# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zbliża się rocznica Konstytucji 3 Maja 1791r. Poniżej kilka wierszy i pieśni o tym zdarzeniu.

„RADOSNY DZIEŃ" Józef Relidzyński

Dniu radości, dniu wesela!

Jak szeroki polski kraj,

Niechaj okrzyk w niebo strzela

Vivat! Vivat! Trzeci Maj!

Naród z królem, król z narodem

Odrodzenia ziścił sen ...

w upojeniu cudnem, młodem

niech nam dzień rozbłyska ten

Trzeci Maja! ... Wielki Boże!

dłonie bratnie złączmy wraz!

Cóż się oprze, któż nas zmoże?

Bóg nad nami! Polska w nas!

Zorza świta, dzień się rodzi -

Po wolności sięgnij raj!

W górę serca starzy, młodzi!

Vivat! Vivat! Trzeci Maj.

(za „Rocznice" Warszawa, 1932r.)

„Trzeci Maj (1791 - 1916)" Or-Ot

- Pamiętasz? Wtedy grały wszystkie dzwony,

A Ty, o Polsko, jak można królowa,

Słuchałaś pieśni gromowego słowa,

Duchem Narodu wzniesiona nad trony.

Od gór, od morza, od starych rubieży,

Bronionych szabel pradziadowskich graniem,

Husarskich skrzydeł uderzyło wianiem

I z krwawych mogił wionął szept pacierzy.

Królu z Narodem! Gdzież wyście nie biegli

Oczyma ducha? W jakich niebios wyże?

(A już golgockie ustawiano krzyże

I już kopano tym, co we krwi legli)...

Królu z Narodem! Wyście bili w słońce,

Jako te orły z herbowego znaku,

(A na dalekim, lodowym szlaku

Już kuć zaczęto kajdany dzwoniące)...

Sto lat minęło, a serce Polaka

Wciąż patrzy w błękit, dawnej szuka zorzy,

I w gniewnej dumie kopie szczęt obroży

I bojowego wygląda rumaka.

Sto lat minęło, a z grobu otchłani,

Gdzie leżą Ojców popróchniałe kości,

Duch Zmartwychwstania z Aniołem Miłości

Wieńczą Cię, Polsko, ziem królewskich Pani.

Na Małachowskich, Kołłątajów groby,

Do prochów drogich uświęconej urny,

Idź, o potomku, w prób godzinie chmurnej

I na purpurę, - szatę zmień żałoby.

Uderz o kamień sercem, a kamienie

Takim Ci głosem odpowiedzą dzwonu,

Iż się poczujesz spadkobiercą Tronu,

Który obejmie - Twoje pokolenie.

Jeżeli Tobie, o Polsko bolesna,

Dano koronę z Chrystusowych skroni,

Jeśli Ci wiosna nie kwitnęła wczesna,

Budząc krzyk Orła, dzwoniąc w tarcz Pogoni,

Jeżeliś wszystko wycierpiała Ninie

Na drodze ludów, w męce swej samotnej,

To za to teraz, w tej cudu godzinie,

Wynijdziesz w słońcu na swój Maj powrotny.

(Za Alicja Bełcikowska „Święto Trzeciego Maja", Warszawa, 1932r.)

„ŚLUBOWANIE" Józef Stemler

Rozwiń skrzydła, orle biały -

i koroną złotą świeć.

Do przeszłości Polski całej

w sercach naszych miłość wznieć!

Srebnopióry ptaku nasz,

Ty nam drogi w przyszłość wskaż;

Chrobrych myśli i Maja brzask -

wykuć czynem w Polski blask.

Rozwiń skrzydła, orle biały,

szybuj w niebo, w słońce leci ...

Wolny, silny, w pełni chwały,

siłę polskiej woli nieć!...

Ducha polski wciąż odradzać

O Boże, Ty mocy daj!

I ludzkości drogę wskazać ...

Tak ślubujem - w Trzeci Maj.

(za „Trzeci Maj - święto radości i ofiary", Wydawnictwo Macierzy Polskiej, Warszawa 1927r.)

# data[].attributes.attachment_link.description
Zbliża się rocznica Konstytucji 3 Maja 1791r. Poniżej kilka wierszy i pieśni o tym zdarzeniu. „RADOSNY DZIEŃ" Józef Relidzyński Dniu radości, dniu wesela! Jak szeroki polski kraj, Niechaj okrzyk w niebo strzela Vivat! Vivat! Trzeci Maj! Naród z królem, król z narodem Odrodzenia ziścił sen ...

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wiersze i wierszyki dla dzieci i młodzieży

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wiersze na Święto Konstytucji 3 Maja

Święto Konstytucji 3 Maja

Święto Konstytucji 3 Maja, jak wskazuje sama nazwa święta, przypada na majówkę, tj. na 3 maja. Jest to święto państwowe, ustawowo uznane za dzień wolny od pracy. Obchody związane ze świętem nawiązują do wydarzeń z 1791 r., kiedy to podpisano pierwszą w Europie i drugą na świecie konstytucję. Ustawę zasadniczą podpisał król Stanisław Poniatowski, który w tym czasie rządził Polską. Święto Konstytucji 3 Maja, zaraz po 11 listopada, jest jednym z najważniejszych świąt państwowych w naszym kraju. Święto upamiętnia dzień, kiedy w Polsce zaszły duże zmiany prawne dotyczące zarówno kwestii władzy w państwie, oświaty, religii itp.

Najważniejsze założenia konstytucji:

zniesienie wolnej elekcji,

zniesienie poddaństwa chłopów,

ustanowienie trójpodziału władzy,

zniesienie liberum veto.

Konstytucja 3 Maja - jak długo trwała?

Ustawa zasadnicza byłą ogromnym osiągnięciem i wprowadziła wiele korzystnych zmian dla narodu, mimo że obowiązywała tylko przez 14 miesięcy. Konstytucja miała swoich zwolenników i przeciwników i została podpisana w momencie, kiedy przeciwnicy podpisania ustawy nie wrócili jeszcze z urlopów.

Wiersze na 3 Maja

Prezentujemy zbiór wierszy z okazji uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Wierszyki przydadzą się podczas tworzenia inscenizacji szkolnych na tę okazję lub do recytacji wierszy patriotycznych. Zachęcamy do przejrzenia wierszyków.

***

Wanda Grodzieńska
Radosny dzień

Takiego maja,
ślicznego maja
nie było jeszcze!
Umył się rano
rosą poranną,
srebrzystym deszczem.
Potem się otarł
przędzą ze złota
w tęczę wplecioną,
włosów promienie
związał misternie
wstążką czerwoną.
Po słońca smużkach
na lekkich nóżkach
zbiegł z piosnką do nas,
fiołki, sasanki,
kaczeńców wianki
przyniósł w ramionach.

Zieleń i błękit,
trele piosenki
rozsypał szczodrze ...
Jakże z tym majem,
prześlicznym majem
było nam dobrze!

***

Michał Aret
Trzeci Maj

Maj - rocznica pięknych serc!
Maj - rocznica wielkich myśli,
Tym, co dawno przeminęli,
Hołd składają, ci co przeszli.
Choć przeminął dawno wiek,
Dawne hasła się zmieniły,
Orzeł począł nowy bieg.
Lecz z przeszłości czerpał siły.

***

„Trzeci Maj" - R. Suchodolski

„Naród z królem - król z Narodem równy każdy stan ,
Wolni wszyscy - wszyscy społem , kmieć , mieszczanin , pan..."
Tak głosiły sławne prawa, chlubny ojców czyn .

Tylko trzeba trwać nam w zgodzie od świtu - po noc !
Niechaj z wieży biją dzwony jak jest wielki kraj .
Niech na wszystkie głoszą strony : „Wiwat Trzeci Maj" !

***

„Hymn do miłości ojczyzny" I. Krasicki

***

„Witaj Majowa Jutrzenko"

Witaj majowa jutrzenko ,
Świeć naszej polskiej krainie ,
Ucieszymy cię piosenką ,
Która w całej Polsce słynie .
Witaj Maj , Trzeci Maj , u Polaków błogi raj ! ) x2

Nierząd braci naszych cisnął ,
Gnuśność w ręku króla spała ,
A wtem Trzeci Maj zabłysnął
I nasza Polska powstała .
Wiwat maj , piękny Maj , Wiwat wielki Kołłątaj ! ) x2

***

„Radosny dzień"
Takiego maja,
ślicznego maja
nie było jeszcze!
Umył się rano
rosą poranną,
srebrzystym deszczem.
Potem się otarł
przędzą ze złota
w tęczę wplecioną,
włosów promienie
związał misternie
wstążką czerwoną.
Po słońca smużkach
na lekkich nóżkach
zbiegł z piosnką do nas,
fiołki, sasanki,
kaczeńców wianki
przyniósł w ramionach.

Zieleń i błękit,
trele piosenki
rozsypał szczodrze ...
Jakże z tym majem,
prześlicznym majem
było nam dobrze!

***

Stanisław Aleksandrzak
„Rocznica"

***

# data[].attributes.attachment_link.title
Wiersze na Święto Konstytucji 3 Maja - wiersze.co.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Święto Konstytucji 3 Maja Święto Konstytucji 3 Maja, jak wskazuje sama nazwa święta, przypada na majówkę, tj. na 3 maja. Jest to święto państwowe, ustawowo uznane za dzień wolny od pracy. Obchody związane ze świętem nawiązują do wydarzeń z 1791 r., kiedy to podpisano pierwszą w Europie i drugą na świecie konstytucję.

# data[].attributes.headline
Upadek Polski - Konstytucja Trzeciego Maja - Rozbiory Rzeczpospolitej

# data[].attributes.subject
Upadek Polski - Konstytucja Trzeciego Maja - Rozbiory Rzeczpospolitej

# data[].attributes.body
Film opowiada o upadku I Rzeczpospolitej - Konstytucji Trzeciego Maja i rozbiorach.

# data[].attributes.attachment_link.title
Upadek Polski - Konstytucja Trzeciego Maja - Rozbiory Rzeczpospolitej

# data[].attributes.headline
Konstytucja - dlaczego jest tak ważna dla każdego z nas?

# data[].attributes.subject
Konstytucja - dlaczego jest tak ważna dla każdego z nas?

# data[].attributes.attachment_link.title
Konstytucja - dlaczego jest tak ważna dla każdego z nas?

# data[].attributes.headline
Konstytucja 3 Maja - najważniejsza z konstytucji

# data[].attributes.subject
Konstytucja 3 Maja - najważniejsza z konstytucji

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Fot. obrazu olejnego autorstwa Angelici Kauffmann. Źródło: BN Polona
Konstytucja 3 Maja kształtowała ustrój Rzeczypospolitej zaledwie przez kilkanaście miesięcy. Po jej upadku stała się niedoścignionym wzorem i symbolem marzeń o niezawisłości państwa i wolności jego obywateli.
Uchwalona 3 maja 1791 r. Ustawa Rządowa była ukoronowaniem panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego. Jej korzenie są jednak znacznie głębsze. Już od początku XVIII w. w Polsce powstawały rozmaite idee głębokich reform politycznych. Oświeceniowi pisarze polityczni, tacy jak Stanisław Dunin-Karwicki, Jan Stanisław Jabłonowski, Stanisław Leszczyński i Stanisław Konarski, krytykowali w swoich dziełach ustrój oparty na zasadzie liberum veto i słabości władzy wykonawczej oraz proponowali nowe sposoby sprawowania rządów w Rzeczpospolitej.

Odzyskiwanie niepodległości

„Naród polski w ostatnim stadium upadku" - tak pisał „Monitor", jedno z najbardziej wpływowych czasopism politycznych obozu reformatorskiego w 1763 r. Stan Rzeczpospolitej był rzeczywiście fatalny. Polska już od schyłku XVII w. nie była państwem suwerennym. W okresie rządów dynastii saskiej stała się ona protektoratem Rosji, która miała wieczyście gwarantować jej wolność i bezpieczeństwo. W rzeczywistości pod piękną frazeologią kryła się brutalna dominacja polityczna i chaos. W sposób szczególny fakt, że „Polska nierządem stoi", był widoczny pod koniec lat sześćdziesiątych, czyli okresie Konfederacji Barskiej.

I rozbiór Polski spowodował swoisty przełom w myśleniu o reformach państwa. Znany za sprawą gestu Tadeusza Rejtana Sejm rozbiorowy, poza wydaniem zgody na rozbiór, stworzył również Komisję Edukacji Narodowej. Nieprzypadkowo czterech najważniejszych twórców Konstytucji było związanych z Komisją. Ta i inne inicjatywy początków panowania Poniatowskiego, takie jak Szkoła Rycerska, stanowiły podstawę do starań o odzyskanie suwerenności przez Rzeczpospolitą. Sejm rozbiorowy na żądanie Rosji stworzył również Radę Nieustającą, będącą swoistą radą ministrów, której celem miało być ograniczenie władzy królewskiej i planów głębokich reform.

W drugiej połowie lat 80. sytuacja międzynarodowa zmieniła się na korzyść Rzeczypospolitej. Wybuch wojny rosyjsko-tureckiej i włączenie się do niej Austrii sprawiły, że król Stanisław August Poniatowski postanowił wykorzystać tę sytuację do wzmocnienia swojej władzy i niezależności od Katarzyny II. Droga do tego celu może wydawać się dość zaskakująca. Zwołany w 1788 r. Sejm miał zatwierdzić sojusz polsko-rosyjski i włączenie się do wojny z Turcją. Tymczasem wśród zgromadzonej na Sejmie szlachty zapanowało pragnienie zerwania związków w Rosją.

Pierwszym krokiem była likwidacja Rady Nieustającej. Skonfederowany Sejm, w którym niemożliwe było zastosowanie liberum veto, rozpoczął realizację reform. Już pod koniec 1788 r. uchwalono powiększenie armii z ok. 20 do 100 tys. żołnierzy. Pod koniec kolejnego roku ulicami Warszawy przeszła kilkutysięczna tzw. czarna procesja mieszczan, żądających zrównania w niektórych prawach ze szlachtą.

Zamach stanu?

Od grudnia 1790 r. w tajemnicy spotykali się najważniejsi przedstawiciele obozu reformatorskiego: Stanisław Małachowski, Hugo Kołłątaj, Julian Ursyn Niemcewicz, Ignacy Potocki i Tadeusz Matuszewicz. Z czasem ich liczba sięgnęła 60 osób cieszących się wsparciem króla. Podczas spotkań zastanawiano się nad kształtem reformy, m.in. analizując konstytucję amerykańską i prace francuskiego Zgromadzenia Narodowego.

Ich działania przyspieszyło pogorszenie się sytuacji międzynarodowej. Przegłosowanie ustawy zmieniającej ustrój zaplanowano na okres tuż po Wielkanocy, gdy większość posłów wciąż przebywała w swoich oddalonych często o setki kilometrów dworach. 2 maja 1791 r. w Pałacu Radziwiłłowskim (obecnym prezydenckim) odczytano projekt ustawy. Tego samego dnia w domu ambasadora Rosji obradowali przeciwnicy reform.

Rankiem 3 maja 1791 r. po otwarciu obrad sejmowych odczytano odpowiednio dobrane depesze dyplomatyczne wskazujące, że Polsce grozi kolejny rozbiór. Ignacy Potocki zwrócił się do króla: „abyś nam odkrył widoki swoje ku ratowaniu ojczyzny". Poniatowski odparł, że jest nim uchwalenie wielkiej reformy. Natychmiast przegłosowano uchwalenie Ustawy Rządowej. Król zaprzysiągł konstytucję: „Przysięgłem Bogu, żałować tego nie będę".

W tym samym czasie przed Zamkiem Królewskim obstawionym przez dowodzone przez księcia Józefa Poniatowskiego oddziały garnizonu warszawskiego gromadził się rozentuzjazmowany tłum. Wśród niego wieczorem do pobliskiej katedry św. Jana przeszli posłowie na czele z marszałkiem Stanisławem Małachowskim, aby zaprzysiąc nową ustawę. Król do katedry z uwagi na bezpieczeństwo udał się łączącym ją z Zamkiem bezpośrednim przejściem.

Jedenaście artykułów Konstytucji wprowadzało trójpodział władzy, monarchię dziedziczną, opiekę prawną nad chłopami i mieszczaństwem oraz znosiło liberum veto. Sejm miał być zwoływany co dwa lata; po upływie ćwierć wieku - czyli w 1819 r. - Sejm nadzwyczajny miał zmienić Konstytucję.

Upadek i legenda

Rok po uchwaleniu Konstytucji Sejm Wielki wciąż obradował, uchwalając kolejne ustawy budujące nowy ustrój. 3 maja 1792 r. król w sąsiedztwie Łazienek wmurował kamień węgielny pod budowę Świątyni Opatrzności Bożej, mającej być wotum za uchwalenie Konstytucji. W trakcie uroczystości rozszalała się wichura, co przyjęto za złą wróżbę. W tym samym czasie na kresach Rzeczypospolitej w miasteczku Targowica zbierali się magnaci dążący wraz z Katarzyną II do obalenia nowego ustroju. Kilka miesięcy później przejęli władzę, unieważniając większość ustaw Sejmu Wielkiego. Był to zarazem moment rozpoczynający ostateczny upadek Rzeczpospolitej.

Konstytucja stanowiła symbol dążenia do odrodzenia narodowego przez cały okres zaborów. Odniesienia do Konstytucji 3 Maja znajdowały się w Konstytucji Księstwa Warszawskiego. W 1815 r. nadając Konstytucję Królestwu Polskiemu sam car Aleksander I sugerował, że odwołuje się do ustawy z 3 maja 1791 r.

Wraz z odchodzeniem w przeszłość świadków epoki Konstytucja stawała się mitem dla żyjących pod zaborami. W 32. rocznicę jej uchwalenia piętnastoletni uczeń gimnazjum wileńskiego napisał na tablicy „Vivat Konstytucja 3 maja!". Jego koledzy dopisali niżej: „Jak słodkie wspomnienie dla nas rodaków, lecz nie masz kto by się o nią upomniał". To wydarzenie było początkiem prześladowań wileńskiej młodzieży.

Dziewiętnastowieczne poglądy na Konstytucję streścić można słowami jednego z działaczy emigracji po powstaniu listopadowym Janusza Woronicza: „Ustawa 3 maja nie zdołała odwrócić już rozbiorów, uratować niepodległości narodu, uratowała go wszakże pod względem wewnętrznej naprawy, uratowała od wiecznej zakały. Z zapałem powitał ją cały naród i po dziś dzień jest ona jedynym węzłem rozszarpanej Polski".

Michał Szukała (PAP)

szuk/ ls/ gma/

# data[].attributes.attachment_link.title
Konstytucja 3 Maja - najważniejsza z konstytucji

# data[].attributes.attachment_link.description
Fot. obrazu olejnego autorstwa Angelici Kauffmann. Źródło: BN Polona Konstytucja 3 Maja kształtowała ustrój Rzeczypospolitej zaledwie przez kilkanaście miesięcy. Po jej upadku stała się niedoścignionym wzorem i symbolem marzeń o niezawisłości państwa i wolności jego obywateli. Uchwalona 3 maja 1791 r. Ustawa Rządowa była ukoronowaniem panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
- uchwalona została 3 maja 1791 roku. Konstytucja 3 maja regulowała prawo RON, wprowadzając ład do zanarchizowanych rządów magnaterii.

Autorami Konstytucji 3 maja byli Król Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki i Hugo Kołłątaj. Nie obeszło się bez przeszkód podczas obrad w trakcie których uchwalono Konstytucję. W czasie obrad Sejmu Czteroletniego wielu posłów, pracujących na zlecenie państw ościennych (Rosji, Prus czy Austrii) , sprzeciwiało się powołaniu ustawy zasadniczej. Okazja nadarzyła się 3 Maja 1791 roku, wówczas wielu przeciwników konstytucji nie powróciło jeszcze z Wielkanocnego urlopu. Po siedmiogodzinnych obradach Sejm zatwierdził konstytucję, a król Stanisław August Poniatowski ją podpisał. Twórcy Konstytucji 3 Maja określili ją jako „ostatnią wolę i testament gasnącej Ojczyzny".

Konstytucja 3 Maja -najważniejsze zmiany w prawie.

Konstytucja wprowadzała trójpodział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Ograniczała immunitety prawne oraz przywileje szlachty zagrodowej, tak zwanej gołoty. Celem ograniczeń względem szlachty było zapobieżenie możliwości przekupstwa, biednego szlachcica przez agentów obcego państwa. Konstytucja potwierdzała też przywileje mieszczańskie nadane w akcie prawnym z 18 kwietnia 1791 roku. Według tego aktu, mieszczanie mieli prawo do bezpieczeństwa osobistego, posiadania majątków ziemskich, prawo zajmowania stanowisk oficerskich i stanowisk w administracji publicznej a także prawo nabywania szlachectwa. Miasta miały prawo do wysłania na Sejm 24 plenipotentów jako swoich przedstawicieli, którzy mieli głos w sprawach dotyczących miast. Akt ten obejmował pospólstwo opieką prawa i administracji rządowej.

Konstytucja 3 maja znosiła takie „narzędzia władzy szlacheckiej" jak liberum veto, konfederacje, sejm skonfederowany oraz ograniczała prawa sejmików ziemskich. W dniu ustanowienia Konstytucji 3 maja przestaje istnieć Rzeczpospolita Obojga Narodów a w jej miejsce zostaje powołana Rzeczpospolita Polska. Zniesiona zostaje też wolna elekcja, która w wieku XVIII w ogóle się nie sprawdziła, jej miejsce zastępuje władza dziedziczna, którą po śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego miał przejąć władca z dynastii Wettynów. Aby czuwać nad bezpieczeństwem wprowadzono stałą armię, której liczebność miała sięgać 100 tysięcy żołnierzy, oraz ustanowiono podatki w wysokości 10% dla szlachty i 20% dla duchowieństwa - gołota, mieszczanie i chłopi byli zwolnieni z płacenia podatku. Katolicyzm został uznany za religię panującą, jednocześnie zapewniono swobodę wyznań, choć apostazja wciąż była uznawana za przestępstwo. Aby Konstytucja była zawsze aktualna co 25 lat miał się zbierać Sejm Konstytucyjny, który miałby prawo zmienić zapisy w konstytucji.

