# data[].attributes.attachment_link.title
Socioloog Frits Spangenberg over Grenzeloze Generatie - Fontys

# data[].attributes.attachment_link.description
Lezing op ouderbijeenkomst 1 december 2011 in Eindhoven van Socioloog Frits Spangenberg over Grenzeloze Generatie - Fontys

# data[].attributes.attachment_link.description
Iedere generatie heeft een leidende en representatieve minderheid die als voorhoede invloed uitoefent op haar (werk)omgeving en heeft een volgende en ondersteunende meerderheid als achterhoede. De leidende minderheid bestaat uit de gezichtsbepalende mensen van een generatie, uit mensen die energiek zijn, diep willen gaan en die goed aanvoelen welke cultuurpatronen niet meer vitaal en dus aan vernieuwing toe zijn.

# data[].attributes.attachment_link.title
'Verloren Generatie schiep narcistische prinsjes en prinsesjes' - Opinie - Voor nieuws, achtergronden en columns

# data[].attributes.attachment_link.description
'Generatie IK' heeft het de laatste tijd zwaar te verduren. De jongeren van deze 'Grenzeloze Generatie', die nu tussen de 15 en 24 jaar oud zijn, wordt verweten op zichzelf gericht of zelfs ronduit narcistisch te zijn, en niet echt te weten waarvoor zij staan of waarheen zij willen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Economie

'Bruggen slaan' luidt het motto van het Kabinet Rutte II. Ja, laten we bruggen slaan. De gaten verkleinen, de lonen gelijker trekken en de economie sociaal hervormen. En hoe? We nivelleren en brengen het begrotingstekort koste wat kost onder de Europese norm. Rijken mogen best wat inleveren en armen meer gaan verdienen. Strakker fiscaal beleid, kortere WW-uitkeringen en laat die oudjes nog 2 jaar langer werken om de gaten wat op te vullen.

Allemaal leuk en aardig hoor, zulke hervormingen en vast nodig. We worden tenslotte allemaal ouder en op de pof leven doen we al veel te lang. Maar het lijkt allemaal zo visieloos en reactionair. Want kijk toch eens wat er gebeurt. 50.000 banen minder in 2012, 85.000 banen minder in het vooruitzicht van 2013. De werkloosheid loopt op tot ruim 600.000. En rede tot enig optimisme lijkt ook dit jaar niet aan de orde, aldus topeconoom Stiglitz.

(Jeugd) werkloosheid stijgt met ruim 90 procent

Waar zijn we nu mee bezig? Hoe is het mogelijk dat we al bijna 5 jaar lang economisch nauwelijks groeien? Hoe kan het dat we sinds 2008 niet 1 baan creëerden, zonder dat er meer verloren gingen? Kijken we naar onze buurlanden, dan is het schrikbarend wat er zich economisch afspeelt. Sinds de crisis in 2008, nam de werkloosheid met ruim 90 procent toe. Hiermee doen we het, na Denemarken, het slechtst in de regio. Duitsland maakt namelijk gelijktijdig een werkloosheidsdaling door van 28 procent. En in België - dat economisch een rommeltje is met een rijk noordelijk en arm zuidelijk deel - stijgt de werkloosheid slechts matig met 6 procent.

Neem dan de werkloosheid onder jongeren van 15 tot 25. Deze staat in het 4de kwartaal van 2012 op het schrikbarende niveau van ruim 9.6 procent, een stijging van 80 procent sinds 2008. En in Duitsland? Daar is de werkloosheid onder jongeren afgenomen met ruim 20 procent. Oké, Duitsland komt van een hoger niveau. Maar daalt sinds 2005 structureel. Sommige andere landen doen het absoluut weliswaar slechter. Maar waarom groeit bij ons het percentage zo razend snel?

