# data[].attributes.attachment_link.description
W każdym zestawie czterech odpowiedzi kryje się jedna, która nie pasuje do pozostałych. Czy będziesz umiał ją wskazać? Półka, półkole, półrocze i półfinał - czy nasunie Ci się właściwe skojarzenie?

# data[].attributes.headline
Psychologia kłamstwa - czy wszyscy kłamią? 

# data[].attributes.subject
Psychologia kłamstwa - czy wszyscy kłamią? 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wielokrotnie spotkałam się ze stwierdzeniami, że:

A jak to jest faktycznie?
Czy zastanawialiście się jaka jest funkcja kłamstwa? Jakie są jego rodzaje? Czy kłamstwo zawsze jest zaplanowane? Czy każdy ma taką samą zdolność, łatwość kłamania?
Na te i mam nadzieję wiele innych pytań postaram się odpowiedzieć w tym artykule.

„Kłamstwo jest nieodłączną częścią naszego życia" - tak twierdzi dr. Robert Feldman, profesor psychologii i neuronauki, zastępca rektora Uniwersytetu Massachusetts. Uważa on, że kłamstwo jest „smarem interakcji społecznych, pozwala przesuwać się im do przodu." Obawiam się, że każdy z nas ma na swoim koncie kłamstwo pod tytułem: „wcale nie widać, że przytyłaś'' bądź „ale pyszny obiad''.
Chciałabym jednak zacząć od początku, czyli od definicji pojęcia kłamstwo (według PWN): twierdzenie niezgodne z rzeczywistością, mające wprowadzić kogoś w błąd.

Pierwsze badanie nad kłamstwem zostało przeprowadzone pod koniec lat 90' przez psycholog społeczną Bellę De Paulo na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Barbara. De Paulo wraz ze współpracownikami poprosiła 147 osób (77 studentów, 70 mieszkańców lokalnej społeczności), żeby przez 7 dni zaznaczali w specjalnym kalendarzyku każde swoje kłamstwo.

Po tygodniu odnotowano 1535 kłamstw!

Studenci przyznali, że kłamali w co trzeciej interakcji, pozostałe osoby, że w co piątej. Po tygodniu, 1% studentów oraz 9% pozostałych osób zeznała, że nie dopuściła się kłamstwa w ogóle - hmm ciekawe czy powiedzieli prawdę 😉
Uczestnicy badania kłamali średnio 1 lub 2 razy dziennie, ale szkodliwość zatajenia prawdy była raczej niewielka, miała na celu ukrycie swoich niedoskonałości lub ochronę uczuć innych osób.

Na przykład, jeden z uczestników tłumaczył, że nie wyrzucił śmieci- bo nie wiedział gdzie ma je wynieść. Inny wymyślał, że jest synem dyplomaty, by przedstawić się w lepszym świetle.
Późniejsze badanie przeprowadzone przez De Paulo i współpracowników, wykazało, że w pewnym momencie życia większość ludzi dopuszcza się do jednego lub więcej poważnych kłamstw. Kłamstwa duże, dotyczącego zdrady partnera lub zamieszczenia nieprawidłowych informacji w aplikacji na studia wyższe również są powszechne w życiu człowieka.

Mimo wszystko, zakładając że każdy kłamie, należy podkreślić, że niektóre osoby częściej dopuszczają się zatajenia prawdy niż inne. Champion wspomnianego, pierwszego badania, zaznaczył w swoim dzienniczku 46 kłamstw na przestrzeni 7 dni.

Zatem nasuwa się pytanie, jakie to osoby kłamią częściej? Czy płeć wpływa na częstość kłamania? A może temperament lub osobowość? Czy wiek ma na to wpływ?
Osoby badane zostały poddane wielu badaniom w tym osobowości, by sprawdzić czy występują między nimi jakiekolwiek różnice, szczególnie czy wyróżnia się osoby kłamiące więcej.

Wykazano, że osoby, które są bardziej skłonne do manipulacji (zbadane skalą makiawelizmu oraz Inwentarzu Osobowości - Social Adroitness) kłamią częściej od osób, które uzyskały niższe wyniki we wspomnianej skali.

Powszechnie wydawać by się mogło, że osoby te, dbają głównie o siebie; że kłamcy nie dbają o innych ludzi w ogóle. Psychologia jest jednak zaskakującą nauką i okazało się, że tak nie jest.

Osoby kłamiące mogą być również osobami, które dbają o innych za bardzo, a raczej o to, co inni o nich myślą. Często osobom tym towarzyszą myśli: Co on pomyśli, gdy powiem..., Czy ona pomyśli, że jestem totalnym frajerem, jeśli zrobię...?
Jest to typ zarządzający swoją autoprezentacją (impression-management) - osoby te mówią wiele kłamstw. Co ciekawe, doskonale zdają sobie sprawę z tego, że kłamią.

Kolejną wyróżnioną grupą charakteryzującą się wysoką częstotliwością kłamania byli ekstrawertycy. Przypuszczano, że czynnikiem mającym kluczowy wpływ, był fakt, że ekstrawertycy mają w ogóle więcej kontaktów z innych ludźmi, a co za tym idzie, więcej okazji do kłamania. Faktycznie założenie to okazało się prawdziwe, natomiast same różnice nie były aż tak bardzo znaczące w porównaniu z introwertykami.

Następną wyróżnioną na podstawie testów, była grupa tak zwanych osób odpowiedzialnych, co zostało zbadane specjalną skalą odpowiedzialności i cechujących się następującymi czynnikami z tej skali:

wysokim poziomem odpowiedzialności,

szczerością,

wysokim poziomem moralności,

wysokim poziomem etyki,

byciem godnym zaufania.

Zgodnie z założeniami, grupa tych osób rzadziej dopuszczała się kłamstwa w porównaniu z osobami osiągającymi niższe wyniki na tej skali.

Uczestnicy badania prowadzili równolegle dzienniki jakości relacji interpersonalnych z osobami tej samej płci oraz płci przeciwnej. Oceniali między innymi: jak ciepła, satysfakcjonująca oraz trwała jest dana relacja, jak bardzo czują się rozumiani przez swoich przyjaciół oraz jak szybko nawiązują bliskie relacje w ogóle.

Z opisu jakości związków z osobami płci przeciwnej, nie ujawniła się jakakolwiek zależność w częstości kłamania. Przeciwnie było w relacjach osób tej samej płci. Osoby, które były bardziej zadowolone ze swojej relacji (chodziło o różne relacje, nie tylko seksualne), mniej kłamały w porównaniu z osobami, których związek jednopłciowy nie był tak satysfakcjonujący.

Kobiety i mężczyźni mają takie same skłonności do kłamania, jednak są pewne różnice dotyczące rodzajów kłamstw.

Wyróżniając dwa rodzaje kłamstw:

1. wybielające siebie, kiedy to ludzie przedstawiają się w lepszym świetle, unikają upokorzenia, zawstydzenia, a także kary, winy; zapewne każdy z Was ma doświadczenie lub zna osoby, które idą w zaparte, zarzekają się, że zrobiły dobrze; nie chcą przyznać się do winy; złapiesz ich za rękę- powiedzą, że to nie ich ręka.

2. z dobrego serca, chroniące drugą osobę, kiedy celem jest przedstawienie kogoś innego w lepszym świetle, sprawienie by poczuł się lepiej lub by zaoszczędzić mu zawstydzenia, kary lub nie krzywdzić jego uczuć, np. ślicznie wyglądasz, wiem co przeżywasz, daj spokój, nikt tego nie zauważył.

Teraz zobaczmy jak to jest w 4 konfiguracjach biorąc pod uwagę płeć oraz rodzaj kłamstwa:

mężczyzna oszukujący mężczyznę

mężczyzna oszukujący kobietę

kobieta oszukująca mężczyznę

kobieta oszukująca kobietę

W trzech z powyżej przedstawionych kombinacji, ludzie dopuścili się kłamstwa mającego na celu wybielenie się- tylko w jednej, do kłamstwa z tak zwanego dobrego serca.

Macie pomysł w której?

Kłamstwo z dobrego serca, częściej występuje w relacji kobieta-kobieta. Dla porównania, wśród mężczyzn, wszystko jedno czy kłamiących czy okłamywanych, kłamstwo wybielające, występowało od 2 do 8 razy częściej niż z dobrego serca.