Uchwalenie Konstytucji 3 maja - obraz Jana Matejki, 1891

Konstytucja 3 maja - trójpodział władzy

Władzę ustawodawczą posiadał dwuizbowy parlament. W skład parlamentu wchodziła Izba Poselska na którą składało się 204 posłów (szlachta ziemiańska) oraz 24 plenipotentów reprezentujących miasta królewskie. Oraz Izba Senacka (132 członków), w której mogli zasiadać, senatorowi, wojewodzie, kasztelani, ministrowie oraz biskupi.

Władzę wykonawczą posiadała rada królewska w skład której wchodzili Król jako przewodniczący, pięciu ministrów, prymas Polski (jako przewodniczący Komisji Edukacji Narodowej), oraz bez prawa głosu następca tronu, marszałek sejmu i dwóch sekretarzy. Ministrowie choć byli powołani przez Króla odpowiadali przed sejmem. Konstytucja 3 maja wprowadzała pięciu ministrów - ministra policji, ministra pieczęci (spraw wewnętrznych), ministra pieczęci spraw zagranicznych, ministra belli (wojny) i ministra skarbu. Akty prawne wydawane przez króla, wymagały kontrasygnaty ministra. Utrzymano zasadę mówiącą ,że król „nic sam przez się nie czyniący, za nic w odpowiedzi narodowi być nie może".

Obalenie Konstytucji 3 Maja i Konfederacja Targowicka

Konstytucja 3 maja przetrwała czternaście miesięcy, prawa jego wprowadzała do zdemoralizowanej przez przywileje Rzeczpospolitej, były nie do zaakceptowania przez warstwę magnacką. To oni obok szlachty zagrodowej stracili najwięcej. Z dniem kiedy tzw gołota, została odsunięta od władzy państwowej, magnateria często na zlecenie agentów pruskich czy rosyjskich nie mogła kupczyć ustawami, czy zgłaszać liberum veto ustami przekupionych posłów. W dniu 27 kwietnia 1792 roku w Petersburgu zawiązała się konfederacja później nazwana targowicką. Należeli do niej Szczęsny Potocki, Ksawery Branicki i Seweryn Rzewuski. Na ich „prośbę" połączone siły targowiczan 20 tysięcy i armii rosyjskiej w liczbie 97 tysięcy wkroczyły do Polski. Król zdołał wystawić tylko 37 tysięczną armię składającą się z rekrutów. Mimo kilku wygrany bitew , kiedy wojska rosyjskie dotarły pod Warszawę, król zdecydował się na kapitulację i przyłączenie do targowiczan. Armia polska poszła w rozsypkę a sen o wolności umarł na kolejny wiek.

Święto Narodowe Konstytucji 3 maja

Święto Konstytucji 3 maja obchodzono do ostatniego rozbioru. Świętowanie 3 Maja było zakazane we wszystkich zaborach, dopiero po I WŚ kiedy Polska odzyskała niepodległość Święto Konstytucji 3 maja zostało wznowione. Podczas II WŚ w czasie okupacji niemieckiej i radzieckiej Święto zostało zdelegalizowane. Dopiero w 1981 roku władza ludowa zezwoliła na obchody 3-majowe. Od 1989 roku Święto Konstytucji 3 maja - znów jest świętem narodowym a od 2007 roku obchodzone jest również na Litwie.

Konstytucji 3 maja - ciekawostki
Uwaga! Poniższe ciekawostki, mogą nie odpowiadać współczesnemu kluczowi edukacji narodowej. Używasz ich na własną odpowiedzialność.

twórcą Konstytucji 3 maja był wolnomularz Hugo Kołłątaj

co trzeci sygnatariusz Konstytucji 3 maja należała do lóż wolnomularskich - byli to Król Stanisław August Poniatowski, marszałek Sejmu Czteroletniego Ignacy Potocki, marszałek Konfederacji Litewskiej Kazimierz Nestor Sapieha, Prymas Michał Poniatowski

Konstytucja 3 maja została napisana w krótkim czasie i zbiegła się z Rewolucją Francuską również przygotowaną przez wolnomularzy. Istnieje podejrzenie, że Królestwo Polskiego zostało poświęcone aby uratować Republikę.

Konstytucja 3 maja oddawała na wieczność tron polski, niemieckiej dynastii Wettynów, z której każdy następca tronu począwszy od Augusta II Mocnego, był masonem.

Konstytucja wprowadzała kazus majątkowy, odbierając tym samym prawo do głosu biednej ale konserwatywnej szlachcie.

zapis o katolicyzmie jako religii panującej, miał jedynie uciszyć tą część posłów, która do lóż masońskich nie należała. Wolnomularze nie zamierzali respektować tego prawa. Wszak za przynależność do lóż masońskich groziła ekskomunika.

Sygnatariusze Konstytucji 3 maja, którzy byli wolnomularzami, w krótkim czasie przyłączyli się do Konfederacji Targowickiej, założonej przez innego wolnomularza Stanisława Szczęsnego Potockiego, który stanął na czele przewrotu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Konstytucja 3 maja 1791 r. - skutki, ciekawostki, najważniejsze informacje

# data[].attributes.attachment_link.description
Konstytucja 3 Maja - uchwalona została 3 maja 1791 roku. Konstytucja 3 Maja regulowała prawo Rzeczpospilitej Obojga Narodów, wprowadzając ład do zanarchizowanych rządów magnaterii i szlachty. Autorami Konstytucji 3 Maja byli Król Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki i Hugo Kołłątaj. Nie obeszło się bez przeszkód podczas uchwalania Konstytucji.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
pierwsza w Europie, druga w świecie (po Konstytucji Stanów Zjednoczonych) ustawa zasadnicza, uchwalona w atmosferze zamachu stanu 3 V 1791 przez Sejm Czteroletni;

jej projekt powstał dzięki współdziałaniu od końca 1790 Stanisława Augusta Poniatowskiego ze stronnictwem patriotycznym, skupiającym znaczną liczbę posłów na sejm; ze stronnictwem była związana część dawnej antykrólewskiej opozycji magnackiej, kierownictwo sejmu (marszałek S. Małachowski) oraz H. Kołłątaj uchodzący za przywódcę obozu radykalnego. Konstytucja była zatem dziełem głównie króla, I. Potockiego, S. Piattolego i H. Kołłątaja. Ustawę z 3 maja poprzedziły 2 ustawy z tegoż roku, uznane za integralną część Konstytucji: z 24 III, o reorganizacji sejmików, i z 18 IV, o sprawach mieszczan i ustroju miast. Konstytucja pozostawiła ustrój stanowy, osłabiła pozycję magnaterii; usunięto z sejmików szlachtę gołotę; feudalny cenzus szlacheckiego urodzenia został ograniczony w prawie wyborczym przez dodanie burżuazyjnego cenzusu - posiadania. Mieszczaństwu umożliwiono nobilitację, m.in. z tytułu nabycia majątków ziemskich i zasług dla kraju; ogółowi mieszczan w miastach królewskich, ogłoszonych jako „wolne", zapewniono wolności osobiste, prawo sprawowania urzędów i in.; potwierdzono opiekę władzy państwowej nad Żydami. Najmniej zmian wprowadzono w położeniu chłopów, utrzymano poddaństwo, wolność osobistą otrzymali tylko przybysze z zagranicy; na ogół chłopów rozciągnięto „opiekę prawa i rządu krajowego". Konstytucja zniosła podział na Koronę i Litwę; naczelnym organem władzy pozostał sejm, któremu zapewniono pełnię władzy ustawodawczej, prawo stanowienia budżetu i podatków, daleko idącą kontrolę rządu; miał być złożony z 204 posłów, wybieranych na sejmikach przez szlachtę posesjonatów, oraz 24 tzw. plenipotentów miast, z ograniczonym głosem doradczym; zmniejszono rolę senatu; zniesiono liberum veto i zakazano konfederacji. Wprowadzono zasadę dziedziczenia tronu (w saskiej dynastii Wettinów) i osobistej odpowiedzialności monarchy. Wzmocnieniu uległ rząd (z królem jako przewodniczącym Straży Praw na czele) oraz administracja; akty królewskie wymagały podpisu jednego z ministrów; ministrowie mieli odpowiadać za naruszenie prawa przed sądem sejmowym, a za kierunek polityki rządu - przed królem i sejmem; pod zwierzchnictwem króla i Straży Praw pozostawały komisje wielkie (ministerstwa): edukacji, policji, skarbu i wojska; zarząd krajem powierzono w terenie komisjom porządkowym cywilno-wojskowym. Konstytucja poczyniła też pewne zmiany w sądownictwie szlacheckim i miejskim. W zamierzeniu części jej twórców stanowiła punkt wyjścia dalszych przemian ekonomiczno-społecznych i politycznych. Obalona w połowie 1792 wskutek działalności konfederacji targowickiej i przegranej wojny z Rosją.

# data[].attributes.attachment_link.title
Konstytucja 3 maja - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy

# data[].attributes.attachment_link.description
pierwsza w Europie, druga w świecie (po Konstytucji Stanów Zjednoczonych) ustawa zasadnicza, uchwalona w atmosferze zamachu stanu 3 V 1791 przez Sejm Czteroletni; jej projekt powstał dzięki współdziałaniu od końca 1790 Stanisława Augusta Poniatowskiego ze stronnictwem patriotycznym, skupiającym znaczną liczbę posłów na sejm; ze stronnictwem była związana część dawnej antykrólewskiej opozycji magnackiej, kierownictwo sejmu (marszałek S.

# data[].attributes.headline
3 maja 1791 roku - Sejm Czteroletni uchwalił Konstytucję 3 Maja

# data[].attributes.subject
3 maja 1791 roku - Sejm Czteroletni uchwalił Konstytucję 3 Maja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Karta tytułowa Konstytucji 3 maja, drukarnia Michała Grölla, Warszawa 1791 r., źródło: Wikimedia Commons.

Jan Matejko, „Konstytucja 3 Maja 1791 roku", 1891 r., ze zbiorów Zamku Królewskiego w Warszawie, źródło: Wikimedia Commons.

TERMIN piątek, 3 maja 2019

„W imię Boga w Trójcy Świętej jedynego (...) Uznając, iż los nas wszystkich od ugruntowania

i wydoskonalenia konstytucyi narodowej jedynie zawisł,

długim doświadczeniem poznawszy zadawnione rządu naszego wady,

a chcąc korzystać z pory, w jakiej się Europa znajduje,

i z tej dogorywającej chwili, która nas samym sobie wróciła,

wolni od hańbiących obcej przemocy nakazów,

ceniąc drożej nad życie, nad szczęśliwość osobistą egzystencyją polityczną,

niepodległość zewnętrzną i wolność wewnętrzną narodu, którego los w ręce nasze jest powierzony,

chcąc oraz na błogosławieństwo, na wdzięczność współczesnych

i przyszłych pokoleń zasłużyć, mimo przeszkód, które w nas namiętności sprawować mogą,

dla dobra powszechnego, dla ugruntowania wolności,

dla ocalenia ojczyzny naszej {i jej granic}c,

z największą stałością ducha niniejszą Konstytucyję uchwalamy

i tę całkowicie za świętą, za niewzruszoną deklarujemy, dopóki by naród w czasie prawem przepisanym,

wyraźną wolą swoją nie uznał potrzeby odmienienia w niej jakiego artykułu".

Preambuła Konstytucji 3 maja, fragment

„W szlacheckiej republice, kraju niewoli dla pozostałych ludzi, wolność zwrócona została wszystkim i prawa polityczne przyznane mieszkańcom miast. Dokonało się to bez rozlewu krwi, bez użycia przemocy. Nie pojawił się ani jeden żołnierz, a lud nie był uzbrojony" - pisał 22 maja 1791 roku francuski „Le Moniteur" o polskiej Ustawie Rządowej z 3 maja 1791 roku.

Do uchwalenia Konstytucji doszło w okresie niezwykle trudnym dla Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Polska była wówczas pod protektoratem Rosji, która pod pretekstem zapewnienia wolności i bezpieczeństwa, narzuciła naszej Ojczyźnie dominację polityczną. W kraju panowały ponadto nastroje antyszlacheckie - mocno krytykowano liberum veto oraz słabość władzy wykonawczej, sprawowanej przez Stanisława Augusta Poniatowskiego.

228 lat temu, 3 maja 1791 roku, Sejm Czteroletni uchwalił Konstytucję 3 Maja - pierwszą w Europie, drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787 roku) ustawę zasadniczą. Zdaniem jej dwóch współautorów, Ignacego Potockiego i Hugona Kołłątaja, była „ostatnią wolą i testamentem gasnącej Ojczyzny". Znaczenie Konstytucji 3 Maja zarówno dla Polski, jak i rozwoju ustroju demokratycznego w ogóle, upamiętnia Święto Narodowe Trzeciego Maja.

Momentem, który zadecydował o podjęciu próby ratowania sytuacji w kraju był wybuch wojny rosyjsko-tureckiej w 1787 roku. Wykorzystano chwilowe przerzucenie sił armii rosyjskiej na terytorium walk z Imperium Osmańskim i rozpoczęto starania o uniezależnienie się od carycy Katarzyny II. W 1788 roku zwołano Sejm Wielki z marszałkiem Stanisławem Małachowskim na czele, który w pierwszym rzędzie zniósł Radę Nieustającą (powołaną przez Sejm Rozbiorowy i zależną od Rosji) oraz powiększył armię. Głównym dziełem Sejmu Wielkiego było jednak uchwalenie Konstytucji 3 Maja.

„Można bez przesady powiedzieć, że w Polsce w ubiegłym roku w jednym dniu narodził się naród wolnych ludzi. Widzieliśmy tam rewolucję rządową, korzystną dla narodu, planowaną, ogłoszoną i wprowadzoną w życie przez króla" - pisał bostoński organ „Columbia Centinel" w 1792 roku.

Konstytucja 3 Maja wprowadzała trójpodział władzy, zwiększała uprawnienia mieszczan, zapowiadała poprawę warunków życia chłopów, likwidowała konfederacje i liberum veto, ograniczała prawa polityczne gołoty szlacheckiej. Ustawa zasadnicza zmieniała także ustrój w Rzeczypospolitej z monarchii parlamentarnej na monarchię konstytucyjną, wprowadzała również dziedziczność tronu - ustalono, że po śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego, dziedzicznym królem Polski zostanie elektor saski Fryderyk August, wnuk Augusta III.

Obrady Sejmu Wielkiego trwały do 29 maja 1792 roku. Konstytucja została obalona przez konfederację targowicką i zbrojną interwencję Rosji, która po zwycięstwie nad Turcją mogła w końcu przerzucić siły na teren Rzeczypospolitej. Rozstrzygnięcia wojny w obronie Konstytucji 3 Maja (wojna polsko-rosyjska 1792 roku) doprowadziły ostatecznie do obalenia Ustawy Rządowej z 3 maja 1791 roku. O wpływie polskiej Konstytucji na społeczeństwo europejskie niech świadczy komentarz opublikowany w trakcie polsko-rosyjskich walk na łamach angielskiego „Timesa":

„W naszym przekonaniu każdy kraj ma prawo do własnego ustawodawstwa. Rewolucja w Polsce dokonała się przy niemal jednomyślnym poparciu narodu i wierzymy, że będzie on miał dość siły, by ją obronić przed każdym despotą, który chciałby zaatakować jej zasady".

Konstytucja 3 Maja utraciła moc 23 listopada 1793 roku. Walki z Rosją zakończyły się II rozbiorem Polski. Przez 123 lata niewoli Ustawa Rządowa z 3 maja 1791 roku istniała w świadomości Polaków jako symbol walki o niepodległość.

Konstytucja 3 Maja wprowadzała trójpodział władzy, zwiększała uprawnienia mieszczan, zapowiadała poprawę warunków życia chłopów, likwidowała konfederacje i liberum veto, ograniczała prawa polityczne gołoty szlacheckiej. Ustawa zasadnicza zmieniała także ustrój w Rzeczypospolitej z monarchii parlamentarnej na monarchię konstytucyjną, wprowadzała również dziedziczność tronu - ustalono, że po śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego, dziedzicznym królem Polski zostanie elektor saski Fryderyk August, wnuk Augusta III.

Obrady Sejmu Wielkiego trwały do 29 maja 1792 roku. Konstytucja została obalona przez konfederację targowicką i zbrojną interwencję Rosji, która po zwycięstwie nad Turcją mogła w końcu przerzucić siły na teren Rzeczypospolitej. Rozstrzygnięcia wojny w obronie Konstytucji 3 Maja (wojna polsko-rosyjska 1792 roku) doprowadziły ostatecznie do obalenia Ustawy Rządowej z 3 maja 1791 roku. O wpływie polskiej Konstytucji na społeczeństwo europejskie niech świadczy komentarz opublikowany w trakcie polsko-rosyjskich walk na łamach angielskiego „Timesa":

„W naszym przekonaniu każdy kraj ma prawo do własnego ustawodawstwa. Rewolucja w Polsce dokonała się przy niemal jednomyślnym poparciu narodu i wierzymy, że będzie on miał dość siły, by ją obronić przed każdym despotą, który chciałby zaatakować jej zasady".

Konstytucja 3 Maja utraciła moc 23 listopada 1793 roku. Walki z Rosją zakończyły się II rozbiorem Polski. Przez 123 lata niewoli Ustawa Rządowa z 3 maja 1791 roku istniała w świadomości Polaków jako symbol walki o niepodległość.

Tekst Konstytucji 3 maja w opracowaniu i ze wstępem Anny Grześkowiak-Krwawicz, Wyd. Muzeum Łazienki Królewskie Archiwum Główne Akt Dawnych - czytaj TUTAJ

# data[].attributes.attachment_link.title
3 maja 1791 roku - Sejm Czteroletni uchwalił Konstytucję 3 Maja

# data[].attributes.attachment_link.description
Karta tytułowa Konstytucji 3 maja, drukarnia Michała Grölla, Warszawa 1791 r., źródło: Wikimedia Commons. Jan Matejko, „Konstytucja 3 Maja 1791 roku", 1891 r., ze zbiorów Zamku Królewskiego w Warszawie, źródło: Wikimedia Commons. TERMIN piątek, 3 maja 2019 „W imię Boga w Trójcy Świętej jedynego (...)

# data[].attributes.headline
Konstytucja 3 Maja - dokumenty z "Polona"

# data[].attributes.subject
Konstytucja 3 Maja - dokumenty z "Polona"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jan Piotr Norblin, Zaprzysiężenie Konstytucji 3 maja, 1791

Kazimierz Wojniakowski, Uchwalenie Konstytucji 3 maja, 1806

Jan Matejko, Konstytucja 3 Maja 1791 roku, 1891

Król Stanisław August Poniatowski, jeden z autorów Konstytucji 3 maja

Ignacy Potocki, wniósł wielki wkład w redakcję ostatecznego kształtu Konstytucji 3 maja

Adam Stanisław Krasiński (biskup kamieniecki), jeden z twórców Konstytucji 3 maja

Eksponowana w Pałacu Prezydenckim w Warszawie księga faksymilowo-reprintowa ustaw sejmowych z 1791 wykonana na podstawie oryginału z Archiwum Głównego Akt Dawnych, otwarta na jednej ze stron Konstytucji 3 maja

Nowa konstytucja polska, grafika Daniela Chodowieckiego

Jan Suchorzewski na obrazie Jana Matejki Konstytucja 3 maja.

Konstytucja 3 maja, właśc. Ustawa Rządowa z dnia 3 maja - uchwalona 3 maja 1791 roku ustawa regulująca ustrój prawny monarchii dziedzicznej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Powszechnie przyjmuje się, że Konstytucja 3 maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787 r.) spisaną konstytucją.

Uchwalona przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego wraz ze stanami skonfederowanymi w liczbie podwójnej naród Polski reprezentującymi. Została zaprojektowana w celu zlikwidowania obecnych od dawna wad opartego na wolnej elekcji i demokracji szlacheckiej systemu politycznego Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Konstytucja zmieniła ustrój państwa na monarchię dziedziczną, ograniczyła znacząco demokrację szlachecką, odbierając prawo głosu i decyzji w sprawach państwa szlachcie nieposiadającej ziemi ( gołocie), wprowadziła częściowe zrównanie praw osobistych mieszczan i szlachty oraz stawiała chłopów pod ochroną państwa, w ten sposób łagodząc nadużycia pańszczyzny. Konstytucja formalnie zniosła liberum veto.

Przyjęcie monarchicznej Konstytucji 3 maja spowodowało opozycję republikanów oraz sprowokowało wrogość Imperium Rosyjskiego, które od 1768 roku było protektorem Rzeczypospolitej i gwarantem nienaruszalności jej ustroju. W wojnie w obronie konstytucji Polska, zdradzona przez swojego pruskiego sprzymierzeńca Fryderyka Wilhelma II, została pokonana przez wojska rosyjskie Katarzyny Wielkiej, wspierające konfederację targowicką - spisek części polskich magnatów przeciwnych zmianie ustroju Rzeczypospolitej. Po utracie niepodległości w 1795 roku przez 123 lata rozbiorów przypominała o walce o niepodległość.