Nauwelijks economische groei sinds 2008

Hoe is het mogelijk dat ons Bruto Binnenlands Product sinds 2008 slechts met een gemiddeld van 0.2 procent groeide? En Duitsland met 0.8 procent? Zelfs België groeide in deze periode met 0.6 procent. En dat is 'veel' in vergelijking met onze schamele 0.2 procent. Met dit percentage laten we alleen Luxemburg en Noorwegen achter ons. Maar dat zijn twee van de rijkste landen ter wereld.

De Duitse economie creëert structureel meer werk. En hoe? Loonmatiging en de zogenaamde 'Kurzarbeit' of kortetermijnarbeid. Inderdaad, de hoofdreden dat Duitsland nog relatief veel arbeid aanbiedt, ligt vooral in de lagere kosten voor arbeid. Het is zo simpel, wanneer het economisch slecht gaat en arbeidskosten laag blijven, dan kan een bedrijf mensen in dienst houden of aannemen. Dit zogenaamde Duitse mirakel noemden we vroeger het Nederlandse mirakel of gewoon het 'Akkoord van Wassenaar'. Dat dit nu niet leidt tot het succes van de jaren '90, dat staat buiten kijf. Maar onze onafgebroken lage groei en de structureel oplopende werkloosheidsaantallen van de afgelopen 6 jaar, zijn werkelijk onnodig.

De creatie van een verloren generatie

Als afgestudeerd economisch historicus was ik 9 maanden werkloos. En als je bedenkt dat lageropgeleiden het nog moeilijker zouden hebben, dan begrijp je dat Nederland haar eigen 'kinderen opeet'. Er wordt een generatie kapot gemaakt door structureel falend beleid, vreemde focus en verkeerde prioriteiten. Mensen komen niet aan de bak, of moeten dik onder hun niveau aan de slag. En als we hier uitkomen? Dan staat er een nieuwe generatie te popelen haar rechtmatige positie in te nemen. En is er geen ruimte meer voor deze 'verloren generatie'. We verliezen momentum, potentieel, geld en kunde.

Dus stop met nivelleren, stop met bezuinigen. Een samenleving is 'gelijker' wanneer iedereen de kans heeft zichzelf op zijn of haar niveau te ontwikkelen. En dat heeft heel weinig te maken met een loonstrookje, maar vooral of mensen kunnen werken. Creëer werk, stop met looneisen en laat contracten losser invullen. Mensen willen werken, mensen willen zich nuttig voelen, mensen willen mens zijn. Dit lijkt mij de belangrijkste brug die geslagen moet worden.
Elke de Jong is historicus en copywriter
Bronnen: stats.oecd.org

# data[].attributes.attachment_link.title
De creatie van een verloren generatie | ThePostOnline

# data[].attributes.attachment_link.description
Economie 'Bruggen slaan' luidt het motto van het Kabinet Rutte II. Ja, laten we bruggen slaan. De gaten verkleinen, de lonen gelijker trekken en de economie sociaal hervormen. En hoe? We nivelleren en brengen het begrotingstekort koste wat kost onder de Europese norm. Rijken mogen best wat inleveren en armen meer gaan verdienen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In december riep Time de demonstrant uit tot Persoon van het Jaar. Je kon er vorig jaar inderdaad niet om heen. Protest was weer helemaal terug en revolutie lag op ieders lippen. Hoewel Nederland ook een eigen Occupy-protest kent, is dat een beetje schamel. Er waren ook nog wat scholieren die laatst een poging tot rellen deden op het Museumplein, maar de revolutie is in Nederland tot dusver uitgebleven.

Homogene vijver
De Balie schreef in de aankondiging voor de avond Generatie IK kunstmanifestatie (die gisteren in de Balie plaatsvond) dat de Nederlandse revolutie hier vanavond plaats zal vinden. Die kans acht ik erg klein. Het publiek dat in dit Amsterdamse debatcentrum samenkomt, is erg homogeen. Jullie studeren waarschijnlijk sociologie of filosofie of iets dergelijks aan de UvA, hebben ouders die ook hoogopgeleid zijn en lezen regelmatig De Groene Amsterdammer (of doen alsof).

