnikom, nie mogą zostać pozostawione same. Pomaganie jest nie tylko piękne i ważne, lecz także bardzo trudne i obciążające. Sprawdzajmy, czy nie oczekujemy od dzieci zbyt wiele lub czy one same nie nakładają na swoje barki zbyt dużego obciążenia.

Będą takie dzieci, które okażą niezadowolenie i frustrację, a rozmawianie uznają za trudne lub zbyt intensywne. Obserwujmy to i pamiętajmy, że doświadczanie trudnych sytuacji jest ok. Nie warto z nich rezygnować. Warto raczej dawać narzędzia, jak sobie z nimi radzić.

1. Rozmawiać niezależnie od wieku i uważnie słuchać

Rozmawiajmy z dzieckiem na temat wojny, unikając jednak obciążania go naszymi własnymi lękami czy frustracjami („ no...i u nas nie ma pieniędzy w bankomatach!" „benzyna jest taka droga, że nie będzie zaraz nas na nią stać"). Używajmy słów zrozumiałych dla dzieci, odwołujmy się do znanych im doświadczeń. W przypadku młodszych dzieci zwykle warto czerpać wskazówki od nich samych - sprawdźmy, co widziały i słyszały, czy to rozumieją, a następnie wspólnie zastanówcie się, jakie są najlepsze pomysły i realne sposoby na zarządzanie lub radzenie sobie emocjami/uczuciami. Jeśli nie znamy odpowiedzi na pytanie dziecka, bądźmy szczerzy i otwarci. Możemy powiedzieć: "Nie wiem, ale postaram się dowiedzieć". Uważajmy na tworzenia uprzedzeń wobec ludzi innych narodów, ras czy religii. Słuchajmy. Kiedy dorośli za dużo mówią, zamiast słuchać, nie są w stanie reagować na myśli i uczucia dzieci.

2. Szanować obawy, nie oceniać emocji

Jeśli poglądy dziecka wyraźnie różnią się od poglądów rodzica, unikajmy komentarzy typu: „Nie powinieneś się tak czuć" lub „Jesteś po prostu za mały, żeby to zrozumieć". Zamiast tego słuchajmy, spróbujmy też powtarzać własnymi słowami to, co powiedział nam młody człowiek i starajmy się zrozumieć jego punkt widzenia. Prośmy o wyjaśnienie, jednak bez oceny i z szacunkiem. Po wysłuchaniu możemy powiedzieć: „Widzimy te rzeczy inaczej. Mój pogląd jest taki...". Kiedy modelujemy szacunek dla pomysłów dzieci, uczymy szacunku do innych.

3. Działać i zachęcać do działania

Jeśli dziecko wydaje się być wyjątkowo smutne, ale nie chce rozmawiać, użyj kukiełek, odgrywaj rolę, czytaj książki o emocjach, np. „Co robią uczucia" Tiny Oziewicz czy „A królik słuchał" Cori Doerrfeld. Zachęcają one dzieci do wyrażania emocji w sposób otwarty, a także do określenia umiejętności radzenia sobie z nimi. Młodsze dzieci podczas rozmowy o trudnych emocjach mogą potrzebować więcej przytulania i kontaktu fizycznego. Można również poprosić dziecko o narysowanie obrazka lub napisanie opowiadania o tym, co myśli. Jeśli ktoś z bliskich jest bezpośrednio zaangażowany w wojnę, poproś dzieci, aby zrobiły obrazki, napisały listy, które będą mogły mu wysłać . Młodzież może chcieć prowadzić pamiętnik lub dziennik, którym mogą, ale nie muszą się dzielić. W sytuacjach trudnych wszyscy potrzebują poczucia sprawczości - to daje nadzieję. Zachęcajmy i inicjujmy działania, w których wspólnie będziemy pomagać innym. Może warto zrobić burzę mózgów z uczniami na temat tego, jak mogliby pomóc?