Na podstawie dzienników kłamstwa, wykazano także, że osoby biorące udział w badaniu - z lokalnej społeczności - rzadziej mówiły nieprawdę od studentów uczelni wyższej.
Czy to oznacza, że wiek koreluje z kłamaniem?
Nie koniecznie.
Społeczność lokalna różniła się od studentów pod wieloma innymi względami aniżeli tylko wiekiem.
Na przykład 81% była zatrudniona, 34% miało wykształcenie średnie (ukończone liceum). Dane korelacyjne nie dają nam jednak definitywnych odpowiedzi.
W innym badaniu, Serota, Levine i Boster (2010), zapytano grupę reprezentatywną osób dorosłych, ile razy skłamali w ciągu ostatnich 24 godzin. Okazało się, że wraz z wiekiem, malała liczba kłamstw.
Hmm myślę, że świetnie by było przeprowadzić badania podłużne i ponownie przebadać studentów De Paulo za kolejne 5, 10 i 20 lat. Wtedy mielibyśmy konkretne dane, czy może z wiekiem nasz Mądry Umysł uczy nas, że kłamstwo nie popłaca, czy inne czynniki mają na to wpływ?

Bardzo ważnym i przydatnym klinicznie wydało mi się rozróżnienie kłamców na patologicznych oraz kompulsywnych i chociaż nie ma takiej jednostki chorobowej zarówno w ICD-10 jak i DSM-V, to nadal może być symptomem jakiegoś zaburzenia psychicznego.

Kłamcy kompulsywni, to osoby, które kłamią w sposób nawykowy, automatyczny, bez jakiejkolwiek kontroli. Dla takich osób mówienie prawdy jest bardzo trudne- w celu uniknięcia dyskomfortu, posiłkują się kłamstwem. Sam nawyk rozwija się u tych osób już w dzieciństwie, najbliższe środowisko w jakiś sposób wzmacnia kłamanie. Cechą wspólną osób kłamiących kompulsywnie, jest bardzo niskie poczucie własnej wartości i za pomocą tego nieadaptacyjnego mechanizmu kreują swój wizerunek i tworzą historie na swój temat mające na celu przedstawienie ich w lepszym świetle. Większość kompulsywnych kłamców zdaje sobie sprawę z tego, że kłamie, jednak nie potrafi nic z tym zrobić.
Jak mówi dr Paul Ekman, emerytowany profesor psychologii Uniwersytetu Kalifornijskiego, muszą oni upiększać, wyolbrzymiać swoje historie, bo tylko w takiej formie (tak im się wydaje) chcą być słuchane przez innych.

Z kolei kłamcy patologiczni zawsze mają jakiś cel, nie liczą się z uczuciami innych, nawet swoich bliskich. Oni również tworzą historie na swój temat, jednak z czasem sami zaczynają w nie wierzyć. Należy pamiętać, że nie koniecznie mają oni na celu przedstawienie się w lepszym świetle, dlatego też ich oszustwa mogą być trudniejsze do wykrycia. Kiedy są konfrontowani, reagują złością, atakiem i do końca upierają się przy kłamstwie. Prawdomówność nie ma dla tych osób jakiejkolwiek wartości.
Patologiczne kłamanie może występować u osób cierpiących na zaburzenie osobowości antyspołecznej i narcystycznej.

Kłamanie kompulsywne występuje raczej u osób cierpiących z powodu ADHD, choroby afektywnej dwubiegunowej i zaburzenia osobowości z pogranicza (tutaj typowe będzie kłamanie w celu uniknięcia porzucenia).
W jednym z badań przedstawionych w Brytyjskim Dzienniku Psychiatrycznym (The British Journal of Psychiatry) przedstawiono skany mózgów, na których widać, że kłamcy mają więcej istoty białej w korze przedczołowej. Na tej podstawie doszli do wniosku, że większa ilość istoty białej może w jakiś sposób dostarczać zdolności poznawczych do kłamania tym osobom.

Ekman twierdzi, że: "oba typy kłamców są w gruncie rzeczy bardzo do siebie podobne i sprawę komplikuje fakt, że zawsze można być kompulsywnym patologicznym kłamcą''.

Zarówno Ekman jak i Feldman uważają, że żadnego z wyróżnionych typów, nie można uznać za chorobę bądź zaburzenie, gdyż nadal wiemy zbyt mało o etiologii i przyczynach kłamstwa.
Nie wiadomo co tak naprawdę prowadzi do problematycznego kłamania, przypuszcza się że ma to związek z kontrolą impulsów oraz potrzebą aprobaty społecznej, natomiast w dalszym ciągu nie możemy powiedzieć jak to tak naprawdę jest, i czy kłamanie jest chorobą czy symptomem.
Ekman szacuje, że poniżej 5% populacji to kłamcy kompulsywni lub patologiczni.

Na podstawie swojego doświadczenia Ekman (niestety nie dotarłam do żadnych wiarygodnych badań) twierdzi, że większość kłamców, czy to patologicznych czy kompulsywnych, nie ma wystarczająco dużo motywacji do zmiany by podjąć z tego powodu leczenie. Zwykle zgłaszają się na terapię gdy wpadaną w kłopoty z powodu kłamstwa: rozwód, utrata kariery bądź są kierowani przez sąd. Nadal jest zbyt mało badań na temat skuteczności terapii dla kłamców, wiadomo jedynie, że leczenie ukierunkowane na kontrolę impulsów ( behawioralne) przynosi oczekiwane efekty.
Bibliografia
In A. G. Miller (Ed.) (2004), The Social Psychology of Good and Evil. New York: Guilford Press. Chapter 12, pp. 303-326.
http://smg.media.mit.edu/library/DePaulo.ManyFacesOfLies.pdf
https://www.everydayhealth.com/emotional-health/truth-behind-pathological-compulsive-liars/
https://www.nationalgeographic.com/magazine/2017/06/lying-hoax-false-fibs-science/

# data[].attributes.attachment_link.title
Psychologia Kłamstwa, Czy wszyscy kłamią? Rodzaje i sposoby kłamania

# data[].attributes.attachment_link.description
Wielokrotnie spotkałam się ze stwierdzeniami, że: A jak to jest faktycznie? Czy zastanawialiście się jaka jest funkcja kłamstwa? Jakie są jego rodzaje? Czy kłamstwo zawsze jest zaplanowane? Czy każdy ma taką samą zdolność, łatwość kłamania? Na te i mam nadzieję wiele innych pytań postaram się odpowiedzieć w tym artykule.

# data[].attributes.attachment_link.title
Pokonasz mnie? Zagraj w grę o fake newsach i pobij mój wynik.

# data[].attributes.attachment_link.description
Porzuć moralne wątpliwości - przed tobą nowa ścieżka kariery. Zostań królem medialnych fejków. Masz jeden cel i wiele możliwości: załóż stronę, zbuduj fałszywą wiarygodność i zdobądź grono internetowych wyznawców.

# data[].attributes.attachment_link.description
Przyporządkuj rodzaj dezinformacji do konkretnej treści :) Powodzenia!!!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jak to działa?

1. Poznaj kilka wskazówek, które pomogą Ci odróżniać fałszywe informacje od prawdziwych.

2. Sprawdź się! Wybierz kategorię tematyczną i zagraj w nasz quiz. Oceń co jest fake newsem na podstawie prawdziwych przykładów z internetu.

OK, GRAMY!

Poznaj nas!

Pomysł stworzenia aplikacji narodził się podczas hackathonu Edukaton, który odbył się w Warszawie 16 lutego 2018 r.

To wtedy zespół Stowarzyszenia Demagog w składzie: Gosia, Andrzej, Filip, Michał, Patryk i Rafał stworzył proste narzędzie edukacyjne, które zostało docenione przez jury i wyróżnione nagrodą główną. Po Edukatonie zespół Fajnie, że wiesz postanowił nadal rozwijać grę, aby jeszcze skuteczniej walczyć z fake news!

Więcej o nas

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o naszych działaniach w ramach walki z dezinformacją, zapraszamy na stronę Akademii Fact-Checkingu. Zachęcamy również do podzielenia się opinią o grze "Fajnie, że wiesz" wysyłając wiadomość na adres: [email protected]
Poznaj akademię

To jak, Gramy?

Zagraj w edukacyjną grę "Fajnie, że wiesz" i uodpornij się na fake newsy!

Tak, gramy!