Het is de vijver waaruit ook documentairemakers vissen wanneer ze weer een docu maken waarin ze een generatie willen kenmerken. De BV Ik keek ik laatst. Tenminste, dat probeerde ik, want ik werd een beetje misselijk van de geportretteerde twintigers. De documentaire ging over keuzestress en over hoe erg het is dat mensen allemaal leuke en succesvolle dingen over zichzelf op Facebook schrijven. Heel narcistisch huilie-huilie doen in een VPRO-documentaire, dat is het beeld dat twintigers van nu graag van zichzelf neerzetten.

De trappen van De Balie zullen vanavond geen barricades worden. Na afloop drinkt iedereen nog een Vedett-je, klopt elkaar op de borst voor al dat kunstzinnig engagement en gaat vervolgens weer rustig slapen. Waartegen moet je ook in protest komen als je enige zorg is of je in Berlijn, Barcelona of Beijing een minor conflictstudies zal gaan volgen?

De revolutie blijft uit vanavond, om drie redenen. Ik ga die bespreken. Ik had me daarbij bedacht dat ik dat zo ga doen dat jullie een beetje boos worden. Of misschien een boel boos. Misschien wel zo boos dat jullie me ongelijk gaan geven en dat er na vanavond toch een daadwerkelijk protest op gang komt. Ik vind dat protest namelijk wel degelijk nodig in Nederland.

1: Generatie IK is te druk met zich te laten misbruiken
Het is mal dat twintigers zo bezig zijn met zichzelf definiëren. Mensen uit een jonge generatie zijn notoir 'onbetrouwbare' vertellers. Ze vinden zichzelf zo apart en speciaal dat ze vergeten dat er ook vóór hen al jongeren bestonden. Die jongeren worstelden ook met jong zijn.

De drijvende kracht achter het meeste generatiedenken is een economische. Verkopen van consumptiegoederen, als het gaat om marketeers, en verkopen van boekjes, als het gaat om zelfbenoemde tijdsduiders. Dat is niet zo erg, maar jongeren zouden zich daar iets minder makkelijk voor moeten laten lenen. Helaas komt hier narcisme om de hoek kijken. Jonge mensen gaan zo op in die eigen gedachte uniekheid dat ze die maar wat graag tentoonstellen voor opportune documentairemakers of organisatoren van debatavonden.

2: Generatie IK kent geen solidariteit
Jonge generaties kijken dus graag naar zichzelf, maar zijn daar niet zo goed in. Het lijkt wel alsof Amsterdam-West voor documentairemakers te-ver-west is, want je ziet zelden een allochtone 23-jarige glazenwasser voorbijkomen. Buiten Amsterdam lijken geen twintigers te bestaan, want een 27-jarige kapster die met haar twee kinderen in Alphen aan de Rijn woont wordt nooit meegenomen in deze generatiebesprekingen.

Ook wanneer Generatie IK over zichzelf spreekt, ontbreken dit soort portretten nagenoeg. Die keuzestress over de minor wordt niet gedeeld door iemand die zijn kansen op een baan weggedrukt ziet worden door een hbo'er. Deze jonge werkloze heeft geen enkele boodschap aan debatavonden in De Balie waarop studenten zichzelf bevlekken. Deze jonge werkloze maalt om geld en maakt zich zorgen om zijn toekomst. Hij lijkt op de relschoppers in Engeland, jullie niet. Binnen deze generatie zie ik onverschilligheid over het lot van leeftijdsgenoten. En zonder enige vorm van solidariteit binnen generaties zal het niet tot een revolutie van een generatie komen.

3: Generatie IK laat de babyboomers winnen
Decennialang claimden babyboomers het alleenrecht op jongerenprotest. Omdat hun generatie zo betrokken was op jonge leeftijd, werd dit de standaard voor alle leeftijdscohorten die erna kwamen. Hoezeer de nieuwe jeugd pogingen deed ook rebels en politiek te zijn, geen enkele groep kon ooit aan hen tippen. Zelfgenoegzaam lieten zij geen gelegenheid onbenut om duidelijk te maken hoe teleurgesteld ze waren in generatie X, Y en al die andere labels.