4. Podtrzymywać codzienną rutynę

Nie zapominajmy o normalnej rodzinnej i szkolnej rutynie, o naszych planach - starajmy się je realizować. Równocześnie, jeśli tylko się da ograniczajmy dodatkowe wyzwania czy stresy, starajmy się upraszczać życie nasze i naszych uczniów czy dzieci. Odłóżmy na bok niektóre projekty, zrezygnujmy z dodatkowych obowiązków i zadbajmy o siebie, wysypiając się, ćwicząc i dobrze się odżywiając. Dbajmy o sen! Stwarzajmy sobie i dziecku okazje do robienia przyjemnych rzeczy, takich jak uczestnictwo w zajęciach rekreacyjnych, granie w gry, spacery, wspólne czytanie itp. Miejmy nadzieję ☺ budujmy spokój i stabilność wokół nas.

5. Chronić, kontrolując przekazy, które docierają do dzieci

Oglądajmy wiadomości tylko raz dziennie i nie nalegajmy, aby dzieci je oglądały. Jeżeli zaobserwujemy, że jakieś treści je poruszyły, poświęćmy czas i wspólnie uporządkujmy myśli oraz uczucia. Bądźmy czujni w pozostawianiu dzieci z kreskówkami, grami czy innymi programami gloryfikującymi przemoc. Teraz, w sposób szczególny, mogą mieć one negatywny wpływ na poczucie bezpieczeństwa, szczególnie u najmłodszych. Uważajmy na to, co mówimy do innych osobiście lub przez telefon, kiedy wydaje nam się, że dzieci nie słuchają.

6. Nie składać obietnic bez pokrycia

Nie składajmy obietnic, których nie możemy dotrzymać. Unikajmy mówienia takich rzeczy jak: „Wszystko będzie dobrze" lub „Twojej mamie (tacie, krewnemu) nic się nie stanie". Zamiast tego, lepiej mówić: „Nie wiem, co się stanie, ale zrobię wszystko, co w mojej mocy, aby zapewnić ci bezpieczeństwo" lub „Poradzimy sobie ze wszystkim, bo zależy nam na sobie nawzajem".

7. Szukać pomocy i wsparcia

Obawy związane z separacją i wojną mogą wywoływać emocje, takie jak smutek, złość i gniew. To naturalne reakcje na brak poczucia bezpieczeństwa. Jeśli jednak reakcja dziecka jest skrajna, np. ma obsesję na punkcie broni, jest bardzo niespokojne, wycofane, wrogie lub wykazuje zaburzenia snu i odżywiania, być może trzeba będzie poszukać profesjonalnej pomocy.

8. Wykorzystać okazję do poznawania świata

Kryzys to świetna okazja dla nauczycieli, aby zrobić kilka rzeczy. Możemy ze starszymi uczniami rozmawiać o tym, co dzieje się na całym świecie, w Europie, dlaczego ma to znaczenie dla młodej osoby w Polsce. Aby być świadomym obywatelem, trzeba być zorientowanym w sytuacji globalnej. Zrozumieć, jak działa świat, jak polityka zagraniczna wpływa na nas i na nasze życie. Warto przygotować dla uczniów szkół średnich pytania dotyczące kryzysu w zniuansowanej formie, ale nie sugerujące odpowiedzi.

Wspólnie szukajmy rzetelnych źródeł informacji, by móc wypracować własne odpowiedzi na trudne pytania. Wykorzystujmy na lekcjach historie zwykłych ludzi, przyglądajmy się problemom, z jakimi się zetknęli i temu, jak starali się walczyć o wolność. Pokazujmy i wyjaśniajmy, czym różni się nacjonalizm od patriotyzmu.

Magdalena Śniegulska - absolwentka Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Doktor nauk humanistycznych w zakresie psychologii. Pracuje w Szkole Edukacji Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i Uniwersytetu Warszawskiego, na Uniwersytecie SWPS w Katedrze Psychologii Klinicznej i Zdrowia. Prowadzi zajęcia warsztatowe, seminaryjne i wykłady z zakresu psychologii rozwoju, psychologicznych podstaw edukacji, wspierania rozwoju, umiejętności rodzicielskich. Członek PTP, PTTPB. Członek-założyciel Stowarzyszenia Wspólne Podwórko. Autorka tekstów popularyzujących wiedzę psychologiczną z obszaru wychowania dzieci i problemów rozwojowych. Prowadzi terapię indywidualną i grupy terapeutyczne dla dzieci i młodzieży w podejściu poznawczo-behawioralnym.