Made with by

Powered by

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dowiedz się więcej jak je wyłączyć.

# data[].attributes.attachment_link.description
Coraz więcej słyszysz o fake newsach, ale nie wiesz jak się przed nimi bronić? Naucz się tego z naszą edukacyjną grą „Fajnie, że wiesz!”

# data[].attributes.headline
Wyniki badań - Jak można wystrzegać się dezinformacji?

# data[].attributes.subject
Wyniki badań - Jak można wystrzegać się dezinformacji?

# data[].attributes.headline
Ankieta - Dezinformacja jako pomoc w dzisiejszych czasach

# data[].attributes.subject
Ankieta - Dezinformacja jako pomoc w dzisiejszych czasach

# data[].attributes.headline
Ankieta - jak można wystrzegać się dezinformacji w dzisiejszych czasach?

# data[].attributes.subject
Ankieta - jak można wystrzegać się dezinformacji w dzisiejszych czasach?

# data[].attributes.attachment_link.title
DEMAGOG - fakty są najważniejsze! Weryfikujemy i kontrolujemy.

# data[].attributes.attachment_link.description
Jesteśmy pierwszą w Polsce organizacją fact-checkingową. Sprawdzamy wypowiedzi polityków. Walczymy z fake news. Edukujemy. #FactCheck

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
fot. Kayla Velasquez/ Unsplash

Termin fake news w ostatnich latach zrobił zawrotną karierę. Posługują się nim internauci, naukowcy, także prezydent USA Donald Trump. Lecz czy naprawdę wiemy, o czym mówimy?

To fake news!" - oświadczają politycy, gdy próbują zdyskredytować oskarżenia wobec siebie. W ostatnich latach termin rozpowszechnił się do tego stopnia, że odwracają się od niego nawet jego twórcy i dotychczasowi propagatorzy ¹. „Fake news to jednocześnie pusty slogan i poważne ostrzeżenie" - napisał redaktor serwisu BuzzFeed Craig Silverman.

Na potrzeby naszego raportu chcemy zdefiniować pojęcie fake news, by było użytecznym narzędziem w dyskusji o dezinformacji w świecie cyfrowym, jej przyczynach, rodzajach, efektach i kosztach.

CO TO JEST FAKE NEWS?

Przyjęliśmy roboczą definicję fake news, która uwypukla cztery cechy zjawiska.

To wiadomości lub propaganda oparte na dezinformacji, celowej lub nieintencjonalnej. Fake newsy mogą udawać prawdziwe informacje, artykuły w mediach lub nawet treści naukowe. Czasem pojawiają się jako tweety nieistniejących osób, memy internetowe lub teksty propagandowe. Łączy je to, że mają wprowadzić odbiorców w błąd. Mogą być rozpowszechniane od razu z tą intencją, ale często rozchodzą się też za pośrednictwem osób, które wierzą w ich treść.

Rozpowszechniane przez tradycyjne media drukowane i elektroniczne lub internetowe i media społecznościowe. To istotna cecha - przywykliśmy bowiem łączyć fake newsy z internetem i mediami społecznościowymi, a przecież fałszywe informacje wcześniej rozchodziły i nadal rozchodzą za pomocą mediów tradycyjnych. Paradoksalnie podanie fałszywej informacji w tradycyjnej gazecie lub telewizji wzmacnia ją wielokrotnie i roznosi się ona z powołaniem na to źródło.

Często pisane z intencją oszustwa, żeby zaszkodzić instytucji lub osobie, przynieść zyski polityczne lub finansowe. Ten element wskazuje na najczęstsze motywacje, którymi kierują się osoby lub instytucje tworzące i rozpowszechniające dezinformację.

Z sensacyjnymi, przesadzonymi lub fałszywymi nagłówkami, które mają przyciągnąć uwagę. Fake news żeruje na emocjach czy niskich instynktach, dlatego sensacyjne tytuły są jedną z jej podstawowych cech.

Powyższa definicja wskazuje, że mamy do czynienia z pojemnym pojęciem, obejmującym różne rodzaje treści, różne motywacje produkujących i rozpowszechniających treści ² oraz różne sposoby dystrybucji treści.

JAK UPORZĄDKOWAĆ POJĘCIE?

Skoro pojęcie obejmujące dezinformację w sieci jest zbyt szerokie, trzeba je wewnętrznie uporządkować. Dlatego wyróżniamy kilka podstawowych gatunków fake newsów, które mają swoje własne, odróżniające cechy.

Prawdopodobnie najczęściej spotykanym typem fake newsa jest clickbait, czyli nieuczciwe przyciąganie czytelników dla zysku. Podobne wiadomości każdy internauta zapewne napotyka wielokrotnie, choć nie zawsze to zauważa. Gdy rozpoczynaliśmy prace nad projektem, w internecie po raz kolejny rozchodziła się wiadomość o śmierci znanej amerykańskiej piosenkarki Tiny Turner ³. W różnych miejscach sieci wiadomość tę kliknęły miliony internautów, czym zwiększyły zasięg publikujących ją witryn.

Drugim głośnym przykładem fałszywych wiadomości jest wojna propagandowa z zagranicy, np. rosyjska dezinformacja. W USA wciąż trwa śledztwo dotyczące prób wpływu na wybory prezydenckie w 2016 roku, ale amerykańskie służby już w styczniu 2017 roku orzekły, że za działaniami w sieci stała Moskwa ⁴.

Polityczną dezinformację stosują też partie wewnątrz danego państwa, by zdyskredytować swoich oponentów. Fake newsy są również poważnym problemem dla przedsiębiorców. W sieci pojawia się biznesowa dezinformacja, która ma zaszkodzić firmom. Przykładowo w USA podczas dyskusji o problemie migracji rozeszła się w sieci informacja, że Starbucks oferował darmową kawę nie-legalnym imigrantom ⁵.

W końcu fake news to także dezinformacja tworzona jak wirus z intencją generalnej szkody bądź bezmyślne powtarzanie niesprawdzonych informacji.

Fake newsy można podzielić, korzystając z dwóch kryteriów łącznie: stosunku do prawdy oraz intencji tworzenia i rozpowszechniania. Z tego punktu widzenia możliwe są trzy rodzaje zaburzeń informacyjnych ⁶.

Mylne informacje (misinformation) to fałszywe wiadomości, które są rozpowszechniane bez złej intencji (np. publikowanie starych zdjęć jako aktualnych). Ta kategoria obejmuje fałszywe łączenie faktów (false connection), jeśli tytuł, ilustracje lub wyimki nie są zgodne z treścią tekstu; wprowadzającą w błąd treść (misleading content) lub wprowadzające w błąd użycie informacji.

Z drugiej strony, możliwe jest niegodziwe użycie informacji (mal-information), czyli udostępnianie prawdziwych informacji w celu dokonania szkody. W tej kategorii mieszczą się niektóre ataki (np. na konkurencyjnych polityków), niektóre przecieki (np. e-maile Hillary Clinton) czy część mowy nienawiści.

Jednak fake news w wąskim znaczeniu to przede wszystkim dezinformacja (disinformation) - fałszywe informacje stworzone i udostępniane przez osoby, które mają złe intencje. Dezinformacja także może mieć różny charakter:

sfabrykowana treść (fabricated content) - gdy nowa treść jest zupełnie fałszywa i stworzona, żeby oszukać odbiorcę i wyrządzić szkodę;

zmanipulowana treść (manipulated content) - kiedy prawdziwa informacja lub obraz są zniekształcone, żeby oszukać odbiorcę;

fałszywa treść (imposter content) - jeśli fałszywie powołuje się na prawdziwe źródła;

fałszywy kontekst (false context) - kiedy prawdziwa treść jest ulokowana w fałszywym kontekście.

Na koniec należy wspomnieć o satyrze lub parodii, które nie są zaliczane do dezinformacji. W ich wypadku nie ma bowiem intencji, żeby wprowadzić w błąd i dokonać szkody. Jednak zdarza się, że informacje satyryczne i parodie odbiorcy odczytują na poważnie. Wówczas tego rodzaju treść może być wykorzystana jako fake news.

JAK SIĘ ROZCHODZĄ, JAKIE PRZYNOSZĄ SZKODY?