Generatie IK komt hier niet tegen in opstand. Als babyboomers zeggen dat jullie geen barricaden kennen, zeggen jullie 'dat klopt, we zijn niet zo geëngageerd'. Daarbij ontbreekt een kritische blik op die claims van babyboomers. De jeugd toen was echter niet zo anders als de jeugd nu. Voor mijn moeder was de bezetting van het Maagdenhuis een ver-van-haar-bedshow. Ze was 19 in '69 en ging bijna trouwen en mijn broer baren. Bovendien zaten ook onder de Maagdenhuisbezetters studenten die het gewoon lollig en/of gezellig vonden. Wanneer babyboomers schamper over Generatie IK spreken, laten jullie het gelaten over jullie heen komen. Ze benoemen jullie tot een stelletje zeurders en jullie geven ze stiekem gelijk.

Maar...
De tijden zijn al veranderd
De economische crisis gaat ook in Nederland hard komen. Mijn misselijkheid bij het kijken naar De BV Ik heeft daarmee te maken. Toen ik de docu keek had ik net een open sollicitatie ontvangen van een afgestudeerde filosoof. Goede cijfers, lid geweest van denktank dit en organisator van symposium zus. Een eloquente brief met perfect CV, waaruit bleek dat ze ook nog modellenwerk had gedaan. Dit supertalent wilde graag bij mij werken, in mijn kleine bedrijfje van twee personen. Ik zie het aan mijn oud-studenten, die werken als secretaresse, een extra stage lopen of die nog maar een studie gaan doen. 'Jeugdwerkeloosheid gaat nog eens heel groot worden' zou je in GeenStijl-taal zeggen.

Het is daarom belangrijk dat jullie wel iets doen. Geef die babyboomers ongelijk, geef mij - ik ben 35 en daarmee nog net onderdeel van Generatie X - ongelijk. Stop met staren in de spiegel, sta op voor je leeftijdsgenoten en volg het voorbeeld van The Protester.

Ik dank jullie voor jullie aandacht.

Deze column werd gisterenavond door Linda Duits uitgesproken op de Generatie IK kunstmanifestatie in De Balie. Eerder verscheen dit stuk op DeJaap.

# data[].attributes.attachment_link.title
'Generatie IK en de revolutie horen niet bij elkaar' - Opinie - Voor nieuws, achtergronden en columns

# data[].attributes.attachment_link.description
In december riep Time de demonstrant uit tot Persoon van het Jaar. Je kon er vorig jaar inderdaad niet om heen. Protest was weer helemaal terug en revolutie lag op ieders lippen. Hoewel Nederland ook een eigen Occupy-protest kent, is dat een beetje schamel.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Met al het recente geklaag over de babyboomers zou je bijna vergeten dat wij vroeger vol bewondering naar hen opkeken. Ik althans wel. Als jongste in een groot gezin keek ik gefascineerd op naar de strapatsen van mijn oudere broers en zussen. En als aankomend student luisterde ik met open mond naar de belevenissen van ouderejaars studenten. Energie, reuring, strijdbaarheid en creativiteit. Een enorme zelfverzekerdheid ook.

Dan wij. Wij waren de generatie van de sombere vooruitzichten. Twee opeenvolgende oliecrisissen hadden een enorm effect op de economie. De werkloosheid onder jongeren liep spectaculair op. Heroïnegebruik was voor het eerst zichtbaar op straat. De Berlijnse Muur stond er nog, en zou er nog wel even blijven en de wedloop tussen Oost en West wie het snelst het meest kernwapens kon opstellen was nog in volle gang.

Geen vrolijke tijd dus? Dat is toch niet hoe ik het mij herinner. Als wij dan toch werkloos werden, dan kon je maar beter gaan studeren en bij de keuze van een studierichting maar beter je hart volgen. De babyboomgeneratie konden wij niet overtreffen in hun protest, maar de grootste demonstraties ooit waren die tegen de kernwapens in 1981 en 1983 en wij van de verloren generatie waren daarbij. En op muzieknummers als 'Koos werkeloos' en 'Totdat de bom valt' was het goed dansen!

