# data[].attributes.body
Zapoznaj się z materiałami zgromadzonymi w linku:

https://epodreczniki.pl/a/alkohole-wielowodorotlenowe/DwL8CL7TH

Wykonaj notatkę korzystając z podręcznika (str. 150- 153) według punktów;

1. Co to jest glicerol?

2. Nazwa systematyczna glicerolu.

3. Właściwości glicerolu.

4. Zastosowania glicerolu.

Następnie odpowiedz w zeszycie na pytania z podręcznika pod tematem (str. 153 "Rozwiąż zadania w zeszycie.")- 1, 2, 3.

Na podany mail możesz przesyłać ewentualne pytania, wątpliwości związane z lekcjami.

Powodzenia!

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z informacjami  ze strony internetowej dostępnymi pod linkiem:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dwa ptaki - kos i szpak - dostrzegają tę samą gąsienicę i śpieszą, by ją schwytać. Ale czy to, co wydaje się być gąsienicą, na pewną nią jest? Jakie skutki dla ptaka może mieć połknięcie tego czegoś?

pasożytami są bakterie, grzyby i pierwotniaki chorobotwórcze; niektóre gatunki płazińców, nicieni, pierścienic, stawonogów oraz niektóre rośliny naczyniowe.

wyjaśniać, na czym polega konkurencja międzygatunkowa, i podawać jej przykłady;

odróżniać konkurencję wewnątrzgatunkową od międzygatunkowej;

omawiać na przykładach, czym jest pasożytnictwo;

opisywać przystosowania organizmów do pasożytnictwa;

wyjaśniać wpływ pasożytnictwa na liczebność populacji żywicieli.

Gdy blisko siebie żyją dwa różne gatunki o podobnych wymaganiach życiowych, zwykle zaczynają konkurować o dostęp do zasobów. Konkurencja międzygatunkowa stosunków antagonistycznych Konkurencja międzygatunkowa jest niekorzystna dla uczestniczących w niej organizmów. Zawsze kończy się wyparciem konkurenta słabszego. Albo zmieni on miejsce pobytu, albo sposób wykorzystania środowiska, albo straci życie. Z tego powodu zalicza się ją do stosunków antagonistycznych . Współzawodniczące ze sobą organizmy działają przeciwko sobie i muszą zużywać energię, np. na odpędzanie intruzów ze swojego terytorium czy wytwarzanie szkodzących im substancji. Skutkiem konkurencji międzygatunkowej może być ograniczenie liczebności jednego z gatunków, jego migracja na tereny o słabszej konkurencji lub zmiana wymagań.

Konkurencja międzygatunkowa ma miejsce na przykład pomiędzy dziuplakami (ptakami zakładającymi gniazda w dziuplach). Dzięcioł czarny wykuwa dziuplę w spróchniałych, starych pniach drzew. Sowa włochatka także potrzebuje dziupli, choć nie potrafi jej zrobić, dlatego zajmuje dziuple dzięcioła. Równie chętnie w dziuplach zadomawiają się kawki, kraski, nietoperze, kuny, a nawet osy. Konkurencja o dziuple jest duża, bo w lasach spróchniałe drzewa są dziś rzadkością. Jednak dzięki temu, że para dzięciołów wykuwa zwykle kilka dziupli i wykorzystuje do lęgu tylko jedną z nich, schronienie w pniach drzew zanajdują też inne gatunki.

Innym przykładem konkurujących ze sobą gatunków są myszy domowe i norniki, niewielkie gryzonie, które żywią się podobnym rodzajem pokarmu - głównie nasionami zbóż. Zdarza się też, że wykorzystują te same miejsca do zakładania gniazd i wychowywania młodych. Oba te gatunki są równocześnie konkurentami człowieka, gdyż wyjadają plony na polach i w magazynach. Wszystkie zwierzęta określane przez nas jako szkodniki współzawodniczą z nami o zasoby środowiska, głównie plony roślin uprawnych. Stonka ziemniaczana, mszyca, larwy chrabąszcza, objadając rośliny uprawne, uszczuplają nasze zasoby pokarmu. Podobnie czynią lisy, które zakradają się do kurnika i zabijają ptaki hodowlane. Człowiek konkuruje z bielikiem o ryby, a latem ze szpakami o czereśnie.

Silnymi konkurentami w lesie są buki. Ich korzenie wydzielają do gleby substancje uniemożliwiające kiełkowanie innych roślin. Z tego powodu w lesie bukowym jest niewiele podszytu i roślin runa. Podobny mechanizm obserwuje się u niektórych grzybów. Pędzlak Penicillium wytwarza antybiotyk, który zapobiega rozwojowi kolonii bakterii w jego pobliżu. W ten sposób chroni dla siebie zasoby pokarmu.

Na polu i grządkach w ogrodzie trwa konkurencja o miejsce, światło, wodę i sole mineralne pomiędzy roślinami uprawnymi i dziko rosnącymi, określanymi jako chwasty. W zaniedbanych uprawach intensywnie rosnące i wytwarzające ogromne ilości nasion chwasty szybko przerastają i zagłuszają konkurentów.

Najsilniej konkurują ze sobą osobniki należące do jednego gatunku. Konkurencja wewnątrzgatunkowa Konkurencja wewnątrzgatunkowa zwykle kojarzy się ze zwięrzetami. To wśród nich toczone są zaciekłe walki o dostęp do samic i pozostawienie po sobie potomstwa, to w ich stadach ustala sie tzw. porządek dziobania - głód najpierw zaspokajają najważniejsze osobniki w stadzie, a dla tych słabszych pokarmu może nie starczyć. Przegrani zwierzęcy konkurenci mogą opuścić swoje stado (obszar zamieszkiwania) i szukać lepszych warunków gdzie indziej. Gdy i tam się im nie powiedzie, giną i nie pozostawiają po sobie potomstwa, które też miałoby geny zapewniające raczej przegraną niż zwycięstwo.

Inaczej jest z osiadłymi roślinami. Są „skazane" na miejsce, w którym wykiełkowały i najsilniej będą walczyć o zasoby środowiska z najbliższymi sąsiadami.

Najłatwiej dostrzec konkurencję wewnątrzgatunkową między roślinami w lesie, w miejscu, gdzie gęsto, w równych odstępach od siebie zasadzono jednowiekowe sadzonki świerka (4 tys. sztuk na jednym hektarze). Sadzi się je blisko siebie, by ograniczyć pojawienie się samosiejek innych drzew i krzewów pomiędzy nimi. Żaden leśnik nie oczekuje jednak, że po 80 latach, gdy las będzie się nadawał do wyrębu, liczba świerków będzie taka sama jak po zasadzeniu. Należy przypuszczać, że wieku rębnego dożyje około 500‑800 osobników. W lesie gospodarczym nasadzenia są chronione przed roślinożercami i szkodnikami, dlatego ubytek liczby drzew będzie głównie skutkiem konkurencji wewnątrzgatunkowej.

Wymień gatunki, z którymi konkurują mieszkające w mieście gołębie, oraz zasoby będące przedmiotem tej konkurencji.

Padlina wydaje odrażającą woń i zawiera substancje trujące dla wielu zwierząt mięsożernych. Uważa się, że zachodząca w mięsie zmiana jego właściwości jest wynikiem konkurencji bakterii rozkładających materię organiczną z drapieżnikami. Zepsute mięso odstręcza zwierzęta od jedzenia, dzięki czemu mikroorganizmy mogą się nim pożywiać i rozmnażać.

Dzięcioł duży, dzięcioł średni i dzięciołek to trzy niezwykle podobne do siebie gatunki ptaków żerujące na pniach i konarach drzew. Unikają konkurencji, zdobywając pokarm na różne sposoby. Dzięcioł duży rozkuwa pnie w poszukiwaniu owadów oraz zjada nasiona szyszek, dzięcioł średni zbiera bezkręgowce z zagłębień i szczelin kory, a malutki dzięciołek wykorzystuje małe zwierzęta żyjące na i pod korą cienkich gałązek na szczytach drzew.

W lesie gospodarczym wszystkie młode rośliny mają takie same wymagania w stosunku do środowiska. Potrzebują światła, dlatego sadzonki rosnące szybciej będą miały do niego lepszy dostęp. Dodatkowo zacienią niższe rośliny, co osłabi ich wzrost. Sadzonki o dłuższych i szerzej rozprzestrzenionych korzeniach zdobędą dla siebie więcej wody, pozbawiając jej swoich słabszych konkurentów. Skład gleby w niektórych miejscach będzie sprzyjał lepszemu wzrostowi jednych świerków i hamował rozwój innych. W efekcie przetrwają osobniki najsilniejsze, najlepiej przystosowane do warunków środowiska.

Wszystkie organizmy wydają na świat znacznie więcej potomstwa, niż może się utrzymać przy życiu. Konkurencja między nimi sprawia, że przeżywają i wydają potomstwo osobniki najlepiej przystosowane.

Do antagonistycznych stosunków pomiędzy gatunkami zaliczamy . Pasożyt stale lub czasowo żyje kosztem swojej ofiary, zwanej żywicielem lub gospodarzem. Ofiara pasożyta jest jego miejscem życia i źródłem pokarmu, dlatego większość pasożytów nie dąży do jej uśmiercenia. Śmierć ofiary byłaby dla pasożyta niekorzystna. Pasożyt pozbawiony źródła pokarmu umiera lub musi szukać nowego gospodarza. O skuteczności pasożytniczego trybu życia świadczy fakt, że pasożyty spotykamy wśród wszystkich grup organizmów.

Ze względu na miejsce występowania pasożyty dzielimy na wewnętrzne, czyli takie, które żyją wewnątrz organizmu żywiciela, oraz zewnętrzne, występujące na powierzchni organizmu gospodarza.

Pasożyty zewnętrzne zwierząt zwykle żywią się krwią, naskórkiem czy piórami. Mogą one być przyczepione (stale lub czasowo) do organizmu gospodarza (np. kleszcz, pijawka) lub swobodnie się po nim poruszać (jak wszy i pchły). Cały czas mają one kontakt ze środowiskiem zewnętrznym i po śmierci żywiciela mogą znaleźć nowego gospodarza. Najlepsze warunki mają te pasożyty, które żerują na osobnikach licznych i mocno zagęszczonych populacji.

Wykaż, że pałeczka gruźlicy jest pasożytem, któremu sprzyja duże zagęszczenie ludzkiej populacji.

Pasożyty wewnętrzne zwierząt mogą występować w różnych częściach organizmu. Są często spotykane w układzie pokarmowym (np. owsiki, tasiemiec uzbrojony i nieuzbrojony, glista ludzka), gdzie żywią się głównie treścią pokarmową. Niektóre z nich mogą jednak żyć w narządach wewnętrznych - np. wątrobie (motylica wątrobowa), dwunastnicy, płucach, mózgu, mięśniach szkieletowych. Niektóre pasożyty wewnętrzne żywią się krwią lub nabłonkiem.

Pasożyty wewnętrzne są znacznie bardziej uzależnione od swojego żywiciela niż pasożyty zewnętrzne. Często, gdy ginie gospodarz, jego pasożyty umierają wraz z nim. Jedynie w niektórych przypadkach mają szansę przetrwać, gdy ciało gospodarza zostanie zjedzone przez inne zwierzę. Podobnie jak w przypadku pasożytów zewnętrznych obecność pasożytów wewnętrznych wywołuje wiele chorób. Żywiciel ponosi szkody nie tylko poprzez utratę treści pokarmowej czy naruszenie ciągłości tkanek, ale też poprzez zatrucie szkodliwymi produktami przemiany materii pasożyta. Niektóre pasożyty ludzkie przenoszą choroby: komar widliszek malarię, kleszcze boreliozę lub odkleszczowe zapalenie opon mózgowych.

Wiele pasożytów żeruje na roślinach lub w ich wnętrzu. Należą do nich na przykład bakterie chorobotwórcze, nicienie glebowe, grzyby i owady, rdza źdźbłowa, huby, larwy chrabąszcza (pędraki) i bielinka kapustnika, larwy i dorosłe osobniki mszycy. Wśród roślin też są pasożyty. Jednym z nich jest łuskiewnik, pasożyt drzew.

Wyjaśnij, dlaczego jemiołę określa się jako półpasożyta. Wymień jej przystosowania do trybu życia.