Fake newsy są dystrybuowane na różne sposoby, a ich największym sprzymierzeńcem jest brak czasu, pośpiech, bezmyślne rozpowszechnianie informacji. Rozpowszechnianie ich ułatwiają również bańki w mediach społecznościowych ⁷. Użytkownicy często skupiają się w grupach o podobnych poglądach i następnie rozpowszechniają informacje, które ich w tych przekonaniach utwierdzają ⁸.

Ponadto rozpowszechnianiu fake newsów sprzyjają mechanizmy technologiczne (fabryki trolli, automatyczne profile, boty, sztuczna inteligencja)⁹. Ocenia się, że ok. 20 proc. tweetów w amerykańskiej kampanii prezydenckiej (prawdziwych lub fałszywych) było stworzonych automatycznie, co wskazuje na wagę zjawiska.

Znaczną skalę dezinformacji pokazuje kilka liczb z amerykańskiej kampanii prezydenckiej, która zapewne została najlepiej przebadana. 20 najpopularniejszych fake newsów z kampanii wywołało 8,7 mln reakcji na Facebooku (w tym 1 mln informacja, że papież Franciszek poparł Donalda Trumpa). Amerykańskie służby szacują, że w kampanii 2016 roku 200 rosyjskich kont docierało do 15 mln ludzi i wywołało 213 mln reakcji ¹⁰.

Dezinformacja może wyrządzić poważne szkody. Mogą mieć one charakter polityczny (wpływ na wyniki wyborów) ¹¹, biznesowy (fałszywe informacje o produktach i usługach przynoszą straty konkretnym firmom, całym branżom i rynkom) bądź osobisty (fałszywe oskarżenia, poniżanie).

Według analizy portalu BuzzFeed 20 najbardziej popularnych fake newsów z amerykańskiej kampanii w 2016 roku wywołało więcej reakcji na Facebooku (8,7 mln) niż 20 najbardziej popularnych tekstów z tradycyjnych mediów (8,3 mln) ¹². Jeśli chodzi o biznes, oszacowania szkód nie są zazwyczaj dostępne. Firmy lub instytucje trzymają je w tajemnicy, nie chcąc narazić się na kolejne ataki ¹³.

fot. Robin Worrall/ Unsplash

CO ROBIĆ?

Na to pytanie próbują odpowiedzieć naukowcy. Latem 2017 roku Pew Research Center i Elon University's Imagining the Internet Center przeprowadziły badanie, którym objęły ponad 1 tys. specjalistów od nowych technologii, naukowców, praktyków biznesu i analityków z całego świata ¹⁴.

Zadano im następujące pytania: „Wzrost liczby fake newsów i rozpowszechnianie fałszywych narracji przez ludzi i boty to wyzwanie dla wydawców i platform internetowych. Czy w ciągu najbliższych 10 lat pojawią się zaufane metody, które pozwolą na blokowanie nieprawdziwych treści, dzięki czemu rzetelne informacje przeważą w ekosystemie informacyjnym? Czy też jakość i prawdziwość informacji dostępnych online się pogorszy ze względu na rozpowszechnianie niesprawdzonych, a czasem nawet groźnych dla stabilności społeczeństw pomysłów?".

Opinie były spolaryzowane - 51 proc. badanych uznało, że w ciągu dekady sytuacja się nie poprawi, a 49 proc., iż jakość informacji będzie lepsza. Należy zaznaczyć, że badanie nie było przeprowadzone na próbie reprezentatywnej.

Wśród szczegółowych odpowiedzi na pytania dominowało pięć wątków. Duża część badanych uważała, że sytuacja w najbliższych latach się nie polepszy, bo fake newsy wykorzystują najniższe ludzkie instynkty. „Jakość informacji nie poprawi się w nadchodzących latach, ponieważ technologie nie są w stanie ulepszyć ludzkiej natury" - uważa Christian H. Huitema, były przewodniczący Internet Architecture Board. „Zbyt wiele grup interesów zyskuje władzę dzięki rozprzestrzenianiu nieprawdziwych lub mylących informacji. Kiedy dezinformacja jest wartością, będzie górą" - dopowiadał Scott Shamp, rektor Florida State University.

Według innych rozwój technologii wyprzedza ludzkie umysły i sposoby na powstrzymanie dezinformacji, więc sytuacja nie poprawi się. Z drugiej strony, część ekspertów właśnie w technologiach widzi szanse na zmianę. Ich zdaniem środowisko informacyjne się poprawi, ponieważ technologie umożliwią oznaczanie, filtrowanie i blokowanie dezinformacji, co pozwoli opinii publicznej oceniać prawdziwość treści publikowanych w internecie.

„Przynajmniej część społeczeństwa będzie ceniła wartościowe informacje i znajdzie sposób, żeby do nich docierać. Poza tym kręgiem królował będzie chaos" - stwierdził Alejandro Pisanty, profesor Narodowego Uniwersytetu Meksyku.

Co więc należy zrobić, by zmniejszyć rozprzestrzenianie fałszywych informacji? „Musimy doprowadzić do tego, żeby się to nie opłacało" - mówiła Amber Case, antropolog z Geoloqi. Zdaniem Adama Lella, analityka comScore, „jeśli utrzyma się silna presja w branży, to powstanie odpowiednia metodologia i dojdzie do postępu. Ina-czej mówiąc, jeśli będzie wola, znajdzie się sposób".

Część ekspertów twierdzi z kolei, że mamy do czynienia ze swoistego rodzaju „bólami wzrostowymi", a ludzie będą w stanie dostosować się do zmian wywołanych przez przełom technologiczny. „Jakość informacji się poprawi, bo ludzie nauczą się korzystać z serwisów opartych na nowych technologiach. Teraz naiwnie wierzą we wszystko, co przeczytają w mediach społecznościowych, tak jak kiedyś wierzyli w to, co mówiło się w telewizji. Ważne jest, jak reagują ludzie, a nie jakie są mechanizmy dystrybucji" - twierdzi Irene Wu z Uniwersytetu Georgetown.

W badaniu pojawiła się też duża liczba głosów o warunkowym charakterze. Część badanych uważa, że poprawa jest możliwa, ale wymaga dużego wysiłku. Zdaniem tych ekspertów i praktyków sama technologia nie może wygrać walki z dezinformacją. Społeczeństwa powinny finansować i wspierać tworzenie rzetelnych informacji. Zwiększenie odporności na dezinformację powinno stać się jednym z podstawowych celów edukacji.

„Rozprzestrzenianie się fake newsów to nie tylko problem botów, ale element większego zagadnienia: czy ludzie myślą krytycznie i mają umiejętności związane z czytaniem ze zrozumieniem. Powinna to być wskazówka dla naszych systemów edukacyjnych" - mówiła Karen Mossberger z Uniwersytetu Arizony ¹⁵.
PRZYPISY
¹⁾ https://www.buzzfeed.com/craigsilverman/i-helped-popularize-the-term-fake-news-and-now-i-cringe?utm_term=.yf9m9l9Q3#.qfB25R5Xp.

²⁾ W literaturze pisze się o ośmiu głównych motywacjach tworzenia fake newsów, tzw. 8 Ps: Poor Journalism, Parody, to Provoke or Punk, Passion, Partisanship, Profit, Political Influence or Power, and Propaganda.

³⁾ http://www.eska.pl/news/tina_turner_nie_zyje_-_czy_to_prawda/140566.

⁴⁾ „Assessing Russian Activities and Intentions in Recent US Elections". Office of the Director of National Intelligence. 6 stycznia 2017 roku.

⁵⁾ https://www.ft.com/content/afe1f902-82b6-11e7-94e2-c5b903247afd.

⁶⁾ C. Wardle, H. Derakhshan „Information Disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making", Council of Europe report DGI(2017)09 https://firstdraftnews.org/wp-content/uploads/2017/11/PREMS-162317-GBR-2018-Report-de%CC%81sinformation-1.pdf?x81066.

⁷⁾ K. Niklewicz, „Weeding Out Fake News. An Approach to Social Media Regulation", Martens Centre 2017, https://www.martenscentre.eu/sites/default/files/publication-files/mc-weeding_out_fake_news_v3_web.pdf.

⁸⁾ C. Wardle, H. Derakhshan (2017).

⁹⁾ https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2018/05/25/the-west-is-ill-prepared-for-the-wave-of-deep-fakes-that-artificial-intelligence-could-unleash/?utm_campaign=Brookings%20Brief&utm_source=hs_email&utm_medium=email&utm_content=63300653.

¹⁰⁾ C. Wardle, H. Derakhshan (2017).