Oké, wij waren niet de babyboomers, wij waren niet zo zelfverzekerd. Maar wij mochten er wel zijn. En zijn er eigenlijk ook wel gekomen. Voor mij begon de echte loopbaan met een brief op een advertentie met als tekst 'De Vervoersbond FNV zoekt vrouwen als vakbondsbestuurder'. Als lid van de 'verloren generatie' kon je dus gewoon mazzel hebben. Met hier en daar een wat moeilijke start hebben wij allemaal onze plek op de arbeidsmarkt gevonden.

Na onze generatie volgden andere: de generatie Nix en de grenzeloze generatie. Elk met hun eigen kernmerken en hun besognes. Aangevuurd door veel publieke discussies over overheidsfinanciën, staatsschuld en het doorschuiven van rekeningen, nemen de jongere generaties de babyboomers onder vuur. Zij eten de pensioenkassen leeg, zij hebben de koophuizen in bezit en zij laten hun rekening op de lat schrijven. En houden de banen bezet. De jongeren moeten niet zo klagen, stellen de babyboomers op hun beurt, want zij hebben toch mooi lang op school kunnen zitten en beginnen dus veel later met werken. Een debat over de solidariteit tussen de generaties, een heel heftig debat.

Terwijl jong en oud elkaar onder vuur nemen, is mijn generatie opeens weer 'de verloren generatie'. Noch jong, noch oud. Geen babyboomers en geen jongeren. Wij roepen niemand ter verantwoording en worden ook niet ter verantwoording geroepen. Wij moeten of mogen het zelf uitzoeken.

Wat wij nog gaan doen, die vijftien, twintig jaar dat wij nog actief zijn op de arbeidsmarkt? Natuurlijk, ik hoor ze ook, die verhalen over tot bijna nul geslonken mogelijkheden om een nieuwe baan te vinden als je boven de leeftijd van vijftig je baan verliest. Soms grijpt het ook mij naar de strot. Maar ach, als er niemand op ons zit te wachten, kunnen wij misschien ook gaan doen waar wij zin in hebben. Wie schrijft er een mooi dansnummer? Of een nummer om bij te ontspannen op het yogamatje?

# data[].attributes.attachment_link.title
Vijftigers van nu zijn weer 'de verloren generatie'

# data[].attributes.attachment_link.description
'De verloren generatie' werden wij genoemd. Als tiener was ik mij er al van bewust. Wij hoorden er niet bij, bij die babyboomers. Geboren tussen 1955 en 1970 was de 'verloren generatie' blijkbaar iets niet, wat onze voorgangers, de babyboomers, wel waren. Zij waren de generatie van de van energie barstende naoorlogse geboortegolf.

# data[].attributes.attachment_link.title
bol.com | Waarom ik geen strenge moeder ben (terwijl ik dat wel zou willen zijn), Iris Pronk | 97...

# data[].attributes.attachment_link.description
Waarom ik geen strenge moeder ben (terwijl ik dat wel zou willen zijn) (paperback). Ooit nam Iris Pronk zich voor een strenge moeder te worden. Maar in de dagelijkse praktijk van poepbroeken, krijspartijen en kinderruzies blijken haar pedagogische grenzen van elastiek. Daar besluit ze iets aan te...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het boek dat ingaat op jongeren tussen de 15 en 23 jaar is maandag overhandigd aan premier Jan Peter Balkenende. Het mentaliteitsonderzoek is gemaakt op basis van ruim tien jaar waardenonderzoek onder 22.000 Nederlanders.

Het grote verschil met voorgaande generaties is dat steeds meer ouders het niet meer weten. Ze vinden opvoeden complex en ondertussen zijn ze vooral bezig zelf „jong en mooi" blijven. „Ze willen niet als volwassenen met hun wijsheid en levenservaring jongeren benaderen, maar het vooral tof hebben met hun kinderen. En dat is echt wat anders dan vroeger", stelt Lampert.