# data[].attributes.attachment_link.title
Psycholog radzi, jak w domu i w szkole rozmawiać z dziećmi i młodzieżą o wojnie w Ukrainie - Blog CEO

# data[].attributes.attachment_link.description
Rosyjska inwazja na Ukrainę stała się faktem. W mediach pojawiają się wstrząsające obrazy budynków eksplodujących w ogniu, rannych i przerażonych ludzi szukających schronienia w metrze. Trudno to oglądać, czy słuchać stale napływających informacji, ale trudno też je ignorować. Dotyczy to zarówno nas, dorosłych, jak i dzieci oraz młodzieży.

# data[].attributes.headline
Sytuacja w Ukrainie – materiały dla nauczycieli i nauczycielek

# data[].attributes.subject
Sytuacja w Ukrainie – materiały dla nauczycieli i nauczycielek

# data[].attributes.attachment_link.title
Sytuacja w Ukrainie - materiały dla nauczycieli i nauczycielek

# data[].attributes.attachment_link.description
Fundacja Szkoła z Klasą jest organizacją pozarządową zajmująca się edukacją, której programy od wielu lat są obecne w szkołach podstawowych i liceach. Wspieramy szkoły w zmianie, tak by lepiej przygotowywały uczniów i uczennice do wyzwań współczesnego świata, uczyły sprawczości, odpowiedzialności za siebie i innych, uważności i współpracy.

# data[].attributes.headline
Wydawnictwo Dwie siostry - materiały aktywnościowe i plastyczne

# data[].attributes.subject
Wydawnictwo Dwie siostry - materiały aktywnościowe i plastyczne

# data[].attributes.attachment_link.title
Матеріали українською / Materiały w języku ukraińskim - Dwie Siostry

# data[].attributes.attachment_link.description
Запрошуємо вас завантажувати дидактичні ігри та матеріали для творчої забави, створені авторами та ілюстраторами Видавництва „Дві сестри". Готуємо також додаткові матеріали. Zapraszamy do pobierania zabaw plastycznych i kreatywnych materiałów aktywnościowych stworzonych przez autorów i ilustratorów książek Wydawnictwa Dwie Siostry. Kolejne materiały w przygotowaniu.

# data[].attributes.headline
Wybrane zagadnienia diagnozy psychologicznej dzieci i młodzieży w kontekście wielokulturowości oraz wielojęzyczności

# data[].attributes.subject
Wybrane zagadnienia diagnozy psychologicznej dzieci i młodzieży w kontekście wielokulturowości oraz wielojęzyczności

# data[].attributes.attachment_link.title
Wybrane zagadnienia diagnozy psychologicznej dzieci i młodzieży w kontekście wielokulturowości oraz wielojęzyczności [Psychological diagnosis of children in a multicultural and multilingual context]

# data[].attributes.attachment_link.description
Wybrane zagadnienia diagnozy psychologicznej dzieci i młodzieży w kontekście wielokulturowości oraz wielojęzyczności [Psychological diagnosis of children in a multicultural and multilingual context]