Konstytucja przestała w praktyce obowiązywać (straciła znaczenie) 24 lipca 1792 roku (w momencie przystąpienia króla Stanisława Augusta Poniatowskiego do konfederacji targowickiej) - czyli po nieco ponad 14 miesiącach, w ciągu których Sejm Czteroletni uchwalił szereg ustaw szczegółowych, będących rozwinięciem jej postanowień. Przestała natomiast być obowiązującym aktem prawnym (została derogowana) 23 listopada 1793 roku. Sejm grodzieński uznał wtedy Sejm Czteroletni za niebyły i uchylił wszystkie ustanowione na nim akty prawne.

Głównym autorem tekstu Konstytucji 3 maja był król Stanisław August Poniatowski, istotny wkład w jej spisanie mieli też Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj oraz sekretarz królewski Scipione Piattoli. Według Ignacego Potockiego i Hugo Kołłątaja Konstytucja 3 maja była „ostatnią wolą i testamentem gasnącej Ojczyzny".

Projekty zmian ustroju Rzeczypospolitej

Wydarzenia na świecie stworzyły atmosferę sprzyjającą reformatorom. Sąsiedzi Polski byli zaangażowani w wojny (w szczególności z Imperium Osmańskim) i w rozwiązywanie wewnętrznych konfliktów. Największe możliwości reform otworzył Sejm Czteroletni obradujący w latach 1788-1792. 7 września 1789 sejm wyłonił Deputację do Formy Rządu, kierowaną przez biskupa kamienieckiego Adama Stanisława Krasińskiego, do zadań której należało opracowanie projektu zmiany ustroju Rzeczypospolitej. 17 grudnia 1789 do sejmu wniesiono zaaprobowany przez deputację tekst marszałka nadwornego litewskiego Ignacego Potockiego pt. Zasady do formy rządu. Projekt ten, zgodny z duchem republikańskim, zakładał podporządkowanie rządu sejmowi, a sejmu sejmikom, przy zachowaniu wybieralności wszystkich urzędników państwowych, od króla począwszy.

W czerwcu i lipcu 1790 Ignacy Potocki opracował liczący 658 artykułów Projekt do formy rządów, złożony do sejmu 2 sierpnia 1790, który stanowił szersze wyłożenie jego koncepcji republikańskich. Projekt ten, zakładający nikłą władzę monarchy, spotkał się ze sprzeciwem Stanisława Augusta. Od roku 1790 sejm przyjął formę sejmu skonfederowanego. Skonfederowany sejm stanowił kontynuację konfederacji sejmowej zawiązanej już 7 października 1788. W wyniku podniesienia bezpieczeństwa kraju dzięki zawiązaniu 29 marca 1790 roku sojuszu zaczepno-odpornego z Prusami, król Stanisław August zaczął sprzyjać Stronnictwu Patriotycznemu. Przystąpienie króla do sojuszu polsko-pruskiego zainicjowało przełom polityczny w obradach sejmowych wyrażający się we współdziałaniu Stanisława Augusta z patriotyczną większością sejmową. 4 grudnia 1790 Ignacy Potocki w rozmowie ze Stanisławem Augustem ustalił, że król przejmie inicjatywę w pracach nad kształtem nowej konstytucji, a projekt ten przygotowany w tajemnicy, zostanie w całości przedstawiony do zatwierdzenia sejmowi. Władca podyktował główne założenia nowej ustawy zasadniczej swojemu sekretarzowi Scipione Piattoliemu, który na ich podstawie naszkicował kolejne dwie wersje przyszłej konstytucji. Po konsultacji tych tekstów z Ignacym Potockim król podyktował swojemu współpracownikowi Aleksandrowi Linowskiemu projekt zatytułowany Reforma konstytucji, który z kolei konsultowany ze Stanisławem Małachowskim, Hugonem Kołłątajem i Ignacym Potockim legł u podstaw następnego projektu Prawa konstytucyjne, opatrzonego datą 25 marca 1791. Tekst ten sporządzony przez Hugona Kołłątaja był już bardzo zbliżony do ostatecznej redakcji Konstytucji 3 maja. Kołłątaj był też ostatecznym redaktorem tekstu Ustawy Zasadniczej. Wstępny projekt nowej konstytucji został przygotowany przez króla z udziałem między innymi Stanisława Małachowskiego, Ignacego Potockiego, Hugona Kołłątaja oraz osobistego sekretarza króla Scipione Piattoliego.

Konstytucja 3 maja jako kompromis szlachecko-królewski

Konstytucyjny kompromis szlachecko-królewski łączył szlacheckie wyobrażenia o rzeczywistej demokracji szlacheckiej z królewskim programem monarchii konstytucyjnej. Został zapoczątkowany w połowie 1790 r. po przystąpieniu Stanisława Augusta do sojuszu polsko-pruskiego i ostatecznie wykształcony w ciągu września tegoż roku. Rosnąca orientacja szlachty na króla sprzyjała ostrożnej jej otwartości na program monarchy. Natomiast inicjatywy elity szlacheckiej na rzecz upodobnienia ustrojowego Rzeczypospolitej do czołowych wolnych państw ówczesnego świata, powodowały, iż obradujący Sejm wykazywał szereg zbieżności z królewskim projektem konstytucyjnym. O uformowaniu ostatecznej wersji kompromisu zadecydował ciąg wydarzeń politycznych z przełomu 1790 i 1791 r. Przedłużenie konfederacji sejmowej w końcu 1790 r. połączone z nowymi wyborami podwoiło skład poselski. Odnowiona konfederacja sejmowa, wykorzystując przewagę liczebną, odwołała się w początkach stycznia 1791 r. do zaburzeń parlamentarnych i groźby separatyzmu sejmowego, wymuszając kompromis. Przewidywał on akceptację projektu królewskiego przez Sejm w zamian za przyznane szlachcie gwarancje wnoszenia uzupełnień do uchwalonej ustawy w przyszłości. Droga do przyjęcia Ustawy Rządowej została otwarta. Pokonstytucyjne inicjatywy szlacheckie na rzecz wyraźnego wzmocnienia suwerenności Sejmu powodowały jednak, iż wykształcony przez Ustawę Rządową model ustrojowy monarchii konstytucyjnej nabierał cech monarchii konstytucyjno-parlamentarnej.

Przyjęcie konstytucji

Zwolennicy Konstytucji, w obawie przed groźbą użycia siły przez stronnictwo moskiewskie, przyśpieszyli termin obrad nad dokumentem o dwa dni (planowanym terminem był 5 maja 1791), korzystając z faktu, że główni oponenci nie powrócili jeszcze z wielkanocnej przerwy świątecznej. Nie ogłoszono daty rozpoczęcia sesji, tylko imiennie wezwano zwolenników reformy na posiedzenie 3 maja.

Wieczorem 2 maja odbyło się w Pałacu Radziwiłłowskim zebranie, na którym odczytano projekt konstytucji. W nocy z 2 na 3 maja w domu marszałka Małachowskiego podpisano „Assekuracyę" o treści W szczerej chęci ratunku ojczyzny, w okropnych na Rzeczpospolitą okolicznościach, projekt pod tytułem Ustawa Rządu w ręku j. w. marszałka sejmowego i konfederacji koronnej złożony do jak najdzielniejszego popierania przyjmujemy, zaręczając to nasze przedsięwzięcie hasłem miłości ojczyzny i słowem honoru, co dla większej wiary podpisami naszymi stwierdzamy. Podpisy złożył Małachowski oraz 83 senatorów i posłów.

Obrady sejmowe i przyjęcie Konstytucji odbyły się w warunkach zamachu stanu. Miejsce obrad, Zamek Królewski w Warszawie, było strzeżone przez Gwardię Królewską i oddziały wojskowe pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego, który wraz z grupą oficerów znalazł się w izbie zamkowej w pobliżu tronu.

Na Zamek przybyło 182 posłów i senatorów (na ogólną liczbę ok. 500), z których 72 było przeciwnikami projektu Konstytucji.

Projekt uchwalenia nowej ustawy wywołał żywe protesty opozycji sejmowej. Poseł kaliski Jan Suchorzewski wyciągnął na środek sali swojego kilkuletniego syna, wołając: Zabiję własne dziecię, aby nie dożyło niewoli, którą ten projekt krajowi gotuje (w kilka miesięcy później opowiadał w Wiedniu, że był „bity i deptany" przez członków stronnictwa patriotycznego). Wojewoda mazowiecki Antoni Małachowski, kasztelan wojnicki Piotr Ożarowski, posłowie poznański Franciszek Mielżyński i podolski Antoni Złotnicki podkreślali obowiązek deliberacji nad każdym projektem, sprzeczność artykułu o sukcesji tronu z obowiązującymi pacta conventa, przywoływali też negatywny stosunek do sukcesji tronu wynikający z wielu instrukcji sejmikowych. Zwolennicy projektu podkreślali zagrożenia zewnętrzne, wskazywali na fatalne skutki zachowania poprzedniego ustroju Rzeczypospolitej.

Konstytucja została uchwalona przez połączone stany w Sali Senatorskiej. O jej przyjęciu bez czytania przesądził przypadek. Poseł inflancki Michał Zabiełło wezwał do przyjęcia konstytucji, a króla do jej zaprzysiężenia. Władca podniósł rękę na znak, że chce przemówić, co zwolennicy konstytucji poczytali za gotowość Stanisława Augusta do złożenia przysięgi. Król złożył przysięgę na ręce biskupa krakowskiego Feliksa Pawła Turskiego, następnie wezwał zebranych do przejścia do kolegiaty św. Jana na nabożeństwo dziękczynne.

Konstytucja została przyjęta większością głosów, co zostało owacyjnie przyjęte przez zgromadzoną publiczność i tłum zgromadzony przed zamkiem. Protest przeciwko uchwaleniu ustawy zasadniczej podpisało 28 osób, jednak niektórzy wycofali później swoje podpisy.

7 maja marszałkowie sejmowi wydali uniwersał ogłaszający uchwalenie konstytucji. Głosił on m.in.: Ojczyzna nasza już jest ocalona. Swobody nasze zabezpieczone. Jesteśmy odtąd narodem wolnym i niepodległym. Opadły pęta niewoli i nierządu.

Rozpoczynające swoje zjazdy 14 lutego 1792 sejmiki ziemskie zaakceptowały Konstytucję. 9 sejmików (wszystkie w Koronie) nie odniosło się do niej w żadnej formie, a 13 ograniczyło się do złożenia podziękowań. 37 sejmików (z czego 27 litewskich) zaprzysięgło Ustawę Rządową, a 19 sejmików (głównie koronnych) dokonało mniej znaczącego zaręczenia dokumentu. Sprzeciwu wobec Konstytucji nie wyraził żaden sejmik.

Sygnatariusze

Stanisław Małachowski, referendarz wielki koronny, sejmowy i konfederacji prowincji koronnych marszałek

Kazimierz Nestor Sapieha, generał artylerii litewskiej, marszałek konfederacji Wielkiego Księstwa Litewskiego

Józef Kazimierz Kossakowski, biskup inflancki i kurlandzki, następca koadiutor biskupstwa wileńskiego, jako deputowany

Antoni Barnaba Jabłonowski, kasztelan krakowski, deputat z Senatu Małej Polski

Szymon Kazimierz Szydłowski, kasztelan żarnowski, deputowany z Senatu prowincji małopolskiej

Franciszek Antoni Kwilecki, kasztelan kaliski, deputowany do konstytucji z Senatu z prowincji wielkopolskiej

Kazimierz Konstanty Plater, kasztelan generała trockiego, deputowany do konstytucji z Senatu Wielkiego Księstwa Litewskiego

Walerian Stroynowski, podkomorzy buski, poseł wołyński, z Małopolski deputat do konstytucji

Stanisław Kostka Potocki, poseł lubelski, deputowany do konstytucji z prowincji małopolskiej

Jan Nepomucen Zboiński, poseł ziemi dobrzyńskiej, deputowany do konstytucji z prowincji wielkopolskiej

Tomasz Nowowiejski, łowczy i poseł ziemi wyszogrodzkiej, deputowany do konstytucji

Józef Radzicki, podkomorzy i poseł ziemi zakroczymskiej, deputowany do konstytucji z prowincji wielkopolskiej

Józef Zabiełło, poseł z Księstwa Żmudzkiego, deputowany do konstytucji

Jacek Antoni Puttkamer, poseł województwa mińskiego, deputowany do konstytucji z prowincji Wielkiego Księstwa Litewskiego

Opozycja wobec konstytucji

W odczuciu wielu, Sejm, przyjmując Konstytucję 3 maja, sprzeniewierzył się swojemu podstawowemu obowiązkowi, jakim była obrona wolności przed królewskimi usiłowaniami jej ograniczenia. Zwolennicy Konstytucji 3 maja uznawali, że państwo i jego byt niepodległy są dobrem nadrzędnym, od którego zależy także istnienie wolności obywateli. Dla zwolenników dawnego rządu republikańskiego tzw. malkontentów nadrzędnym dobrem była wolność, której nie warto było poświęcać dla wzmocnienia państwa. Malkontenci podawali się za ofiary spisku monarchicznego, który odebrał szlachcie wolność. Anonimowy autor Zastanowienia się nad Konstytucją polską pisał: Polsko już nie jesteś Polską, bo nie jesteś wolną. Zrównywano przy tym despotyzm rodzimy i obcy. Seweryn Rzewuski pisał do króla: kajdany nasze są zawsze kajdanami, a włożone ręką obcą lub domową równie ciężą. Zarzucano, że Sejm Czteroletni dokonał zdrady, sprzeniewierzając się aktowi konfederacji z 1788 roku, który gwarantował zachowanie najświątobliwsze rządu wolnego republikanckiego. Poseł Ignacy Chomiński ostrzegał: widzisz już, że sejm stał się panem twojej woli, a ty narodzie, nadawczą moc reprezentantom mając dotychczas, już ją utraciłeś. Oburzenie malkontentów wywołało przeniesienie przez Ustawę Rządową władzy prawodawczej z sejmików ziemskich na sejm oraz uznanie posłów za reprezentantów całego narodu. Krytykowano podjęcie decyzji ustrojowych bez konsultacji z sejmikami, które są tłumaczami woli narodu i zdania przychodzącego pod decyzją sejmową. Akcentowano, że sejmiki listopadowe nie zaakceptowały sukcesji tronu w Polsce, zarzucając, że Sejm przywłaszczył sobie władzę despotyczną. Pojawiały się pisma opisujące despotyzm wielkich zgromadzeń, porównujące rewolucję polską do rewolucji francuskiej.

Posłowie wołyńscy: Józef Klemens Czartoryski, Benedykt Hulewicz i Józef Piniński w manifeście przeciwko Konstytucji 3 Maja, narzekali nad odebraniem mocy wiążącej posłów laudom sejmikowym: naród nie w mieście Warszawie, lecz w całym kraju, a wola jego nie w reprezentantach, lecz w instrukcjach tychże przez województwa nadanych. Dyzma Bończa-Tomaszewski pisał z oburzeniem o uwolnieniu króla przez kilkadziesiąt posłów żadnej na to niemających ani mocy, ani instrukcji, od przysięgi, którą wykonał przed tysiącami na jego obranie zgromadzonej szlachty na pacta conventa. Malkontenci oceniali, że złamanie przez króla przysięgi, a zarazem praw kardynalnych oznaczało zerwanie umowy pomiędzy królem a narodem, pozwalało zakwestionować jego prawo do tronu.

Obalenie konstytucji

Konstytucja obowiązywała przez rok, zanim została obalona przez armię rosyjską wraz z konfederacją targowicką w wyniku przegranej wojny polsko-rosyjskiej.

Zakończenie wojny z Turcją i Szwecją pozwoliło cesarzowej Katarzynie II na skoncentrowanie większej uwagi na Polsce. Ponieważ uważała ona Polskę za de facto protektorat Rosji, to przyjęcie konstytucji w jej oczach w znaczący sposób zagrażało wpływom Rosji w Polsce. Kontakty polskich reformatorów z francuskim rewolucyjnym Zgromadzeniem Narodowym były widziane przez sąsiadów Polski jako część większej konspiracji politycznej mającej za cel obalenie absolutnych monarchii. Pruski dyplomata Ewald Friedrich von Hertzberg wyraził obawy europejskich konserwatystów, mówiąc, że „przyjmując konstytucję Polacy zadali coup de grâce monarchii pruskiej".

Obraz Jana Piotra Norblina Wieszanie zdrajców przedstawiający symboliczne wieszanie targowiczan in effigie

Grupa polskich magnatów, która od początku była przeciwna Konstytucji, do której należeli Szczęsny Potocki, Ksawery Branicki i Seweryn Rzewuski poprosiła cesarzową Katarzynę II o interwencję i przywrócenie im przywilejów, które zostały zniesione na mocy Konstytucji. Z jej wsparciem utworzyli konfederację targowicką i proklamowali oni odrzucenie Konstytucji za rozsiewanie „zarazków idei demokracji". W odpowiedzi na ten akt zdrady Sejm przegłosował 27 stycznia 1792 roku ustawę odbierającą buławy hetmańskie Potockiemu i Rzewuskiemu.

Targowiczanie utrzymywali, że „Intencjami wprowadzenia armii Jej Wysokości Cesarzowej Rosji Katarzyny Wielkiej, sojuszniczki Rzeczypospolitej, są i zawsze były przywrócenie wolności Polakom i Rzeczypospolitej, a w szczególności zapewnienie wszystkim obywatelom bezpieczeństwa i szczęścia."

18 maja 1792 roku poseł rosyjski Jakow Bułhakow wręczył ministrowi spraw zagranicznych Joachimowi Litaworowi Chreptowiczowi deklarację dworu petersburskiego, w której oskarżano Polskę o prześladowania prawosławnych i knowania z Portą osmańską. Tego samego dnia ponad 20 tysięcy konfederatów wkroczyło do Polski wraz z zaprawioną w bojach rosyjską piechotą w sile 97 tysięcy.

Król Polski i reformatorzy mogli wystawić 37-tysięczną armię, którą w dużej mierze stanowili niedoświadczeni rekruci. Polska armia pod rozkazami bratanka króla Józefa Poniatowskiego i Tadeusza Kościuszki pokonała Rosjan w kilku bitwach. Śmiertelny cios sprawie polskiej zadał jednak sam król: kiedy w lipcu 1792 Warszawa była zagrożona oblężeniem Rosjan, król przestał wierzyć, że zwycięstwo nad Rosjanami wobec ich przewagi liczebnej jest możliwe. Uznał, że poddanie się jest jedyną alternatywą dla totalnej klęski i masakry rewolucjonistów.

24 lipca 1792 król Stanisław August Poniatowski odstąpił od reformatorów i przyłączył się do konfederacji targowickiej. Polska armia uległa rozbiciu, a wielu reformatorów, uważając sprawę za przegraną, opuściło kraj, udając się na emigrację. Jednak król nie uratował Rzeczypospolitej. Ku zaskoczeniu targowiczan nastąpił w 1793 roku II rozbiór Polski, Rosja zagarnęła ok. 250 tys. km² a Prusy ok. 58 tys. Rzeczpospolita liczyła ok. 212 tys. km² i stała się małym państwem buforowym z marionetkowym królem i rosyjską armią.

Przez półtora roku polscy patrioci czekali na odpowiedni moment, jednocześnie przygotowując powstanie. 24 marca 1794 w Krakowie Tadeusz Kościuszko ogłosił powstanie, które później zostało nazwane insurekcją kościuszkowską. 7 maja wydał uniwersał połaniecki, który przyznawał wolność chłopom i ziemię, tym którzy będą walczyć w powstaniu.

Po kilku początkowych zwycięstwach - bitwa pod Racławicami (4 kwietnia) i zdobycie Warszawy (18 kwietnia) oraz Wilna (22 kwietnia) - powstanie otrzymało miażdżący cios - wojska Rosji, Austrii i Prus rozpoczęły interwencję zbrojną. Historycy uważają klęskę powstania za z góry przesądzoną, biorąc pod uwagę olbrzymią liczebną przewagę trzech potężnych najeźdźców. Porażka wojsk Kościuszki doprowadziła do ostatecznego, III rozbioru Polski w 1795.

Król Stanisław August opisał Konstytucję 3 Maja, według współczesnego mu zapisu, jako „opartą w głównej mierze na konstytucji Stanów Zjednoczonych, lecz bez błędów w niej zawartych, zaadaptowaną do warunków panujących w Polsce". Rzeczywiście, w polskiej i amerykańskiej konstytucji widoczne są podobne wpływy oświeceniowe, jak np. myśl Monteskiusza o podziale i równowadze władzy pomiędzy organami - tak aby, według słów Konstytucji 3 Maja (art. V), „...całość państw, wolność obywatelska i porządek społeczności w równej wadze na zawsze zostały, trzy władze rząd narodu polskiego składać powinny i z woli prawa niniejszego na zawsze składać będą, to jest: władza prawodawcza w stanach zgromadzonych, władza najwyższa wykonawcza w królu i Straży i władza sądownicza w jurysdykcyjach na ten koniec ustanowionych lub ustanowić się mających..." - jak również idea powołania dwuizbowego parlamentu. Konstytucja przyznała władzę narodowi, aczkolwiek trudności budzi zdefiniowanie tego podmiotu. Ustrojodawcy zabrakło konsekwencji, przemyślanej koncepcji i ostatecznie nie był w stanie klarownie zdefiniować narodu, mimo iż często się do niego odwoływał. Naród należy definiować w kontekście konkretnego postanowienia Ustawy, gdyż w tekście aktu znajdują się trzy różne rozumienia narodu: 1. naród, jako wszyscy mieszkańcy państwa (wszyscy poddani), bez względu na przynależność stanową; 2. naród, jako naród polityczny - a więc konkretny stan, szlachta; 3. naród, jako zamożna część wszystkich mieszkańców państwa, która sprawuje władzę polityczną. W kontekście rozważań o suwerenie naród rozumieć trzeba właściwie jako szlachtę, i to „posesyjną".