Ślimak bursztynek, żerując w wodzie czasem zjada larwę przywry, która następnie w nim się rozwija i wnika do czułków. Czułki ślimaka powiększają się, przybierają jaskrawe kolory i poruszają się, do złudzenia przypominając gąsienice. Takie niezwykłee czułki zwracają uwagę ptaków owadożernych, które je połykają. W układzie pokarmowym ptaka przywra dojrzewa i rozmnaża się.

Niektóre muchówki, będące pasożytami ptaków, tak silnie trzymają się swojego żywiciela, że nie odpadają podczas lotu. Dodatkowo posiadają bardzo twardy chitynowy pancerzyk utrudniający rozgniecenie owada nawet twardym, ptasim dziobem.

Konkurencja międzygatunkowa ma miejsce pomiędzy gatunkami zasiedlającymi to samo środowisko i mającymi podobne potrzeby życiowe.

Skutkiem konkurencji międzygatunkowej może być ograniczenie liczebności jednego z gatunków, jego migracja na tereny o słabszej konkurencji lub zmiana wymagań.

Pasożyty wykazują wiele wyspecjalizowanych przystosowań do swojego trybu życia oraz sposobu pobierania pokarmu;

Pasożyty wywołują i przenoszą wiele chorób, przez co wpływają na liczebność populacji żywiciela.

Pasożyty, tak jak inne organizmy, mają specjalne przystosowania niezbędne do prowadzenia swojego trybu życia i zdobywania pokarmu. W przypadku zwierząt będących pasożytami zewnętrznymi mogą to być specjalnie przekształcone organy służące do nacinania lub nakłuwania skóry i spijania krwi. Dodatkowo część pasożytów, np. pijawki, ma w ślinie związki chemiczne uniemożliwiające krzepnięcie krwi oraz substancje znieczulające, dzięki którym żywiciel nie od razu zauważa nieproszonego gościa. Inne pasożyty, jak wesz głowowa, posiadają odnóża z haczykami umożliwiające utrzymanie się na powierzchni ciała gospodarza nawet podczas bardzo gwałtownych ruchów. Mają mocną budowę ciała, dzięki czemu są w stanie przetrwać nawet drapanie pazurami czy ocieranie się o korę drzew.

Pasożyty wewnętrzne mają zapewnione stałe i bezpieczne warunki życia. Ich ciała są zwykle miękkie i wydłużone. Nie mają odnóży, natomiast niektóre z nich posiadają narządy chwytne (np. haczyki na główce tasiemca uzbrojonego), z pomocą których przyczepiają się do ścian jelita. Dzięki temu ruchy jelit nie przesuwają tych pasożytów w kierunku odbytu, skąd mogłyby zostać usunięte wraz z kałem.

Ponieważ we wnętrzu organizmu nie ma światła, pasożyty wewnętrzne są ślepe, a ich ciała mają zwykle barwę białawą. Narządy zmysłów są im zbędne. Budowa ciała jest bardzo uproszczona, zwłaszcza w przypadku gatunków zamieszkujących przewód pokarmowy. Takie organizmy korzystają z pokarmu strawionego przez gospodarza i wchłaniają go całą powierzchnią ciała.

Wiele pasożytów żyje samotnie, gdyż większa ich liczba nadmiernie wyczerpywałaby gospodarza. Z tego powodu wiele pasożytów wewnętrznych jest obojnakami i wytwarza potomstwo na drodze samozapłodnienia. Pasożyty, zwłaszcza występujące licznie, mogą doprowadzić do śmierci swojego gospodarza lub sprawić, że staje się osłabiony i wydaje mniejszą ilość potomstwa. W ten sposób pasożyty eliminują z populacji gospodarzy osobniki (i geny) podatne na zakażenie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dwa ptaki - kos i szpak - dostrzegają tę samą gąsienicę i śpieszą, by ją schwytać. Ale czy to, co wydaje się być gąsienicą, na pewną nią jest? Jakie skutki dla ptaka może mieć połknięcie tego czegoś? pasożytami są bakterie, grzyby i pierwotniaki chorobotwórcze; niektóre gatunki płazińców, nicieni, pierścienic, stawonogów oraz niektóre rośliny naczyniowe.

# data[].attributes.body
Wykonaj zadane na samym końcu zadania- sprawdź samodzielnie, czy poprawnie je wykonałeś.

Wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń ( str.53- 54 oraz 61- 64).

Na podany mail możesz przesyłać ewentualne pytania, wątpliwości związane z lekcjami.

# data[].attributes.headline
Temat : Szereg homologiczny kwasów karboksylowych.

# data[].attributes.subject
Temat : Szereg homologiczny kwasów karboksylowych.

# data[].attributes.body
Obejrzyj fragment od min. 27:08 do 32:51

# data[].attributes.attachment_link.title
POCHODNE WĘGLOWODORÓW #E8 - ogarnij chemię z Panem Belfrem

# data[].attributes.body
Na podstawie podręcznika ( str.157- 160) wykonaj notatkę według punktów:

1. Grupa karboksylowa grupą funkcyjną.

2. Jak tworzy się nazwy kwasów karboksylowych?

3. Wzór ogólny kwasów karboksylowych.

4. Kwasy karboksylowe o dwóch lub trzech grupach karboksylowych.

Zrób w zeszycie zadanie 1 i 2 ze str. 160 w podręczniku.

Na podany mail możesz przesyłać ewentualne pytania, wątpliwości związane z lekcjami.

# data[].attributes.body
Na podstawie podręcznika ( str 161- 163 ) napisz notatkę według następujących zagadnień.
1. Wzór sumaryczny i strukturalny kwasu metanowego.
2`. Właściwości kwasu metanowego.
3. Zastosowania kwasu metanowego.
Odpowiedz w zeszycie na pytania 1. 2, 3 z podręcznika ze strony 163
Gdybyś miał wątpliwości/pytania- pisz na mail: e.gawel99@gmail.com

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z materiałami zgromadzonymi pod linkiem:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W przyrodzie występują kwasy karboksylowe. Można je znaleźć w kwiatach winorośli, jabłkach, a nawet w ziarnach kawy i kakao. Nazwy zwyczajowe kwasów karboksylowych są związane z miejscem występowania. Na przykład „ocet" to potoczna nazwa roztworu kwasu octowego. Kwas szczawiowy znajduje się w liściach szczawiu i rabarbarze, zaś mrówki wydzielają kwas mrówkowy. Słowo „kwas" wskazuje na wspólne właściwości.

jest stosowany w kuchni jako przyprawa lub środek konserwujący żywność. Z pewnością znacie jego kwaśny smak. Z etykiety możemy się dowiedzieć, iż ocet jest 10‑procentowym wodnym roztworem kwasu octowego. Bezwodny kwas octowy w temperaturze poniżej 16°C przybiera postać bezbarwnej masy. Wyglądem przypomina ona lód - stąd nazwa kwas lodowaty. Kwas octowy jako produkt skwaśniałego wina towarzyszy człowiekowi od najdawniejszych czasów.

W zależności od surowca poddanego fermentacji rozróżnia się , winny, owocowy, słodowy, piwny, melasowy czy ryżowy. Ocet, używany do przygotowania marynat i majonezów, nadaje im charakterystyczny smak i aromat. Spożywany w niewielkich ilościach, wzmaga apetyt i poprawia trawienie. Jest również używany w gospodarstwie domowym jako środek dezynfekujący i czyszczący.

Badając kwas octowy, odpowiemy na pytania: Jakie właściwości chemiczne mają niższe kwasy karboksylowe? Czy reagują z metalami i ich tlenkami podobnie jak kwasy nieorganiczne? Jaki wpływ na ich odczyn ma obecność grupy karboksylowej? Czy wskaźniki w wodnych roztworach kwasów organicznych zmieniają zabarwienie tak samo jak w wodnych roztworach kwasów nieorganicznych?
Jakie właściwości kwasu octowego możemy odczytać z piktogramów?
Z piktogramów dowiadujemy się, że stężony kwas octowy jest substancją łatwopalną. Powoduje oparzenia skóry oraz oczu. Ze względu na zagrożenia w szkolnej pracowni chemicznej nie przechowuje się stężonego roztworu kwasu octowego. Do doświadczeń używamy jedynie roztwór kwasu octowego, którego stężenie nie przekracza 10%.

Kwas octowy można bardzo łatwo rozpoznać po ostrym, charakterystycznym zapachu. Z tego względu butelkę z kwasem staramy się szybko i szczelnie zamykać.

Kwas metanowy , zwyczajowo zwany kwasem mrówkowym, jest przedstawicielem kwasów karboksylowych. Substancja ta jest ciekła, bezbarwna, o ostrym zapachu i dobrze rozpuszczalna w wodzie.
Jakie właściwości kwasu mrówkowego możemy odczytać z piktogramu?
Powoduje poważne oparzenia skóry i uszkodzenia oczu. Jest lotny, a jego pary drażnią błony śluzowe.

Roztwory wodne kwasu octowego i mrówkowego przewodzą prąd elektryczny oraz powodują czerwone zabarwienie soku z czerwonej kapusty. A zatem zachodzi reakcja dysocjacji elektrolitycznej:

kwas mrówkowy → anion reszty kwasowej (mrówczanowy) + kation wodoru

Sole kwasu mrówkowego nazywamy mrówczanami. Powstają w wyniku reakcji kwasu mrówkowego z metalami, tlenkami metali i wodorotlenkami:

kwas mrówkowy + sód → mrówczan sodu (metanian sodu) + wodór

kwas mrówkowy + tlenek miedzi(II) → mrówczan miedzi(II) (metanian miedzi(II)) + woda

kwas mrówkowy + wodorotlenek wapnia → mrówczan wapnia (metanian wapnia) + woda

Czysty kwas octowy jest bezbarwną, żrącą cieczą. Jest higroskopijny (pochłania wilgoć z powietrza).

W temperaturze poniżej 16°C tworzy kryształy, które wyglądem przypominają lód. Nazywany jest również kwasem octowym lodowatym.

Kwasy octowy i mrówkowy dobrze rozpuszczają się w wodzie.

Odczyn wodnych roztworów kwasów karboksylowych o krótkich łańcuchach węglowych oraz przewodnictwo prądu elektrycznego świadczą o dysocjacji elektrolitycznej.

Kwasy karboksylowe reagują z wodorotlenkami, metalami i tlenkami metali, tworząc sole.

6‑procentowy lub 10‑procentowy wodny roztwór kwasu octowego; na półkach sklepowych możemy znaleźć kilka rodzajów octu (jabłkowy, winny, spirytusowy)

wodny roztwór kwasu octowego - produkt fermentacji spirytusu

# data[].attributes.attachment_link.description
W przyrodzie występują kwasy karboksylowe. Można je znaleźć w kwiatach winorośli, jabłkach, a nawet w ziarnach kawy i kakao. Nazwy zwyczajowe kwasów karboksylowych są związane z miejscem występowania. Na przykład „ocet" to potoczna nazwa roztworu kwasu octowego. Kwas szczawiowy znajduje się w liściach szczawiu i rabarbarze, zaś mrówki wydzielają kwas mrówkowy.

# data[].attributes.headline
Na podstawie podręcznika ( str 164- 168 ) napisz notatkę według następujących zagadnień.

# data[].attributes.subject
Na podstawie podręcznika ( str 164- 168 ) napisz notatkę według następujących zagadnień.

# data[].attributes.body
1. Wzór sumaryczny i strukturalny kwasu etanowego.
2`. Właściwości kwasu etanowego.
3. Zastosowania kwasu etanowego.
Odpowiedz w zeszycie na pytanie 1. z podręcznika ze strony 168
Gdybyś miał wątpliwości/pytania- pisz na mail: e.gawel99@gmail.com
Powodzenia!

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z materiałami zgromadzonymi pod linkiem:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wiele gatunków zwierząt, roślin oraz grzybów pozostaje z innymi gatunkami w relacji polegającej na współpracy i z reguły przynoszącej korzyści każdej ze stron. Ten rodzaj zależności nosi nazwę i należy do . Związek między niektórymi gatunkami może być na tyle luźny, że partnerzy mogą się bez siebie obyć. Dla innych współpraca jest koniecznym warunkiem przetrwania. Taki rodzaj symbiozy określa się jako , czyli symbiozę obowiązkową. Jej przykładem jest współżycie tworzących porosty zielenic i grzybów. Porosty są spotykane w skrajnie niekorzystnych warunkach, w jakich żyjące samodzielnie składniki porostu nie mogłyby przetrwać. Grzyb ochrania komórki glonów przed wpływami środowiska i chłonie wodę z otoczenia, a glon przeprowadza fotosyntezę, dzięki której produkuje pokarm dla siebie i partnera. Nawet rozmnażają się wspólnie. Tworzą łatwo odrywające się skupienia strzępek grzyba i komórek glonu, które wspólnie zasiedlają nowe środowiska.