# data[].attributes.headline
Ogólnoukraińska szkoła online - Lekcje wideo, testy i zadania dla uczniów klas 5-11

# data[].attributes.subject
Ogólnoukraińska szkoła online - Lekcje wideo, testy i zadania dla uczniów klas 5-11

# data[].attributes.attachment_link.description
Відеоуроки, тести та завдання для школярів 5-11 класів

# data[].attributes.headline
Poznaj kulturę i naród ukraiński poprzez literaturę, muzykę i film

# data[].attributes.subject
Poznaj kulturę i naród ukraiński poprzez literaturę, muzykę i film

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Artykuł
C o wiemy o Ukrainie i jej mieszkańcach i mieszkankach, którzy teraz znaleźli się w wyjątkowo trudnej sytuacji i którzy szukają schronienia w Polsce? Zachęcamy do rozmawiania w klasie o tym, co dzieje się za naszą wschodnią granicą i o ludziach, którzy są dotknięci tą niewyobrażalną tragedią. Rozmawiajmy jednak nie tylko o wojnie, ale też spróbujmy lepiej poznać Ukraińców i Ukrainki przez zaznajomienie się z ich kulturą lub z dziełami, które na temat Ukrainy powstały. Nie tylko poczujemy się bliżej nich, ale też oddamy cześć dziedzictwu narodowemu Ukrainy.
Ukraińcy i Ukrainki od lat współtworzą nasze społeczeństwo - są naszymi kolegami i koleżankami z pracy i szkoły, sąsiadami i sąsiadkami. Przyjeżdżają do Polski uczyć się, pracować, zakładać rodziny. Krakowski zespół analityków firmy Picodi na początku tego roku zebrał dane i oszacował, że w Polsce mieszka 1 mln 323 tys. osób z Ukrainy.
Wspólnie w klasie poznawajcie ukraińską literaturę, film i muzykę
Inwazja Rosji na Ukrainę sprawiła, że kolejne dziesiątki tysięcy osób próbują znaleźć schronienie w naszym kraju, a Polacy i Polki solidaryzują się z sąsiadami i robią, co w ich mocy, aby zapewnić im wsparcie w tej trudnej sytuacji.

Młodzież też jest świadkiem tych wydarzeń i może czuć potrzebę, aby rozmawiać na ten temat i włączyć się w działania. Jedną z propozycji, co można zrobić w klasie, jest zapoznanie się z tworami ukraińskiej kultury. Nie tylko, aby lepiej poznać sąsiadów, ale też aby podkreślić, że Ukraina ma własną niezależność, państwowość i dziedzictwo narodowe.
LITERATURA PIĘKNA
Zebraliśmy dla Was propozycje ukraińskiej, lub takiej, która o tym kraju opowiada, literatury pięknej, filmu i muzyki spośród których mamy nadzieję, że będziecie mogli wybrać coś dla siebie.

Dla młodszych:

Pan przeprowadził specjalną lekcję o Ukrainie. Pokazał ją na mapie, opowiedział o historii, ale jak doszedł do dzisiejszych czasów, to myślał, że będę chciał coś opowiadać. Ale nie chciałem, bo i tak by nic z tego nie zrozumieli. Nie potrafiłbym im opowiedzieć o tym, co działo się w naszym mieście - czytamy we fragmencie książki, która opowiada historię ukraińskiej rodziny, która z powodu wojny została ewakuowana do Polski. Romek i jego rodzeństwo mimo, że w obozie zostali ciepło przyjęci, nie przestają tęsknić za domem i o niego pytać. Ta lektura może nie tylko pomóc lepiej zrozumieć, co znaczą trudne słowa jak „ewakuacja", „uchodźstwo", ale też lepiej wyobrazić sobie, co mogą czuć osoby, które tego doświadczyły.

Ilustrowana książka o tym, że wojna nie ma serca ani litości, ale która aby o tym opowiedzieć używa pięknych ilustracji i metafor. Rondo to miasto, które żyje swoim spokojnym rytmem. Ukochaną przez mieszkańców i mieszkanki codzienność zakłóca przybycie Wojny. Nikt się jej nie spodziewał ani tego, jak zmieni życie miasta i że przyniesie ze sobą chwasty i mrok. Danko, Zirka i Fabian, główni bohaterowie, starają się stawić czoła Wojnie w miarę swoich słabych możliwości...

Dla starszych:

Autor to współczesny ukraiński poeta, prozaik, piosenkarz, eseista i tłumacz. W książce „Dwanaście kręgów" przedstawia trochę kryminalną, ale fascynującą opowieść o współczesnej Ukrainie, gdzie „Wszystko, czego sobie życzymy, o czym myślimy i czego się spodziewamy, z pewnością nam się przydarzy. Sęk w tym, że zawsze za późno i zawsze jakoś inaczej".

