# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mundu osoan ezagun dira Pazko uharteko Moai deritzen estatua erraldoiak. Haien inguruan bada misterio ugari, besteak beste, gurpila ezagutzen ez zuen herri horrek nola eraman zituen harritzarrok orain dauden lekuraino. Kontuan hartu behar dugu irudi itzel horiek 8-9 bat tona pisatzen dutela, eta egin ziren lekutik ezarri ziren lekuetaraino 15 bat kilometroko batez besteko distantzia dagoela. Hori argitzeko hainbat ahalegin egin dira, teoria ugari jarri dira mahai gainean eta, gaur arte, horietan sendoena enborren laguntzaz eraman zituztela dioena da. Teoria horrek ere erantzuna eman nahi zion uhartearen deforestazioari, eta horren arabera, gizaki hauen eldarnio artistikoak, zeinek handiagoa egingo lehiaketa eroak, zuhaitzik gabe utziko zuen uhartea urte gutxi batzuen buruan, eta horrek zibilizazio bikain horren hondamendia ekarri zuen, antza.

Orain gutxi, beste ikertzaile batzuen arrazoiak entzun nituen gauzak horrela ez zirela izan argudiatuz. Uhartera ailegatu zirenerako, aditua zeukaten bertako ahozko tradizioak zioela Moai horiek oinez joaten zirela euren aldareetaraino. Ordura arte inork ez zion jaramonik egin horri, nahiz ipuin, bertso eta abesti ugaritan errepikatzen zen, temati, ibilian joan zirela. Are gehiago, bertako hizkuntzan (rapa nui edo pazkoera) badago esamolde bat, neke-neke, zeinak esan nahi baitu hankarik izango ez bazenu bezala ibiltzea, eta zenbait dantzatan ere agertzen omen da ibiltzeko modu hori, dantza-pauso bilakatuta. Baina nork egingo zion jaramon horrelako ideia eroari? Errazena zen okzidentetik ekarritako pentsamendu zientifiko aurreratua ezartzea arazoa argitzeko. Errazena Egipto, Sumeria zein Mesopotamiarentzat baliagarri diren ondorioak ateratzea. Gainera, zer garrantzi izan zezaketen abesti batzuek?

Horixe gertatzen ari zaio gure zibilizazioari, ekonomiaren aginduz praktikotasun eta zurruntasun teorikoa baino ez baita onesten. Filosofia, filologia, historia eta gainontzeko espezialitateak hustuz joan dira azken urte hauetan, ingeniaritza, informatika, administrazio edo ekonomia ikasketen mesedetan. Literaturari, musikari eta arteari orokorrean aitortzen zaion garrantzia testimoniala baino ez da, baina gero eta gutxiagok sinesten du bertan egia egon daitekeela. Edo egiaren zati bat bederen. Gero eta gutxiagok sinesten du arlo bien arteko elkarlanarekin baino ezin dela sortu gizarte oso eta osasuntsu bat. Horretara nentorren Te pito o te henua (munduko zilborra) deritzon uharteko Moai-en misterioa argitzeko ahaleginen berri ekarri dudanean.

Carl Lippo arkeologoak eta Terry Hunt antropologoak beste teoria bat garatu dute estatua erraldoien garraioa argitzen saiatzeko, eta oraingoan aintzat hartu dute ahozko tradizioak dioena, eta euren begiz ikusi ahal izan dutena, izan ere, bideetan badago euren lekura inoiz heldu ez ziren hainbat estatua eta denak aurrerantz edo atzerantz eroriak daude (aurrerantz lurrak aurrerako inklinazioa daukanean eta atzerantz atzeranzkoa duenean), horrek ere adieraz zezakeen erori baino lehen zutik zeudela. Harrizko erraldoiari hiru soka lotuta, eta zenbait pertsonaren indar koordinatuari esker, lortu zuten estatuok aurrera joatea, balantzaka, pazko hizkuntzan, neke-neke esapideak adierazten duen moduan. Ezin jakin betean eman dutenik, agian ez da inoiz jakingo nola heltzen ziren Moai-ak euren aldareetaraino, baina sinetsi nahi dut horrela zela, antzinako abesti eta ipuinetan esaten den bezala, oinez, zutik, aurrera begira.