¹¹⁾ K. Niklewicz (2017).

¹²⁾ https://www.buzzfeed.com/craigsilverman/viral-fake-election-news-outperformed-real-news-on-facebook?utm_term=.foLnl7lV3#.jfDp1R1ql.

¹³⁾ https://www.forbes.com/sites/kenrapoza/2017/02/26/can-fake-news-impact-the-stock-market/#46734ec42fac.

¹⁴⁾ http://www.pewinternet.org/2017/10/19/the-future-of-truth-and-misinformation-online/.

¹⁵⁾ http://www.pewinternet.org/2017/10/19/the-future-of-truth-and-misinformation-online/.

Łukasz Lipiński

# data[].attributes.attachment_link.description
W serwisie internetowym Press znajdziesz informacje dotyczące mediów w Polsce i na świecie. Dowiesz się o reklamie, marketingu, public relations i Internecie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Generator memów, twórz memy lub sprawdź inne memy otworzone z tym tłem.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Breaking News Generator - Today's top story... you! Or, whatever you want. Add your pic, write the headline and we'll go live to the scene. Sort of.

Your browser does not support HTML5 Canvas.

No images are saved to the servers of Break Your Own News.

By @JonathanEx. Find out more.

# data[].attributes.attachment_link.title
Break Your Own News - The Breaking News Generator

# data[].attributes.attachment_link.description
Today's top story... you! Or, whatever you want. Add your pic, write the headline and we'll go live to the scene. Sort of.

# data[].attributes.headline
Dopasuj pojęcia związane z dezinformacją

# data[].attributes.subject
Dopasuj pojęcia związane z dezinformacją

# data[].attributes.headline
Gra typu "5 sekund" - wymień trzy zawody

# data[].attributes.subject
Gra typu "5 sekund" - wymień trzy zawody

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wymień 3 zawody, w których często pracuje się w nocy, Wymień 3 zawody, które znajdziesz na planie filmowym, Wymień 3 zawody, które znajdziesz na basenie, Wymień trzy zawody, które zaczynają się na literę M, Wymień trzy zawody, które kończą się na literę K, Wymień trzy zawody, które zaczynają się na literę A, Wymień trzy zawody, które zaczynają się na literę P, Wymień trzy zawody, które wykonuje się na świeżym powietrzu, Wymień trzy zawody, które wymagają wysokich kompetencji cyfrowych, Wymień trzy zawody, w których często możliwa jest praca zdalna, Wymień trzy zawody, które pracują w niestandardowych godzinach, Wymień trzy zawody, w których przydają się języki obce, Wymień trzy zawody, na które będzie rosło zapotrzebowanie w kolejnych latach, Wymień trzy zawody, w których pracuje się z dziećmi, Wymień trzy zawody, w których wykorzystuje się wiedzę z geografii, Wymień trzy zawody związane z naprawianiem, Wymień trzy zawody, w których wykorzystuje się matematykę, Wymień trzy zawody, w których ma się kontakt ze starszymi osobami, Wymień trzy zawody, które można wykonywać jedynie po studiach, Wymień trzy zawody, które można wykonywać bez ukończenia studiów, Wymień trzy zawody, które wykonuje się w mieście, Wymień trzy zawody, które wykonuje się na wsi, Wymień trzy zawody, w których pracuje się w większości indywidualnie, Wymień trzy zawody, w których pracuje się fizycznie, Wymień trzy zawody, które mogą być pracą wakacyjną, Wymień trzy zawody, w których pracuje (jeszcze) niewiele kobiet, Wymień trzy zawody, w których pracuje (jeszcze) niewielu mężczyzn, Wymień trzy zawody związane z wodą, Wymień trzy zawody, w których roboty prawdopodobnie zastąpią ludzi w kolejnych 30 latach, Wymień trzy zawody, w których dużo się podróżuje, Wymień trzy zawody, w których trzeba nosić mundur, Wymień trzy zawody, w których pracuje się ze zwierzętami, Wymień trzy zawody, w których ważną umiejętnością jest pisanie, Wymień trzy zawody, w których ważna jest umiejętność pracy w grupie, Wymień trzy zawody, dzięki którym możesz czuć się bezpiecznie w mieście, Wymień trzy zawody związane ze sztuką, Wymień trzy zawody związane z ochroną środowiska, Wymień trzy zawody związane z roślinami, Wymień trzy zawody wykonywane w Twojej rodzinie, Wymień trzy zawody związane z projektowaniem, Wymień trzy zawody, w których trzeba mieć dużą odporność na stres, Wymień trzy zawody, w których trzeba m ieć dobry słuch, Wymień trzy zawody, w których trzeba mieć dobry wzrok, Wymień trzy zawody, w których cały czas poznaje się nowych ludzi, Wymień trzy zawody, w których trzeba często podejmować trudne decyzje, Wymień trzy zawody, w których przydaje się umiejętność improwizacji, Wymień trzy zawody z branży rozrywkowej, Wymień trzy zawody, które można wykonywać w organizacji pozarządowej, Wymień trzy zawody związane z pielęgnacją urody, Wymień trzy zawody, które można wykonywać w teatrze, Wymień trzy zawody, które wykonuje się na wysokości, Wymień trzy zawody, które można wykonywać w szkole, Wymień trzy zawody zaangażowane w powstawanie książki, Wymień trzy zawody, które można wykonywać na lotnisku, Wymień trzy zawody, które nie istniały 100 lat temu, Wymień trzy zawody, które można wykonywać w centrum handlowym, Wymień trzy zawody, które znajdziesz w muzeum, Wymień trzy zawody, które znajdziesz w hotelu, Wymień trzy zawody, które możesz znaleźć na stadionie piłkarskim, Wymień trzy zawody zaangażowane w budowę domu, Wymień trzy zawody (oprócz sportowca) związane ze sportem, Wymień trzy zawody związane z kosmosem, Wymień trzy zawody, w których ważna jest umiejętność słuchania drugiego człowieka, Wymień trzy zawody, w których ważne jest przestrzeganie procedur i wytycznych, Wymień trzy zawody związane z transportem ludzi lub towarów, Wymień trzy zawody, które znajdziesz w sądzie, Wymień trzy zawody, bez których Twoje codzienne życie byłoby ciężkie, Wymień trzy zawody, w których praca zdalna nie jest możliwa, Wymień trzy zawody związane z turystyką, Wymień trzy zawody medyczne oprócz lekarza, Wymień trzy zawody, w których przydaje się znajomość chemii, Wymień trzy zawody związane z pilnowaniem porządku, Wymień trzy zawody, które pracują w sektorze publicznym, Wymień trzy zawody, w których można liczyć na wysokie zarobki, Wymień trzy zawody związane z lasem, Wymień trzy zawody związane z finansami, Wymień trzy zawody, w których praca jest w większości siedząca, Wymień trzy zawody, które wymagają dużej siły fizycznej, Wymień trzy zawody, w których dużo się pracuje z dokumentami.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wymień 3 zawody, w których często pracuje się w nocy, Wymień 3 zawody, które znajdziesz na planie filmowym, Wymień 3 zawody, które znajdziesz na basenie, Wymień trzy zawody, które zaczynają się na literę M, Wymień trzy zawody, które kończą się na literę K, Wymień trzy zawody, które zaczynają się na

# data[].attributes.headline
Teoria i praktyka działań dezinformacyjnych

# data[].attributes.subject
Teoria i praktyka działań dezinformacyjnych

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Teoria i praktyka działań dezinformacyjnych
Autor: radca prawny Robert Nogacki, płk rez. dr inż. Krzysztof Surdyk
W dzisiejszej rzeczywistości politycznej i gospodarczej można wyraźnie zauważyć aktywne wykorzystanie różnych technologii dezinformacyjnych. Przede wszystkim dezinformacja stała się jedną z podstawowych technologii informacyjnych wykorzystywanych w tzw. wojnach informacyjnych, które z kolei wchodzą w skład coraz powszechniej wykorzystywanych w rozgrywkach między państwami wojen hybrydowych. W gospodarce technologie dezinformacyjne wykorzystywane są w konfrontacji zarówno pomiędzy pojedynczymi przedsiębiorstwami, jak i grupami finansowo przemysłowymi, a także ponadnarodowymi korporacjami, jak i państwami.
Pod pojęciem „dezinformacji" rozumieć można:

1. metodę maskowania polegającą na celowym rozpowszechnianiu fałszywych informacji o maskowanym obiekcie, jego strukturze i działaniach, a także na imitowaniu działań tego obiektu, zgodnie z tymi fałszywymi informacjami;

2. prowadzenie specjalnych operacji i działań mających na celu ukrycie tajemnic chronionych przed przeciwnikiem, a także wprowadzanie go w błąd w kwestiach związanych z określonymi problemami politycznymi, gospodarczymi, naukowymi, technicznymi, wojskowymi i innymi w celu skłonienia przeciwnika do podjęcia takich decyzji i działań, które byłyby korzystne dla strony wprowadzającej w błąd;

3. informacje, materiały i dokumenty zawierające dane mające na celu wprowadzenie kogokolwiek w błąd.