In een notendop concluderen de onderzoekers dat de jeugd weliswaar de gelukkigste ter wereld is, maar ondertussen hebben jongeren wel steeds meer problemen die opvoeders en Bureau Jeugdzorg niet meer onder controle krijgen. Het gaat om schooluitval, schulden, obesitas, alcoholmisbruik en publieke agressie, staat in het boek. Individualisme en hedonisme zijn de nieuwe koerswijzers.

Onder de jeugd is sprake van een toenemende tweedeling, aldus Lampert en Spangenberg. 41 procent van de jeugd is niet zo zelfredzaam, pragmatisch ingesteld, ondernemend en onafhankelijk als de bijna even grote groep van 42 procent die dat juist wel is. De eerste groep heeft moeite met de complexiteit van de samenleving en vraagt eigenlijk om veel meer sturing. Het betreft voornamelijk de laagopgeleide groep jongeren die kwetsbaarder is.

De onderzoekers vinden dat ouders de regie weer in handen moeten nemen en scholen moeten stellen waar ze voor staan en wat ze verwachten van leerlingen en hun ouders. De samenleving verwacht van de overheid dat die niet op de hype regeert, maar een lange termijnvisie ontwikkelt met daarin het antwoord op wat het aan de komende generatie wil meegeven, aldus de onderzoekers.

Balkenende zei blij te zijn met de analyse die is gemaakt, want daarin zit voor hem ook direct het perspectief: „Op allerlei manieren moeten we elkaar respectvol gedrag voorhouden. Anders wordt het helemaal niks. Werken aan waarden vraagt om toewijding en dat is een kwestie van lange adem. De jeugd is misschien wat op drift, maar wij kunnen een anker uitgooien."

Frits Spangenberg, onderzoeker en oprichter van Motivaction over het onderzoek op Radio 1

# data[].attributes.attachment_link.description
De Nederlandse samenleving verwaarloost de jeugd en daarmee ook haar eigen toekomst. Ouders willen zelf zo lang mogelijk jong zijn en slagen er daarom niet in om basiswaarden aan hun kinderen over te dragen, wat weer leidt tot maatschappelijke schade en onvrede.

# data[].attributes.attachment_link.description
Inleidend filmpje workshop 'Een grenzeloze generatie'.

# data[].attributes.attachment_link.description
'De grenzeloze generatie en de eeuwige jeugd van hun opvoeders' is het resultaat van 25 jaar onderzoek van bureau Motivaction. Auteurs Martijn Lampert en Frits Spangenberg hebben het over dit complexe vraagstuk dat veel stof heeft doen opwaaien.

# data[].attributes.attachment_link.description
De tips zijn meestal ook nog geformuleerd als een 'don't' in plaats van een 'do'. Zo houden de auteurs ons voor dat je de wil van een kind niet moet proberen te breken, "maar te begeleiden en in juiste banen te leiden".

# data[].attributes.attachment_link.description
Helena (4) verwondert zich over het nieuws over de formatiebesprekingen:"Begrotingstekort moet begrotingsoverschot worden. Er moet geld overblijven.""Geld overblijven? Hé! Op de kleuterschool moeten kinderen overblijven!"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Als het de moeder na drie dagen nog niet lukt Katja op het potje te laten plassen, neemt vader de training - met harde hand - over. Hij zet Katja op de wc en gaat op een stoel voor haar zitten. Net zo lang tot na uren het eerste plasje komt. Die uren zijn geen pretje voor een kind dat op die leeftijd simpelweg niet kán begrijpen waar een plas precies vandaan komt. Laat staan dat het daar al zelf controle over heeft.

"Op basis van hun eigen onwetendheid vroegen deze ouders een onmogelijkheid van hun kind", zegt Gitty Feddema (60). En die onwetendheid, zo is haar ervaring als gezinstherapeute in de jeugdhulpverlening, "is soms onvoorstelbaar groot bij nogal wat ouders, door alle sociale milieus heen."