Konstytucja 3 Maja ujęta była w 11 artykułach. Wprowadzała prawo powszechnej niepodległości (dla szlachty i mieszczaństwa) oraz trójpodział władzy na ustawodawczą (dwuizbowy parlament), wykonawczą ( król) i sądowniczą.

Konstytucja ograniczała nadmierne immunitety prawne i polityczne przywileje szlachty zagrodowej. Ograniczała również demokrację, pozbawiając część społeczeństwa ( szlachtę gołotę, tzn. nieposiadającą dóbr ziemskich) praw politycznych. We wcześniejszym (18 kwietnia 1791) akcie prawnym „Miasta Nasze Królewskie wolne w państwach Rzeczypospolitej" prawa te nadano mieszczaństwu. W jego art. III zastrzeżono, że będzie on integralną częścią Konstytucji. Akt ten nadawał mieszczaństwu prawo do bezpieczeństwa osobistego (neminem captivabimus nisi iure victum), prawo do posiadania majątków ziemskich, prawo zajmowania stanowisk oficerskich i stanowisk w administracji państwowej, prawo nabywania szlachectwa. W akcie tym obejmowano pospólstwo opieką „prawa i administracji rządowej". Był to pierwszy krok w kierunku zniesienia poddaństwa chłopów i nadania praw wyborczych tej największej, a zarazem najbardziej wyzyskiwanej klasie społecznej.

Konstytucja przewidywała zebrania sejmu zwyczajne - co dwa lata oraz nadzwyczajne w razie narodowej potrzeby. Izba niższa ( Izba Poselska) składała się z 204 posłów oraz 24 przedstawicieli (plenipotentów) miast królewskich. Izba wyższa ( Izba Senacka) składała się ze 132 członków: senatorów, wojewodów, kasztelanów, ministrów oraz biskupów.

Władza wykonawcza spoczywała w rękach rady królewskiej, która nosiła nazwę Straży Praw. Komisji przewodniczył król. Składała się z pięciu wskazanych przez niego ministrów: ministra policji, pieczęci (tzn. spraw wewnętrznych - pieczęć była tradycyjnym atrybutem wcześniejszych kanclerzy), ministra pieczęci spraw zagranicznych, ministra belli (ministra wojny), ministra skarbu. Ministrowie byli wybierani przez króla, ale odpowiadali przed sejmem. Oprócz ministrów w komisji znajdowali się również prymas (będący przewodniczącym Komisji Edukacji Narodowej) oraz (bez prawa głosu) - następca tronu, marszałek sejmu i dwóch sekretarzy. Rada ta wywodziła się z analogicznej funkcjonującej w poprzednich dwóch stuleciach sankcjonowanej przez Artykuły Henrykowskie (1573). Każdy akt prawny wydany przez króla wymagał kontrasygnaty jednego z ministrów. Zasada mówiąca, że król nic sam przez się nie czyniący, za nic w odpowiedzi narodowi być nie może jest analogiczna do brytyjskiej The King can do no wrong - król nie może czynić źle.

By wzmocnić jedność i bezpieczeństwo Rzeczypospolitej konstytucja zniosła Unię Polsko-Litewską na rzecz państwa unitarnego[potrzebny przypis]. W konsekwencji konstytucja oraz akt Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów kładły kres istniejącej od 1569 r. unii realnej między Koroną Królestwa Polskiego i Wielkim Księstwem Litewskim, tworząc oficjalnie Rzeczpospolitą Polską[potrzebny przypis]. Na miejsce wolnej elekcji wprowadzono elekcję w ramach dynastii. Drugie postanowienie miało na celu zmniejszenie wpływu obcych mocarstw na wybór następcy tronu. Zgodnie z konstytucją po śmierci Stanisława Poniatowskiego tron miał się stać dziedziczny i zostać przekazany Fryderykowi Augustowi I z dynastii Wettynów, z której pochodzili dwaj poprzedni polscy królowie.

Konstytucja zniosła kilka instytucjonalnych źródeł słabości rządu i anarchii - m.in. liberum veto, konfederacje, skonfederowane sejmy oraz nadmierny wpływ sejmików ziemskich wynikający z wiążącej natury instrukcji nadawanych przedstawicielom do sejmu.

Konstytucja uznawała katolicyzm za religię panującą, jednocześnie zapewniając swobodę wyznania, choć apostazja, czyli odejście od katolicyzmu, było nadal przestępstwem. Liczebność armii miała wzrosnąć do 100 tys. żołnierzy. Wprowadzono stałe podatki - 10% dla szlachty, 20% dla duchowieństwa. Co 25 lat od uchwalenia Ustawy Rządowej zbierać się miał Sejm Konstytucyjny, w celu rozpatrzenia zmian w konstytucji.

Integralną częścią Konstytucji 3 maja była ustawa „Miasta Nasze Królewskie Wolne w Państwach Rzeczypospolitej" zatwierdzona 18 kwietnia 1791 (konstytucja, artykuł III) oraz „Prawo o sejmikach" zatwierdzone 24 marca tegoż roku. Niektórzy dodają do tej listy również „Deklarację Stanów Zgromadzonych" z 5 maja 1791 potwierdzającą ustawę rządową przyjętą dwa dni wcześniej oraz Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów z 22 października potwierdzające jedność i niepodzielność Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Postanowienia ustawy rządowej były uszczegółowione przez liczne przepisy wykonawcze zatwierdzone między majem a czerwcem 1791 a dotyczące sejmów i sądów sejmowych (dwie ustawy z 13 maja), Straży (Praw) <?>(1 czerwca), Narodowej Komisji Policji (tj. ministerstwo) (17 czerwca) oraz administracji cywilnej (24 czerwca).

Konstytucja 3 maja pozostała do końca dziełem nieukończonym. Jej współautor Hugo Kołłątaj ogłosił trwanie prac nad ekonomiczną konstytucją zapewniającą wszystkim prawo własności oraz zapewniające ochronę i godność każdej pracy. Trzecim dokumentem, którym zajmował się Kołłątaj była „konstytucja moralna", zapewne polski odpowiednik amerykańskiej Karty Praw oraz francuskiej Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela.

Konstytucja została formalnie wpisana do akt grodzkich Warszawy 5 maja 1791 i od tego momentu faktycznie weszła w życie. Została obalona przez konfederację targowicką popieraną przez Rosję, w wyniku interwencji wojsk rosyjskich w czasie wojny polsko-rosyjskiej w 1792 roku.

Mimo rozbiorów pamięć o drugiej w dziejach świata spisanej konstytucji narodowej (uznawanej przez politologów za bardzo postępowy jak na swoje czasy dokument) przez kolejne pokolenia pomagała podtrzymywać polskie dążenia do niepodległości i stworzenia sprawiedliwego społeczeństwa. W Polsce uznaje się ją za ukoronowanie wszystkiego, co dobre i oświecone w polskiej historii i kulturze. Od czasu odzyskania niepodległości w 1918 roku, Święto Konstytucji 3 maja było obchodzone jako najważniejsze święto państwowe.

Przed uchwaleniem Konstytucji Trzeciego Maja, termin konstytucja służył na określenie wszelkich ustaw uchwalanych na Sejmie. Dopiero po 3 maja 1791 pojęcie konstytucja nabrało swojego nowoczesnego znaczenia, określając podstawowy akt prawny, ustawę zasadniczą.

Sama koncepcja kodyfikacji narodowej konstytucji stanowiła rewolucję w dziejach systemów politycznych. Pierwszą taką konstytucją była Konstytucja Stanów Zjednoczonych, napisana w 1787 roku, która weszła w życie w roku 1789. Drugą była ustawa zasadnicza Rzeczypospolitej Obojga Narodów, przyjęta 3 maja 1791 roku. Choć geograficznie odległe od siebie, Polska i Stany Zjednoczone okazały się podobne w tym, jak kształtowały systemy polityczne. W odróżnieniu od wielkich monarchii absolutnych, oba kraje wykazały się w znaczącym stopniu demokracją. Królowie Rzeczypospolitej Obojga Narodów byli monarchami elekcyjnymi, a Sejm posiadał szeroką władzę ustawodawczą. Na mocy Konstytucji Trzeciego Maja, Polska przyznawała przywileje polityczne mieszczanom i szlachcie, co razem dawało około 10 procent populacji kraju. Taki udział procentowy odpowiadał mniej więcej dostępowi do praw politycznych w ówczesnej Ameryce, gdzie prawa obywatelskie przysługiwały wyłącznie mężczyznom będącym właścicielami ziemskimi. Porażka polskich liberałów jedynie na pewien czas odwlekła demokratyczne przemiany. Ekspansja demokracji zwolniła swoje tempo w efekcie unicestwienia państwa polskiego, ale w Ameryce udało się ustanowić system demokratyczny. Ruchy demokratyczne już wkrótce zaczęły podważać monarchie absolutne w Europie. Konstytucję Trzeciego Maja przetłumaczono (w skróconej wersji) na francuski, niemiecki i angielski. Uczestnicy rewolucji francuskiej wznosili toasty za króla Stanisława Augusta i majową konstytucję. Czynili to nie tylko ze względu na postępowy charakter polskiej ustawy zasadniczej, lecz i dlatego, że wojna polsko-rosyjska 1792 i Insurekcja kościuszkowska związały znaczne siły rosyjskie i pruskie, dzięki czemu nie mogły zostać one użyte do zdławienia rewolucyjnej Francji. Thomas Paine uznawał Konstytucję Trzeciego Maja za wielki przełom. Edmund Burke opisywał ją jako „najszlachetniejsze dobro otrzymane kiedykolwiek przez jakikolwiek naród...". A o Stanisławie Auguście pisał: „Stanisław II zasłużył na miejsce pośród największych królów i mężów stanu w dziejach". W końcu okazało się, że „konserwatyści" zdołali zatrzymać pochód demokracji w Europie o nieco ponad stulecie - po I wojnie światowej większość monarchii europejskich została zastąpiona przez państwa demokratyczne. Należała do nich wskrzeszona II Rzeczpospolita Polska. Konstytucja Trzeciego Maja miała w II Rzeczypospolitej również swoich przeciwników. Wysuwano zarzuty, że była ona przyczyną upadku I Rzeczypospolitej.

Rękopisy Konstytucji 3 maja

W Archiwum Głównym Akt Dawnych przechowywane są trzy oryginalne rękopisy Konstytucji 3 maja. Rękopisy Konstytucji nie stanowią wyodrębnionej pozycji (osobnej książki), lecz wchodzą w skład obszernych ksiąg zawierających zestawy dokumentów z tamtej epoki (np. księga Metryki Litewskiej, w której zawarta jest Konstytucja liczy 722 strony, przy czym zapis Konstytucji zawarty jest na jej 8 stronach: od 75 do 82).

Rękopisy Konstytucji 3 maja zawarte są w:

księdze Metryki Litewskiej - rękopis spisany na kartach o wymiarach 40 × 25 cm, zaopatrzony jest w podpisy marszałków i członków deputacji konstytucyjnej. Egzemplarz przechowywany był najprawdopodobniej w Bibliotece Królewskiej

księdze Archiwum Publicznego Potockich - rękopis spisany na kartach o wymiarach 40 × 25 cm, zaopatrzony jest w podpisy marszałków i członków deputacji konstytucyjnej. Egzemplarz przechowywany był przez członków rodziny Potockich

księdze Archiwum Sejmu Czteroletniego - rękopis spisany na kartach o wymiarach 23,5 × 39 cm, zaopatrzony jest w podpisy marszałków. Egzemplarz przechowywany był przez sekretarzy sejmowych.

W przeciągu jednego roku od uchwalenia, Konstytucja 3 maja została wydana w Polsce czternaście razy, w łącznej ilości 20-30 tysięcy egzemplarzy. Przedruki ukazywały się także w gazetach (np. w „Gazecie Narodowej i Obcej").

Informacje o uchwaleniu Konstytucji szybko zaczęły się ukazywać w prasie europejskiej. Już 15 maja 1791 wzmianka o tym wydarzeniu ukazała się w „Gazecie Lejdejskiej". 20 maja informacje na ten temat podały: „The Times" oraz „The Morning Chronicle". W czerwcu 1791 w trzech brytyjskich gazetach ukazał się przetłumaczony tekst Konstytucji 3 maja.

Dzień 3 maja 1791 roku został uznany Świętem Konstytucji 3 Maja. Obchody tego święta były zakazane podczas rozbiorów, a ponownie jego obchodzenie zostało wznowione w II Rzeczypospolitej w kwietniu 1919 roku. Święto Konstytucji 3 Maja zostało zdelegalizowane przez hitlerowców i sowietów podczas okupacji Polski w czasie II wojny światowej, a po antykomunistycznych demonstracjach w 1946 r. nie było obchodzone w Polsce, zastąpione obchodami Święta 1 Maja. W styczniu 1951 r. święto 3 maja zostało oficjalnie zdelegalizowane przez władze komunistyczne. W roku 1981 ponownie władze świętowały uchwalenie majowej konstytucji. Do roku 1989 w tym dniu często dochodziło w Polsce do protestów i demonstracji antyrządowych i antykomunistycznych. Po zmianie ustroju, od kwietnia 1990 r. Święto Konstytucji 3 Maja należy do uroczyście obchodzonych polskich świąt. W roku 2007 po raz pierwszy na Litwie obchodzono święto Konstytucji 3 maja.

Rękopis Konstytucji 3 maja jest przechowywany w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie.

Paryska edycja tekstu Konstytucji 3 maja w tłumaczeniu na język francuski pochodząca z roku 1791 znajduje się od 2012 roku w zbiorach Biblioteki Narodowej.

Uchwałą Sejmu RP IX kadencji z 27 listopada 2020 zdecydowano o ustanowieniu roku 2021 Rokiem Konstytucji 3 Maja.

Norman Davies: Boże igrzysko. Historia Polski. Kraków: Znak, 2006. ISBN 83-06-01093-0 .brak strony w książce

Paweł Jasienica: Rzeczpospolita Obojga Narodów. 3 tomy, wiele wydań, ostatnio. Warszawa: Świat Książki, 1997 (t.1 i 2), 1998 (t.3). ISBN 83-7129-323-2 .brak strony w książce

, Elektor Saski Fryderyk August III wobec Konstytucji 3 Maja, Kraków: Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1999, ISBN 83-233-1255-9 , OCLC 830220404.brak strony (książka)

Jerzy Łojek Geneza i obalenie Konstytucji 3 maja. Wyd. Lubelskie, 1986, ISBN 83-222-0313-6 .

Jerzy Łojek Ku naprawie Rzeczypospolitej. Konstytucja 3 Maja. Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1988

Emanuel Rostworowski Ostatni król Rzeczypospolitej. Geneza i upadek Konstytucji 3 Maja. Warszawa 1966

Emanuel Rostworowski: Maj 1791 - maj 1792: rok monarchii konstytucyjnej. Warszawa: Zamek Królewski, 1985.brak strony w książce

Adam Skałkowski Towarzystwo Przyjaciół Konstytucji 3 maja, w: Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej, 1930

# data[].attributes.attachment_link.title
Konstytucja 3 maja - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Konstytucja 3 maja, właśc. Ustawa Rządowa z dnia 3 maja - uchwalona 3 maja 1791 roku ustawa regulująca ustrój prawny monarchii dziedzicznej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Powszechnie przyjmuje się, że Konstytucja 3 maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787 r.) spisaną konstytucją.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przy tak wielu promocjach w kasynie można łatwo stracić wszystkie szczegóły, co sprawia, że konieczne jest użycie kodu bonusowego przy każdej transakcji. Użyj ich, aby natychmiast zdobyć dodatkowe darmowe spiny, odebrać darmowe oferty bonusowe i zwiększyć swój bankroll jednym kliknięciem przycisku. Kod bonusowy to jednorazowy kod hasła, który pozwala na natychmiastowe postawienie określonej kwoty pieniędzy przy rejestracji lub kasie. Kody te są zazwyczaj wysyłane pocztą elektroniczną lub wysyłane bezpośrednio na adres domowy, co ułatwia sfinalizowanie transakcji w zaciszu własnego domu. Niektóre kody bonusowe w kasynie online również automatycznie pojawiają się na twoim koncie gracza online, podczas gdy inne wymagają kodu bonusowego do aktywacji.

Darmowe spiny

Kody te są dostępne w różnych długościach i mogą być używane do regularnych promocji w kasynie, promocji Gier online, specjalnych darmowych spinów, promocji do wygrania prawdziwej gotówki lub darmowych spinów w pokera lub automatach. Podczas gdy wiele kasyn online oferuje kody bonusowe, które wygasają po pewnym czasie, Istnieje również wiele, które będą nadal obowiązywać, o ile utrzymasz aktywne saldo bonusowe. Tego typu promocje są świetne dla każdego, kto chce szybko zwiększyć swój budżet na swoje ulubione gry kasynowe, jednocześnie śledząc koszty związane z takimi działaniami. Kody bonusowe często znajdują się na stronie głównej kasyna, w którym odbywa się promocja, choć mogą również pojawić się jako linki, które prowadzą do specjalnej strony docelowej, na której można znaleźć dalsze szczegóły dotyczące promocji.

Kod bonusowy

Niektóre strony internetowe mogą poprosić o wypróbowanie bonusu, a następnie zaakceptowanie wygranej, podczas gdy inne kasyna mogą wymagać natychmiastowego działania, twierdząc, że musisz odebrać wygraną do końca tego samego dnia lub innego podobnego terminu. Kasyna nie mogą i nie będą akceptować roszczeń, jeśli gracze nie spełnią wymagań kodu promocyjnego. Gracze, którzy ubiegają się o wygrane, ale którzy nie zapłacą lub nie skontaktują się z kasynem przez e-mail lub telefon, podlegają karom i mogą utracić wszystkie wygrane. Z tego powodu gracze powinni zawsze sprawdzać, czy kod bonusowy kasyna ma powiązane instrukcje, niezależnie od tego, czy wymaga natychmiastowego działania, czy po prostu stwierdza, że gracze mogą ubiegać się o wygrane w późniejszym terminie.

Więcej darmowych kodów bonusowych w kasynie oferowanych codziennie nowym członkom kasyn online, nigdy nie było lepszego czasu, aby stać się członkiem kasyna online z darmowym bonusem. To, co jest świetne w większości nowych darmowych ofert bonusowych, to fakt, że praktycznie nie wymagają absolutnie żadnego depozytu, aby się zakwalifikować. Mówiąc najprościej, wystarczy zarejestrować się i wpłacić na nowe konto, a następnie grać i wygrywać je na tym koncie bez konieczności obstawiania pieniędzy. Jednak większość wirtualnych kasyn pozwala również wypłacić niektóre, jeśli nie wszystkie, wygrane z darmowego bonusu zgodnie z ich warunkami bonusowymi, jeśli spełnisz kryteria wymagania obrotu. Nie ma naprawdę nic, że te kasyna online nie może zapewnić; po prostu trzeba znaleźć ten, który oferuje najlepsze oferty na początek.

Jeśli chodzi o znalezienie najlepszych kasyn z najlepszymi ofertami na rejestrację, w większości przypadków sprowadza się to do dwóch rzeczy: lokalizacji i łatwości użytkowania. Wspaniałą rzeczą w grze w pokera online w kasynie w zaciszu własnego domu jest to, że nie muszą być zlokalizowane w preferowanych miejscach tych kasyn online, aby cieszyć się grą na bieżąco. Wiele razy kody bonusowe są oferowane tylko tym klientom kasyn online, którzy planują regularnie grać, co oznacza tych, którzy planują podpisać więcej niż jedną grę, podczas gdy cieszą się swoim darmowym czasem bonusu.

Bonus od depozytu

Aby w pełni skorzystać z darmowego bonusu oferowanego nowym członkom, zaleca się przestrzeganie ich wymagań dotyczących obrotu. Często bonusy mogą być oferowane, które wymagają, aby dokonać określonej kwoty Min depozytu lub zapłacić określoną kwotę min depozytu, zanim będzie można podjąć punkty bonusowe. Aby upewnić się, że nie naruszają żadnych wymagań obrotu, zaleca się, aby upewnić się, że dokonać sporej wpłaty podczas pierwszego rozpoczęcia gry, dzięki czemu można uniknąć konieczności utraty wszystkich punktów bonusowych z powodu niespełnienia wymagań bonusu. Ważne jest również, aby upewnić się, że spłacisz swój początkowy depozyt w rozsądnym czasie, aby zmaksymalizować zwrot z inwestycji, o czym zawsze należy pamiętać.

Kasyna Online mają pochodzić z niektórych bez depozytu kody bonusowe tak, że mogą one przyciągnąć nowych klientów do swoich kasyn. Kody te oferują wielką wartość rozrywkową w postaci darmowych bonusów. Bardzo ważne jest, aby bonus bez depozytu w kasynach online, ponieważ jest tak wielu ludzi, którzy grają w te gry i rozdają te promocje bez depozytu przez cały czas, aby przyciągnąć więcej klientów. Istnieje tak wiele stron internetowych kasyn w Internecie, gdzie można uzyskać te kody bonusowe bez depozytu.

W przypadku kasyn online, będziesz musiał wprowadzić kod promocyjny, aby otrzymać bonus. Te kody bonusowe bez depozytu są wybierane przez kasyna i muszą zostać wprowadzone do odpowiednich formularzy, gdy masz zamiar otrzymać bonus. Musisz pamiętać o jednej rzeczy, że nie należy składać żadnych fałszywych danych, gdy masz zamiar wprowadzić kod promocyjny na stronie internetowej, dzięki czemu można uzyskać to prawo. W takim przypadku strona internetowa kasyna byłaby w stanie ukraść Twoje dane i wykorzystać je do innych celów, takich jak Reklama i spamowanie.