„Moscoviada" z kolei opowiada o ukraińskim studencie, poecie, który tak jak wielu innych młodych z republik radzieckich, mieszka w moskiewskim akademiku.

Autor to ukraiński poeta, pisarz, eseista i tłumacz z języka niemieckiego, który mieszka w Charkowie. Za swoją twórczość otrzymał wiele nagród, w tym. Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus 2015 za powieść Mezopotamia, Nagrody „Mosty Berlina" oraz Nagrody im. Josepha Conrada. Jego książki przetłumaczono na szesnaście języków. Dwie pierwsze zaproponowane przez nas powieści to liryczne opowieści, które choć nie połączone ze sobą ściśle, zabierają nas do Ukrainy widzianej oczami autora. „Woroszyłowgrad: z kolei jest połączeniem powieści drogi i powieści łotrzykowskiej, pełnej przygód i zagadek.

Śniadanko to ukraińska poetka, pisarka, dziennikarka, tłumaczka, członkini Związku Pisarzy Ukraińskich, która mieszka we Lwowie. Jej książka opowiada o dojrzewaniu Ołesi Podwieczorkówny - pierwszych miłościach dziewczyny, konflikcie z rodzicami, ważnych decyzjach.

Andrij Bodnar to poeta, prozaik, tłumacz, eseista. Urodził się w 1974 r. w Kamieńcu Podolskim, a aktualnie wraz z rodziną mieszka w Kijowie. Laureat nagrody Wydawnictwa „Smołoskyp" (1997). Jego twórczość przetłumaczono na dziesięć języków. Zbiór „Cerebro", nagrodzony tytułem Książki Roku BBC Ukraine 2018, to szesnaście opowiadań, które przedstawiają rzeczywistość ukraińską i polską, a obiektywna prawda, fikcja i subiektywne odczucia przeplatają się między sobą.
LITERAUTRA WOJENNA
Kurkow to ukraiński pisarz i scenarzysta filmowy pochodzenia rosyjskiego. Pisał zarówno po ukraińsku, jak i po rosyjsku. W swoich powieściach opisuje współczesną rzeczywistość ukraińską. Jego najbardziej znanym utworem jest „Kryptonim Pingwin " - opowieść o Wiktorze, niespełnionym pisarzu w średnim wieku, który mieszka z pingwinem Miszą.

To niezwykle realistyczna opowieść o wojennej codzienności Donbasu. Trzydziestopięcioletni nauczyciel Pasza musi odebrać z internatu siostrzeńca i wrócić z nim do domu. Byłoby to proste, gdyby nie wojna, która zmieniła ich świat w miasto widmo.

Rafiejenko podejmuje temat wojny, która na zawsze zmieniła region, który jest jego ojczyzną - wschodnią Ukrainę. Donbas zamienił się w piekło na ziemi, a decyzje jego mieszkańców mają wpływ nie tylko na ich życie, ale też na los całej Ukrainy. Fragmenty książki są dostępne online.

Zachęcamy też do zapoznania się z ukraińską poezją:

Lubow Jakymczuk to poetka, która pochodzi ze wschodniej Ukrainy, z obwodu ułańskiego. Teraz pisarka mieszka w Kijowie, ale w rodzinnych stronach zostali jej rodzice, babcia i siostra. Nawet podczas ciężkich walk, kiedy brakowało prądu i wody, nie chcieli opuścić domów. Wiersze Jakymczuk dotykają między innymi emocji związanych z niemożnością skontaktowania się z bliskimi, gdy linie telefoniczne nie działały, niepokojem związanym z wojną. Wiersze przełożyła tłumaczka Aneta Kamińska.

Hałyna Petrosaniak to ukraińska poetka i tłumaczka z języka niemieckiego. Laureatka Nagrody Huberta Burdy dla poetów z Europy Środkowej i Wschodniej (2007) oraz Nagrody im. Iwana Franki (2010).
LITERATURA FAKTU
Część przetłumaczonej na język polski poezji Petrosaniak dostępnych jest online tutaj.