Allen Dulles w swojej książce „The Art of Intelligence" podaje podobną definicję tego terminu: „W wywiadzie pojęcie „dezinformacji" obejmuje szeroki zakres działań, w których jedno państwo próbuje wprowadzić w błąd inne (zwykle potencjalnego lub faktycznego przeciwnika), w odniesieniu do jego możliwości i zamiarów. Ta metoda jest najbardziej aktywnie stosowana podczas wojny lub w okresie poprzedzającym bezpośrednie działania wojenne, gdy głównym zadaniem dezinformacji jest wprowadzenie przeciwnika w błąd, w kwestii planów i zamiarów strony dezinformującej, jak np. odwrócenie sił obrony wroga od obszaru, gdzie planowany jest atak lub stworzenie wrażenia, że atak w ogóle nie jest planowany".

Tak więc operacja dezinformacyjna (OD) to zestaw powiązanych ze sobą zwodniczych działań, których wspólnym celem jest wprowadzanie w błąd przeciwnika.

Z operacją dezinformacyjną ściśle związane są następujące terminy:

Cel dezinformacji - celem dezinformacji jest decydent lub grupa społeczna, który(a) w wyniku działań dezinformacyjnych ma zostać wprowadzony(a) w błąd;

Legenda - przyjęta wersja dezinformowania przeciwnika w celu ukrycia swoich prawdziwych motywów działań i samych działań;

Legendowanie - dezinformowanie przeciwnika w celu ukrycia swoich prawdziwych motywów i kierunków działania;

Operator (ang. deweloper) - osoba, która opracowuje scenariusz zdarzeń mających wprowadzić w błąd. Twórcy wydarzeń dezinformacyjnych powinni mieć rozwiniętą wyobraźnię, ponieważ zdolność do przemyślenia i skutecznego oszustwa zależy bezpośrednio od kreatywnego potencjału, wykorzystywanego do rozwijania i zapewniania legendy operacji;

Aby właściwie przygotować operację dezinformacyjną (OD), specjaliści od działań dezinformacyjnych (operatorzy) muszą dysponować niezbędnymi danymi, w tym m.in. powinni znać:

główne zadanie dezinformacji, w każdym jego elemencie;

zadania poszczególnych oddziałów i filii przedsiębiorstwa i obszary odpowiedzialności każdej z nich;

inicjatywy gospodarcze przedsiębiorstwa;

zasady poufności i możliwość wykorzystania efektu zaskoczenia;

dane o możliwościach systemu wywiadowczego przedsiębiorstwa i jego przeciwnika (konkurenta), ich charakterystyki uwzględniające zasady przekazywania informacji oraz metodologie ich przetwarzania;

informacje o czynnikach psychologicznych i kulturowych mogących mieć wpływ na planowanie działań przeciwnika (konkurenta) i podejmowanie przez niego decyzji;

informacje o możliwościach przeciwnika w planowaniu i opracowywaniu środków dezinformacyjnych (zarówno formalnych, jak i nieformalnych).

Operacje dezinformacyjne mogą mieć charakter manipulacyjny. Ten rodzaj operacji ma na celu stworzenie w umyśle obiektu dezinformacji pożądanego poczucia rzeczywistości i nakłonienie go do wymaganych działań.

Ostatnią tezę można zilustrować historią z książki „Wielka porażka" autorstwa byłego angielskiego oficera wywiadu Tomplisona. W latach 90. XX w. wywiad brytyjski aktywnie rozpracowywał pewnego moskiewskiego dziennikarza. Oczekiwania rekrutacyjne MI6 były podsycane przez fakt, iż publikacje obiektu rozpracowania dotyczyły głównie tematów wojskowych i były bliskie informacjom z gryfem „ściśle tajne". Jednocześnie dziennikarza często widywano w towarzystwie ówczesnego Ministra Obrony Federacji Rosyjskiej Pavla Gracheva. W trakcie rozpracowania jeden z pracowników MI6 pod legendą prezesa angielskiej „firmy" zapoznał się z obiektem przez telefon i namówił go do przesyłania interesujących go informacji. Jednocześnie w moskiewskiej rezydenturze MI6 gromadzono informacje o charakterze obiektu rozpracowania, jego stylu życia i aspiracjach. Jednak zbliżenie z kandydatem na agenta szło bardzo opornie. Spowodowało to, że Brytyjczycy zdecydowali się zagrać va banque i zaprosić dziennikarza do Wielkiej Brytanii na decydującą rozmowę rekrutacyjną. Jednak dziennikarz, chociaż chętnie przyjmował zapłatę za swoje materiały, ciągle wynajdował powody do odwoływania lub odkładania wcześniej umówionych podróży za granicę. Po trzech miesiącach zwodzenia MI6 w końcu zdała sobie sprawę, że dziennikarz otwarcie z nich kpi, wymieniając pełnowartościowe funty za informacyjne bzdury, i możliwe, że robi to wspólnie ze swoimi mocodawcami z rosyjskiego kontrwywiadu. Wywiad brytyjski, po tym, jak na próżno stracił ponad 40 tys. funtów, został zmuszony do zamknięcia tej obiecującej początkowo kombinacji operacyjnej.

Aby operacja dezinformacji mogła zostać przeprowadzona skutecznie, musi być ściśle skorelowana z rzeczywistym stanem rzeczy i istniejącą realnie sytuacją. Poza tym operacja taka musi ideologicznie odpowiadać środowisku, w którym zostanie użyta. Nie może też obfitować w szczegóły. Musi natomiast być na tyle elastyczna, aby uwzględniać możliwość manewru, a nawet odwrotu od pierwotnych planów na wszystkich etapach jej realizacji. Sztuka dezinformacji polega na przekazywaniu wybranemu obiektowi informacji, które są bardzo zbliżone do prawdziwego stanu rzeczy, a jednocześnie zawierają element(y) wprowadzające go w błąd. Ilość elementów dezinformacyjnych zastosowanych w operacji, a także ich dobór merytoryczny zależy od psychologicznych cech obiektu ataku. Dezinformacja może polegać również na pewnej deformacji i/lub wzmocnieniu niektórych wybranych fragmentów istniejącego stanu rzeczy.

Jak mawiał dr Goebbels: „dezinformacji można użyć tylko wtedy, gdy kłamstwo jest trudne do rozpoznania i jeśli oszustwo dla większości widzów, słuchaczy i czytelników, wyraźnie nie koliduje z rzeczywistością. Ale jeśli późniejsze ujawnienie faktu dezinformacji, nie ma znaczenia, to kłamać należy z pełnym zaangażowaniem, bez względu na fakty i standardy moralne".

Według ekspertów w dziedzinie psychologii w celu skutecznego rozpowszechniania dezinformacji wykorzystywane są następujące defekty występujące stosunkowo powszechnie w postrzeganiu informacji przez człowieka.

Po pierwsze jest to selektywność ludzkiej percepcji. Widzimy tylko to, co możemy rozpoznać i co wynika z naszych wcześniejszych doświadczeń. Jest to automatyczna reakcja człowieka na znane słowa i zwroty, wynikająca z wcześniejszego doświadczenia, bez zadawania sobie trudu zrozumienia właściwego kontekstu informacji (tzw. pozycjonowanie informacji na podstawie zewnętrznych oznak, bez zrozumienia jej istoty).

Po drugie - brak zainteresowania informacją. Najgroźniejsza „dezinformacja" łatwo traci na znaczeniu, jeśli sam obiekt nie chce jej widzieć. Wielu ludzi, nawet zauważając pewne niedociągnięcia i błędy w otrzymanej informacji, zamiast na tej podstawie zrewidować swoją ocenę działań lub wydarzeń, woli znaleźć dla nich wytłumaczenie, niekiedy nawet irracjonalne. Sytuację taką można scharakteryzować słowami klasyka: „Ach, łatwo mnie oszukać, sam cieszę się, że mnie oszukano".