Jeśli znasz szczegóły tych kodów, możesz ich użyć podczas dokonywania pierwszej wpłaty w kasynie. Oprócz darmowego bonusu powitalnego, który otrzymasz, możesz otrzymać darmowe żetony po dokonaniu pierwszej wpłaty. Te darmowe żetony są zwykle w postaci żetonów pokerowych, wideo pokera lub bonusu od depozytu w kasynie i są przyznawane po dokonaniu pierwszej wpłaty. Po dokonaniu pierwszej wpłaty, darmowe pieniądze bonusowe pojawią się na koncie.

Kiedy większość ludzi słyszy o witrynach kasyn, które oferują darmowe pieniądze, a nawet oferują bonusy bez depozytu, mają tendencję do zakładania, że darmowe spiny lub losowania muszą mieć jakiś składnik inwestycyjny. Ale nie dotyczy to wszystkich witryn oferujących tego rodzaju promocje. W rzeczywistości jednym z największych powodów, dla których istnieją darmowe witryny kasynowe, jest to, że kasyna nie chcą, aby ludzie wracali, chcą, aby ludzie wydawali pieniądze!

Darmowe gry kasynowe oferują ludziom możliwość wygrania prawdziwych pieniędzy, używając tylko kilku minut swojego czasu. Osoby, które zarejestrują się w tych promocjach, zwykle znajdują się w Puli stałych graczy, którzy chcą wygrać dodatkową gotówkę. Ci gracze następnie wprowadzić określony numer kodu, aby otrzymać swój bonus. Po wprowadzeniu tego kodu dana osoba otrzymuje określoną kwotę prawdziwych pieniędzy. Można go użyć w dowolny sposób, w jaki Kasyno chce go używać, a zazwyczaj gracz otrzyma swoją wygraną bezpośrednio na miejscu.

Prawdziwe pieniądze za pomocą darmowych pieniędzy jest zwykle znacznie łatwiejsze do wygrania niż większość innych kasyn online lub offline pozwoli. Ponieważ nie jest wymagany depozyt do korzystania z tej funkcji, gracze często znajdują się w stanie wygrać dużo dodatkowych pieniędzy po prostu rejestrując się na jak najwięcej z tych promocji, jak to możliwe. To sprawia, że jest to doskonała zachęta dla ludzi do wypróbowania różnych witryn kasyn, a także świetny sposób na promowanie własnych marek przez kasyna.

Kody bonusowe kasyna

Bez depozytu kody bonusowe są Zarejestruj się zachęty, które kasyna dają graczom bez ich konieczności dokonania wpłaty pierwszy. Te bonusy są zazwyczaj bardzo małą sumą kredytów bonusowych, zwykle od $ 5 do maksymalnie $20 i mogą być używane tylko w kasynach online. Musisz jednak posiadać konto bankowe, aby kwalifikować się do otrzymania bonusu, a także kartę kredytową z saldem powyżej zera, aby wypłacić bonus. Zazwyczaj można używać tylko tych kodów bonusowych bez depozytu w kasynie na stronach kasyn, gdzie można użyć wirtualnych pieniędzy lub wygrać prawdziwe pieniądze.

Jeśli szukasz promocji w kasynie, które nie wymagają złożenia depozytu, istnieje wiele darmowych promocji, które oferują kody bonusowe bez depozytu. Istnieje również wiele stron internetowych kasyn, które prowadzą serię konkursów, które wymagają dokonania wpłaty, aby zakwalifikować się do wygrania dodatkowej nagrody. Te darmowe gry mogą być poker, blackjack,ruletka, baccarat lub automaty. Zasady tych gier są takie same jak w tradycyjnych grach kasynowych, z tym wyjątkiem, że gracze otrzymują swoje stawki w wirtualnych żetonach zamiast rzeczywistych pieniędzy.

Istnieje również popularna promocja, która oferuje kody bonusowe bez depozytu dla graczy, którzy postawią na określoną kwotę. Na przykład, gracz, który postawi sześćdziesiąt dolarów, może wziąć udział w promocji i otrzymać bonus w wysokości dwustu dolarów. Alternatywnie, gracz, który postawi minimum sto dolarów, może otrzymać bonus w wysokości dwudziestu pięciu dolarów. Łatwo jest użyć symboli kodu, aby znaleźć i wykorzystać odpowiednią kwotę bonusu w sekcji bonusowej witryny kasyna.

# data[].attributes.attachment_link.description
Przy tak wielu promocjach w kasynie można łatwo stracić wszystkie szczegóły, co sprawia, że konieczne jest użycie kodu bonusowego przy każdej transakcji. Użyj ich, aby natychmiast zdobyć dodatkowe darmowe spiny, odebrać darmowe oferty bonusowe i zwiększyć swój bankroll jednym kliknięciem przycisku. Kod bonusowy to jednorazowy kod hasła, który pozwala na natychmiastowe postawienie określonej kwoty pieniędzy przy rejestracji lub kasie.

# data[].attributes.attachment_link.title
CREST OF POLAND - 80 elementów - Układaj puzzle za darmo na Puzzle Factory

# data[].attributes.attachment_link.description
Puzzle Crest of Poland - Gry puzzle jigsaw online. Puzzle układanki, gry logiczne dla dzieci. Ułóż darmowe puzzle. Crest of Poland.

# data[].attributes.body
Materiały do wykorzystania w przedszkolu i w klasach 1-3

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ei System sp. z o. o. ul. Św.Michała 43, 61-119 Poznań, NIP: 779-24-28-408, REGON: 360801853 | Spółka wpisana do Rejestru Przedsiębiorców przez Sąd Rejonowy Poznań - Nowe Miasto I Wilda w Poznaniu, VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod nr KRS 0000553537

# data[].attributes.attachment_link.description
Ei System sp. z o. o. ul. Św.Michała 43, 61-119 Poznań, NIP: 779-24-28-408, REGON: 360801853 | Spółka wpisana do Rejestru Przedsiębiorców przez Sąd Rejonowy Poznań - Nowe Miasto I Wilda w Poznaniu, VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod nr KRS 0000553537

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zbliżają się święta majowe. W związku z tym podejmujemy szereg aktywności, które mają przybliżyć i utrwalić naszym uczniom między innymi symbole Polski.
Najczęściej działamy praktycznie i w taki sposób, aby poznawane treści były skorelowane z różnymi przedmiotami. Stawiamy przede wszystkim na indywidualizację pracy.

W obecnej sytuacji nie wszystkie aktywności możemy wdrożyć, dlatego proponujemy kreatywną pracę z kartami pracy.

Karty mają być tylko pretekstem do przeróżnych aktywności związanych z utrwalaniem symboli narodowych, umiejętności gramatycznych i stylistycznych, na bazie skojarzeń z Polską.

Udostępniamy karty pracy z drabinami wyrazowymi. Zadaniem ucznia jest uzupełnienie szczebli drabiny, które utworzą wyraz. Należy go zapisać u dołu drabiny.

Kolejne propozycje ćwiczeń:

1. Utwórz zdanie z wyrazem powstałym na drabinie.

2. Utwórz liczbę pojedynczą lub mnogą powstałego wyrazu.

3. Określ jaka to część mowy.

4. Odmień rzeczownik przez przypadki.

5. Do powstałego rzeczownika dopisz 3 przymiotniki, które go określają.

6. Dokonaj stopniowania przymiotników.

7. Podziel wyraz na sylaby.

8. Utwórz wyrazy podobne do powstałego.

9. Jeśli w wyrazie znajduje się trudność ortograficzna, spróbuj określić regułę.

PLIK DO EDYCJI UDOSTĘPNIAMY TUTAJ

Szukasz sprawdzonych szkoleń? Skorzystaj z naszej platformy szkoleniowej i nagrań oraz materiałów, do których po wykupieniu będziesz miał dostęp przez pół roku.

# data[].attributes.attachment_link.title
DRABINY WYRAZOWE SYMBOLE POLSKI - KARTY PRACY

# data[].attributes.attachment_link.description
Zbliżają się święta majowe. W związku z tym podejmujemy szereg aktywności, które mają przybliżyć i utrwalić naszym uczniom między innymi symbole Polski. Najczęściej działamy praktycznie i w taki sposób, aby poznawane treści były skorelowane z różnymi przedmiotami. Stawiamy przede wszystkim na indywidualizację pracy.

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zbliża się Narodowe Święto Nieodległości. W szkole organizujemy szereg uroczystości i aktywności, które mają na celu ten ważny dla nas Polaków dzień uczcić. Jest to też okazja do utrwalenia symboli narodowych, ale także porozmawiać na tem symboli Polski.
Najskuteczniejszą formą i metodą nauczania dla najmłodszych uczniów jest zabawa, dlatego bardzo chętnie ją stosujemy. Proponujemy spinnerową grę, która nie tylko pozwoli na utrwalenie symboli Polski, ale wprowadzi w temat narodowego święta, poszerzy słownictwo i zmobilizuje do wypowiedzi uczniów.

Na środku planszy ustawiamy spinner, zaznaczamy jedno jego ramię np. kolorową karteczką i losujemy przedmioty. Po ich wskazaniu przez jedno ramię spinnera nazywamy przedmiot, przy okazji usprawniając wymowę i poszerzając słownictwo.

Dzielimy uczniów na grupy lub pary. Każda para lub zespół otrzymuje pisak w innym kolorze. Do planszy dokładamy grę, która polega na zaznaczeniu na planszy wylosowanych przez uczniów wszystkich symboli w pionie lub poziomie. Po wylosowaniu symbolu uczeń musi go nazwać, np. odmienić przez przypadki, ułożyć z wylosowanym słowem zdanie itd. Po zaakceptowaniu zadania, uczeń skreśla swoim kolorem symbol w takim miejscu, by jak najszybciej zebrać wszystkie symbole w jednej lini pionowej lub poziomej. Ponadto możemy na zakończenie gry podliczyć kto ma najwięcej zebranych (zakreślonych) punktów.

W celach edukacyjnych przygotowałyśmy także ćwiczenie, które ma na celu utrwalenie części mowy, rodzaju rzeczowników i tworzenie liczby mnogiej rzeczowników.

Do spinnera skonstruowałyśmy tabelkę, do której należy wpisać nazwę wylosowano przedmiotu, określić jego rodzaj oraz liczbę pojedynczą i mnogą.

Dodatkowe zadanie może polegać również na ułożeniu zdania z wylosowanym wyrazem.

Tabela do uzupełniania-gramatyka pobierz TUTAJ

# data[].attributes.attachment_link.description
Zbliża się Narodowe Święto Nieodległości. W szkole organizujemy szereg uroczystości i aktywności, które mają na celu ten ważny dla nas Polaków dzień uczcić. Jest to też okazja do utrwalenia symboli narodowych, ale także porozmawiać na tem symboli Polski. Najskuteczniejszą formą i metodą nauczania dla najmłodszych uczniów jest zabawa, dlatego bardzo chętnie ją stosujemy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Mazurek 3 maja - (Mazurka of the Third of May)

# data[].attributes.body
Słuchowisko

# data[].attributes.attachment_link.description
Get access to files anywhere through secure cloud storage and file backup for your photos, videos, files and more with Google Drive.

# data[].attributes.body
Dr hab. Urszula Kosińska z Instytutu Historycznego UW opowiada o tym, jak doszło do uchwalenia Konstytucji 3 maja z 1791 roku.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ojczyzno Nasza, gdy liberum veto

Każdego posła sejm twój rozbijało

Ono bywało anarchii zaletą

Wolę magnatów narzucić jej chciało.

To Konstytucja z chaosem skończyła

Wolną elekcję królewską zniesiono

Litwa z Koroną w całość się złączyła

Mieszczan i szlachtę w równych zamieniono.

Rząd jednolity został utworzony

Sejm oraz senat wówczas już powstały

Konfederacje wszelkie też zniesiono

I podwaliny wolności zostały.

Dziś prawie nikt już o tym nie pamięta

Majowe święto okazją do grilla

Władza komercji przez ludzi przeklęta

Trwa w naszym życiu jak ulotna chwila.

że kiedyś dzieciom broniono

Że się po polsku czytać uczono

o historii polskiej mówić było można?

Jakże jesteśmy szczęśliwe

dziś my - polskie dzieci,

w wolnym urodzone kraju!

Jakże jasno dziś nam Biały Orzeł świeci

w dniu Trzeciego Maja!

Dziś w wolnej Polsce naród cały

święci ten dzień radosny,

Boże, ludzie Twoi przyszli

Dziękować Ci w Twojej sieni,

Że z dawnych nierządów wyszli,

Łaską Twoją podźwignieni!

Sąsiad stanął zadziwiony:

"Tenże to naród zgubiony?"

Jak się kraj nasz chwały dobił;

Bo nie wiedzą, co się stało,

Że Bóg sam wszystko to robił!

Że Ty byłeś między nami!

Zbierał serca na swe łono

I natchnął je duchem zgody,

I dał stałość niezwalczoną.

Tak sam pełniąc dzieło całe.

Jeszcze nam stąd zjednał chwałę.

Chodzimy, włożywszy wieńce.

Szatą łask Pańskich odziani!

Gdzie stanie lud Bogu miły.

Za to wszystkie kraju stany

Niesiemy Ci, Boże, dzięki,

Mocą dzielnej Twojej ręki.

I dzień ten Pańskiej opieki

Święcić będziemy na wieki.

Franciszek Karpiński

Rzucajmy kwiaty po drodze,

Jakże ten król nasz bogaty!

Skarb jego - serc miliony.

Dniu radości, dniu wesela!

Niechaj okrzyk w niebo strzela

Vivat! Vivat! Trzeci Maj!

Odrodzenia ziścił sen ...

w upojeniu cudnem, młodem

niech nam dzień rozbłyska ten

Trzeci Maja! ... Wielki Boże!

dłonie bratnie złączmy wraz!

Cóż się oprze, któż nas zmoże?

Bóg nad nami! Polska w nas!

Zorza świta, dzień się rodzi

- Po wolności sięgnij raj!

W górę serca starzy, młodzi!

Vivat! Vivat! Trzeci Maj.

Trzeci Maja radością wiosenną

wszystkich ludzi dziś w Polsce powitał,

Sztandarami biało-czerwonymi

umaiła się Rzeczpospolita.

Umaiły się też pierwszym kwieciem

łąki, pola i w ogrodach drzewa,

Maj się pieśnią zwycięskiej wiosny

zgodnym chórem z ludzi rozśpiewał.

Rozpłynęła się już pieśń radosna

głośnym echem po ojczystym kraju

- Witaj, witaj, Majowa Rocznico,

Rozwiń skrzydła, orle biały -

Do przeszłości Polski całej

w sercach naszych miłość wznieć!

Ty nam drogi w przyszłość wskaż;

Chrobrych myśli i Maja brzask

- wykuć czynem w Polski blask.

Rozwiń skrzydła, orle biały,

szybuj w niebo, w słońce leci ...

Wolny, silny, w pełni chwały,

siłę polskiej woli nieć!...

Ducha polski wciąż odradzać

I ludzkości drogę wskazać ...

Tak ślubujem - w Trzeci Maj.

Maj - rocznica pięknych serc ,

Maj - rocznica wielkich myśli .

Tym , co dawno przeminęli ,

Hołd składają ci , co przyszli .

Choć przeminął dawno wiek ,

Dawno hasła się zmieniły ,

Lecz z przeszłości czerpał siły .

Z tych w ciemnościach jasnych chwil ,

w jedną całość Polski stany,

Miłość ponad wszystko trwała .

Tym , co w Polsce dali myśl ,

Aby stworzyć cud majowy ,

Cześć z oddaniem złóżmy dziś

Przed pamiątką chyląc głowy .

świeć naszej polskiej krainie,

ucieszymy Ciebie piosenką

przy hulance i przy winie.

Witaj Maj, Trzeci Maj!

u Polaków błogi raj!

Nierząd braci naszych cisnął

gnuśność w ręku króla spała,

a w ten Trzeci Maj zabłysnął

i nasza Polska powstała.

Wiwat wielki Kołłątaj!

# data[].attributes.attachment_link.title
Animowane obrazki i wierszyki - Rocznica Uchwalenia Konstytucji 3 maja

# data[].attributes.attachment_link.description
Ojczyzno Nasza, gdy liberum veto Każdego posła sejm twój rozbijało Ono bywało anarchii zaletą Wolę magnatów narzucić jej chciało. To Konstytucja z chaosem skończyła Wolną elekcję królewską zniesiono Litwa z Koroną w całość się złączyła Mieszczan i szlachtę w równych zamieniono. Rząd jednolity został utworzony Sejm oraz senat wówczas już powstały Konfederacje wszelkie też zniesiono I podwaliny wolności zostały.

# data[].attributes.attachment_link.title
Polska Flaga - Piosenka na "Święto Flagi" - Jangok - Piosenki patriotyczne

# data[].attributes.attachment_link.title
Jan Matejko "Konstytucja 3 maja 1791 roku" | Animacja

# data[].attributes.headline
Sejm Wielki i uchwalenie Konstytucji 3 Maja

# data[].attributes.subject
Sejm Wielki i uchwalenie Konstytucji 3 Maja

# data[].attributes.body
Klasy starsze, historia

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sejm Wielki na tle polskiej tradycji parlamentarnej. Konfederacja sejmowa Sejm Wielki na tle polskiej tradycji parlamentarnej. Konfederacja sejmowa Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 4.0.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Sejm Wielki na tle polskiej tradycji parlamentarnej. Konfederacja sejmowa Sejm Wielki na tle polskiej tradycji parlamentarnej. Konfederacja sejmowa Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 4.0.

RDnwZgPoAcyVU 1

Powołanie Rady Nieustającej i jej poczynania w latach 70. i 80. XVIII w. rozpoczęły powolną, ale postępującą przebudowę struktur państwa. Wprawdzie Rosja sądziła, że Rada będzie skutecznym narzędziem oddziaływania na stosunki wewnętrzne i przekształci się w organ opozycji wobec króla, ale okazało się, że mimo olbrzymich wpływów ambasadora rosyjskiego Ottona Magnusa Stackelberga, coraz większe znaczenie zdobywał w niej monarcha. Opinia publiczna nie dostrzegała jednak owych subtelnych zmian, stąd powszechna nienawiść do tego organu administracji i powszechne określanie go jako „Zdrada Nieustająca".

Sejmy w latach 1773‑1775 zdecydowały o powiększeniu liczby wojska do 30 tys., czego wprawdzie nie udało się w pełni zrealizować, ale przy okazji przeprowadzono unowocześnienie armii. Obowiązywać zaczęły nowe regulaminy musztry, podniesiono poziom zaopatrzenia materialnego, wprowadzono zasady awansów oficerskich uzależnione od umiejętności (zerwano ze sprzedażą patentów oficerskich).

Sejm 1776 r. ponownie obradował w formule „skonfederowanej", czyli głosowano większością i nie można było go zerwać. Pozwoliło to na wprowadzenie kolejnych reform, m.in.: ograniczono władzę hetmanów, zakazano skazywania na śmierć w procesach o czary (wcześniej niż we Francji czy Anglii), zniesiono stosowanie tortur w procesie dowodowym. Zlecono Andrzejowi Zamoyskiemu, byłemu kanclerzowi koronnemu, skodyfikowanie prawa sądowego.

Znaczącym osiągnięciem okresu po pierwszym rozbiorze, była odbudowa dochodów skarbu królewskiego. Polegała ona przede wszystkim na sprawniejszym zarządzaniu królewszczyznami i racjonalizacji systemu dzierżaw. Oczywiście nadal starostwa królewskie odgrywały istotną rolę w budowie „stronnictwa pro‑królewskiego".

Ambasador Katarzyny II, Stackelberg z konsekwencją i premedytacją rozbijał stronnictwo króla, który nie potrafił wyrwać się spod jego wpływów. Niemniej jednak przy rosyjskim wsparciu udało się przeprowadzić niektóre zmiany (często wbrew intencjom protektora), ale też tak ważna sprawa jak kodyfikacja Zamoyskiego na sejmach 1778 i 1780 r. upadła. Została zaatakowana przez zmanipulowanych przez Stackelberga członków opozycji, uznawanych przy tym za ludzi światłych i przyjaciół króla, jak Antoni Tyzenhauz.

Rosjanie umiejętnie budowali stronnictwo opozycyjne wobec króla i reform. Na jego czele stali Stanisław Szczęsny Potocki oraz Franciszek Ksawery Branicki. Ten ostatni ożenił się z Aleksandrą Engelhardt, siostrzenicą wpływowego ministra rosyjskiego Potiomkina, a w rzeczywistości - ponoć - nieślubną córką jego i carycy Katarzyny II. Pewnym jest jednak, że Branicki zyskał wielki posag i dobra ziemskie na Ukrainie, które po rozbiorach znalazły się w granicach Rosji.

W 1787 r. w Kaniowie doszło do spotkania Katarzyny II ze Stanisławem Augustem Poniatowskim. Król usiłował zjednać carycę do swoich planów udziału Rzeczpospolitej w zbliżającej się konfrontacji z Turcją. Obiecywał sobie symboliczne zyski terytorialne, np. port nad Morzem Czarnym, ale ważniejsza byłaby zgoda rosyjskiego protektora na reformy. Postulowano bowiem utworzenie czterdziestotysięcznej armii, co wymagało zmian w prawie, które pozwoliłyby zapewnić środki na jej utrzymanie.

Rosja, która już w 1780 r. wycofała z Rzeczpospolitej swoje wojska, nie chciała jednak aż tak daleko idących zmian i wzmocnienia sąsiada. Wprawdzie wcześniej władczyni konferowała z magnackimi przeciwnikami króla (Potockim i Branickim), ale ostatecznie teoretycznie poparła Poniatowskiego z takimi jednak warunkami, które należało uznać za klęskę królewskich planów - zgoda na dwunastotysięczny korpus, ale pod dowództwem hetmana Branickiego. Przy okazji uzyskano też aprobatę dla idei zwołania skonfederowanego sejmu, który miał zaaprobować przymierze. Rosja, która mobilizowała do konfrontacji z Państwem Osmanów 100 tys. armię nie potrzebowała polskiego wojska, uznawanego przez ostatnie dziesięciolecia za źle wyszkolone i mało przydatne. Ważne jednak było stworzenie baz zaopatrzeniowych na polskiej, prawobrzeżnej Ukrainie i pomoc logistyczna.