Bardzo ciekawym przypadkiem symbiozy jest związek pomiędzy żyjącymi w Ameryce Środkowej i Ameryce Południowej mrówkami grzybiarkami a grzybami. Mrówki te nie są w stanie żywić się liśćmi, gdyż nie trawią zawartej w nich celulozy. Dlatego przygotowują z nich podłoże, zaszczepiają na nim grzyby i pielęgnują je: nawożą odchodami, zapewniają im stałą wilgotność i temperaturę, a także usuwają inne gatunki grzybów. Hodowane grzyby na końcach strzępek wytwarzają wypełnione łatwostrawnymi substancjami kuliste twory, które mrówki zrywają i wykorzystują jako pokarm dorosłych owadów i larw. W naturze nie spotyka się grzybiarek w gniazdach pozbawionych grzybów, zaś grzyby tych gatunków spotkać można tylko w gniazdach mrówek.

Szczególnym przypadkiem mutualizmu jest symbiotyczna zależność pomiędzy , takimi jak krowy czy jelenie, a żyjącymi w ich układach pokarmowych mikroorganizmami. Ponieważ roślinożercy żywią się trudnym do strawienia pokarmem, w jednej z części ich wielokomorowego żołądka, zwanej żwaczem, stale żyją bakterie i pierwotniaki zdolne do trawienia celulozy. Mikroorganizmy w żołądku krowy zajmują objętość kilkunastu litrów. Co jakiś czas zawartość żwacza, częściowo rozłożona przez symbionty, wraca do jamy gębowej zwierzęcia, gdzie jest przeżuwana. Po ponownym połknięciu trawa i część mikroorganizmów jest trawiona za pomocą enzymów układu pokarmowego roślinożercy. W ten sposób przeżuwacze oprócz cukrów zdobywają białko i witaminy (głównie z grupy B i witaminy K) wytwarzane przez bakterie.
Krowy pasą się około 8 godzin dziennie, tyle samo czasu poświęcają na przeżuwanie pokarmu.

Innym przykładem symbiozy jest relacja pomiędzy kwiatami a ich zapylaczami. Dzięki niej kwiaty uzyskują możliwość przeniesienia gamet męskich z jednych kwiatów (osobników) na inne. W efekcie dochodzi do zapłodnienia i wytworzenia nasion. W zamian zapylacze korzystają z wytwarzanego przez kwiaty nektaru i pyłku. W przypadku niektórych gatunków roślin zapylenia może dokonać tylko jeden, specjalnie przystosowany gatunek. Tak jest u koniczyny łąkowej (czerwonej). Ma ona szczególnie długie i wąskie kwiaty, do dna których sięga tylko aparat gębowy trzmiela. Koniczyna nie może się obejść bez tego owada, ale trzmiel może żywić się również nektarem innych kwiatów. Specjalistami w zapylaniu określonych gatunków są też kolibry. Odwiedzają one jedynie te kwiaty, których kształt odpowiada idealnie kształtowi ich dziobów.

, współpraca grzybów z roślinami, jest również przypadkiem mutualizmu. Polega ona na oplataniu korzeni rośliny przez strzępki grzybni. Grzybnia zwiększa powierzchnię chłonną korzenia. W ten sposób grzyby pobierają i dostarczają roślinom wodę, związki fosforu i azotu. W zamian za to mogą odżywiać się pokarmem wytworzonym przez rośliny w procesie fotosyntezy. Nasiona modrzewia, gdy padną na glebę przerośniętą grzybnią maślaka, szybko kiełkują i rozwijają się z nich zdrowe rośliny. Rozwój modrzewia w miejscach pozbawionych grzybni jest znacznie słabszy.

Kolejne pary gatunków świadczących sobie usługi tworzą koźlarze i brzozy, borowiki i dęby, rydze i świerki.

Innym rodzajem nieantagonistycznej interakcji pomiędzy osobnikami różnych gatunków jest Przynosi ona duże korzyści organizmom, które jednak potrafią radzić sobie samodzielnie.

Protokooperacja łączy na przykład kraby pustelniki, wyjątkowe skorupiaki pozbawione pancerza na odwłoku, z ukwiałami. Pustelniki chronią swój miękki odwłok w muszlach martwych mięczaków. Niektóre z nich, dla dodatkowej ochrony i kamuflażu, przytwierdzają do tych muszli również ukwiały. W zamian jamochłony korzystają z darmowego transportu oraz resztek pokarmu kraba. Zdarza się, że rosnący krab zmienia muszlę na większą i niezwykle ostrożnie przenosi jamochłona na nową skorupę.

Wzajemne usługi świadczą sobie też ptaki czyściciele i duże ssaki, jak bawoły, antylopy, nosorożce. Roślinożercy sawanny cierpią z powodu żerujących na ich skórze i pod nią pasożytów. Same nie potrafią się ich skutecznie pozbyć. Bąkojady wydziobują je i przynoszą ulgę ssakom, w zamian uzyskując wartościowy pokarm.

Podobna zależność występuje w środowisku raf koralowych. Żyją tam małe rybki - wargatki. Te zwinne zwierzęta wpływają do jam skrzelowych i gębowych dużych ryb, usuwając z trudno dostępnych miejsc pasożyty, zalegające resztki pokarmu i obumarłe tkanki. Ryby korzystające z usług wargatków często są groźnymi drapieżnikami, ale nie próbują zjeść ryb pływających w ich paszczach. Otwierają je szeroko i rozchylają skrzela, by ułatwić czyścicielom do nich dostęp.

Najmniej zobowiązującą nieantagonistyczną współzależnością między organizmami jest , zwany także współbiesiadnictwem. Pojawia się wtedy, gdy jeden z organizmów odnosi korzyści z obecności drugiego, natomiast drugi nie odnosi ani korzyści, ani strat. Komensalami są głównie padlinożercy żywiący się resztkami pozostawionymi przez drapieżniki, a także zwierzęta korzystające z odchodów innych gatunków. Tak jest w przypadku żuka gnojowego, który składa jaja w odchodach koni. Żuk odnosi korzyść z obecności koni, gdyż bez ich odchodów jego larwy nie miałyby pokarmu. Z kolei dla populacji koni obecność żuków jest całkowicie obojętna.

Zależności nieantagonistyczne przynoszą korzyści przynajmniej jednej ze stron.

Symbioza jest sposobem przystosowania do środowiska.

Gatunki żyjące ze sobą w symbiozie zwykle posiadają przystosowania umożliwiające im pozostawanie w tej zależności, przejawiające się na przykład w budowie ciała.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wiele gatunków zwierząt, roślin oraz grzybów pozostaje z innymi gatunkami w relacji polegającej na współpracy i z reguły przynoszącej korzyści każdej ze stron. Ten rodzaj zależności nosi nazwę i należy do . Związek między niektórymi gatunkami może być na tyle luźny, że partnerzy mogą się bez siebie obyć.

# data[].attributes.body
Na podstawie podręcznika (str. 111- 115) wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń ( str. 65- 68).

Na podany mail: e.gawel99@gmail.com  przślij mi zdjęcie wykonanych ćwiczeń w zeszycie ćwiczeń do 14.04.20r.

Powodzenia!

# data[].attributes.body
Na podstawie podręcznika ( str. 169- 173) napisz notatkę według następujących zagadnień:

1. Co to są wyższe kwasy karboksylowe?

2. Nazwy i wzory trzech kwasów karboksylowych.

3. Właściwości kwasów karboksylowych.

4. Co to są mydła?

5. Zastosowanie wyższych kwasów karboksylowych.

Odpowiedz w zeszycie na pytanie 1 i 2 z podręcznika ze strony 173.

Notatkę i rozwiązanie zadań prześlij na mail: e.gawel99@gmail.com do 20.04

Powodzenia!

# data[].attributes.body
Wykonaj notatkę według punktów:

1. Rodzaje kwasów karboksylowych.

2. Zależność między właściwościami kwasów karboksylowych a liczbą atomów węgla w cząsteczce.

3. Właściwości kwasów karboksylowych.

Zrób w zeszycie zadanie 1 i 7 ze str. 176

Gdybyś miał z pytania pisz na mój adres mailowy.

Powodzenia!

# data[].attributes.body
Na podstawie podręcznika (str. 116- 120) i informacji zgromadzonych pod linkiem napisz w zeszycie

- co to jest ekosystem,

- jakie są rodzaje ekosystemów,

- do czego wykorzystuje się ekosystemy,

- na czym polega sukcesja pierwotna i wtórna.

Wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń na str. 69- 72.

Powodzenia!

# data[].attributes.body
Obejrzyj materiały zgromadzone pod linkiem.

Napisz w zeszycie:

1. Co to są estry?

2. Na czym polega reakcja estryfikacji?

3. Jak powstają nazwy estrów?

4. Ogólny wzór estrów.

5. Rola kwasu siarkowego (VI) w reakcji estryfikacji.

6. Właściwości estrów.

7. Zastosowania estrów.

Zrób zdjęcie swojej notatki i wyślij ją na mój mail do 27.04

Zadanie dla chętnych (też go wyślij, jeśli go wykonasz)- str. 181. zad. 1, 2, 3

Powodzenia!

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.body
Na podstawie wiadomości z podręcznika (str. 182- 185) i materiałów dostępnych pod linkiem:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wszyscy wiemy, że lekarstwa są potrzebne - wielokrotnie ratują życie. Z drugiej strony, stosowane niezgodnie z zaleceniami, mogą być niebezpieczne dla zdrowia. W skład większości leków wchodzą związki chemiczne o skomplikowanej budowie. Paracetamol - popularny lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy - oprócz atomów węgla, wodoru i tlenu zawiera również atomy azotu. Do jakiej grupy związków zaliczamy tego typu substancje? Czy tylko jedna grupa pochodnych węglowodorów zawieraja atomy azotu?

czym są aminy i aminokwasy;

opisywać budowę i właściwości związków zawierających azot - na przykładzie metyloaminy (aminy) i glicyny (aminokwasu);

zapisywać wzory metyloaminy i glicyny;

wskazać we wzorach związków organicznych wiązanie peptydowe.

Podczas procesu rozkładu substancji białkowych wydziela się nieprzyjemny zapach. Jednym z produktów jest dobrze nam znany siarkowodór, o zapachu zgniłych jaj. Innym powstającym gazem o równie nieprzyjemnej woni jest amoniak - związek nieorganiczny o wzorze .

Poniżej podano najważniejsze informacje dotyczące tego związku.

Nieprzyjemny zapach ryb spowodowany jest m.in. obecnością związku zawierającego w swych cząsteczkach atomy azotu. Substancją tą jest , należąca do grupy amin.
Wzór ogólny amin
możemy traktować jako pochodne amoniaku, w którym co najmniej jeden atom wodoru został zastąpiony grupą węglowodorową.

gdzie:

- grupa węglowodorowa,
- grupa aminowa (grupa funkcyjna).

Związkiem zaliczanym do amin jest metyloamina o wzorze .

Jakie właściwości ma metyloamina? Sprawdź.

Przykładem aminy zawierającej dwa atomy węgla jest etyloamina o wzorze . Etyloamina jest bezbarwną cieczą (w temperaturze niższej od 16,6°C), o ostrym amoniakalnym zapachu. Jest naturalnym składnikiem moczu.

Wraz ze wzrostem liczby atomów węgla w cząsteczkach amin zmieniają się ich właściwości - wzrasta temperatura wrzenia, a rozpuszczalność w wodzie maleje. Aminy są w większości związkami toksycznymi. Występują w niewielkich ilościach w wielu roślinach. Są także wydzielane podczas rozkładu ryb. Mają ogromne znaczenie, gdyż służą do otrzymywania lekarstw. Znalazły również zastosowanie w produkcji włókien syntetycznych i barwników.

Inną grupą związków, które zawierają grupę aminową, są amidy będące pochodnymi kwasów karboksylowych. Jednym z najważniejszych amidów jest mocznik. Substancja ta występuje w pocie i moczu zwierząt oraz ludzi. Jest produktem przemiany białek.