# data[].attributes.attachment_link.description
Berria - Euskal Herriko euskarazko egunkaria

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bi eratako ipuinak bereiz daitezke, Wikipediaren arabera: herri ipuin miresgarriak batetik, eta kontakizun laburrak bestetik. Hala ere, hirugarren bat gehitu beharko litzateke, gure ustez: politikagintzari lotutako ipuingintza hain da zabala, askotarikoa eta oparoa. Zoritxarrez, gero eta ohikoagoa da agintariak eta zenbait ordezkari ipuingintza betean ikustea, eurek sortu edo babestutako errealitatea ezkutatzeko lanetan; horra hezkuntza-legerako oinarrien akordioa, berbarako... Bestalde, errespetuz adierazitako iritzi guztiak dira errespetagarri, baina herritar arrunton eta arduradun politikoen iritziek eragin ezberdina dute. Izan ere, errealitatean eragiteko gaitasun desberdina daukagu, baita euskarari buruz ari garela ere; hortaz, ardura politikoak izan dituenaren iritziek oihartzuna izatea oso litekeena da.

Alabaina, geure ustez ere "mirakuluz edo ez dakigu nola" iraun du euskarak egun arte, estatu zapaltzaileen eraso etengabeak eta Jaurlaritzaren hizkuntz politika, epelak barik, hotzak pairatzen ditugularik. Euskara gehiago erabiltzen da lehen debekatuta zegoen eremu formaletan, baina, halaber, gero eta gutxiago eremu informaletan. Hiztunak irabazi dira euskararentzat, baina horietako gehienak erdal-hiztunak dira praktikan, gazteleraz edo frantsesez hobeto dakitelako euskaraz baino, erdal hedabideei esker, besteak beste, ETB2, Radio Euskadi, Onda Vasca-Noticias taldea edota Gara-Naiz barne.

Finean, irabaziak ez dira agintariek iragarri bezain sendoak, baldintzak zailduz doaz, eta hortik erabileran geldialdia. Gainera, euskaldunon hizkuntza eskubideak larriki urratzen dira egun ere EAEn. Nafarroan eta Iparraldean egoera oso-oso larria da. Oro har, euskararen ordezkapen prozesua askoz sendoagoa da normalizazioarena baino, frantses eta espainiar gobernuen ekimenez batez ere, baina Eusko Jaurlaritzaren eta bertoko erakunde askoren utzikeriaz ere bai, zenbait politikariren kontakizunak kontakizun. Euskara kalean barik museo batean nahi dutenekin agintea partekatzearen, Espainian eroso jardutearen ordaina.

Ataka honetan, oraindik ere harritzen gaitu "euskal ghettoaren" mamua astintzen etortzea, edota euskarak "lanera, merkatuetara, administraziora, erietxeetara, Ertzaintzara, epaitegietara, aisialdira..." iritsi behar duela irakurri beharrak, horietan ardurak dituztenen eskutik. Bidenabar, euskara "komunikazio tresna" hutsen kategoriara mugatzea desagertzera zigortzea dela aipatu nahi genuke. Hizkuntzak, guztiak, saretze eta nortasun ardatz baitira era berean, herri baten muina,iraganaren eta etorkizunaren arteko zubia.

Tresnak, eta orobat hizkuntzak, erabiltzeaz fintzen direnez, Axularrek sekulako atsekabea hartuko luke egungo Euskal Herrira bisitan baletor, Eusko Jaurlaritzaren luzamendutan ibiltzeak, egitekoen geroko uzteak, edota espainolezko hedabideen aldeko apustu sendoak zenbat kalte egin digun ikusirik, areago nafar gobernuaren ekimen genozida nekaezinak.

Herri eta gizarte honen ondarea den euskara ez dadila alderdi politiko baten edo batzuen mesedetan eta euskaldunon kaltetan erabilia izan. Nork bere arduratik, egin dezagun lan euskararen herriaren alde, eta ez alderdi politikoen etekin hutsen alde.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ipuinak, iritzi errespetagarriak, eta ardura politikoak

# data[].attributes.attachment_link.description
Berria - Euskal Herriko euskarazko egunkaria

# data[].attributes.attachment_link.title
Jarduera: Ze balio dituzte ipuin tradizionalek?

# data[].attributes.attachment_link.description
Sekuentzia honetan betiko ipuin klasikoek transmititzen dituzten balio eta estereotipoez arituko gara, eta amaieran, gaiari buruz duzun iritzia emango duzu idatziz.