Katja was drie jaar oud toen ze bij de jeugdhulp aangemeld werd vanwege gedragsproblemen. Druk, vernielzuchtig, luisterde niet, at niet, wilde niet slapen en ook maar niet zindelijk worden. Geen wonder, Katja was er biologisch dan wel aan toe, maar plassen en poepen waren inmiddels voor haar nauw verbonden met dwang en geweld door de ouders en zodoende een middel in de machtsstrijd geworden.

"Hadden de ouders destijds meer geweten over de ontwikkeling van baby's en over zindelijkheid, dan hadden ze misschien nooit problemen met het kind gehad", zegt Feddema.

Het voorbeeld van Katja is een van de vele die Feddema en haar collega Aletta Wagenaar (37), orthopedagoge, beschrijven in 'En als we nou weer eens gewoon gingen opvoeden'. Een handboek voor ouders voor wie de 'Kleine ontwikkelingspsychologie' van Rita Kohnstamm wellicht iets te hoog gegrepen is en voor wie de opvoedingsbijbel van Dr. Spock wel erg 'uit de oude doos' klinkt. Het zijn vooral de korte beschrijvingen van voorbeelden uit hun praktijk die het boek levendig en herkenbaar maken.

Zeven jaar werkten de collega's samen aan het boek dat vooral moest gaan over de dagelijkse praktijk. De alledaagse opvoedingssituaties waar iedere ouder wel eens voor komt te staan. Want, zo merken ze keer op keer in hun werk, het zijn vaak van die heel simpele dingen in de vroege jeugd van een kind die leidden tot lastige problemen en een bezoek aan een therapeut.

"We lopen vaak tegen dezelfde dingen aan", zegt Aletta Wagenaar. "Katja's ouders zijn geen uitzondering. Er zijn meer mensen die denken dat zodra kinderen kunnen zitten, ze ook wel al zindelijk kunnen worden. Of dat kinderen van twee al een geweten hebben en zich dus al beust kunnen zijn van schuld. Dan zijn er verwachtingen die kinderen gewoonweg niet kúnnen waarmaken."

Een kind van twee kan wel geleerd worden wat wel en niet mag: wanneer ouders zijn gedrag corrigeren. Ouders treden dan op als zijn externe geweten, leggen de auteurs uit. Zolang dat externe geweten (de vader, moeder of andere verzorger) aanwezig is, zal de kans groot zijn dat de peuter zich volgens de aangeleerde waarden en normen gedraagt. Maar als dat externe geweten er niet bij is, wordt de verleiding soms te groot om iets te doen wat niet mag. Schuldig voelt een peuter zich pas als het de afkeuring en de boosheid van de volwassene merkt. Pas met zes of zeven jaar is er sprake van een intern geweten.

"Mensen komen hier omdat ze problemen hebben met hun kind. Dat kind moet aangepakt worden, vinden ze. Totdat ze erachter komen dat het eigenlijk ook hun eigen gedrag is dat moet veranderen."

"Als mensen een hond kopen", zegt Feddema, "een rashond, gaan negen van de tien een speciale cursus volgen: hoe voed ik mijn hond op. In feite gaat het in zo'n cursus om het opvoeden van de baas. Hoe moet hij of zij zich gedragen om te zorgen dat die hond niet onder een auto komt en dat-ie luistert. Het is geen aardige vergelijking, maar het snijdt wel hout. Mensen investeren nogal wat tijd en geld aan de opvoeding van hun hond. Maar voor het opvoeden van kinderen heeft niemand een diploma nodig."