Na początku lekcji wspomniano, że jednym z produktów rozkładu białek jest amoniak. Wynika z tego, że białka także zawierają atomy azotu. Podstawowymi związkami budującymi białka są - związki organiczne zawierające grupę aminową i grupę charakterystyczną dla kwasów karboksylowych .

Aminokwasem o najprostszej strukturze jest .

Inna nazwa glicyny to kwas aminooctowy.

Jakie właściwości ma glicyna?

Właściwości glicyny

Ze względu na obecność dwóch grup funkcyjnych: aminowej o charakterze zasadowym i karboksylowej o charakterze kwasowym, cząsteczki aminokwasów mogą łączyć się poprzez wiązanie peptydowe. Jak łączą się ze sobą dwie cząsteczki glicyny?

Film przedstawia dwie cząsteczki glicyny. Od grupy karboksylowej pierwszego aminokwasu odrywa się grupa-OH. Od grupy aminowej drugiego aminokwasu odrywa się atom wodoru. Nastęnie odłącza się cząsteczka wody. W wyniku reakcji dwóch cząsteczek glicyny powstaje dipeptyd, w którym występuje wiązanie peptydowe.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film przedstawia dwie cząsteczki glicyny. Od grupy karboksylowej pierwszego aminokwasu odrywa się grupa-OH. Od grupy aminowej drugiego aminokwasu odrywa się atom wodoru. Nastęnie odłącza się cząsteczka wody. W wyniku reakcji dwóch cząsteczek glicyny powstaje dipeptyd, w którym występuje wiązanie peptydowe.

Istnieje wiele związków należących do grupy aminokwasów. Jednak aminokwasów tworzących białka jest około dwadzieścia. Dzielimy je na dwie grupy:

Do endogennych aminokwasów zaliczamy m.in. alaninę.

Aminokwasy te występują w substancji potowo‑tłuszczowej wytwarzanej przez gruczoły skóry właściwej i tkankę podskórną, która pokrywa linie papilarne. Substancja ta powoduje pozostawianie odcisków palców na różnych podłożach, co wykorzystuje się w technikach śledczych, np. w celu ustalenia sprawcy przestępstwa. Naukę, która zajmuje się m.in. badaniem śladów linii papilarnych, nazywamy daktyloskopią.

Aminokwasy są budulcami białek. Ponad 20 aminokwasów buduje m.in. mięśnie, tkanki w organizmie człowieka. Nadmiar białek jest równie szkodliwy dla człowieka, co ich niedobór. Niekontrolowane przez lekarza spożywanie aminokwasów jako suplementów diety może doprowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych.

Aminy i aminokwasy to związki organiczne zawierające w swych cząsteczkach atomy azotu.

Właściwości amin zmieniają się wraz ze wzrostem liczby atomów węgla w cząsteczce.

Aminokwasy to związki organiczne zawierające dwie grupy funkcyjne: aminową o właściwościach zasadowych i karboksylową o właściwościach kwasowych.

Aminokwasy mają zdolność łączenia się za pomocą wiązań peptydowych; tworzą w ten sposób polipeptydy.

Korzystając z układu okresowego pierwiastków, określ cechy atomów pierwiastków wchodzących w skład amin - podaj liczby:

Napisz wzór aminy, która powstała w wyniku zastąpienia jednego atomu wodoru w cząsteczce etanu grupą aminową. Oblicz stosunek masowy pierwiastków wchodzących w skład tej aminy.

Przeczytaj poniższą informację:
Morfina mimo że jest związkiem o skomplikowanej budowie, była pierwszą substancją wyodrębnioną w stanie krystalicznym, a więc czystym. Jej nazwa, z uwagi na nasenne działanie, wywodzi się od znanego z mitologii greckiej bożka snu Morfeusza. Aktywność nasenna morfiny jest zależna od stopnia rozwoju układu nerwowego organizmu. Działa ona 160, 800 lub odpowiednio 4000 razy silniej na człowieka niż na psa, królika czy żabę. Ze względu na duże zużycie morfiny w medycynie produkuje się ją na skalę przemysłową, głównie ze słomy makowej.
Wiedząc, że to wzór sumaryczny morfiny, oblicz zawartość procentową (masową) pierwiastków wchodzących w jej skład.

związki organiczne, których cząsteczki zawierają grupę aminową i grupę karboksylową

do amin zaliczamy związki będące pochodnymi amoniaku, w których cząsteczkach co najmniej jeden atom wodoru zastąpiono grupą węglowodorową; wzór ogólny amin to , gdzie to grupa węglowodorowa, a to grupa aminowa

aminokwas o wzorze ; jest krystaliczną, stałą substancją; dobrze rozpuszcza się w wodzie

amina o wzorze ; jest gazem o charakterystycznym, nieprzyjemnym zapachu

zadanie interaktywne

Wybierz z listy sformułowania, które utworzą zdanie prawdziwe.

kwasowy, żółte, czerwone, niebieskie, zasadowy, obojętny

Po zanurzeniu uniwersalnego papierka wskaźnikowego w roztworze glicyny pojawi się zabarwienie .................... , gdyż substancja ta ma odczyn .....................

Dipeptyd może przyłączyć kolejną cząsteczkę aminokwasu; otrzymamy wówczas tripeptyd. Tripeptyd może przyłączać kolejne cząsteczki aminokwasów. W ten sposób tworzą się polipeptydy, czyli związki powstające w wyniku łączenia się wielu cząsteczek aminokwasów.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wszyscy wiemy, że lekarstwa są potrzebne - wielokrotnie ratują życie. Z drugiej strony, stosowane niezgodnie z zaleceniami, mogą być niebezpieczne dla zdrowia. W skład większości leków wchodzą związki chemiczne o skomplikowanej budowie. Paracetamol - popularny lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy - oprócz atomów węgla, wodoru i tlenu zawiera również atomy azotu.

# data[].attributes.body
napisz w zeszycie przedmiotowym:

1. Jakie grupy funkcyjne posiadają aminokwasy?

2. Jakie są właściwości aminokwasów?

3. Gdzie znalazły zastosowanie aminokwasy?

4. Na czym polega reakcja kondensacji?- obejrzyj na filmie z e- podręcznika

W ramach zadania przepisz w zeszycie odpowiedzi do trzech ćwiczeń podanych na końcu materiałów z e-podręcznika (link u góry)

Zawsze w przypadku pytań czy wątpliwości czekam na kontakt pod mailem:

e.gawel99@gmail.com

# data[].attributes.headline
Temat: Zależności pokarmowe. Materia i energia w ekosystemie.

# data[].attributes.subject
Temat: Zależności pokarmowe. Materia i energia w ekosystemie.

# data[].attributes.body
Obejrzyj na kanale YouTube film dostępny pod linkiem:

# data[].attributes.body
Wypisz w zeszycie poziomy troficzne z krótką charakterystyką.

Napisz, czym jest łańcuch pokarmowy i z jakich ogniw się składa łańcuch spasania.

Co to znaczy, że materia krąży w przyrodzie, a energia przez niego przepływa?- przeczytaj "To najważniejsze" str. 128 podręcznik

Zadanie domowe: Na podstawie dostępnych źródeł informacji przedstaw sieć pokarmową w jeziorze ( wzoruj się na sieci pokarmowej w lesie, przedstawionej w podręczniku na stronie 122)

Wyślij jej zdjęcie na mail:

e.gawel99@gmail.com do 10. 05

# data[].attributes.body
Moi Drodzy!
Tym sposobem dotarliśmy do końca działu o pochodnych węglowodorów- poznaliśmy alkohole, kwasy karboksylowe niższe i wyższe, mydła, estry oraz aminokwasy. Trochę jest tych pochodnych!- prawda?
No to czas na powtórzenie.
Wszystkie wiadomości macie w wersji "w pigułce" na str. 186- 187.
Będziemy z nich korzystać w zadaniach.
Dzisiaj proszę, abyście zmierzyli się z zad. 1, 2 i 3 ze str. 188 w podręczniku. Odpowiedzi oczywiście pod tematem do zeszytu :)
Miłej pracy!
Pamiętaj, że zawsze możesz na mnie liczyć, gdybyś nie dał sobie z czymś rady- mój mail: e.gawel99@gmail.com Pisz!

# data[].attributes.body
Wykonaj ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń ze str. 75, 77-79.
Pomoże Ci w tym "Podsumowanie" zebrane na str. 129-132 w podręczniku.
W razie trudności- pisz na mail e.gawel99@gmail.com

# data[].attributes.headline
Temat: Czego dowiedzieliśmy się o pochodnych węglowodorów?- sprawdźmy.

# data[].attributes.subject
Temat: Czego dowiedzieliśmy się o pochodnych węglowodorów?- sprawdźmy.

# data[].attributes.body
Dzisiaj mamy zaplanowaną drugą część powtórzenia.
Wykonamy kolejne trzy zadania z podręcznika: str. 188 zad. 4, 5 i 6.
Tym razem proszę uczniów chcących się pochwalić swoją pracą o przesłanie odpowiedzi na mój mail: e.gawel99@gmail.com (termin ostateczny to 13.05)
Powodzenia!

# data[].attributes.headline
Temat: Budowa, właściwości i zastosowania tłuszczów.

# data[].attributes.subject
Temat: Budowa, właściwości i zastosowania tłuszczów.

# data[].attributes.body
Witam Was serdecznie!
Zaczynamy dzisiaj ostatni dział chemiczny przewidziany w szkole podstawowej!
Słowem zbliża się powoli koniec...
Dział biologiczno-chemiczny, gdyż będziemy się w nim uczyć o chemicznej stronie podstawowych składników żywności i ich roli w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu.
Zaczynamy od TŁUSZCZÓW.
Zapiszcie w zeszycie:
1. Tłuszcze chemicznie- to ESTRY wyższych kwasów karboksylowych (już wiecie wobec tego, skąd nazwa "kwasy tłuszczowe") oraz glicerolu (pamiętacie ten alkohol z trzema grupami hydroksylowymi?).
2. Otrzymywanie tłuszczów:
Powstają w reakcji estryfikacji:
glicerol+ kwasy tłuszczowe=tłuszcz (ester)+woda
Teraz spójrzcie na konkretny przykład na str. 190 w podręczniku- zwróćcie uwagę na grupy estrowe!
3. Ogólny wzór tłuszczów:
przepisz ze str. 191 u góry
4. Pochodzenie (występowanie) tłuszczów:
a) roślinne:
b) zwierzęce:
podaj przykłady
5. Podział tłuszczów ze względu na budowę cząsteczki:
a) nienasycone (ciekłe):
b) nasycone (stałe):
podaj przykłady
Na zadanie wyszukaj, co to takiego (podaj krótką informację)
- NNKT
- tran
W razie pytań pisz e.gawel99@gmail.com
Do poniedziałku!✋

# data[].attributes.body
Przechodzimy do ostatniego działu biologicznego.
Zaczynamy od hasła "bioróżnorodność":

# data[].attributes.body
A teraz wypisz do zeszytu 3 poziomy różnorodności biologicznej i scharakteryzuj je w jednym zdaniu ( podręcznik str. 137)
Zapoznaj się z różnorodnością biologiczną w Polsce- str. 138-139
Na różnorodność  biologiczną w Polsce mają wpływ naturalne procesy zachodzące w przyrodzie. Należy do nich m. in. sukcesja- wyjaśnij w zeszycie , co to takiego.
Na zakończenie wykonaj ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń- str.80- 82
Miłej pracy!

# data[].attributes.body
Moi Drodzy!
We wtorek poznaliśmy podstawowe wiadomości o tłuszczach. Dziś poznamy ich właściwości.
Zapiszmy:
1. Badanie rozpuszczalności tłuszczów.
Tłuszcze nie rozpuszczają się w wodzie, mają budowę niepolarną. Tłuszcze dobrze rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych.
2. Jakim przemianom ulegają tłuszcze w organizmach ludzi i zwierząt?
Tłuszcze ulegają hydrolizie, tj. rozpadają się z utworzeniem glicerolu i kwasu tłuszczowego. Proces ten zachodzi w przewodzie pokarmowym pod wpływem enzymów i jest źródłem energii.
tłuszcz +  woda = glicerol + kwasy tłuszczowe
3. Jak powstaje margaryna?
Ciekłe tłuszcze poddaje się procesowi przemysłowego utwardzania, w wyniku którego otrzymujemy margarynę. Proces ten polega na katalitycznym uwodornieniu tłuszczów nienasyconych. W jego efekcie powstają związki nasycone – tłuszcze stałe.
4. Czy z tłuszczów można otrzymać mydło?
Ważnym procesem, któremu ulegają tłuszcze, jest ich zmydlanie. Reakcja ta polega na ogrzewaniu tłuszczów w obecności wodorotlenku sodu lub potasu. Produktem tej reakcji są sole sodowe i potasowe wyższych kwasów karboksylowych, czyli mydła.
A teraz zadanie dla Ciebie- Dlaczego nie wolno gasić płonącego oleju wodą?