W sierpniu 1787 r. rozpoczęła się wojna, a to spowodowało, że wybory na sejmikach przebiegały w gorącej atmosferze politycznej, z rozbudzonymi nadziejami obu stronnictw: reformatorskiego i opozycyjnego (liczącego na cofnięcie już dokonanych zmian). W dniu 7 października 1788 r. rozpoczął obrady sejm, który do historii przeszedł pod nazwą „Sejm Wielki".

Marszałkiem sejmu został Stanisław Małachowski (marszałek koronny) oraz Kazimierz Nestor Sapieha (marszałek litewski) - sejm był konfederacją, stąd dwóch marszałków. Kolejną zmianą w obradach było limitowanie sejmu, który miał działać znacznie dłużej niż zwyczajowe 6 tygodni, choć o „sejmie nieustającym" (bez limitu czasu trwania) początkowo nikt nie myślał.

Tymczasem w Polsce zapanowała patriotyczna euforia sprytnie podsycona przez dyplomację pruską. W celu zablokowania sojuszu rosyjsko‑polskiego, który upodmiotawiał Rzeczpospolitą na arenie międzynarodowej, zaproponowano podpisanie sojuszu polsko‑pruskiego.

Zaangażowana na froncie tureckim Rosja nie protestowała, zdając sobie zresztą sprawę, że Berlin po doświadczeniach wojny siedmioletniej z pewnością nie zdecyduje się na konfrontację z Petersburgiem, zwłaszcza w obronie Rzeczpospolitej. Na fali patriotycznych nastrojów sejm uchwalił aukcję (czyli powiększenie) wielkości armii do 100 tysięcy. Oczywiście nie wskazano, skąd wziąć pieniądze na jej utrzymanie, a i obsadzenie dowództwa natychmiast wywołało spory. Jednocześnie zaczęto likwidować kolejne symbole „zniewolenia". Po powiększeniu armii, zdecydowano się na likwidację znienawidzonej Rady Nieustającej (19 stycznia 1789 r.). Zabrakło więc władzy wykonawczej, a sprawowanie jej przez sejm było niemożliwe choćby z powodu jego liczebności. Zrodziła się zatem potrzeba całościowych regulacji, co zapewnić miała Deputacja do opracowania form rządu. Zostały przygotowane „Zasady do poprawy rządu" (napisane przez Ignacego Potockiego w grudniu 1789 r.). Na tej podstawie, niewielka grupa osób z królem na czele (Ignacy Potocki, Stanisław Małachowski, Hugo Kołłątaj i Scipione Piattoli - sekretarz królewski) przystąpiła do przygotowywania stosownego dokumentu.

W lipcu 1789 r. we Francji rozpoczęły się wydarzenia z pozoru nie mające nic wspólnego z tym, co działo się nad Wisłą. Jednak zwołanie w listopadzie 1789 r. przez prezydenta Warszawy Jana Dekerta reprezentantów 141 miast królewskich nie mogło nie budzić skojarzeń z rewolucyjnym Paryżem. W słynnej „czarnej procesji" 2 grudnia zaniesiono na Zamek Królewski petycję z żądaniami zmian sytuacji mieszczan.

Zbiegło się to z upłynięciem jesienią 1790 r. dwuletniego okresu funkcjonowania sejmu. Chociaż nie stosowano się do wynikających z artykułów henrykowskich ograniczeń czasu trwania obrad sejmu, to jednak co dwa lata winien on być zwoływany. Ponieważ uznano, że dla zachowania ciągłości prac reformatorskich sejm musi trwać dalej, do jego składu dołączono tylko kolejnych wybranych na sejmikach posłów. Zdecydowana większość elektów opowiadała się za reformami, czego potwierdzeniem było przyjęcie 18 kwietnia 1791 r. prawa o miastach. Spełniono tym samym większość postulatów uczestników czarnej procesji. Kolejnym sukcesem było zreformowanie sejmików, z których usunięto gołotę - łatwo i chętnie wykorzystywane przez magnaterię narzędzie destabilizacji. Po tych uchwałach ogłoszono przerwę w obradach w związku ze świętami Wielkiejnocy. Większość posłów rozjechała się do domów.

Obrady sejmu miały zostać wznowione 5 maja 1791 r., jednak zwolenników reform dyskretnie zawiadomiono o konieczności przyjazdu dwa dni wcześniej.

W dniu 3 maja 1791 r. rano pod Zamkiem Królewskim, w którym toczyły się obrady sejmu, zgromadził się tłum ludzi. Później mówiono nawet o 20 tys., co wydaje się liczbą nieco przesadzoną. Z pewnością jednak część mieszczan przybyła pod bronią, gdyż obawiano się interwencji pospiesznie mobilizowanej przez hetmana Branickiego opozycji. Rozpuszczano nawet nierealistyczne pogłoski o możliwym pojawieniu się Rosjan. Około godziny 11.00 do sejmu przyszedł Stanisław August, w obecności którego odczytano sfałszowane alarmujące wiadomości z zagranicy. Trudna sytuacja międzynarodowa wymagała natychmiastowych uregulowań wewnętrznej sytuacji w kraju, aby zmobilizować siły i zabezpieczyć państwo. Odczytano - mimo głosów opozycji, które zlekceważono - tekst ustawy zasadniczej, która została zaprzysiężona przez monarchę.

Była to zwyczajna ustawa sejmowa zwana w polskiej praktyce parlamentarnej „konstytucją". Jej charakter i treść zbiegły się jednak z określeniem, które w europejskiej teorii ustrojowej nadawano słowu „konstytucja".

Konstytucja oficjalnie nosiła nazwę „Ustawa Rządowa" i składała się z 11 artykułów, a jej integralną częścią były przyjęte wcześniej prawa o miastach i sejmikach. W pierwszych artykułach precyzowano system społeczny, jaki miał obowiązywać w kraju, tzn. opisano poszczególne stany. Na tym polu wydawała się ona dużo mniej postępowa niż konstytucja Stanów Zjednoczonych oraz nieco późniejsza konstytucja rewolucyjnej Francji (3 września 1791 r.). Rzeczpospolita miała pozostać państwem stanowym, a zatem nie wprowadzono podstawowego postulatu oświecenia, że ludzie są z urodzenia sobie równi.

Kolejne rozdziały precyzowały ustrój polityczny, który opierał się na monteskiuszowskim trójpodziale władzy na: ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą.

Prawa stanowić miał sejm składający się z dwóch izb: poselskiej i senatu z królem na czele. Zniesiono liberum veto, wprowadzono głosowania większością, sejm miał być permanentny, tzn. posłów wybierano na dwa lata, i byli oni w tym czasie reprezentantami narodu, czyli nie mogli być ograniczani instrukcjami. W skład izby wchodziło 24 plenipotentów miast.

Władza wykonawcza składała się z króla oraz tzw. Straży Praw z komisjami. Rola króla na polu władzy wykonawczej została wzmocniona. Zniesiono wolną elekcję wprowadzając dziedziczność tronu w rodzie Wettinów.

Władza sądownicza pozostała stanowa, a zatem była odrębna dla poszczególnych stanów. Zapowiadano wprawdzie powszechną kodyfikację prawa, ale był to postulat i sprawa przyszłości.

# data[].attributes.attachment_link.title
Sejm Wielki oraz uchwalenie Konstytucji 3 maja

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "Okres umiarkowanych reform królewskich", "Rosja wobec polskich reform", "Zwołanie sejmu w 1788 r.", "Pierwsza kadencja i sojusz z Prusami", "Druga kadencja - w stronę konstytucji", "Uchwalenie Konstytucji 3 maja", "Zamiany instytucjonalne i społeczne". Materiał zawiera 21 ilustracji (fotografii, obrazów, rysunków), 2 filmy, 4 ćwiczenia, w tym 4 interaktywne.

# data[].attributes.body
Film animowany

# data[].attributes.headline
Nasza paczka i niepodległość" Święto Pracy"

# data[].attributes.subject
Nasza paczka i niepodległość" Święto Pracy"

# data[].attributes.body
Fragment książki czyta Katarzyna Kwiatkowska

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Użytkowniku,

Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy.
Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie.
Dziękujemy! Redakcja TVP VOD

WYŁĄCZ BLOKADĘ

„Pierwszego maja pokłóciliśmy się. Najpierw ja i Malinowski, a potem cała nasza paczka. Poszło o...

Moja lista Usuń z mojej listy

„Pierwszego maja pokłóciliśmy się. Najpierw ja i Malinowski, a potem cała nasza paczka. Poszło o... ROZWIŃ

„Pierwszego maja pokłóciliśmy się. Najpierw ja i Malinowski, a potem cała nasza paczka. Poszło o pracę, a w każdym razie zaczęło się od tego, że zarządziłam sprzątanie bazy". Czyta Katarzyna Kwiatkowska ZWIŃ

Moja lista Usuń z mojej listy

Moja lista Usuń z mojej listy

# data[].attributes.attachment_link.title
Czytanie przed spaniem - Nasza paczka i niepodległość „Święto pracy"

# data[].attributes.attachment_link.description
Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy. Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie. Dziękujemy! Redakcja TVP VOD WYŁĄCZ BLOKADĘ „Pierwszego maja pokłóciliśmy się. Najpierw ja i Malinowski, a potem cała nasza paczka. Poszło o... Moja lista Usuń z mojej listy „Pierwszego maja pokłóciliśmy się.

# data[].attributes.headline
Nasza paczka i niepodległość. "Konstytucja"

# data[].attributes.subject
Nasza paczka i niepodległość. "Konstytucja"

# data[].attributes.body
Fragment książki czyta Krzysztof Tyniec

# data[].attributes.attachment_link.title
Czytanie przed spaniem - Nasza paczka i niepodległość „Konstytucja”

# data[].attributes.attachment_link.description
„3 maja zwołałem naradę przy ławce dziadka. – Musimy ustalić podział obowiązków w bazie – oznajmiłem, gdy cała paczka zgromadziła się już wokół ławki. – Znowu trujesz – jęknął Malinowski”. Czyta Krzysztof Tyniec

# data[].attributes.attachment_link.description
Sprawdź swoją wiedzę o genezie Święta Pracy!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
POLSKA

Wykonaj zadania, przechodząc do kolejnych stron.Powodzenia!

oprawcowała: Zyta Czechowska

Dopasuj zdjęcia do podpisów

PREZYDENTAndrzej Duda

PREMIERMateusz Morawiecki

Dopasuj symbole Polski do nazw.

flaga

godło

hymn

KLIKNIJ NA SYMBOL

flaga

godło

hymn

PODZIAŁ ADMINISTRACYJNYPOLSKI

POMORSKIE

WIELKOPOLSKIE

OPOLSKIE

PODLASKIE

ŁÓDZKIE

WARMIŃSKO-MAZURSKIE

ZACHODNIOPOMORSKIE

ŚLĄSKIE

KUJAWSKO-POMORSKIE

MAZOWIECKIE

MAŁOPOLSKIE

PODKARPACKIE

ŚWIĘTOKRZYSKIE

DOLNOŚLĄSKIE

LUBELSKIE

LUBUSKIE

PAŃSTWA- SĄSIEDZI POLSKI

sprawdź odpowiedź

UŁÓŻ PUZZLE

WYKONAJ ĆWICZENIE

# data[].attributes.attachment_link.description
POLSKA Wykonaj zadania, przechodząc do kolejnych stron.Powodzenia! oprawcowała: Zyta Czechowska Dopasuj zdjęcia do podpisów PREZYDENTAndrzej Duda PREMIERMateusz Morawiecki Dopasuj symbole Polski do nazw.

# data[].attributes.body
Poradnik metodyczny

# data[].attributes.attachment_link.title
Specjalni czyli nowe technologie w szkołach specjalnych

# data[].attributes.body
Zadanie interaktywne uczące logicznego myślenia

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zbliżające się święto narodowe , skłoniło nas do przygotowania kilku ćwiczeń w programie genially.

To świetne, również w wersji bezpłatnej narzędzie, w którym stworzymy interaktywne plakaty, gry, prezentacje, quizzy i inne.

Nasza propozycja, to ćwiczenia rozwijające logiczne myślenie na kratownicy. Bohaterką jest mucha, która przemieszcza się po planszy na odpowiednie pola, odczytując współrzędne.
Przy okazji ćwiczeń uczniowie utrwalają symbole narodowe.

Jak opublikować taki zbiór uczniom?
To nic trudnego, wystarczy wysłać link do zasobu, który genially automatycznie generuje.
Nie musisz zasypywać uczniów kilkoma linkami, wystarczy jeden i dziecko może w swoim tempie, w czasie kiedy ma wolne wykonywać wybrane zadanie.

Link do ćwiczeń z muchą znajduje się TUTAJ

# data[].attributes.attachment_link.title
PATRIOTYCZNA MUCHA - ĆWICZENIA W GENIALLY

# data[].attributes.attachment_link.description
Zbliżające się święto narodowe , skłoniło nas do przygotowania kilku ćwiczeń w programie genially. To świetne, również w wersji bezpłatnej narzędzie, w którym stworzymy interaktywne plakaty, gry, prezentacje, quizzy i inne. Nasza propozycja, to ćwiczenia rozwijające logiczne myślenie na kratownicy. Bohaterką jest mucha, która przemieszcza się po planszy na odpowiednie pola, odczytując współrzędne.

# data[].attributes.body
Lekcja muzyki

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Z faktem uchwalenia Konstytucji 3 Maja związana jest znana, historyczna polska pieśń. Jej tytuł brzmi Witaj, majowa jutrzenko. Wysłuchaj przykładu nagrania pieśni. Określ jej nastrój i tempo.

Określ tonację - wesoła, czyli durowa, czy mollowa, czyli smutna? W jakim tempie została wykonana? Jakie metrum? Kto wykonuje?

Wykonywana pieśń znana jest także pod drugą nazwą: Mazurek 3 Maja. Nazwa jest pokrewna z nazwą polskiego - . Największy zbiór mazurków skomponował Fryderyk Chopin.

Ilustracja interaktywna przedstawia zapis nutowy. Grafika ukazuje nuty umieszczone na pojedynczej linii, w metrum ¾. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1. Zwróć uwagę na zmienne akcenty zaznaczone znakiem >

1.

Zwróć uwagę na zmienne akcenty zaznaczone znakiem >

Przyjrzyj się poniższej ilustracji i zwróć uwagę na strój do tańca narodowego - mazura. Aby zdobyć dodatkowe informacje klikaj na interaktywne punkty.

Ilustracja interaktywna przedstawia dwie tańczące postacie w strojach szlacheckich, używanych do tańca. Kobieta ubrana jest w czerwoną kamizelkę (kontusik) wykończoną białym futerkiem, spod której wystaje biała suknia oraz bufiasta koszula. Na nogach ma długie czarne buty a na głowie czerwono-biały kołpaczek - jest to rodzaj aksamitnej czapki z futrzanym otokiem. Mężczyzna ma na sobie czerwono-żółty kontusz przepasany ozdobnym pasem. Pod kontuszem znajduje się tzw. żupan czyli kremowa, zapinana pod szyję koszula. Na nogach ma żółte bufiaste spodnie i długie czarne buty (baczmagi) natomiast na głowie czarną futrzaną czapkę - tzw. konfederatkę. Na ilustracji umieszczone są kolejno ponumerowane aktywne punkty, po wybraniu których wyświetlą się dodatkowe informacje: 1. Biała lub jasna koszula była zakładana w ciepłe dni., 2. Sukmana - najczęściej występujące kolory to: czerwony, niebieski, lub brunatny., 3. Futrzasta czapka, wykonana z czarnej lub z szarej skóry z barana., 4. Skórzane czarne buty, zwane skórzniami., 5. Długa biała suknia, pod którą znajduje się lekka lniana koszula., 6. Kamizelka była obowiązkowym dodatkiem do sukni. Często była zdobiona futerkiem. Najczęściej występowała w kolorze czerwonym., 7. Długie czarne buty, sznurowane do połowy łydki

Wysłuchaj utworu Mazurek D‑dur op. 33 nr 3, który ma zróżnicowane tempo. Utwór przeplatany jest żywiołowością oberka i wolniejszego mazura. W czasie słuchania utworu zwróć uwagę na jego tempo i styl gry na instrumencie.

Ilustracja interaktywna przedstawia czarno-białą fotografię Fryderyka Chopina autorstwa Louisa-Auguste Bissona. Na zdjęciu ukazany jest mężczyzna w średnim wieku, ubrany w szary płaszcz, który nałożony jest na ciemną marynarkę z kamizelką oraz białą koszulę. Pod szyją zawiązany ma ciemny halsztuk. Kompozytor uchwycony jest w pozycji siedzącej, prawą rękę ma założoną na lewej spoczywającej na nodze. Na twarzy rysuje się głęboka powaga. W tle widoczny jest fragment elewacji budynku. Po zaznaczeniu grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Mazurek f-moll op. 68 nr 4", autorstwa Fryderyka Chopina.

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "Święto Konstytucji 3 Maja", "Pojęcie konstytucja", "Dokument", "Pieśń Witaj, majowa jutrzenko", "Zadania", "Słownik pojęć", "Galeria dzieł sztuki", "Biblioteka muzyczna". Materiał zawiera 2 ilustracje (fotografie, obrazy, rysunki), 4 ilustracje interaktywne, 8 ćwiczeń, w tym 7 interaktywnych

# data[].attributes.body
Lekcje dla klas starszych

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cele edukacyjne zgodne z etapem kształcenia

1. Preambuła do Ustawy Rządowej z dnia 3 maja 1791 roku

2. Julian Ursyn Niemcewicz Powrót posła

3. Adam Mickiewicz Pan Tadeusz

Przypomnijmy najważniejsze daty związane z uchwaleniem i obchodami Konstytucji 3 Maja, pierwszej w Europie i drugiej na świecie (po amerykańskiej) nowoczesnej, spisanej konstytucji.
K A L E N D A R I U M

1791 - uchwalenie przez Sejm Wielki Konstytucji 3 Maja
1792 - obchody pierwszej rocznicy uchwalenia Konstytucji; ceremonia wmurowania kamienia węgielnego pod Świątynię Opatrzności Boskiej w Ujazdowie jako wyraz dziękczynienia za uchwalenie Ustawy Rządowej
1891 - obchody stulecia uchwalenia Konstytucji 3 Maja w trzech zaborach i na emigracji
1919 - rocznica uchwalenia Konstytucji staje się świętem narodowym
1924 - ustanowienie przez papieża Piusa XI święta Matki Bożej Królowej Polski dla upamiętnienia Konstytucji 3 Maja
1951 - zniesienie Święta przez władze Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej
1966 - kościelno‑patriotyczne obchody milenium chrztu Polski na Jasnej Górze z głównymi uroczystościami 3 maja
1980 - odrodzenie tradycji niezależnego świętowania 3 Maja, demonstracja w Gdańsku
1990 - przywrócenie przez Sejm Narodowego Święta Trzeciego Maja

W przypadku braku możliwości rozwiązania zadania z klawiatury lub trudności z odczytem przez czytnik ekranu skorzystaj z innej wersji zadania.

(łac. conservare - zachowywać, przechowywać, utrzymywać) osoba silnie przywiązana do tradycji i niechętna zmianom.

http://www.epodreczniki.pl/reader/c/131473/v/latest/t/student‑canon http://www.epodreczniki.pl/reader/c/131473/v/latest/t/student‑canon/m/j0000000D4B1v38

(łac. constituere - ustanawiać, urządzać) najważniejsza ustawa w państwie, określająca ogólne zasady jego ustroju.

(łac. dosłownie: wolne, nie pozwalam)w dawnej Polsce: zasada umożliwiająca na skutek protestu jednego posła zerwanie sejmu i uchylenie podjętych uchwał.

(łac. praeambulum, od praeambulare - iść wcześniej) uroczysty wstęp poprzedzający właściwy tekst jakiegoś ważnego aktu prawnego.

RolocKVcTvCps 1

Na ekranie pokazane jest w ramce Ćwiczenie 1. zatytułowane „Czym jest preambuła?". Pod tytułem podane jest polecenie, które brzmi: „Wskaż poprawną odpowiedź". Poniżej znajduje się sześć niedokończonych zdań. Pod każdym z nich znajdują się okienka, w których jest napis „Wybierz odpowiedź" i strzałka w dół. W prawym dolnym rogu ćwiczenia umieszczone są klawisze „Zapisz odpowiedź" i „Sprawdź" służący sprawdzeniu poprawności wykonania ćwiczenia.

Wskaż poprawną odpowiedź

najważniejszy akt prawny w państwie, jego słabą pozycję w Rzeczpospolitej Obojga Narodów, uroczysty wstęp do aktu prawnego, mądrość polityczną i roztropność króla, początek tekstu, od uchwalenia dokumentu zależy los ojczyzny, zwrócenie uwagi na chrześcijańskie korzenie Rzeczpospolitej Obojga Narodów, rodzaj inwokacji, każdy akt prawny, nie mają żadnego znaczenia, podniosłym, rozbudowana apostrofa, potocznym, wskazanie innym krajom wzoru postępowania, wyjednanie u Boga łaski, jego znaczenie w Rzeczpospolitej Obojga Narodów, określone prawem zasady postępowania, w państwie panuje chaos, pokazanie, że każdy akt prawny powinien nawiązywać do spraw wiary, artystycznym, dokument kościelny regulujący kwestie religijne, poprzednia konstytucja zdezaktualizowała się, kolokwialnym, żądają tego państwa ościenne

1. Preambuła to: ............................................................................................................................................................ .
2. Konstytucja to: ............................................................................................................................................................ .
3. Preambuła napisana jest stylem ............................................................................................................................................................ .
4. Preambuła wyjaśnia, ze Polsce potrzebna jest ustawa zasadnicza, ponieważ ............................................................................................................................................................ .
5. Określenia króla Stanisława Augusta zawarte w preambule podkreślają ............................................................................................................................................................ .
6. Odwołanie do Boga w preambule ma na celu ............................................................................................................................................................ .