Niet dat Feddema en Wagnenaar nu iedereen op cursus willen sturen. Maar uit de vragen van veel ouders die zij in de spreekkamer krijgen, blijkt dat het velen ontbreekt aan 'basale opvoedkennis'. Een hoofdstuk in hun boek is dan ook speciaal gewijd aan de 'spelregels en basisprincipes in de opvoeding'. In de inleiding staat hierover: "Het is een heel belangrijk hoofdstuk. Sla dit bij het lezen beslist niet over." Enkele van de basisregels die uitgebreid worden toegelicht zijn: luisteren, positief benaderen, voorbeeldfunctie, geduld, grenzen en regels, duidelijkheid en gezag.

"We willen niet terug naar een autoritaire opvoeding", zegt Feddema. "Maar we willen weer autoriteit in de opvoeding brengen. Leidinggeven. Ik was laatst bij een judoles van een van mijn kleinkinderen. Daar gelden strikte regels: rekening houden met elkaar, elkaar begroeten, buigen naar elkaar. Ik hoorde ouders naast me zeggen: moet je zien wat ze hier leren, thuis slaan ze mekaar de koppen in. Hoezo? Zijn er thuis dan geen regels? Op ieder sportveld accepteert de pupil de leiding van een scheidsrechter, anders wordt het een chaos. Bij ieder kinderspel, van verstoppertje tot knikkeren weten kinderen onderling volgens welke regels er moet worden gespeeld, iedere jeugdbende die zich op straat vormt kent zijn regels. Maar in het dagelijks leven thuis lijken die niet te bestaan."

"Of ze worden door kinderen niet gerespecteerd", zegt Wagenaar. "Als ouder moet je er niet alleen consequent op toezien dat regels worden nageleefd, maar moet je ze vooral ook 'voorleven'."

Want opvoeden doe je niet alleen in de bewuste tijd die je aan een kind besteedt, maar ook door het goede voorbeeld te geven in je eigen handelen, zeggen Feddema en Wagenaar. Dat ze uiteindelijk samen een opvoedingsboek hebben geschreven betekent nog niet dat ze het zelf altijd goed hebben gedaan. In de ruim 25 jaar dat Feddema als gezinstherapeute werkt herkende ze bij haar cliënten wel eens dingen die ze zelf ook zo had aangepakt. Maar nu adviseerde ze toch anders.

"Ik heb me vroeger onvoldoende gerealiseerd dat de manier waarop je zelf in het leven staat, zo belangrijk is. Dat als je zelf geen respect toont voor iets dat belangrijk is voor een kind, je ook niet kan verwachten dat het respect toont voor wat belangrijk voor jou is."

Feddema denkt terug aan de oude schoenen van een van haar kinderen. "Kapot, stukgelopen, afschuwelijk om te zien. Maar het kind - elf, twaalf jaar - wóónde in die schoenen. De schoenmaker kon er ook niets meer mee: haar teen kwam eruit en er zat een barst in de zool. Ik dacht: ik gooi ze weg. Als ze er niet meer zijn, dan moet ze wel andere schoenen aan. De weg van de minste weerstand. Zou ik nooit meer doen. Ik ging totaal voorbij aan wat die schoenen emotioneel voor het kind betekenden. Ze heeft het me enorm kwalijk genomen."

Wagenaar merkt nu in haar privé-leven hoe moeilijk het soms is haar eigen deskundige adviezen op te volgen. "Bijvoorbeeld dat je moet accepteren dat je een kind niet altijd kan troosten. Dat je het mag laten huilen. Dat je het soms moet laten huilen, als je weet dat het moe is en het verstandig is dat hij in bed blijft. Natuurlijk zijn ook wij geen volmaakte ouders. En met ons boek in de hand wordt niemand een volmaakte ouder. Maar het kan je wel helpen als je vastloopt of in een lastige situatie zit."

# data[].attributes.attachment_link.title
'We willen weer autoriteit in de opvoeding brengen'ADVIEZEN

# data[].attributes.attachment_link.description
Als het de moeder na drie dagen nog niet lukt Katja op het potje te laten plassen, neemt vader de training - met harde hand - over. Hij zet Katja op de wc en gaat op een stoel voor haar zitten. Net zo lang tot na uren het eerste plasje komt.