# data[].attributes.body
Zobacz film pod linkiem: i napisz odpowiedź na pytanie: Co należy zrobić, gdy zapali się olej? ( znajdziecie ją również na stronie pod powyższym linkiem).
Owocnej pracy!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tłuszcze to substancje towarzyszące nam na co dzień. W każdej kuchni można znaleźć masło, margarynę, olej czy oliwę. Czy wiesz, jak się je produkuje? Dlaczego tłustej plamy z ubrania nie spierzemy wodą? Dlaczego płonącego oleju nie wolno gasić wodą ?

klasyfikować tłuszcze pod względem pochodzenia, stanu skupienia i charakteru chemicznego;

jakie są budowa i właściwości tłuszczów;

projektować doświadczenie pozwalające odróżnić tłuszcz nienasycony od nasyconego.

Związki, którym zawdzięczamy piękne zapachy kwiatów czy owoców, to estry. Do grupy estrów należą też , choć wcale ładnie nie pachną. Te niezbędne składniki naszej codziennej diety występują w naturalnych warunkach - w mięsie, rybach i roślinach oleistych. Na drodze chemicznej otrzymuje się je w reakcji estryfikacji glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych.

Tłuszcze to estry glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych. W cząsteczkach tłuszczów mogą występować reszty kwasowe różnych kwasów tłuszczowych.

Zastanów się, z jakimi tłuszczami spotykasz się na co dzień. Czy można je w jakiś sposób pogrupować?

Tłuszcze dzielimy ze względu na stan skupienia i pochodzenie.

Przeanalizuj informacje zebrane w tabeli. Odpowiedz na pytanie: jaka jest zależność między tłuszczami stałymi i ciekłymi a tłuszczami zwierzęcymi i roślinnymi?
Jakie właściwości mają tłuszcze?
Można łatwo zauważyć, że tłuszcze stałe są głównie pochodzenia zwierzęcego, a ciekłe - pochodzenia roślinnego. Aby dowiedzieć się, co ma wpływ na tę zależność, wykonajmy doświadczenie.

Tłuszcze nie rozpuszczają się w wodzie, mają budowę niepolarną. Tłuszcze dobrze rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych.
Które produkty spożywcze zawierają tłuszcze?

Dlaczego nie wolno gasić płonącego oleju wodą?
Gdy zaczyna palić się olej na patelni, wiele osób w pierwszym odruchu wstawia tę patelnię pod wodę. Konsekwencje takiego postępowania widzieliśmy na filmie. Dlaczego tak się dzieje?

Woda ma gęstość większą od gęstości oleju, a zatem po wlaniu do naczynia z płonącym olejem spływa na dno. Jednak woda wlewana na patelnię z płonącym olejem rozgrzewa się do temperatury powyżej 100°C. Przechodzi w stan gazowy, co jest przyczyną rozprzestrzeniania się ognia. Zjawisko to obserwuje się np. podczas smażenia kotletów, gdy woda wycieka ze smażonego mięsa na rozgrzany olej, powodując „pryskanie".

Co należy zrobić, gdy zapali się olej?
1. Wyłączyć gaz pod płonącym naczyniem.
2. Spokojnym ruchem przykryć naczynie, tak by ograniczyć dopływ tlenu (tlen podtrzymuje palenie).
Z tych samych powodów niewskazane jest gaszenie wodą płonącej ropy naftowej czy benzyny.

Zanim odpowiemy na to pytanie, obejrzyj film, który pokaże, jakie są skutki gaszenia płonącego oleju.

Na półkach sklepowych łatwo znajdziemy olej słonecznikowy, rzepakowy, sojowy, kokosowy, orzechowy, lniany, z pestek winogron czy awokado, a także oliwę z oliwek, pozyskaną na różne sposóby. Te powszechnie stosowane w kuchni tłuszcze występują w nasionach takich roślin, jak: rzepak, słonecznik, soja, oliwki, rzadziej orzechy, kokos, winogrona i awokado. Oleje i oliwy otrzymuje się w różnych procesach.
Jakie znaczenie mają tłuszcze dla organizmów żywych?
Tłuszcze zwierzęce są obecne w mięsie oraz mleku. Smalec otrzymujemy w wyniku przetopienia słoniny, a masło - w procesie ubijania śmietany.

Tłuszcze w organizmach żywych pełnią bardzo ważną funkcję. Zastanawialiście się, dlaczego zimą spożywamy zazwyczaj większą ilość tłuszczów? Przede wszystkim tłuszcze dostarczają organizmom energii. Podskórna warstwa tłuszczu zapobiega utracie ciepła i chroni narządy wewnętrzne przed uszkodzeniem. Istotną rolą tłuszczów jest także transport rozpuszczalnych w tłuszczach witamin: A ,D, E i K.
Jakim przemianom ulegają tłuszcze w organizmach ludzi i zwierząt?

W czasach fast foodów (czyt. fast fudów) ważne jest, aby znać zasady racjonalnej diety. Coraz większa część społeczeństwa ma problem z otyłością, która staje się przyczyną wielu chorób. W takim razie - co z tymi tłuszczami? Jeść czy nie jeść?

Tłuszcze są niezbędnym elementem naszej diety, jednak niewskazane jest spożywanie zbyt dużej ilości tłuszczów stałych, takich jak smalec i masło. Dlaczego? Tłuszcze stałe to głównie estry nasyconych kwasów tłuszczowych, które powodują wzrost zawartości cholesterolu we krwi. Zalecane jest dostarczanie organizmowi tłuszczów roślinnych, które w większości są estrami kwasów nienasyconych określanych jako NNKT (niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe). Większą ilość NNKT zawierają: oleje roślinne, oliwa z oliwek, orzechy, ryby i owoce morza.
Jak powstaje margaryna?
Tłuszcze ulegają hydrolizie, tj. rozpadają się z utworzeniem glicerolu i kwasu tłuszczowego. Proces ten zachodzi w przewodzie pokarmowym pod wpływem enzymów i jest źródłem energii. Poniżej przedstawiono uproszczony schemat tych procesów.
Czy z tłuszczów można otrzymać mydło?
Ciekłe tłuszcze poddaje się procesowi przemysłowego utwardzania, w wyniku którego otrzymujemy margarynę. Proces ten polega na katalitycznym uwodornieniu tłuszczów nienasyconych. W jego efekcie powstają związki nasycone - tłuszcze stałe.
Czy wszystkie substancje tłuste są tłuszczami? Czy olej roślinny i olej napędowy to tłuszcze?
Ważnym procesem, któremu ulegają tłuszcze, jest ich zmydlanie. Reakcja ta polega na ogrzewaniu tłuszczów w obecności wodorotlenku sodu lub potasu. Produktem tej reakcji są sole sodowe i potasowe wyższych kwasów karboksylowych, czyli mydła.

Tłuszcze są estrami glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych.

Tłuszcze można podzielić - ze względu na stan skupienia - na stałe i ciekłe.

Tłuszcze dzielimy - ze względu na pochodzenie - na roślinne i zwierzęce.

Tłuszcze roślinne zawierają głównie związki nienasycone, a tłuszcze zwierzęce - związki nasycone.

Tłuszcze roślinne (ciekłe) odbarwiają wodę bromową. Wpływ na to ma obecność wiązania wielokrotnego.

Tłuszcze nie rozpuszczają się w wodzie, ale dobrze rozpuszczają się w rozpuszczalnikach niepolarnych, np. w benzynie.

Tłuszcze są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

estry glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych

reakcja charakterystyczna tłuszczów; polega na silnym ogrzewaniu tłuszczów, podczas którego wydziela się akroleina - substancja toksyczna o ostrym, duszącym zapachu

reakcja charakterystyczna

reakcja pozwalająca zidentyfikować daną substancję lub grupę związków

Podczas silnego ogrzewania oleju roślinnego wydziela się substancja o duszącym zapachu. Substancją tą jest akroleina. Powoduje ona silne podrażnienia błon śluzowych, oczu i górnych dróg oddechowych. Jest toksyczna i rakotwórcza, dlatego też nie należy przegrzewać tłuszczów. Reakcja ta jest charakterystyczna dla tłuszczów (tzw. ). Reakcja charakterystyczna Reakcja charakterystyczna to reakcja, która umożliwia zidentyfikowanie danego związku lub grupy związków. Z kolei oleje mineralne nie tworzą takiego produktu podczas ogrzewania.

# data[].attributes.attachment_link.description
Tłuszcze to substancje towarzyszące nam na co dzień. W każdej kuchni można znaleźć masło, margarynę, olej czy oliwę. Czy wiesz, jak się je produkuje? Dlaczego tłustej plamy z ubrania nie spierzemy wodą? Dlaczego płonącego oleju nie wolno gasić wodą ?

# data[].attributes.body
Witajcie na kolejnej lekcji chemii! :)
Dzisiaj poznamy od strony chemicznej kolejne  związki  występujące w naszych organizmach-białka. Pamiętacie jak ważne biologicznie odgrywały role?
Zapiszmy je sobie dla utrwalenia w zeszycie.
1. Rola białek:
- budulcowa,
- enzymatyczna,
- regulująca,
- transportowa,
- sygnałowa,
- odpornościowa...
Może przypominacie sobie jeszcze inne?- dopiszcie!
A teraz zadanie- napisz w punkcie 2. Z czego białka są zbudowane?- odpowiedź znajdziecie na str. 197. Pomoże Wam też e-podręcznik:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Niektóre wyrazy mają inne znaczenie w języku potocznym niż w języku naukowym. Wyraz białko oznacza części jajka, które jest elementem naszej codziennej diety. Czy nazwa ta będzie oznaczała to samo na lekcjach chemii? Co to są białka i czy żółtko zawiera białko?
Jak zbudowany jest organizm człowieka?
Głównymi składnikami organizmu człowieka są woda (około 65%) i białko (około 20%).
Co to są białka i z jakich pierwiastków są zbudowane?
Problem badawczy Hipoteza

W skład białek wchodzą takie pierwiastki, jak: węgiel, wodór, tlen i azot.

Co będzie potrzebne Instrukcja Podsumowanie

W wyniku ogrzewania białka jaja kurzego powstała czarna substancja. Na ściankach probówki pojawiły się krople wody. Wydzielił się nieprzyjemny zapach amoniaku. Zwilżony papierek uniwersalny zabarwił się na kolor zielony.
Z obserwacji wynika, że w skład białek wchodzą następujące pierwiastki:

to substancje, których cząsteczki zbudowane są głównie z atomów węgla, wodoru, tlenu i azotu.

Nieprzyjemna woń zepsutych jaj spowodowana jest powstawaniem siarkowodoru, związku o wzorze . Na tej podstawie można wnioskować, że białka zawierają również siarkę. W skład niektórych białek wchodzi fosfor, rzadziej miedź, żelazo, cynk, magnez i jod.

Białka są związkami wielkocząsteczkowymi zbudowanymi z reszt aminokwasowych. Różnorodność białek jest ogromna, chociaż aminokwasów białkowych jest około dwadzieścia. Ważne jest, jakie aminokwasy wchodzą w skład białka oraz w jaki sposób są ze sobą połączone.

Aminokwasy mogą się łączyć . Przypomnij sobie, w jaki sposób łączą się dwie cząsteczki aminokwasu o najprostszej budowie - glicyny.

Białkami umownie nazywamy związki, których łańcuch zawiera więcej niż 100 reszt aminokwasowych, a związki o krótszych łańcuchach są zaliczane do polipeptydów.

Łańcuch białkowy można opisać ogólnym wzorem:

Łańcuchy białkowe mogą mieć różną strukturę przestrzenną, m.in. skręcają się w spirale lub wstęgi.