REPE4pOAGaoX3 1

Na ekranie pokazane jest w ramce Ćwiczenie 2. zatytułowane „Sarmata kontra patriota". Pod tytułem podane jest polecenie, które brzmi: „Przyporządkuj bohaterom ich cechy i postawy (przeciągnij i upuść)". Poniżej znajdują się dwa duże pola podpisane „PODKOMORZY" i „STAROSTA", a pod nimi osiemnaście kafelków, którymi należy uzupełnić pola. W prawym dolnym rogu ćwiczenia umieszczone są klawisze „Zapisz odpowiedź" i „Sprawdź" służący sprawdzeniu poprawności wykonania ćwiczenia.

Przyporządkuj bohaterom ich cechy i postawy (przeciągnij i upuść).

postępowy, Patriota, przeciwnik zmian, postać pozytywna, rozumie konieczność reform, światły, popiera postanowienia sejmu, ograniczony, wychował syna w duchu patriotycznym, krytykuje zrywanie sejmów, zwolennik złotej wolności szlacheckiej, chwali <i>liberum veto</i>, nie rozumie potrzeby zmian, chwali się tym, że nie czyta książek, zwolennik nowego porządku, Konserwatysta, postać negatywna, nie lubi czytać

RclCcM9ej9fFe 1

Na ekranie wyświetla się inna wersja zadania drugiego. Ćwiczenie ma tytuł: „Sarmata kontra patriota". Polecenie ćwiczenia brzmi: „Przyporządkuj bohaterom ich cechy i postawy". Poniżej znajduje osiemnaście cech i postaw. Obok każdej cechy zamieszczona jest rozwijana lista. Na liście należy zaznaczyć postać, której odpowiada dana cecha lub postawa. W prawym dolnym rogu ćwiczenia umieszczone są klawisze „Zapisz odpowiedź" i „Sprawdź" służący sprawdzeniu poprawności wykonania ćwiczenia.

Przyporządkuj bohaterom ich cechy i postawy.

PODKOMORZY, PODKOMORZY, STAROSTA, STAROSTA, STAROSTA, PODKOMORZY, STAROSTA, PODKOMORZY, STAROSTA, PODKOMORZY, PODKOMORZY, STAROSTA, STAROSTA, PODKOMORZY, PODKOMORZY, PODKOMORZY, PODKOMORZY, STAROSTA, PODKOMORZY, PODKOMORZY, PODKOMORZY, STAROSTA, PODKOMORZY, STAROSTA, STAROSTA, STAROSTA, STAROSTA, PODKOMORZY, STAROSTA, PODKOMORZY, STAROSTA, PODKOMORZY, PODKOMORZY, STAROSTA, STAROSTA, STAROSTA

Patriota ....................
chwali liberum veto ....................
chwali się tym, że nie czyta książek ....................
przeciwnik zmian ....................
nie lubi czytać ....................
nie rozumie potrzeby zmian ....................
światły ....................
krytykuje zrywanie sejmów ....................
Konserwatysta ....................
postać negatywna ....................
zwolennik złotej wolności szlacheckiej ....................
zwolennik nowego porządku ....................
postępowy ....................
rozumie konieczność reform ....................
ograniczony ....................
postać pozytywna ....................
wychował syna w duchu patriotycznym ....................
popiera postanowienia sejmu ....................

R1XxSALxzDypP 1

Na ekranie pokazane jest w ramce Ćwiczenie 3. zatytułowane „Historia opowiedziana muzyką". Pod tytułem podane jest polecenie, które brzmi: „Przyporządkuj wydarzeniom, o których Jankiel opowiada muzyką, odpowiednie fragmenty "Pana Tadeusza"". Poniżej, po lewej stronie znajduje się siedem kafelków z opisującymi konkretne wydarzenia. Po prawej stronie znajduje się siedem fragmentów „Pana Tadeusza". Należy przyporządkować fragmenty do wydarzeń przesuwając kafelki w górę lub w dół. W prawym dolnym rogu ćwiczenia umieszczone są klawisze „Zapisz odpowiedź" i „Sprawdź" służący sprawdzeniu poprawności wykonania ćwiczenia.

Przyporządkuj wydarzeniom, o których Jankiel opowiada muzyką, odpowiednie fragmenty „Pana Tadeusza".

<i>Ale je wnet podnieśli, bo mistrz tony wznosi,Natęża, takty zmienia, coś innego głosi.I znowu spójrzał z góry, okiem struny zmierzył, Złączył ręce, oburącz w dwa drążki uderzył:Uderzenie tak sztuczne, tak było potężne,Że struny zadzwoniły jak trąby mosiężne I z trąb znana piosenka ku niebu wionęła, Marsz tryumfalny: Jeszcze Polska nie zginęła!...</i>, <i>Zagrzmiał, i głosy zdusił, jakby wbił do ziemi.</i>, <i>Buchnął dźwięk, jakby cała janczarska kapela Ozwała się z dzwonkami, z zelami, z bębenki.Brzmi Polonez Trzeciego Maja! - Skoczne dźwiękiRadością oddychają, radością słuch poją,</i>, <i>Znowu muzyka inna znów zrazu brzęczeniaLekkie i ciche, kilka cienkich strunek jęczy,Jak kilka much, gdy z siatki wyrwą się pajęczej.Lecz strun coraz przybywa, już rozpierzchłe tonyŁączą się i akordów wiążą legijony,I już w takt postępują zgodzonymi dźwięki, Tworząc nutę żałosną tej sławnej piosenki:O żołnierzu tułaczu, który borem, lasemIdzie, z biedy i z głodu przymierając czasem</i>, <i>I wnet pękła ze świstem struna złowróżąca;Muzyk bieży do prymów, urywa takt, zmąca,Porzuca prymy, bieży z drążkami do basów. Słychać tysiące coraz głośniejszych hałasów,</i>, <i>A wtem puścił fałszywy akord jak syk węża,Jak zgrzyt żelaza po szkle - przejął wszystkich dreszczemI wesołość pomięszał przeczuciem złowieszczemNie zmylił się mistrz taki! on umyślnie trącaWciąż tę zdradziecką strunę, melodyję zmąca,Coraz głośniej targając akord rozdąsany,Przeciwko zgodzie tonów skonfederowany;</i>, <i>Mistrz coraz takty nagli i tony natęża</i>

Uchwalenie Konstytucji

Sprzeciw przeciwników reform

Konfederacja targowicka

Rzeź Pragi

Polska znika z mapy

Tułaczka żołnierzy, powstanie legionów we Włoszech

Powstanie Księstwa Warszawskiego

Rt4kLmqDMYve2 1

Na ekranie wyświetla się inna wersja zadania trzeciego. Ćwiczenie ma tytuł: „Historia opowiedziana muzyką". Polecenie ćwiczenia brzmi: „Przyporządkuj odpowiednim fragmentom "Pana Tadeusza" wydarzenia, o których Jankiel opowiada muzyką". Poniżej wymienionych jest siedem cytatów. Obok lub pod każdym cytatem znajduje się rozwijana lista. Na liście należy zaznaczyć odpowiadający mu cytat. W prawym dolnym rogu ćwiczenia umieszczone są klawisze „Zapisz odpowiedź" i „Sprawdź" służący sprawdzeniu poprawności wykonania ćwiczenia.

Przyporządkuj odpowiednim fragmentom „Pana Tadeusza", wydarzenia o których Jankiel opowiada muzyką.

Rzeź Pragi, Konfederacja targowicka, Rzeź Pragi, Rzeź Pragi, Uchwalenie Konstytucji, Rzeź Pragi, Rzeź Pragi, Powstanie Księstwa Warszawskiego, Konfederacja targowicka, Polska znika z mapy, Rzeź Pragi, Sprzeciw przeciwników reform, Sprzeciw przeciwników reform, Powstanie Księstwa Warszawskiego, Konfederacja targowicka, Sprzeciw przeciwników reform, Konfederacja targowicka, Tułaczka żołnierzy, powstanie legionów we Włoszech, Tułaczka żołnierzy, powstanie legionów we Włoszech, Polska znika z mapy, Rzeź Pragi, Tułaczka żołnierzy, powstanie legionów we Włoszech, Powstanie Księstwa Warszawskiego, Powstanie Księstwa Warszawskiego, Sprzeciw przeciwników reform, Uchwalenie Konstytucji, Sprzeciw przeciwników reform, Uchwalenie Konstytucji, Uchwalenie Konstytucji, Powstanie Księstwa Warszawskiego, Powstanie Księstwa Warszawskiego, Tułaczka żołnierzy, powstanie legionów we Włoszech, Konfederacja targowicka, Powstanie Księstwa Warszawskiego, Polska znika z mapy, Tułaczka żołnierzy, powstanie legionów we Włoszech, Konfederacja targowicka, Uchwalenie Konstytucji, Uchwalenie Konstytucji, Tułaczka żołnierzy, powstanie legionów we Włoszech, Sprzeciw przeciwników reform, Polska znika z mapy, Polska znika z mapy, Polska znika z mapy, Konfederacja targowicka, Tułaczka żołnierzy, powstanie legionów we Włoszech, Sprzeciw przeciwników reform, Uchwalenie Konstytucji, Polska znika z mapy

„Buchnął dźwięk, jakby cała janczarska kapela
Ozwała się z dzwonkami, z zelami, z bębenki.
Brzmi Polonez Trzeciego Maja! - Skoczne dźwięki
Radością oddychają, radością słuch poją,"
..............................................................................................................
„Mistrz coraz takty nagli i tony natęża"
..............................................................................................................
„A wtem puścił fałszywy akord jak syk węża,
Jak zgrzyt żelaza po szkle - przejął wszystkich dreszczem
I wesołość pomięszał przeczuciem złowieszczem

Nie zmylił się mistrz taki! on umyślnie trąca
Wciąż tę zdradziecką strunę, melodyję zmąca,
Coraz głośniej targając akord rozdąsany,
Przeciwko zgodzie tonów skonfederowany;"
..............................................................................................................
„I wnet pękła ze świstem struna złowróżąca;
Muzyk bieży do prymów, urywa takt, zmąca,
Porzuca prymy, bieży z drążkami do basów.
Słychać tysiące coraz głośniejszych hałasów,"
..............................................................................................................
„Zagrzmiał, i głosy zdusił, jakby wbił do ziemi."
..............................................................................................................
„Znowu muzyka inna znów zrazu brzęczenia
Lekkie i ciche, kilka cienkich strunek jęczy,
Jak kilka much, gdy z siatki wyrwą się pajęczej.
Lecz strun coraz przybywa, już rozpierzchłe tony
Łączą się i akordów wiążą legijony,
I już w takt postępują zgodzonymi dźwięki,
Tworząc nutę żałosną tej sławnej piosenki:
O żołnierzu tułaczu, który borem, lasem
Idzie, z biedy i z głodu przymierając czasem"
..............................................................................................................
„Ale je wnet podnieśli, bo mistrz tony wznosi,
Natęża, takty zmienia, coś innego głosi.
I znowu spójrzał z góry, okiem struny zmierzył,
Złączył ręce, oburącz w dwa drążki uderzył:
Uderzenie tak sztuczne, tak było potężne,
Że struny zadzwoniły jak trąby mosiężne
I z trąb znana piosenka ku niebu wionęła,
Marsz tryumfalny: Jeszcze Polska nie zginęła!..."
..............................................................................................................

R1GsGA3YSk1DK 1

Na ekranie wyświetla się gra dotycząca tematu "Konstytucja 3 Maja w literaturze". Ma ona na celu przypomnienie najważniejszych dat i wydarzeń związanych z uchwaleniem i obchodami Konstytucji 3 Maja. Aby zagrać w grę, należy wybrać przycisk "zagraj". Gra polega na wskazaniu, które z przedstawionych dwóch wydarzeń odbyło się wcześniej. Za poprawną odpowiedź otrzymasz jeden punkt, a za złą zero punktów. Jeśli udzielisz poprawnej odpowiedzi, wybrane wydarzenia zostaną umieszczone na osi czasu, która pojawi się na koniec gry. Pomiędzy pytaniami dotyczącymi tego, które wydarzenie było pierwsze, na ekranie wyświetlają się ciekawostki historyczne.

Znajdź w Internecie tekst preambuły do obecnie obowiązującej Konstytucji. Porównaj jej zapisy z zapisami preambuły Konstytucji 3 maja. Wypisz podobieństwa i różnice.

W ramce zamieszczono pracę domową. Treść pracy domowej jest następująca: „Znajdź w Internecie tekst preambuły do obecnie obowiązującej Konstytucji. Porównaj jej zapisy z zapisami preambuły Konstytucji 3 Maja. Wypisz podobieństwa i różnice". Poniżej znajduje się arkusz z kartą pracy. Karta pracy jest podzielona na dwie części. Pierwsza część jest miejscem na wpisanie podobieństw, druga zaś na wpisanie różnic.

1

Przed rozpoczęciem pracy z audiobookiem, możesz skorzystać z przygotowanego scenariusza lekcji, który pokazuje, jak włączyć materiały multimedialne w tok lekcji.

W prostokątnym polu znajduje się strzałka skierowana w dół (symbol pobierania pliku) i napis „Pobierz załącznik". Jest to przycisk pozwalający na wyświetlenie, pobranie i zapisanie pliku zawierającego scenariusz lekcji.

Wysłuchaj uważnie nagrań. Zwróć uwagę na styl prezentowanych tekstów oraz ich nastrój.

RDDNnxCLNuP5X maaa086c0a2ec56bb_1536825811871_0 1

Na ekranie pokazany jest panel sterowania z aktywnymi klawiszami do odtwarzania zawartości audiobooka. W części górnej części znajdują się trzy klawisze. Pierwszy od lewej „Widok" umożliwia przełączenie między odtwarzaczem dźwiękowym audiobooka oznaczonym jako „Odtwarzacz" na liście wyboru a podglądem treści audiobooka oznaczonym jako „Tekst". Odtwarzacz dźwiękowy oznaczony jako „Odtwarzacz" przedstawia żółty pasek, na którym podczas odtwarzania pojawia się tekst. Widok „Tekst" prezentuje pełny tekst pojawiający się w nagraniu. Widok „Dynamiczny" stanowi połączenie widoku „Odtwarzacz" i „Tekst". Klawisz środkowy „Książka" umożliwia nawigację po treści audiobooka. Klawisz trzeci od lewej „Więcej" - zawiera informacje o programie. Poniżej oddzielony linią znajduje się panel sterowania odtwarzacza nagrania. Poniżej panelu sterowania znajduje się żółty pasek, na którym w trakcie odtwarzania pokazywany jest tekst nagrania.

Wersja tekstowa z wyróżnieniem pojęć

Konstytucja 3 Maja w literaturze
Rozdział 1
Preambuła do Ustawy Rządowej z dnia 3 maja 1791 roku

Nagranie zawiera tekst preambuły do Konstytucji 3 Maja.

Ustawa Rządowa z 3 maja 1791 r.PREAMBUŁA
PREAMBUŁA
W imię Boga, w Trójcy Świętej jedynego. Stanisław August z Bożej łaski i woli Narodu Król Polski, Wielki Książę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Kijowski, Wołyński, Podolski, Podlaski, Inflancki, Smoleński, Siewierski i Czernichowski, wraz ze Stanami Skonfederowanymi, w liczbie podwójnej naród polski reprezentującymi.
Uznając, iż los nas wszystkich od ugruntowania i wydoskonalenia konstytucji narodowej jedynie zawisł, długim doświadczeniem poznawszy zadawnione rządu naszego wady, a chcąc korzystać z pory, w jakiej się Europa znajduje i z tej dogorywającej chwili, która nas samym sobie wróciła, wolni od hańbiących obcej przemocy nakazów, ceniąc drożej nad życie, nad szczęśliwość osobistą, egzystencję polityczną, niepodległość zewnętrzną i wolność wewnętrzną narodu, którego los w ręce nasze jest powierzony, chcąc oraz na błogosławieństwo, na wdzięczność współczesnych i przyszłych pokoleń zasłużyć, mimo przeszkód, które w nas namiętności sprawować mogą dla dobra powszechnego, dla ugruntowania wolności, dla ocalenia Ojczyzny naszej i jej granic z największą stałością ducha, niniejszą konstytucję uchwalamy i tę całkowicie za świętą, za niewzruszoną deklarujemy, dopóki by naród w czasie prawem przepisanym, wyraźną wolą swoją nie uznał potrzeby odmienienia w niej jakiego artykułu. Do której to konstytucji dalsze ustawy sejmu teraźniejszego we wszystkim stosować się mają.

Rozdział 2
Julian Ursyn Niemcewicz Powrót posła

Nagranie przedstawia fragment komedii politycznej Juliana Ursyna Niemcewicza Powrót posła. Utwór powstał w roku 1790, podczas prac Sejmu Wielkiego. Autor chciał przekonać czytelników i widzów do reform. W tym celu skonfrontował postawy bohaterów, dzieląc ich na patriotów - popierających reformy i zwolenników starego porządku.

STAROSTA
Niedługo się tem wszystkiem będziemy cieszyli,
Polityka, Patriota Bóg wie, co porobiły sejmujące Stany,
Dlaczego ten rząd, po co te wszystkie odmiany?
Alboż źle było dotąd, a nasi przodkowie,
Nie mieliż to rozumu i oleju w głowie?
Byliśmy potężnymi pod ich ustawami,
Jak to Polak szczęśliwie żył pod Augustami!
Co to za dwory, jakie trybunały huczne,
Co za paradne sejmy, jakie wojsko juczne.
Człek jadł, pił, nic nie robił, i suto w kieszeni,
Dziś się wszystko zmieniło i bardziej się zmieni,
Zepsuli wszystko, tknąć się śmieli okrutnicy,
Liberum Veto, tej to wolności źrenicy!
Przedtem bez żadnych intryg, bez najmniejszej zdrady
Jeden poseł mógł wstrzymać sejmowe obrady,
Jeden ojczyzny całej trzymał w ręku wagę,
Powiedział: nie pozwalam, i uciekł na Pragę.
Cóż mu kto zrobił: jeszcze za tak przedni wniosek,
Miał promocje, i dostał czasem kilka wiosek;
Dzisiaj co kto dostanie? Nowomodne głowy
Chcą robić jakieś straże, jakiś sejm gotowy,
Czyste do despotyzmu otwierają pole.

PODKOMORZY
Wskrzeszają mądrą wolność, skracają swywole.
Ten to nieszczęsny nierząd, to sejmów zrywanie,
Kraj zgubiło, ściągnęło obce panowanie.
Te zaborów, te srogich klęsk naszych przyczyną,
I my sami byliśmy nieszczęść naszych winą;
Gnijąc w zbytkach, lenistwie, i biesiad zwyczaju,
Myśleliśmy o sobie, a nigdy o kraju;
Klęskami ojców nowe plemię ostrożniejsze,
Wzgardziwszy zyski, było na całość baczniejsze.
Nieba zdarzyły porę, oni ją chwycili,
Ojczyznę z pod ciężkiego jarzma wydobyli,
Walcząc wszystkie przeszkody gorliwą robotą,
Idąc przykładem króla, i własną swą cnotą,
Powracają porządek, i sławę ojczyźnie.
Stokroć szczęśliwy, że choć przy późnej siwiźnie,
Ujrzę, że Polska rządna i że poważana.

STAROSTA
Wiem, że waćpanu każda przyjemna odmiana.
W księgach się tych dzikości wszystkich nauczyłeś,
W tych księgach, nad któremi już oczy straciłeś.
Ja, co nigdy nie czytam, lub przynajmniej mało,
Wiem, że tak jest najlepiej, jak przedtem bywało.

Rozdział 3
Adam Mickiewicz Pan Tadeusz

Nagranie przedstawia koncert Jankiela.