Lepiej zrozumieć sytuację w Ukrainie, kontekst wydarzeń i historię mogą pomóc pozycje z literatury faktu, reportaże i książki historyczne. Oto kilka z wielu, które warte są uwagi:

Paweł Pieniążek to młody, ale doświadczony dziennikarz, który relacjonował konflikty w Iraku, Afganistanie, Syrii i Ukrainie. W „Pozdrowieniach z Noworosji" reporter opisuje narodziny konfliktu i tłumaczy jego konsekwencje. W książce „Wojna, która nas zmieniła" znajdziemy z kolei historie wojskowych i cywili z obydwu stron frontu - o ich codzienności i marzeniach o powrocie do normalności.

Zabużko, ukraińska pisarka, poetka i eseistka, w swoim najnowszym zbiorze esejów przygląda się Europie trawionej przez populizm i radzi, jak można radzić sobie ze współczesnymi problemami za pomocą kultury.

O tym, czym jest Europa Środkowa, o swojej tożsamości, o tym, co nas łączy, a co różni pisze dwóch autorów - z Polski i Ukrainy.

Tania Malarczuk to ukraińska pisarka, eseistka i dziennikarka. Esej „Jedzenie i picie", został opublikowany jako część publikacji „Kobiety w czasach przełomu" Fundacji Boella, który opowiada o przemianach w Ukrainie z perspektywy kobiet. Publikacja dostępna online.

Szczerek proponuje czytelnikowi szerokie spojrzenie na Ukrainę jako państwo w procesie przemian, na to, co w niej pięknego, zabawnego, a co przerażającego.To powieść o najnowszej historii Ukrainy, ale wychodząca poza same wydarzenia, taka, która próbuje pokazać prawdziwego ducha narodu.

Rozprawa o trudnych momentach w historii, o mechanizmach, jakie prowadzą do sytuacji w której sąsiedzi mordują się nawzajem ale też o tym, że są ludzie, którzy przeciwstawiają się złu.
FILM
Polski reporter podróżuje przez Ukrainę, kraj pogrążający się w wojnie. Ale nie tylko niej to jest książka. Opowiada również o życiu w zwykłych ukraińskich miasteczkach i o tym, co dalej po zwycięstwie Majdanu.

Film dokumentalny, który opowiada o ukraińskiej rodzinie, która mieszka na pierwszej linii frontu w Donbasie. Rodzina ta kocha kino i postanawia nakręcić film o sobie i swoim życiu w trakcie wojny.

Film dostępny na VOD.

Łoźnica jest jednym z najważniejszych współczesnych ukraińskich reżyserów. Akcja jego dramatu z 2018 roku rozgrywa się w Donbasie, gdzie wojna i walki przeplatają się z codziennym życiem.

Film można obejrzeć online tutaj.

„Moje myśli są ciche", reż. Antonio Lukich

Młody mężczyzna, który mieszka w Kijowie, doświadczył w ostatnim czasie wielu niepowodzeń. Dostaje jednak szansę, by zacząć od nowa. Podejmuje pracę, która ma pozwolić mu na wymarzony wyjazd do Kanady.
Więcej ukraińskich filmów z legalnego źródła z tłumaczeniami na angielski znajdziecie tutaj. MUZYKA
Film obejrzycie online tutaj.

A może Wy i Wasi uczniowie i uczennice jesteście ciekawy ukraińskich twórców muzycznych? Przygotowaliśmy zestawienie, w którym każdy znajdzie coś dla siebie.

Playlisty ze współczesną muzyką ukraińską: https://open.spotify.com/playlist/68gozicb3aRuMhvQ7UaZ2b?si=67882ae8fc934eee, https://open.spotify.com/playlist/4l6p031ldkgJYPwrFsoQcj?si=7fe9dc082ae04b37

# data[].attributes.attachment_link.title
Poznaj kulturę i naród ukraiński poprzez literaturę, muzykę i film - Biblioteka CEO

# data[].attributes.attachment_link.description
Spróbujmy lepiej poznać Ukraińców i Ukrainki przez zaznajomienie się z ich kulturą lub z dziełami, które na temat Ukrainy powstały.