Budowę białek opisał amerykański fizyk i chemik Linus Carl Pauling (czyt. lajnus carl puling), za co w 1954 roku otrzymał Nagrodę Nobla. Osiem lat później, tj. w 1962 r., otrzymał drugą - Pokojową Nagrodę Nobla za pracę podczas kampanii przeciwko próbom z bronią jądrową. Naukowiec ten uważany jest za jednego z najważniejszych chemików XX wieku.

Białka są podstawowym elementem budującym wszystkie organizmy. Człowiek musi dostarczać białka w pożywieniu. Białka te w procesie trawienia dzielone są na mniejsze fragmenty, z których powstają nowe białka niezbędne dla organizmu.
Gdzie występują białka?
Zawartość białka w produktach spożywczych jest różna, co należy brać pod uwagę przy doborze produktów spożywanych w ciągu dnia. Dzienne zapotrzebowanie na białko jest indywidualną cechą organizmu - zależy m.in. od wieku i płci.

Białka pełnią funkcję budulcową (budują mięśnie, paznokcie, włosy i tkanki). Ich trawienie zachodzi z udziałem enzymów białkowych. Białko jest głównym składnikiem hemoglobiny zawartej we krwi. Hemoglobina jest odpowiedzialna za dostarczanie komórkom tlenu.

Cząsteczki wszystkich białek są zbudowane głównie z atomów czterech pierwiastków: węgla, wodoru, tlenu i azotu. W skład niektórych białek mogą wchodzić atomy siarki, fosforu i inne pierwiastki.

Podstawowymi elementami budującymi białka są aminokwasy.

Białka to wielkocząsteczkowe związki chemiczne, zbudowane z reszt aminokwasowych połączonych wiązaniami peptydowymi.

Białka są głównym składnikiem budulcowym organizmów. Pełnią funkcje: budulcowe, transportowe, regulujące i inne.

Źródłem białka zwierzęcego są m.in. jajka, nabiał, mięso, ryby, a roślinnego - produkty zbożowe oraz rośliny strączkowe, np. fasola, soja i soczewica.

wielkocząsteczkowe związki zbudowane z reszt aminokwasowych połączonych wiązaniami peptydowymi; w skład białek wchodzą głównie takie pierwiastki, jak: węgiel, wodór, tlen i azot

powstaje w wyniku połączenia się aminokwasów; tworzą je grupy karboksylowa i aminowa łączących się cząsteczek aminokwasów

# data[].attributes.attachment_link.description
Niektóre wyrazy mają inne znaczenie w języku potocznym niż w języku naukowym. Wyraz białko oznacza części jajka, które jest elementem naszej codziennej diety. Czy nazwa ta będzie oznaczała to samo na lekcjach chemii? Co to są białka i czy żółtko zawiera białko? Jak zbudowany jest organizm człowieka?

# data[].attributes.body
Przed nami punkt 3. Podział białek- napisz na jakie dwie grupy się dzielą zważając na ich budowę chemiczną (str. 196)
Na koniec rozwiąż zad. 1 i 2 ze str. 201
W razie pytań/ wątpliwości pisz: e.gawel99@gmail.com
To wszystko na dzisiaj. Do piątku!

# data[].attributes.headline
Temat: Wpływ człowieka na różnorodność biologiczną.

# data[].attributes.subject
Temat: Wpływ człowieka na różnorodność biologiczną.

# data[].attributes.body
Tydzień temu poznałeś wiadomości o różnorodności biologicznej. Okazuje się, że pod wpływem działalności człowieka jest ona zagrożona.
Jakie zachowania człowieka przyczyniają się do zmniejszenia bioróżnorodności?
Jakie są przyczyny eliminowania organizmów?
Wypisz je w zeszycie- jeśli nie masz własnych pomysłów spójrz na str. 143 w podręczniku.
Zapewne pamiętasz z lekcji chemii, że człowiek zanieczyszcza środowisko- przyczynia się do powstawania kwaśnych opadów, dziury ozonowej, smogu, podwyższenia temperatury na Ziemi. Przypomnij sobie skąd się biorą te tragiczne w skutkach zjawiska.
Przejdźmy do zanieczyszczeń wód. Wypisz w zeszycie, czym zostają zanieczyszczone wody? (str. 146 podręcznik)
Wreszcie degradacja gleb- co sie przyczynia do tego zjawiska?- wypisz ze str. 147
Człowiek niszczy także siedliska organizmów oraz wprowadza obce gatunki na tereny, gdzie ich nigdy nie było- to powoduje często wyparcie rodzimych gatunków, a nawet ich wyginięcie.
Na zakończenie wykonaj ćwiczenia z zeszytu ćwiczeń- str. 83- 86
Jeśli chcesz obejrzeć film o zwierzętach synantropijnych, podaję link:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sieć powiązań w przyrodzie możemy odnaleźć wszędzie, dosłownie wszędzie. W tym odcinku będą tropione wszystkie... ROZWIŃ

Sieć powiązań w przyrodzie możemy odnaleźć wszędzie, dosłownie wszędzie. W tym odcinku będą tropione wszystkie te zwierzęta, które postanowiły żyć w naszych domach i mieszkaniach. Część z nich po tym, jak je dostrzeżemy, wywołuje u nas okrzyki obrzydzenia. Inne z kolei nauczyły się żyć w sposób zupełnie przez nas niezauważony. Zwierzęta synantropijne, żyjące razem z człowiekiem, ukradkiem korzystają z naszych włosów, ubrań, książek, roślin domowych, produktów spożywczych, owoców a także materacy. ZWIŃ

# data[].attributes.attachment_link.title
Przyrodnik na tropie - odc. 7 - Zwierzęta synantropijne

# data[].attributes.attachment_link.description
Sieć powiązań w przyrodzie możemy odnaleźć wszędzie, dosłownie wszędzie. W tym odcinku będą tropione wszystkie te zwierzęta, które postanowiły żyć w naszych domach i mieszkaniach. Część z nich po tym, jak je dostrzeżemy, wywołuje u nas okrzyki obrzydzenia. Inne z kolei nauczyły się żyć w sposób zupełnie przez nas niezauważony.

# data[].attributes.body
W razie pytań/ wątpliwości pisz: e.gawel99@gmail.com
Kolejna biologia za tydzień!

# data[].attributes.headline
Temat: Właściwości i zastosowania białek.

# data[].attributes.subject
Temat: Właściwości i zastosowania białek.

# data[].attributes.body
We wtorek dowiedzieliście się, że białka zbudowane są z aminokwasów, połączonych wiązaniem peptydowym.
Zawierają różne pierwiastki, ale głównie węgiel, tlen, azot, wodór, siarkę i fosfor.
Dzielą się na proste i złożone.
Są podstawowym elementem budulcowym naszego organizmu.
Dziś przejdziemy do właściwości białek.
Zapiszmy punkt w zeszycie:
1. Denaturacja a wysalanie.
Wytłumacz najpierw znaczenie pojęć:
Denaturacja- nieodwracalny proces ścinania się białka
Wysalanie-odwracalny proces koagulacji białek.
Peptyzacja- proces przemiany żelu w zol
Koagulacja- proces przemiany zolu w żel
Zol- koloid
Żel- produkt koagulacji zolu
Aby dowiedzieć się, jaki wpływ na białko mają różne substancje, przeprowadź wirtualne doświadczenie ze strony o linku:(3.Denaturacja a wysalanie białek)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tłuszcze to estry glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych. W warunkach laboratoryjnych można je otrzymać w wyniku reakcji estryfikacji glicerolu i kwasów tłuszczowych, m.in. kwasów: palmitynowego, stearynowego i oleinowego. Tłuszcze dostarczamy naszemu organizmowi w pożywieniu. Mogą to być substancje pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego. Są nierozpuszczalne w wodzie, ale dobrze rozpuszczają się np. w benzynie.

Białka to związki wielkocząsteczkowe zbudowane z reszt aminokwasowych połączonych wiązaniami peptydowymi. Głównymi pierwiastkami wchodzącymi w skład białek są: węgiel, wodór, tlen i azot. Białka mogą również zawierać inne pierwiastki, m.in. siarkę, fosfor, rzadziej miedź, magnez i żelazo. Mają różne właściwości - zależne od budowy.

Białka ulegają koagulacji (wysalanie białka) pod wpływem m.in. chlorku sodu. Proces ten jest odwracalny, a struktura przestrzenna białka nie zostaje naruszona.

Denaturacja natomiast to proces nieodwracalny, w którym struktura przestrzenna białka zostaje zniszczona. Przypomnij sobie, jak różne czynniki wpływają na białko jaja kurzego.

Wpływ różnych czynników na białko jaja kurzego

Cukry (sacharydy) to związki chemiczne zbudowane z atomów węgla, wodoru i tlenu. Dzielimy je na cukry proste i złożone. Do cukrów prostych (monosacharydów) zaliczamy glukozę i fruktozę. Do cukrów złożonych należą dwucukry, m.in. sacharoza, laktoza (cukier mleczny) i maltoza (cukier słodowy). Skrobia, celuloza i glikogen to wielocukry zbudowane z wielu reszt cukrów prostych.

Cukry proste to inaczej monosacharydy. Cechuje je dobra rozpuszczalność w wodzie. Cząsteczki cukrów prostych budują cukry złożone. Do tej grupy związków zaliczamy glukozę i fruktozę.

Cukry złożone to związki zbudowane z cukrów prostych. Należą do nich dwucukry (disacharydy) i wielocukry (polisacharydy). Dwucukry są dobrze rozpuszczalne w wodzie. Tworzą je dwie połączone cząsteczki cukrów prostych. Wielocukry to związki organiczne zbudowane z wielu połączonych ze sobą cząsteczek cukrów prostych. Są one nierozpuszczalne w wodzie.

Reakcje charakterystyczne to reakcje, za pomocą których można zidentyfikować daną substancję lub grupę związków. Przypomnijmy, jakie reakcje poznaliśmy w przypadku substancji chemicznych o znaczeniu biologicznym.

Pamiętam i rozumiem

Jak dzielimy tłuszcze? Podaj kryteria tych podziałów i wymień przykłady.

Co to są białka? Z jakich pierwiastków są zbudowane?

Jaka jest różnica między denaturacją a wysalaniem białka? Wymień czynniki, które powodują te procesy.

Jak dzielimy cukry? Podaj przykłady do każdego rodzaju cukrów.

Skrobia i celuloza - jakie są różnice i podobieństwa tych wielocukrów?

Wymień właściwości fizyczne i chemiczne glukozy.

Czytam i interpretuję

1. Jakich substancji jest najwięcej w gorzkiej czekoladzie?

2. Jaka ilość węglowodanów znajduje się w 2 porcjach (40 g) czekolady?

3. Dzienne zapotrzebowanie na białko u dzieci wynosi ok. 65 g. Jaką część dziennego zapotrzebowania na białko pokrywa jedna porcja (20 g) czekolady?

1. Substancja stała o słodkim smaku. Dobrze rozpuszcza się w wodzie. Jest produktem fotosyntezy.

2. Żółta substancja ciekła, nierozpuszczalna w wodzie. Jest pozyskiwana z nasion słonecznika. Dostarcza organizmowi energii.

3. Biała substancja stała o włóknistej budowie. Występuje m.in. w drewnie. Jest palna. Służy do produkcji materiałów wybuchowych.

Zaprojektuj doświadczenie pozwalające odróżnić glukozę od sacharozy. Zapisz przebieg doświadczenia, obserwacje i wnioski.

Roztwór glukozy ma zastosowanie w medycynie. Podaje się ją pacjentom drogą żylną w postaci tzw. kroplówki w przypadku np. zbyt niskiego poziomu glukozy we krwi. Stężenie procentowe takiego roztworu wynosi 5%. Oblicz, ile gramów glukozy dostanie się do organizmu po otrzymaniu 0,5 l takiej kroplówki. Do obliczeń przyjmij gęstość roztworu glukozy 1 g/cmIndeks górny 3 ³.

Na stole kuchennym znajdują się następujące produkty spożywcze: ser biały, chleb, rzodkiewka, masło i płatki kukurydziane. Zastanów się i odpowiedz, w których produktach znajduje się skrobia. Zaprojektuj doświadczenie pozwalające potwierdzić twoje przypuszczenia.

Rozwiązuję problemy
Test sprawdzający Klucz testu

Co się dzieje z warzywami podczas gotowania?

Co dokładnie mam zamiar zrobić, by sprawdzić, czy hipoteza jest prawdziwa?

Ugotować w wodzie marchew i korzeń pietruszki.