Po trzecie - wiara człowieka w autorytet innych osób. Każdy człowiek posiada grono znaczących dla niego osób, od których przyjmuje informacje na wiarę, z mniejszą dozą krytycyzmu.

Sposoby doprowadzenia dezinformacji do obiektu są następujące:

łańcuch prosty: „dezinformator - dezinformowany";

łańcuch pośredni: „dezinformator - translator - dezinformowany", przy czym w charakterze translatora wykorzystuje się ludzi istotnych dla obiektu dezinformacji, a także media, fikcyjne dokumenty itp.;

„szum informacyjny": technologia dezinformacji, której istota polega na tym, że jeśli nie ma możliwości ukrycia „niewygodnej" informacji, to dokonuje się jej dywersyfikacji, tj. stwarza się pewien zestaw wersji w równym stopniu prawdopodobnych, „potwierdzanych" specjalnie przygotowanymi faktami, półprawdami i fake'ami. Rozpowszechniając i utwierdzając te wersje w masowej świadomości poprzez zmieszanie różnorodnych opinii i faktów, doprowadzamy do sytuacji, w której „niewygodna prawda" zostaje „rozmyta" w natłoku różnych prawdopodobnych wersji i ginie w „szumie informacyjnym".

Najnowsze osiągnięcia nauki i techniki od zawsze wykorzystywane były w dezinformacji. Jednym z przykładów postępu (w swoim czasie) w rozwoju i doskonaleniu technologii dezinformacyjnych może być konferencja wywiadu wojskowego USA, która odbyła się w maju 1998 r. w Arlington (Washington D.C.), dotycząca coraz szerzej wykorzystywanego Internetu. Występujący podczas konferencji ekspert ds. Operacji Informacyjnych Departamentu Wojen Informacyjnych Agencji Wywiadu Obronnego (DIA) Stanów Zjednoczonych John Yurechko stwierdził m.in., że „amerykańskie agencje wywiadowcze aktywnie badają możliwości korzystania z Internetu w celu generowania i rozpowszechniania informacji zaprojektowanych w celu kształtowania opinii publicznej w najbardziej palących kwestiach politycznych". Z jego słów wynikało, że w ramach tzw. programu „zarządzania percepcją" (ang. perception management) amerykańska wspólnota wywiadowcza od dziesięcioleci wprowadza dezinformację w celu wywołania zmian politycznych, unikając bezpośredniej interwencji politycznej lub wojskowej w krajach, w których Stany Zjednoczone mają znaczące interesy. Yurechko zauważył, że „nowoczesne narzędzia programowe pozwalają manipulować zdjęciami i filmami, aby tworzyć zdjęcia wydarzeń i sytuacji, które nigdy nie miały miejsca i które mogą być dalej dystrybuowane przez Internet do innych krajów, w nadziei na wywołanie pożądanych reakcji. Na przykład służby wywiadowcze mogą próbować przekonać przywódcę kraju, że nadchodzi masowa inwazja, rozpowszechniając wideoklipy przedstawiające rozmieszczenie dużych sił zbrojnych w pobliżu granic jego kraju, znacznie przewyższających rzeczywiste". W ramach demonstracji Yurechko pokazał publiczności zdjęcie z 1938 r., przedstawiające Józefa Stalina w towarzystwie ówczesnego szefa NKWD Nikołaja Jeżowa. W innej wersji tego samego zdjęcia Jeżow został z niego usunięty, bez żadnych oznak jego obecności, za pomocą „technicznych środków retuszowania". Yurechko zauważył również, że dokładnie takie same techniki można zastosować w odniesieniu do filmów.

Zarządzanie i nadzór nad działaniami dezinformacyjnymi powinny być skoncentrowane w jednych rękach. Jest to konieczne, aby uniknąć niespójności w działaniach różnych działów podmiotu gospodarczego (korporacji) i przeprowadzić klarowną realizację planu, bez negatywnego wpływu indywidualnych działań na osiągnięcie wspólnego celu operacji.

Jako przykład możemy przytoczyć fragment wspomnianej już książki A. Dullesa, „The Art of Intelligence": „Kiedy radziecki dyplomata ściśle poufnie przekazuje informację swojemu koledze z neutralnego kraju, zwykle oczekuje, że dyplomata ten wkrótce uczestniczył będzie w kolacji z Anglikami i Amerykanami, którym bez skrupułów przekaże zasłyszaną nowość. Jednocześnie okazuje się, że ta „przypadkowa informacja" znajduje się w dyrektywie Ministerstwa Spraw Zagranicznych ZSRR. I kiedy w którymś z centrów wywiadowczych na Zachodzie zaczynamy analizować dyrektywę MSZ ZSRR, to okazuje się, że jej treść zasadniczo pokrywa się z tym, co powiedział przedstawiciel radziecki przy koktajlu, gdzieś w odległym o dziesięć tysięcy mil miejscu. Wydaje się, zatem, że uzyskany dokument (dyrektywa) znalazła potwierdzenie w źródle osobowym. W rzeczywistości Rosjanie działali w ramach zaplanowanej i skoordynowanej operacji politycznej dezinformacji".

Innym przykładem scentralizowanego zarządzania dezinformacją są działania Amerykanów podjęte natychmiast po tragicznych wydarzeniach z 11 września 2001 r. W Departamencie Obrony USA utworzono wówczas Biuro ds. Wpływu Strategicznego (ang. Office for Strategic Influence). Szefem Biura został mianowany generał brygady Simon Warden. W czasach rządów Reagana był on jednym z liderów programu SDI („wojen gwiezdnych"), którego polityczne znaczenie opierało się nie tyle na prawdziwych sukcesach w badaniach i rozwoju, ile na umiejętnej dezinformacji. Długoterminowe plany OSI obejmowały organizację skoordynowanych, aktywnych przedsięwzięć dezinformacyjnych w celu dostarczania „właściwych" informacji dziennikarzom, organizacjom publicznym i rządom obcych mocarstw, zarówno wrogich, jak i „przyjaznych". W tym celu OSI za 100 tys. dolarów miesięcznie zatrudniło firmę konsultingową Rendon Group z Waszyngtonu. Firma miała już wcześniejsze doświadczenie w realizacji takich przedsięwzięć. To ona w 1990 r. na prośbę CIA przeprowadziła kampanię propagandową na Bliskim Wschodzie, odsłaniając „irackie okrucieństwa w Kuwejcie". W lutym 2002 r. pod naciskiem amerykańskiej opinii publicznej Biuro zostało rozwiązane, co nie oznaczało jednak odrzucenia technologii dezinformacyjnych przez amerykańskie służby specjalne.

Operacja dezinformacyjna wymaga starannego wyboru czasu dla jej przeprowadzenia. Należy przewidzieć jej fazę przygotowawczą, niezbędną dla przeprowadzenia następujących zadań:

oceny możliwości systemu wywiadowczego (informacyjnego) przeciwnika (konkurenta) do gromadzenia, analizowania i przesyłania danych;

oceny reakcji decydenta oraz oznak wywiadowczych (reakcji) w obozie przeciwnika (konkurenta), wskazujących na działania, które są wynikiem podejmowanych przez niego decyzji.

Natomiast w procesie planowania operacji dezinformacyjnej należy wziąć pod uwagę:

czas niezbędny strukturom jednostki wywiadowczej (gospodarczej) na wdrożenie operacji;

czas potrzebny systemowi rozpoznawczemu (informacyjnemu) przeciwnika na zebranie, analizę i przekazanie dezinformacji decydentowi;

czas potrzebny przeciwnikowi na podjęcie i wdrożenie decyzji, będących wynikiem naszych działań dezinformacyjnych;

czas potrzebny przeciwnikom (oponentom) na wykonanie tych działań.

Po pierwsze, aby informacje przekazywane przeciwnikowi (konkurentowi) wydawały się wiarygodne i nie wykraczały poza działania, które strona przeciwna jest w stanie wykonać, konieczne jest ustalenie, co przeciwnik (konkurent) już wie w danej sprawie i jakiego rodzaju rozwoju wydarzeń się spodziewa.