Spójrzał z góry, instrument dumnym okiem zmierzył,
Wzniósł ręce, spuścił razem, w dwa drążki uderzył,
Zdumieli się słuchacze... [...]
Razem ze strón wiela
Buchnął dźwięk, jakby cała janczarska kapela
Ozwała się z dzwonkami, z zelami, z bębenki.
Brzmi Polonez Trzeciego Maja! - Skoczne dźwięki
Radością oddychają, radością słuch poją,
Dziewki chcą tańczyć, chłopcy w miejscu nie dostoją -
Lecz starców myśli z dźwiękiem w przeszłość się uniosły,
W owe lata szczęśliwe, gdy senat i posły
Po dniu Trzeciego Maja w ratuszowej sali
Zgodzonego z narodem króla fetowali
Gdy przy tańcu śpiewano: Wiwat Król kochany!
Wiwat Sejm, wiwat Naród, wiwat wszystkie Stany!
Mistrz coraz takty nagli i tony natęża,
A wtem puścił fałszywy akord jak syk węża,
Jak zgrzyt żelaza po szkle - przejął wszystkich dreszczem
I wesołość pomięszał przeczuciem złowieszczem.
Zasmuceni, strwożeni, słuchacze zwątpili,
Czy instrument niestrojny? czy się muzyk myli?
Nie zmylił się mistrz taki! on umyślnie trąca
Wciąż tę zdradziecką strunę, melodyję zmąca,
Coraz głośniej targając akord rozdąsany,
Przeciwko zgodzie tonów skonfederowany;
Aż Klucznik pojął mistrza, zakrył ręką lica
I krzyknął: Znam! znam głos ten! to jest Targowica!
I wnet pękła ze świstem struna złowróżąca;
Muzyk bieży do prymów, urywa takt, zmąca,
Porzuca prymy, bieży z drążkami do basów.
Słychać tysiące coraz głośniejszych hałasów,
Takt marszu, wojna, atak, szturm, słychać wystrzały,
Jęk dzieci, płacze matek. Tak mistrz doskonały
Wydał okropność szturmu, że wieśniaczki drżały,
Przypominając sobie ze łzami boleści
Rzeź Pragi, którą znały z pieśni i z powieści,
Rade, że mistrz na koniec strunami wszystkiemi
Zagrzmiał, i głosy zdusił, jakby wbił do ziemi.
Ledwie słuchacze mieli czas wyjść z zadziwienia,
Znowu muzyka inna znów zrazu brzęczenia
Lekkie i ciche, kilka cienkich strunek jęczy,
Jak kilka much, gdy z siatki wyrwą się pajęczej.
Lecz strun coraz przybywa, już rozpierzchłe tony
Łączą się i akordów wiążą legijony,
I już w takt postępują zgodzonymi dźwięki,
Tworząc nutę żałosną tej sławnej piosenki:
O żołnierzu tułaczu, który borem, lasem
Idzie, z biedy i z głodu przymierając czasem,
a koniec pada u nóg konika wiernego,
A konik nogą grzebie mogiłę dla niego
Piosenka stara, wojsku polskiemu tak miła!
Poznali ją żołnierze, wiara się skupiła
Wkoło mistrza; słuchają, wspominają sobie
Ów czas okropny, kiedy na Ojczyzny grobie
Zanucili tę piosnkę i poszli w kraj świata;
Przywodzą na myśl długie swej wędrówki lata,
Po lądach, morzach, piaskach gorących i mrozie,
Pośrodku obcych ludów, gdzie często w obozie
Cieszył ich i rozrzewniał ten śpiew narodowy.
Tak rozmyślając, smutnie pochylili głowy.
Ale je wnet podnieśli, bo mistrz tony wznosi,
Natęża, takty zmienia, coś innego głosi.
I znowu spójrzał z góry, okiem struny zmierzył,
Złączył ręce, oburącz w dwa drążki uderzył:
Uderzenie tak sztuczne, tak było potężne,
Że struny zadzwoniły jak trąby mosiężne
I z trąb znana piosenka ku niebu wionęła,
Marsz tryumfalny: Jeszcze Polska nie zginęła!...
Marsz Dąbrowski do Polski! I wszyscy klasnęli,
I wszyscy: Marsz Dąbrowski! chorem okrzyknęli!

Na jakie okoliczności uchwalenia Konstytucji wskazuje Preambuła Preambuła ?

Jakie poglądy na temat zmian w Rzeczpospolitej mają bohaterowie tekstu?

Jak zmienia się muzyka podczas koncertu Jankiela? Jak Mickiewicz opisuje uchwalenie Konstytucji i ważne wydarzenia z nią związane?

1. poszukuje motywu Konstytucji 3 Maja w tekstach literackich;

2. rozwija umiejętność słuchania i czytania utworów literackich;

3. identyfikuje emocje wyrażone przez postacie mówiące w utworze;

4. analizuje wewnątrzwierszową sytuację komunikacyjną;

5. rozpoznaje środki stylistyczne i ich funkcje;

6. analizuje kompozycję utworów.

# data[].attributes.attachment_link.description
Cele edukacyjne zgodne z etapem kształcenia Preambuła do Ustawy Rządowej z dnia 3 maja 1791 roku Julian Ursyn Niemcewicz Powrót posła Adam Mickiewicz Pan Tadeusz Przypomnijmy najważniejsze daty związane z uchwaleniem i obchodami Konstytucji 3 Maja, pierwszej w Europie i drugiej na świecie (po amerykańskiej) nowoczesnej, spisanej konstytucji.K A L

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Podczas przygotowań do obchodów 1 maja w 1949 r. władza stanęła wobec nie znanego dotąd problemu: zabrakło materiału na flagi i szturmówki. W związku z grudniowymi uroczystościami towarzyszącymi scaleniu PPS i PPR zużyto 600 tys. metrów kwadratowych tkaniny, a już miesiąc później komitety organizujące pochody pierwszomajowe zażądały drugie tyle.
Na naradach partyjnych z troską mówiono o „problemie deficytu czerwonego płótna". Obchody Święta Pracy były wszak dla władz komunistycznych sprawą najważniejszą, a ich huczny i masowy przebieg stawiano sobie za punkt honoru. Jak się okazuje w cztery lata po wojnie rozmach propagandowych ceremoniałów osiągnął apogeum: „Już sprzed Politechniki nie odjeżdża drabina strażacka, która ciągle wiesza i zdejmuje napisy, flagi i transparenty. Nawet nikt nie wie, czy to święto pokoju, przyjaźni, wyścig pracy, czy też inne ja¬kieś tragiczne błazeństwo" - zanotował w swoim dzienniku wybitny matematyk Hugo Steinhaus.

Międzynarodowe Święto Pracy zostało ustanowione przez Drugą Międzynarodówkę w 1891r. dla upamiętnienia wcześniejszego o pięć lat protestu robotników w Chicago, krwawo stłumionego przez policję. W II Rzeczpospolitej obchody 1 Maja, organizowane przez Polską Partię Socjalistyczną, stanowiły wyraz protestu przeciwko systemowi. Po wojnie - przeobraziły się w propagandowy rytuał, mający legitymizować system.

Formalnie 1 Maja stał się ustawowym świętem państwowym dopiero w roku 1950, jednak od roku 1945 dla wszystkich było oczywiste, że dla rządzących rocznica ta ważniejsza jest niż wszystkie inne. Uroczystości obowiązkowo odbywały się w całym kraju: poczynając od Warszawy, gdzie na trybunie ustawiało się całe kierownictwo partyjno-rządowe, aż po wsie i małe miasteczka.

Przebieg uroczystości był starannie reżyserowany: na podstawie co roku aktualizowanych wytycznych Biura Politycznego komitety partyjne w całym kraju przygotowywały scenariusze pochodów. Ustalano treść haseł na transparentach i zatwierdzano projekty dekoracji. Wyjątkową uwagę przywiązywano do podobizn przywódców niesionych przez manifestantów, sporządzając szczegółowe instrukcje czyje wizerunki, w jakich formatach i proporcjach powinny być eksponowane w czasie pochodu. W szkołach i fabrykach organizowano „próby generalne" podczas których manifestanci uczyli się skandowania haseł, ćwiczyli noszenie dekoracji i maszerowanie w równych odstępach.

Uczestnicy pochodu podzieleni byli na „kolumny" i „oddziały", co miało umożliwić kontrolę nad tłumem liczącym dziesiątki a nieraz i setki tysięcy osób. W dużych miastach nad przebiegiem imprezy czuwał komendant pochodu, któremu podlegali dyrektorzy kolumn. Niczym zawiadowca stacji kierował ruchem i za pośrednictwem telefonu nakazywał włączenie się do pochodu kolejnych grup, oczekujących w punktach zbiórki.

1-majowy ceremoniał było to widowisko zaprojektowane z ogromnym rozmachem. Manifestanci kostiumem, rekwizytami i gestykulacją wskazywali wykonywany przez siebie zawód. Odgrywali rolę zbiorowego aktora: tworzyli żywe alegorie ideologicznych cnót i wartości.

Najczęściej wyobrażane były zawody związane z pracą fizyczną. Hutnicy maszerowali w maskach ochronnych, górnicy nosili kaski i zarzucone na ramię świdry; junacy Służby Polsce trzymali łopaty, pracownicy budowlani mieli na twarzach okulary spawalnicze. Strażacy defilowali z wężami gaśniczymi, lekarze w kitlach i ze stetoskopami, rybacy nieśli sieci, murarze - kielni, rolnicy - wycięte z kartonu snopy zboża, rozmiarami przypominające wielkanocne palmy.

Nauczyciele akademiccy maszerowali razem ze studentami, w kolejnych szeregach szli aktorzy, literaci, artyści. Starsi wiekiem twórcy mieli prawo uczestniczyć w pochodzie, jadąc na platformie ciężarówki. Obok maszerowali dziennikarze, trzymając transparenty z powiększonymi do ogromnych rozmiarów szpaltami gazet. W przestrzeni nad pochodem gęsto było od niesionych przez manifestantów flag, emblematów, kwiatów, transparentów, symboli i portretów. Czasami były one ułożone w geometrycznym porządku, a czasami migotały wielobarwną pstrokacizną, zawsze jednak nad głowami maszerujących rozpościerał się kolorowy obłok.

W latach 50 charakterystycznym elementem uroczystości były gigantycznych rozmiarów portrety Stalina (większe) i Bieruta (wyraźnie mniejsze) z mozołem niesione przez manifestantów na specjalnych rusztowaniach.

W sformalizowanym i powtarzalnym świecie komunistycznych rytuałów okazję do popisania się inwencją stwarzały modele i makiety, wiezione na ciężarówkach lub noszone przez poszczególne kolumny. Pracownice fabryki słodyczy niosły ogromną kartonową tabliczkę czekolady, pracownicy elektrowni trzymali nad głowami model turbiny parowej, budowniczowie Pałacu Kultury dźwigali makietę budynku. Noszono modele radiostacji, fabryk, kopalnianych dźwigów oraz trakcji wysokiego napięcia, wożono tokarki i transformatory. Wśród robotniczych kolumn jechały koparki, dźwigi, buldożery, spychacze, kombajny, traktory i snopowiązałki - pochód maszyn symbolizujący nowoczesność i potęgę socjalistycznej gospodarki. Dla kontrastu pokazywano także symbole „przedwojennego zacofania": obok kolumny lśniących traktorów szedł nędznie ubrany chłop, prowadzący konia zaprzęgniętego do sochy.

Pokazy te odgrywano niczym na scenie - przed dygnitarzami, którzy dobrotliwym uśmiechem i gestem dłoni pozdrawiali wiwatujące tłumy. Scenografia święta uwypuklała dystans między rządzącymi i rządzonymi. Trybuna, z której I sekretarz przyjmował pochody i defilady wyglądała jak część fortyfikacji: od strony ulicy mierzyła 4 metry wysokości. Z roku na rok jej konstrukcja stawała się coraz bardziej zwarta. W roku 1952 pojawił się płócienny dach, w 1954 - materiał zastąpiono solidniejszym, sztywnym budulcem, dodano także tylną ścianę trybunę. Budowla przed gmachem Komitetu Centralnego zaczęła przypominać basztę. Ta metafora stała się jeszcze bardziej dosłowna po roku 1956, kiedy przywódcy partii oglądali pochód z trybuny przed Pałacem Kultury.

Warto dodać, że miejsce na podium miało dużą wartość symboliczną. Obecność na pierwszomajowej trybunie pozwalała zaznaczyć swoje miejsce w hierarchii władzy. Najwidoczniej na podwyższeniu ustawiało się więcej osób niż pierwotnie przewidywano, stąd notorycznie zdarzały się incydenty, takie jak ten w Aleksandrowie Kujawskim, gdzie „w czasie defilady na połowie trybuny zerwała się podłoga i obecni przedstawiciele Partii i władz spadli na ziemię".

W dniu święta funkcjonariusze aparatu bezpieczeństwa mieli pełne ręce roboty. Podsłuchiwali rozmowy przechodniów, kontrolowali czy treść transparentów jest zgodna z odgórnymi wytycznymi, pilnowali, aby nie doszło do „wrogich wystąpień", a także - by uczestnicy pochodu nie uciekli przed jego zakończeniem. Od 1945 aż do 1988 r. masowy udział w święcie władze wymuszały represjami. W 1946 mieszkaniec Łodzi komentował ironicznie: „U nas dziś duża i piękna uroczystość. Wszyscy poszli na pochód, a kto został w domu, to ten jutro 2 maja traci od razu pracę i idzie na bruk - bez chleba! Więc entuzjazm szalony i tłumy ludzi".

Fałsz propagandowych komentarzy oburzał nie mniej niż wcześniejszy szantaż: „Na defiladzie nie było żadnego entuzjazmu. Z twarzy defilujących można było wyczytać słowa "Każecie nam, to idziemy". - pisał w liście do domu wrocławski student - A dzisiaj przez radio z samego rana mówili, ze wszyscy maszerowali z chęci, że widać było radość w oczach ludzi. Jacy oni są wariaci, tak w oczy kłamać, przecież każdy widział jak było".

Obywatele spędzani na pochód groźbą utraty pracy nie zawsze stosowali się do oficjalnego scenariusza. Tradycja zakłócania oficjalnych pochodów jest równie długa jak przymus uczestniczenia w nich. Już w 1946 r. zdarzało się, że lokalni dygnitarze byli wygwizdywani lub oblewani wodą, a wśród transparentów pojawiały się hasła protestujące przeciwko „sowieckiej okupacji" i „wyzyskowi nowych władz".

Niekiedy społeczeństwo starało się wykorzystać ceremoniał wbrew oficjalnemu scenariuszowi, nadać mu rys autentyczności. Raporty ubeków obfitują w opisy takich sytuacji. Np. w 1949 r. podczas manifestacji w Szczecinie, jeden z chłopów „włączył się do pochodu swojej gromady i wiózł na taczkach dwa pełne worki z napisami "podatek" i malutki z napisem "to dla biednego chłopa". Gdy zwrócono mu uwagę, chłopi wystąpili z pochodu, mówiąc "nie chcecie, abyśmy prawdę pokazali"". Z kolei. „w Kluczborku straż pożarna usiłowała wystąpić z obrazem świętego Floriana. Kiedy nie pozwolono im na to, komendant upił się, a cała straż pożarna nie wyszła na manifestację".

Baczny nadzór ze strony władz oraz surowe kary wymierzane za „wrogie prowokacje" na długie lata położyły kres wybrykom podczas pochodów. Pierwszomajowe manifestacje partia traktowała ze śmiertelną powagą - niemal jak obrzęd magiczny, gwarantujący trwałość ustroju. Wszelkie zakłócenia ceremoniału urastały do rangi świętokradztwa.

Pierwsze symptomy rodzącego się oporu społecznego pojawiły się w połowie lat 60. 1 maja 1966 grupa kontestujących studentów Uniwersytetu Warszawskiego (wkrótce przylgnie do nich nazwa „komandosi") zorganizowała demonstrację na pl. Defilad, wprost przed obliczem Gomułki i jego świty. Ponieważ przygotowane transparenty z wywrotowymi hasłami zostały po krótkiej szarpaninie odebrane przez działaczy Komitetu Uczelnianego, studenci zdecydowali się je skandować.

Również w roku 1968, już po stłumieniu przez władze fali marcowych strajków na wyższych uczelniach, pochodom pierwszomajowym w wielu miastach towarzyszyły antyrządowe demonstracje. Najgwałtowniejsze wystąpienia miały miejsce we Wrocławiu. Leon Kieres, wówczas student drugiego roku prawa Uniwersytetu Wrocławskiego, wspominał w rozmowie z Teresą Torańską: „Nie wiedziałem, że studenci szykują pochód "drugiego obiegu", nie miałem bliskich kontaktów z elitami studenckimi. Przypadkowo znajdowałem się pod PDT-em, gdy nagle zobaczyłem grupę studentów z Politechniki z antysocjalistycznymi, jak się wtedy mówiło, transparentami. Przyłączyłem się do nich. Przemaszerowaliśmy pod trybuną honorową, wznosząc okrzyki: "Prawdę dziś mówi >>Miś<<" oraz "Czytajcie >>Świerszczyk<<, bo nie kłamie". Oficjele, słysząc, co krzyczymy, stali przerażeni, a generał wojsk sowieckich, który nie znał polskiego, z uśmiechem bił nam brawo. Myślał prawdopodobnie, że jesteśmy wspaniałą młodzieżą, która spontanicznie wyległa na ulice."

To, co w latach 60 było jeszcze nieczęstym aktem odwagi, w ostatniej dekadzie PRL stało się nieodłącznym składnikiem pierwszomajowych uroczystości. Oto w roku 1981 organizatorzy oficjalnych obchodów musieli zrobić miejsce dla działaczy „Solidarności". Wspólnie urządzane pochody i akademie w istocie zamieniały się w opozycyjne wiece, podczas których protestowano przeciwko partyjnej dyktaturze i uzależnienia Polski od ZSRR. „W wielu województwach działalność "S" była agresywna [...] ujawniło się sporo przypadków nacjonalizmu i antyradzieckości" - mówił zatroskany Stanisław Kania na posiedzeniu Biura Politycznego.

Wprowadzenie stanu wojennego bynajmniej nie uwolniło władzy od kłopotów. Jak czytamy w tajnym sprawozdaniu Wydziału Organizacyjnego KC „W dniu 1 maja [1982] doszło do prób zakłócenia atmosfery uroczystości. W Gdańsku grupa 3-4 tysięcy osób zgromadziła się przy drugiej bramie stoczni im Lenina i zwartą kolumną przeszła do Kościoła Mariackiego, gdzie w mszy wzięło udział ok. 20 tys. osób. Następnie 8-10 tys. osób przeszło w kierunku Wrzeszcza trasą pochodu 1-majowego. W Gdyni uformował się kontrpochód liczący 1500-2000 osób. Obie demonstracje zakończyły się w godzinach popołudniowych. W Szczecinie w godzinach 11.20-14.15 doszło do demonstracji pod wrogimi hasłami z udziałem ok. 5 tys. osób pod pomnikiem stoczniowców poległych w r. 1970. W Toruniu wroga demonstracja odbyła się pod pomnikiem Kopernika z udziałem kilku tysięcy osób. W Warszawie pod kościołem św. Anny zgromadziło się ok. 12 tys. osób, a w okolicach Uniwersytetu Warszawskiego - ok. 500 osób. Obie grupy demonstrowały pod hasłami poparcia dla "Solidarności" i usiłowały dotrzeć w rejon pl Teatralnego."

Mimo wysiłków milicji i SB, zatrzymywania opozycjonistów na 48 godzin, oraz wzmożonej inwigilacji tras pochodów, pierwszomajowe rytuały przynosiły władzy coraz więcej wizerunkowych porażek. Do bodaj najgwałtowniejszych starć doszło w roku 1985. Do gdańskiego pochodu udało się przyłączyć nie tylko manifestantom prowadzonym przez Wałęsę, ale też grupie radykalnych anarchistów spod znaku Ruchu Społeczeństwa Alternatywnego. W czasie kiedy oddziały ZOMO zajęte były eskortowaniem Wałęsy i jego sympatyków, około tysiąca młodych ludzi z czarny flagami wtargnęło między oficjalne delegacje zakładów pracy. Jednocześnie udało im się zniszczyć megafon nadający propagandowe hasła. Na pobliskiej trybunie honorowej zapanowała nerwowa atmosfera: I sekretarz KW robił wyrzuty komendantowi milicji, konsul radziecki dopytywał się, czy aby na pewno przebieg obchodów został zatwierdzony przez Wydział Propagandy.

W końcu zdecydowano się siłą usunąć anarchistów z pochodu. Zadanie to przypadło cywilnym funkcjonariuszom SB, którzy zaatakowali z taką brutalnością, że doprowadzili do wybuchu paniki również wśród „legalnych" manifestantów. Odświętnie ubrani delegaci rozbiegli się w popłochu, porzucając czerwone sztandary i transparenty z napisem „PZPR gwarantem porozumienia narodowego". Walki uliczne z użyciem gazu, armatek wodnych i transporterów opancerzonych trwały jeszcze wiele godzin; anarchiści nie pozostawali dłużni, walcząc w zorganizowanych grupach i miotając w milicję kawałkami płyt chodników.

Podziemna „Solidarność" stopniowo stawała się coraz bardziej skuteczna w organizowaniu kontr pochodów i „psuciu" przebiegu oficjalnych uroczystości. Dziennikarze obsługujący telewizyjne transmisje dostali szczegółowe instrukcje, jak reagować w razie gdyby w polu widzenia kamer doszło do „ewentualnych wydarzeń wykraczających poza scenariusz i założenia organizacyjne pochodu".

W roku 1986 opozycji udało się znacząco zmniejszyć frekwencję na partyjnych pochodach dzięki akcji dzwonienia do zakładów pracy - rozmówcy podszywali się pod działaczy miejscowych komitetów i zawiadamiali, że z powodu katastrofy w Czarnobylu manifestacje zostały odwołane. Dwa lata później już w kilkunastu miastach wojewódzkich przemaszerowały opozycyjne pochody, niekiedy brutalnie rozpędzane przed samą trybuną honorową.

1 maja 1989 r. PZPR po raz pierwszy w swej historii odwołała pochody z okazji Święta Pracy, bojąc się że legalna już „Solidarność" może je całkowicie zdominować. Biuro Polityczne postanowiło, że tym razem „techniki propagandowe" należy wykorzystać podczas rozpoczynającej się kampanii wyborczej. Rychło miała się okazać, że i na tym polu partia poniosła sromotną porażkę.

dr Piotr Osęka

Autor jest adiunktem w Instytucie Studiów Politycznych PAN i wykładowcą Collegium Civitas.

Plakaty zamieszczone w artykule pochodzą ze zbiorów Muzeum Historii Polski.

# data[].attributes.attachment_link.description
Podczas przygotowań do obchodów 1 maja w 1949 r. władza stanęła wobec nie znanego dotąd problemu: zabrakło materiału na flagi i szturmówki. W związku z grudniowymi uroczystościami towarzyszącymi scaleniu PPS i PPR zużyto 600 tys. metrów kwadratowych tkaniny, a już miesiąc później komitety organizujące pochody pierwszomajowe zażądały drugie tyle.

# data[].attributes.attachment_link.description
Obchody majowego Święta Pracy to nie tylko nasza lokalna, polska tradycja czy też spuścizna PRL-u, jak się niektórym wydaje. To upamiętnienie heroicznej walki o lepsze warunki zatrudnienia dla pracowników i pracownic na całym świecie. Korzenie święta sięgają końca XIX wieku…