# data[].attributes.attachment_link.title
Substancje chemiczne o znaczeniu biologicznym - podsumowanie

# data[].attributes.attachment_link.description
Tłuszcze to estry glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych. W warunkach laboratoryjnych można je otrzymać w wyniku reakcji estryfikacji glicerolu i kwasów tłuszczowych, m.in. kwasów: palmitynowego, stearynowego i oleinowego. Tłuszcze dostarczamy naszemu organizmowi w pożywieniu. Mogą to być substancje pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego. Są nierozpuszczalne w wodzie, ale dobrze rozpuszczają się np.

# data[].attributes.body
Na podstawie doświadczenia wypisz pod wpływem czego zachodzi denaturacja, a jaka substancja powoduje wysalanie.
Na zakończenie wytłumacz skąd bierze się szary osad na srebrnych sztućcach (odp. str. 199) oraz co to jest gluten i gdzie występuje (odp. str. 201).
Powodzenia!

# data[].attributes.body
Witajcie na kolejnej lekcji chemii! :)
Po białkach przyszła pora na sacharydy. Potocznie nazywamy je po prostu cukrami.
Zapiszmy w zeszycie punkt:
1. Skład pierwiastkowy sacharydów.
Na podstawie doświadczenia ze strony 202 w podręczniku napisz, jakie pierwiastki wchodzą w skład sacharydów.
2. Ogólny wzór sacharydów.
Przepisz go ze str. 202. Opisz, co oznaczają litery "n" i "m".
Wyjaśnij także skąd wzięła się historyczna nazwa "węglowodany" (odp. str. 203 u góry)
3. Rodzaje sacharydów.
Przepisz podział ze str. 203
Na koniec 1- 3 ze str. 203.
Owocnej pracy!
W razie pytań/ watpliwości pisz: e.gawel99@gmail.com
To wszystko na dzisiaj. Do piątku!

# data[].attributes.body
Zajmijmy się dzisiaj zasobami przyrody. Wiecie, że można je podzielić na niewyczerpywalne i wyczerpywalne.
Czy potrafisz podać ich przykłady? Wypisz je w zeszycie w punkcie ( pomocna będzie str.152):
1. Zasoby przyrody:
A. Niewyczerpywalne:
B. Wyczerpywalne:
- odnawialne:
- nieodnawialne:
Zapoznaj się ze skutkami niewłaściwej eksploatacji wyczerpywalnych zasobów przyrody. (str. 153)
Następnie przepisz do zeszytu, co oznacza hasło:
2. Zrównoważony rozwój- rozwój ekonomiczny i gospodarczy państw ma zaspokajać aktualne potrzeby ludzi, ale nie zmniejszać szans przyszłych pokoleń na ich zaspokojenie.
3. Racjonalne gospodarowanie zasobami przyrody:
a) odnawialnymi: podaj 2 przykłady
b) nieodnawialnymi: podaj 2 przykłady
Wykonaj ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń- str.87-89.
Powodzenia!🙋

# data[].attributes.body
Witam Klasę Ósmą!👩
Na dzisiejszej lekcji utrwalimy ogólne wiadomości o sacharydach🍬.

1. Na początek ćwiczenie, w którym należy wybrać i zapisać do zeszytu poprawne informacje.
Sacharydy, nazywane inaczej cukrami / węglowodorami, są związkami nieorganicznymi / organicznymi. W ich skład wchodzą C i H / C, O i H. Przykładem monosacharydu jest fruktoza/ sacharoza. Występująca w mleku 🍼 laktoza należy do monosacharydów / disacharydów.

2. Nazwy podanych poniżej sacharydów podziel na proste i złożone. Odpowiedź umieść w zeszycie.
fruktoza, sacharoza, glukoza, skrobia, celuloza

3. Na podstawie doświadczenia prezentowanego na filmie napisz obserwacje i sformułuj wniosek.

# data[].attributes.attachment_link.title
Film 26. „Badanie składu pierwiastkowego sacharydów"

# data[].attributes.body
Następnie wykonaj w zeszycie zadania 4-6 ze strony 203 w podręczniku.

W razie pytań/ wątpliwości pisz: e.gawel99@gmail.com
Do wtorku! Miłego weekendu! ☺

# data[].attributes.headline
Temat: Glukoza i fruktoza- przedstawiciele monosacharydów.

# data[].attributes.subject
Temat: Glukoza i fruktoza- przedstawiciele monosacharydów.

# data[].attributes.body
Witam Was serdecznie!
Dzisiaj poznamy przedstawicieli najprościej zbudowanych sacharydów - tzw. monosacharydów. Są nimi glukoza i fruktoza.
Na początek zapiszmy:
1. Wzory sumaryczne:
C6H12O6
Zastanawiacie się pewnie, gdzie drugi wzór. Otóż te 2 cukry mają te same wzory sumaryczne, gdyż  są izomerami. Znajdź teraz, co znaczy to pojęcie i zapisz je na kolorowo w zeszycie oraz zamieść definicję.
2. Jak powstaje glukoza?
Przeczytaj tekst ze str. 204 i podaj w zeszycie krótką odpowiedź.
3. Jakie znaczenie dla organizmu ma glukoza?
Zapewne pamiętacie z biologii, że jest to podstawowy substrat energetyczny potrzebny do procesu oddychania komórkowego.
Zapisz reakcje biologicznego utleniania glukozy. (str. 205)
4. Jakie właściwości ma glukoza i fruktoza?
Wypisz od pauz
5. Do czego wykorzystywana jest glukoza i fruktoza?
Poszukaj w dostępnych źródłach.
Owocnej pracy!✋

# data[].attributes.body
Obejrzyj materiał pod linkiem:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Użytkowniku,

Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy.
Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie.
Dziękujemy! Redakcja TVP VOD

WYŁĄCZ BLOKADĘ

Temat lekcji: Elementy środowiska, zasoby przyrody, zanieczyszczenie atmosfery.

Moja lista Usuń z mojej listy

Temat lekcji: Elementy środowiska, zasoby przyrody, zanieczyszczenie atmosfery.

Temat lekcji: Elementy środowiska, zasoby przyrody, zanieczyszczenie atmosfery. ZWIŃ

Moja lista Usuń z mojej listy

Moja lista Usuń z mojej listy

# data[].attributes.attachment_link.title
Szkoła z TVP: klasa 8 - Biologia, Lekcja 1, 12.05.2020

# data[].attributes.attachment_link.description
Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy. Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie. Dziękujemy! Redakcja TVP VOD WYŁĄCZ BLOKADĘ Temat lekcji: Elementy środowiska, zasoby przyrody, zanieczyszczenie atmosfery. Moja lista Usuń z mojej listy Temat lekcji: Elementy środowiska, zasoby przyrody, zanieczyszczenie atmosfery.

# data[].attributes.body
Odpowiedz na jego podstawie na pytania:
1. Na jakie odkrycie geograficzne miała wpływ energia wiatru?
2. Czym jest retencja?
3. Co to jest "wysoka emisja"?
4. Wymień gazy cieplarniane.

# data[].attributes.body
Dzisiaj proponuję powtórzyć i utrwalić naszą wiedzę z poprzedniej lekcji posługując się lekcją telewizyjną.
W tym celu wejdźmy na stronę o linku:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Użytkowniku,

Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy.
Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie.
Dziękujemy! Redakcja TVP VOD

WYŁĄCZ BLOKADĘ

Temat lekcji: Poznajemy glukozę.

Moja lista Usuń z mojej listy

Temat lekcji: Poznajemy glukozę.

Temat lekcji: Poznajemy glukozę. ZWIŃ

Moja lista Usuń z mojej listy

Moja lista Usuń z mojej listy

# data[].attributes.attachment_link.title
Szkoła z TVP: klasa 8 - Chemia, Lekcja 1, 25.05.2020

# data[].attributes.attachment_link.description
Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy. Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie. Dziękujemy! Redakcja TVP VOD WYŁĄCZ BLOKADĘ Temat lekcji: Poznajemy glukozę. Moja lista Usuń z mojej listy Temat lekcji: Poznajemy glukozę. Temat lekcji: Poznajemy glukozę.

# data[].attributes.body
Oglądając lekcję proszę byś w notatce w zeszycie zapisał(a) odpowiedzi na pytania:
1. Czy glukoza ulega reakcji dysocjacji jonowej?
2. Który cukier jest słodszy- glukoza czy fruktoza?
3. Czy glukoza ma cząsteczkę pierścieniową czy łańcuchową?
4. Jak zachowuje się glukoza w reakcji z wodorotlenkiem miedzi (II) w temperaturze pokojowej ( o czym to świadczy?), a jak podczas ogrzewania (o czym to świadczy?) ? Jaką nazwę nosi druga reakcja?
5. Wobec jakich substancji w doświadczeniu próba Trommera dała pozytywny wynik?
W razie pytań/ wątpliwości pisz: e.gawel99@gmail.com
Do wtorku! Miłego weekendu! ☺

# data[].attributes.headline
Temat: Sacharoza - przedstawiciel disacharydów.

# data[].attributes.subject
Temat: Sacharoza - przedstawiciel disacharydów.

# data[].attributes.body
Poznamy dzisiaj drugą grupę sacharydów- disacharydy.

Napiszmy wspólnie notatkę -pomoże Ci str. 208-211 w podręczniku oraz film pod linkiem:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Użytkowniku,

Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy.
Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie.
Dziękujemy! Redakcja TVP VOD

WYŁĄCZ BLOKADĘ

Temat lekcji: Poznajemy sacharozę.

Moja lista Usuń z mojej listy

Temat lekcji: Poznajemy sacharozę.

Temat lekcji: Poznajemy sacharozę. ZWIŃ

Moja lista Usuń z mojej listy

Moja lista Usuń z mojej listy

# data[].attributes.attachment_link.title
Szkoła z TVP: klasa 8 - Chemia, Lekcja 1, 27.05.2020

# data[].attributes.attachment_link.description
Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy. Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie. Dziękujemy! Redakcja TVP VOD WYŁĄCZ BLOKADĘ Temat lekcji: Poznajemy sacharozę. Moja lista Usuń z mojej listy Temat lekcji: Poznajemy sacharozę. Temat lekcji: Poznajemy sacharozę.

# data[].attributes.body
1. Zapiszmy wzór ogólny disacharydów:
C12H22O11
2. Przedstawicielami są sacharoza, maltoza i laktoza.
3. Sacharoza wchodzi w skład cukru trzcinowego i buraczanego.
4. Wypisz właściwości sacharozy.
5. Narysuj wiązanie glikozydowe.
6. Zapisz równanie reakcji charakterystycznej dla sacharozy- reakcji hydrolizy.
5. Wypisz  jej zastosowania.

# data[].attributes.body
Dzisiaj przedmiotem naszych zainteresowań będzie ochrona przyrody- patrząc na to globalnie, ale również zajmując się naszym najbliższym otoczeniem.
Ale zacznijmy od początku. Kiedy zaczęło się w Polsce mówić o ochronie przyrody? Przeczytaj materiał dostępny pod linkiem, byś mógł odpowiedzieć na poniższe pytania:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W dzisiejszym świecie opanowanym przez człowieka wiele roślin i zwierząt jest zagrożonych wyginięciem. Organizmy te nie tylko są piękne i interesujące, są też niezbędnym elementem środowiska, w którym żyją. Jeżeli nie będziemy ich chronić, doprowadzimy do zniszczenia przyrody, a może nawet do własnej zagłady.

że człowiek może zagrażać przyrodzie;

że przyrodę można chronić, tworząc parki narodowe, rezerwaty przyrody oraz wskazując pomniki przyrody.

Pierwszym organizmem, który objęto w naszym kraju ochroną, był bóbr. Polowanie na to zwierzę ograniczył w XI wieku król Bolesław Chrobry. Panujący w wieku XII Bolesław Kędzierzawy ograniczył polowanie na . W XIV wieku Kazimierz Wielki objął ochroną dęby, wprowadzając kary za wyrąb tych drzew. Podczas rządów Władysława Jagiełły wprowadzono natomiast zakaz wycinania cisów. Dla turów, , łosi i żubrów wyznaczono okres ochronny, który trwał od 23 kwietnia do końca żniw.