Po drugie, należy stworzyć regularne kanały informacji zwrotnej, pozwalające uzyskać ocenę stopnia postrzegania i zaufania do „dezinformacji" przez przeciwnika oraz jej późniejszej korekty, jeśli u przeciwnika pojawiłyby się wątpliwości co do wiarygodności przekazywanych mu informacji. Można tego dokonać zarówno poprzez źródła wywiadowcze w obozie przeciwników, jak i poprzez ciągłe monitorowanie pośrednich oznak wywiadowczych (reakcji przeciwnika).

# data[].attributes.attachment_link.title
Teoria i praktyka działań dezinformacyjnych

# data[].attributes.attachment_link.description
Teoria i praktyka działań dezinformacyjnych Autor: radca prawny Robert Nogacki, płk rez. dr inż. Krzysztof Surdyk W dzisiejszej rzeczywistości politycznej i gospodarczej można wyraźnie zauważyć aktywne wykorzystanie różnych technologii dezinformacyjnych. Przede wszystkim dezinformacja stała się jedną z podstawowych technologii informacyjnych wykorzystywanych w tzw.

# data[].attributes.attachment_link.description
Fake News Polska. Plotki, manipulacje, miejskie legendy i zwykłe kłamstwa. Weryfikujemy wszystko. Prawda nigdy nie leży pośrodku.

# data[].attributes.attachment_link.title
Quizizz - The world's most engaging learning platform

# data[].attributes.attachment_link.description
Find and create gamified quizzes, lessons, presentations, and flashcards for students, employees, and everyone else. Get started for free!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Informacja jest powszechna w naszym życiu stykamy się z nią codziennie przeglądając wiadomości lub czytając gazetę. Jednak wbrew pozorom podanie ogólnej definicji czym jest informacja nie jest takie proste, a samych definicji wyjaśniających pojęcie informacja jest wiele.
Definicja informacji

Najogólniej mówiąc i łącząc kilka definicji informacje są to dane w różnej postaci (liczb, dźwięku, tekstu itp.), które zwiększają naszą wiedzę na dany temat np. w sprzedaży będzie to zwiększenie wiedzy o danym produkcie, w wydarzeniach sportowych widząc wynik zdobywamy informacje kto wygrał itp. Informacja jest zwykle produktem pracy biurowej.

Etapy obiegu informacji

Etapów obiegu informacji jest 8 i są one następujące:

1. zbieranie informacji;

2. rejestracja;

3. selekcja;

4. utrwalanie;

5. klasyfikowanie;

6. przetwarzanie;

7. przekazywanie;

8. przechowywanie.

1. Zbieranie informacji

Jest to po prostu zbieranie celowych informacji może prosto brzmi jednak nie jest to prosty proces.

2. Rejestrowanie informacji

Systemy rejestracji są następujące: dziennikowy i bezdziennikowy.

Dziennikowy system rejestracji
Polega na rejestracji każdego pisma w dzienniku korespondencyjnym, zawiera następujące kolumny np. data, data wpływu, krótka treść, nazwa jednostki, do której pismo zostało doręczone, nazwisko referenta. System ten obowiązuje przy korespondencji tajnej i poufnej. Można go także podzielić na jednodziennikowy i dwudziennikowy.

Bezdziennikowy system rejestracji
Zrywa z zasadą rejestrowania pojedynczych pism, a ogranicza rejestrowanie do poszczególnych spraw. Zatem odpowiedzialność za załatwienie sprawy ciąży na referencie. Wymaga to dokładnego ustalenia zadań i wysokiego poziomu przygotowania pracowników.

3. Selekcja informacji

Selekcja, czyli inaczej wybór z informacji szczegółowych potrzebnych na najmniejszych szczeblach informacji syntetycznych docierających do kierownictwa danej instytucji. Najprościej mówiąc selekcja jest to wybór informacji potrzebnych i wyeliminowanie nieprzydatnych lub chwilowe odstawienie mniej przydatnych.

4. Utrwalanie informacji

Kolejny etap to utrwalanie. Odbywa się poprzez zapis ręczny lub maszynowy. Uwielokrotnienie obecnie odbywa się techniką kserograficzną, czyli odbywa się dość szybko. Kiedyś odbywało się za pomocą kalkowania, powielania i zajmowało wiele czasu.

5. Klasyfikowanie informacji

Piąty etap to klasyfikowanie. Jest to jednolity rzeczowy akt lub akty powstające w czasie działalności danej instytucji. Oparty jest na systemie dziesiętnym. Wszystkie zagadnienia podzielone są na grupy. Każdą grupę zasadniczą dzieli się dodatkowo na grupy cząstkowe, dlatego jest to wykaz bardzo elastyczny.

6. Przetwarzanie informacji

Początkowo przetwarzanie danych, gdy jeszcze technologia nie była rozwinięta odbywało się ręcznie. Potem w wyniku rozwoju technologii do przetwarzania zastosowano maszyny małej oraz średniej mechanizacji. Natomiast w czasach współczesnych używa się komputerów, dzięki czemu czas przetwarzania informacji znacznie się skrócił.

7. Przekazywanie informacji

Przekazywanie informacji może odbywać się poprzez:

łączność organizacyjną, która polega na organizowaniu odpraw, posiedzeń, zebrań;

łączność telefoniczną odbywa się poprzez telefony, telefaksy i Internet;

łączność korespondencyjną.

8. Przechowywanie informacji

Ósmym i ostatnim elementem obiegu informacji jest przechowywanie. Etap ten nie dotyczy już bezpośrednio samej informacji, ale sposobu jej przechowywania. Do tego etapu zalicza się:

1. przechowywanie akt/informacji bieżących. Są to te akta, które otrzymuje referent do załatwienia lub oczekujące na załatwienie. Przechowuje się je u referenta.

2. przechowywanie akt dawnych. Tutaj z kolei można wyróżnić akta następujących kategorii:

akta kategorii "A" są to akta o trwałej wartości historycznej, które nigdy nie ulegają zniszczeniu innymi słowy są wieczne. Na początku przechowuje się je w instytucji, a po pewnym czasie przekazuje do właściwego archiwum państwowego. Jeśli chodzi o przedsiębiorstwa, dokumenty kategorii "A" stanowią najmniejszą część wszystkich dokumentów. Do takich dokumentów zalicza się między innymi sprawozdania finansowe, akty powstania przedsiębiorstw czy akt własności nieruchomości.

akta kategorii "B" są to materiały niearchiwalne o znaczeniu bardziej praktycznym, które po przechowywaniu przekazuje się na makulaturę, czyli w przeciwieństwie do aktów kategorii "A" nie są wieczne. Akty tej kategorii obejmują 3 grupy:

1. Bc - ta kategoria obejmuje dokumenty o krótkotrwałym znaczeniu i po wykorzystaniu tych dokumentów zazwyczaj po roku przekazywane są na makulaturę.

2. Bn - "n" oznacza cyfrę lub liczbę arabską, która wyznacza okres przechowywania akt. Do tej kategorii dokumentów należą np. dowody księgowe (B5), akta osobowe (B50), deklaracje podatkowe itp.

3. BEn - obejmuje dokumenty, które w określonym czasie zostają zweryfikowane przez eksperta archiwum państwowego. Na podstawie tej ekspertyzy dokonuje się ostatecznej kwalifikacji akt. Do tej kategorii zalicza się dokumenty, które wymagają ponownego sprawdzenia i zakwalifikowania do właściwej kategorii. Dzięki takiemu podziałowi można utrzymać porządek w dokumentach i usunąć dokumenty już nieprzydatne.

Etapy obiegu informacji umożliwiają w sposób zorganizowany przekazać informację do docelowej grupy ludzi lub indywidualnemu człowiekowi. Dlatego są bardzo ważnym, ale często niedocenianym procesem.

# data[].attributes.attachment_link.title
Informacja - definicja, etapy obiegu informacji

# data[].attributes.attachment_link.description
Informacja jest powszechna w naszym życiu stykamy się z nią codziennie przeglądając wiadomości lub czytając gazetę. Jednak wbrew pozorom podanie ogólnej definicji czym jest informacja nie jest takie proste, a samych definicji wyjaśniających pojęcie informacja jest wiele. Najogólniej mówiąc i łącząc kilka definicji informacje są to dane w różnej postaci (liczb, dźwięku, tekstu itp.), które zwiększają naszą wiedzę na dany temat np.