Ochrona gatunkowa jest formą ochrony przyrody, którą w Polsce objętych zostało ponad 470 gatunków roślin, ok. 530 gatunków zwierząt i 120 gatunków grzybów. Ma ona na celu zachowanie w przyrodzie rzadkich i zagrożonych wyginięciem gatunków tych organizmów. Chronionych roślin i grzybów nie wolno zrywać, zaś na chronione zwierzęta nie wolno polować. Bardzo często rośliny, zwierzęta i grzyby chroni się wraz z , w których żyją. Istnienie gatunku jest bowiem często niemożliwe poza ściśle określonymi warunkami. Szczególnie dużo uwagi poświęca się .

Organizmy mogą być objęte ochroną ścisłą lub częściową. Rośliny, zwierzęta i grzyby pod ochroną ścisłą są chronione prze cały czas, a te pod ochroną częściową jedynie w określonym okresie w roku, np. kiedy opiekują się młodymi. Rośliny objęte ochroną częściową można zbierać w ograniczonych ilościach, np. w celach leczniczych. Na zwierzęta częściowo chronione można w pewnych okresach polować.

Roślin objętych ochroną ścisłą nie wolno umyślnie niszczyć, ścinać ani zrywać. Nie można ich także sprzedawać ani wywozić poza granice naszego kraju.
Do roślin objętych ochroną ścisłą w Polsce należą m.in. brzoza karłowata, lilia złotogłów, mikołajek nadmorski, obuwik pospolity. Rośliny objęte ochroną częściową to na przykład śnieżyczka przebiśnieg, cis, sosna limba i kosodrzewina.

Korzystając z Internetu, dowiedz się, jakie rośliny chronione występują w pobliżu twojego miejsca zamieszkania. Czy są objęte ochroną ścisłą? Które z nich udało ci się zobaczyć na własne oczy?

Korzystając z Internetu, dowiedz się, jakie zwierzęta chronione występują w okolicy twojego miejsca zamieszkania.

Organizmy są od siebie wzajemnie zależne, np. stanowią dla innych pożywienie lub same się nimi żywią.

Rzadkie i zagrożone wyginięciem gatunki roślin, zwierząt i grzybów są objęte ochroną gatunkową.

Ochrona gatunkowa może być ścisła (całkowita) lub częściowa (np. w okresie rozmnażania i odchowywania młodych albo w niektórych miejscach).

Wyjaśnij, dlaczego organizmy objęte ochroną częściową są zwykle chronione w okresie rozrodu i odchowu młodych.

Dowiedz się, dlaczego chroni się drapieżniki (np. wilki), mimo że polują również na zwierzęta hodowane przez ludzi.

Zwierząt objętych ochroną ścisłą nie wolno zabijać, chwytać, płoszyć, umyślnie niszczyć ich gniazd i jaj ani nor. Nie można ich niepokoić w okresie, kiedy odchowują młode. Nie wolno także nimi handlować. Objęte ochroną ścisłą są m.in. wszystkie żaby i ropuchy, jaszczurki i węże, większość ptaków oraz ssaki, jak kozica, świstak, niedźwiedź brunatny, ryś. Chronione są również liczne owady, niektóre ślimaki i pająki.

# data[].attributes.attachment_link.description
W dzisiejszym świecie opanowanym przez człowieka wiele roślin i zwierząt jest zagrożonych wyginięciem. Organizmy te nie tylko są piękne i interesujące, są też niezbędnym elementem środowiska, w którym żyją. Jeżeli nie będziemy ich chronić, doprowadzimy do zniszczenia przyrody, a może nawet do własnej zagłady.

# data[].attributes.body
Napisz w zeszycie odpowiedź na pytania:
1. Kiedy zaczęto chronić przyrodę w Polsce? Jaki król nakazał taką ochronę? Jakiego dotyczyła gatunku?
2. Formy ochrony przyrody:
a) ochrona obszarowa:
- parki narodowe,
- parki krajobrazowe,
- rezerwaty przyrody.
b) ochrona indywidualna:
- pomniki przyrody,
- stanowiska dokumentacyjne,
- użytki ekologiczne.
c) ochrona gatunkowa.
3. Czym różni się ochrona ścisła od częściowej?

# data[].attributes.body
Korzystając z Internetu, dowiedz się, jakie rośliny chronione występują w pobliżu Twojego miejsca zamieszkania. Czy są objęte ochroną ścisłą? Które z nich udało Ci się zobaczyć na własne oczy? Dowiedz się również, jakie zwierzęta chronione występują w okolicy Twojego miejsca zamieszkania.
Zrób zadania w zeszycie ćwiczeń- str. 90- 93
Ostatnia lekcja biologii 23. czerwca.
W razie pytań/ wątpliwości pisz: e.gawel99@gmail.com

# data[].attributes.body
Dzisiaj proponuję powtórzyć i utrwalić naszą wiedzę z poprzedniej lekcji posługując się lekcją telewizyjną.
W tym celu wejdźmy na stronę o linku:
Miłego weekendu! ☺

# data[].attributes.headline
Temat: Skrobia i celuloza- przedstawiciele polisacharydów.

# data[].attributes.subject
Temat: Skrobia i celuloza- przedstawiciele polisacharydów.

# data[].attributes.body
Dzień dobry!
Przed nami ostatnia grupa cukrów- polisacharydy.
Wejdźcie na stronę o następującym linku:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cukry proste (glukoza i fruktoza) oraz cukry złożone (sacharoza) są słodkie i dobrze przyswajalne przez człowieka. Czy wszystkie cukry mają taki smak? Czy wszystkie są łatwostrawne i dobrze przyswajane przez organizm? Czy krochmalenie pościeli, przygotowywanie ciasta na chleb i tworzenie się na nim spieczonej skórki mają coś wspólnego z cukrami?

opisywać występowanie skrobi i celulozy;

podawać wzory sumaryczne polisacharydów;

jakie właściwości i zastosowanie mają skrobia i celuloza;

wykrywać obecność skrobi w produktach spożywczych.

Polisacharydy (wielocukry) to złożone związki chemiczne zbudowane z wielu reszt cukrów prostych. Do najbardziej znanych polisacharydów należą i .

Skrobia jest związkiem wielkocząsteczkowym. Liczba cząsteczek glukozy, z których powstaje skrobia, waha się od kilkuset do kilku tysięcy i zależy od pochodzenia. Cukier ten jest bardzo ważnym składnikiem pożywienia człowieka. Występuje głównie w ziemniakach, ziarnach zbóż, nasionach, ryżu i kukurydzy. Skrobia ma budowę ziarnistą - kształt ziaren, jest uzależniony od ich pochodzenia.

Celuloza, podobnie jak skrobia, jest związkiem zbudowanym z wielu reszt glukozy (od 2500 do 10 000). Jest głównym składnikiem roślin, którym zapewnia trwałość, elastyczność i chroni przed utratą wody. Występuje w dużych ilościach w bawełnie i drewnie. Celuloza ma budowę włóknistą.

Celuloza jest również nazywana błonnikiem. Człowiek nie trawi tego cukru, ale spełnia on ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu pokarmowego.

Do polisacharydów należy także glikogen. Pod względem budowy przypomina on skrobię. Jego cząsteczki mają jednak bardziej rozgałęzioną strukturę. Stanowi materiał zapasowy w organizmach ludzi i zwierząt. Gromadzi się głównie w mięśniach oraz w wątrobie. Produktem rozkładu glikogenu jest glukoza, która spala się, dostarczając organizmowi energii.
Rozkład glikogenu do glukozy:

Mąka ziemniaczana to skrobia pozyskana z ziemniaków. Wata celulozowa to czysta celuloza.

Substancje te wykorzystamy do zbadania właściwości wielocukrów.

Skrobia i celuloza ze względu na swoje właściwości znalazły zastosowanie w życiu codziennym.
Skrobię wykorzystuje się przede wszystkim w przemyśle spożywczym. Ze względu na konsystencję mieszaniny skrobi i wody służy ona m.in. do produkcji kisieli i budyniów. Stosuje się ją również do produkcji klejów, leków i kosmetyków.

Chińczycy wynaleźli papier ok. 105 r. p.n.e. Zauważyli, że na specjalnych matach jedwabnych osadza się cieniutka warstwa materiału, na której można kreślić znaki. Niestety, produkcja papieru z jedwabiu okazała się dość kosztowna. Dlatego do jego wytworzenia postanowiono wykorzystywać włókna roślinne oraz lniane szmaty. Obecnie produkcja papieru to silnie rozwinięta gałąź przemysłu, w której czasach wykorzystuje się głównie celulozę pochodzenia roślinnego. Miesza się ją z wodą, by następnie pod postacią płynnej masy przepuścić przez specjalny młyn. Później dodaje się substancje klejące, węglan wapnia (kredę odpowiadająca za białą barwę papierowych arkuszy) oraz skrobię. Kolejnym z etapów produkcji jest formowanie papierowej wstęgi na specjalnym sicie, gdzie pozostawia się ją do wyschnięcia. Osuszoną wstęgę zwija się w zwoje, które trafiają do drukarni. Zwoje można również pociąć na dostępne w sprzedaży formaty.

Skrobia ma budowę ziarnistą i występuje głównie w ziemniakach, ziarnach zbóż, ryżu i kukurydzy.

Celuloza jest podstawowym materiałem budulcowym roślin. Ma budowę włóknistą; występuje m.in. w drewnie i bawełnie.

Skrobia i celuloza są białymi substancjami stałymi. Skrobia słabo rozpuszcza się w zimnej wodzie, a w gorącej tworzy kleik skrobiowy. Celuloza nie rozpuszcza się w wodzie; jest łatwopalna.

Do wykrywania skrobi w produktach spożywczych służy próba jodoskrobiowa - reakcja skrobi z jodyną, w wyniku której powstaje ciemnogranatowe zabarwienie.

Skrobia ulega hydrolizie w organizmie człowieka: rozpada się na dekstryny, a następnie na cząsteczki glukozy. Człowiek nie trawi celulozy.

polisacharyd o wzorze sumarycznym ( = 2500‑10 000); ma budowę włóknistą; jest białą, łatwopalną substancją stałą; nie rozpuszcza się w wodzie; występuje w bawełnie i drewnie

reakcja charakterystyczna skrobi; zachodzi pod wpływem jodu zawartego m.in. w jodynie; w wyniku tej reakcji powstaje ciemnogranatowe zabarwienie

polisacharyd o wzorze, gdzie to wartość od kilkuset do kilku tysięcy i zależy od pochodzenia; ma budowę ziarnistą; jest białą substancją stałą; słabo rozpuszcza się w zimnej wodzie; występuje głównie w ziemniakach i ziarnach zbóż

Celuloza również ma szerokie spektrum zastosowań, głównie w przemyśle papierniczym. Używa się jej także do produkcji lakierów, klejów, materiałów wybuchowych i jedwabiu sztucznego.

# data[].attributes.attachment_link.description
Cukry proste (glukoza i fruktoza) oraz cukry złożone (sacharoza) są słodkie i dobrze przyswajalne przez człowieka. Czy wszystkie cukry mają taki smak? Czy wszystkie są łatwostrawne i dobrze przyswajane przez organizm? Czy krochmalenie pościeli, przygotowywanie ciasta na chleb i tworzenie się na nim spieczonej skórki mają coś wspólnego z cukrami?

# data[].attributes.body
Na podstawie tych materiałów wykonaj notatkę według punktów:
1. Wzór ogólny polisacharydów.
2. Występowanie skrobi.
3. Występowanie celulozy.
4. Występowanie glikogenu.
5. Właściwości skrobi i celulozy.
6. Zastosowania skrobi i celulozy.

Wykonaj ćwiczenia interaktywne dostępne pod e-lekcją.Miłego weekendu! ☺

# data[].attributes.body
Witajcie!
Mam dla Was dzisiaj do obejrzenia film:
Miłego oglądania- myślę, że Was zaciekawi ;)

# data[].attributes.headline
Temat: "Człowiek i środowisko"- podsumowanie.

# data[].attributes.subject
Temat: "Człowiek i środowisko"- podsumowanie.

# data[].attributes.body
Powtarzamy dział ostatni "Człowiek i środowisko".
Jeśli macie jeszcze podręczniki przeczytajcie sobie podsumowanie ze str. 169-171.
Proszę dzisiaj w ramach powtórzenia wykonać zadania z zeszytu ćwiczeń- str. 94-95 "Sprawdź, czy potrafisz."
To już nasza ostatnia lekcja w tym roku i w jednocześnie w szkole podstawowej. Życzę Wam dostania się do wymarzonych szkół i cudownych wakacji!!!