# data[].attributes.body
"Dat legt veel druk op de mensen die die zalen beheren. Dat zijn vaak vrijwilligers, want zo een zaal is per definitie niet echt winstgevend om uit te baten", gaat hij verder. "We zien ook wel dat die beheerders steeds ouder worden, maar het is niet zo dat jongeren zich daar niet meer voor willen engageren. Je hebt nu eenmaal veel ervaring nodig omdat die regelgeving zo ingewikkeld is."

# data[].attributes.attachment_link.title
Dorpszalen in 200 Vlaamse dorpen dreigen te verdwijnen: “Cruciaal voor het leven in een dorp”

# data[].attributes.headline
Bijna 6 op 10 inwoners actief lid van minstens 1 vereniging

# data[].attributes.subject
Bijna 6 op 10 inwoners actief lid van minstens 1 vereniging

# data[].attributes.body
Statistiek Vlaanderen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bijna 6 op 10 inwoners actief lid van minstens 1 vereniging

Bijna 6 op 10 inwoners van het Vlaamse Gewest van 18 jaar en ouder gaven in het najaar van 2023 aan actief lid te zijn van minstens 1 vereniging (56%). Het gaat om personen die lid zijn van een vereniging en minstens af en toe deelnemen aan de activiteiten van die vereniging. Het actief lidmaatschap lag in 2023 hoger dan in 2021 (51%).

In 2023 was 33% actief lid van 1 soort vereniging, 14% van 2 soorten verenigingen en 6% van 3 of meer soorten verenigingen. Ten opzichte van 2021 is het actief lidmaatschap bij 2 of meer soorten verenigingen toegenomen. Vergelijkbare cijfers voor de periode voor 2021 zijn niet beschikbaar.

Sportverenigingen meest populair

Sportverenigingen zijn het meest populair: 3 op de 10 inwoners waren in 2023 actief lid van een sportvereniging (31%). Daarna volgen hobbyverenigingen, kunst-, toneel- of muziekverenigingen en socio-culturele verenigingen (telkens 7%).

Hooggeschoolden en mannen vaker actief lid van vereniging

Mannen zijn vaker actief lid van een vereniging dan vrouwen. Ongeveer 60% van de mannen is actief lid van minstens 1 vereniging, bij vrouwen is dat 53%. Het grootste verschil is echter te vinden naar scholingsgraad: hooggeschoolden zijn veel vaker actief lid van een vereniging dan laaggeschoolden. In 2023 was 65% van de hooggeschoolden en 41% van de laaggeschoolden actief lid.

Ook naar leeftijd zijn er significante verschillen, zij het minder uitgesproken. Het lidmaatschap ligt bij de jongere leeftijdsgroepen hoger dan bij de oudere leeftijdsgroepen.

Naar huishoudpositie en urbanisatiegraad zijn er geen significante verschillen.

ZOEKEN OP STATISTIEK VLAANDEREN

# data[].attributes.attachment_link.description
Bijna 6 op 10 inwoners actief lid van minstens 1 vereniging Sportverenigingen meest populair Hooggeschoolden en mannen vaker actief lid van vereniging ZOEKEN OP STATISTIEK VLAANDEREN

# data[].attributes.headline
Bijdrage aan de samenleving ipv het vrijwillige benadrukken

# data[].attributes.subject
Bijdrage aan de samenleving ipv het vrijwillige benadrukken

# data[].attributes.body
Samenleven maak je samen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In november - december 2022 hebben Indiville, Bpact en Give a Day, met de steun van de Koning Boudewijnstichting en de Nationale Loterij een nationaal onderzoek uitgevoerd naar vrijwilligersengagement in België. Dit gebeurde bij een representatief staal van de Belgische bevolking (2.200 respondenten). Daarnaast werden 20.400 Belgische vrijwilligers bevraagd over de organisatie waarvoor ze vrijwilligerswerk doen.

In België doen vrijwilligers werk dat equivalent is aan 290.000 voltijdsen

Dit zijn de belangrijkste resultaten.

Vrijwilligers doen werk dat equivalent is aan 290.000 voltijdsen. Daarmee zitten ze aan de limiet van wat mogelijk is. Meer vrijwilligerswerk moet komen van niet-vrijwilligers. Daar zit een tijdspotentieel gelijk aan 94.000 voltijdsen.

Volgens het onderzoek moeten vrijwilligersorganisaties efficiënter werken en de tijd van vrijwilligers beter bewaken. Succesvolle organisaties moeten volgens vrijwilligers in de eerste plaats goed georganiseerd zijn (82%), gevolgd door legitiem, toegankelijk en plezierig zijn (79%). Alsof dat nog niet moeilijk genoeg is moeten ze ook nog interessante ervaringen opleveren en flexibel zijn voor 69%. De lat ligt dus erg hoog.

Vrijwilligers identificeren zich iets meer met de taak (69%) die ze opnemen dan met de organisatie zelf (63%).

97% van de vrijwilligers zijn tevreden over hun organisatie, maar er zijn nog verbeterpunten, zoals meer middelen voor de organisatie, betere interne communicatie, betere planning en toekomstvisie.

Een betere organisatie, de mogelijkheid om het tijdstip zelf te kiezen en kortstondig engagement zijn de elementen die niet-vrijwilligers kunnen overhalen om wel aan vrijwilligerswerk te beginnen.

Engagement

Op jaarbasis engageren bijna 8 op 10 Belgen (78%) zich op een of ander manier.

37% werkt occasioneel of regelmatig als vrijwilliger in of voor een vereniging, organisatie (bv. vzw, mutualiteit, school, festival, event, gemeentelijk project...).

33% helpt met enige regelmaat mensen binnen of buiten de familie en/of vriendenkring (bv. mantelzorg, burenhulp)

12% besteedt tijd aan andere goede doelen, maar niet in of voor een vereniging, organisatie, school of gemeentelijk project

51% schenkt geld en/of goederen aan goede doelen.

47% is lid van een vereniging of organisatie.

De voornaamste motivatie om vrijwilligerswerk te doen zijn de interesse in de activiteit (85%) en het goede gevoel (80%) dat ze hierbij kunnen krijgen. Daarna volgt de verantwoordelijkheidszin voor anderen (72%).

Tijd

80% van de vrijwilligers is tevreden met de tijd die ze aan vrijwilligerswerk kunnen besteden. Toch blijkt dat velen te weinig tijd hebben (26%), of vinden dat ze er te veel tijd instoppen (20%) en vooral het vinden van het juiste evenwicht met de tijd voor familie en werk (33%) is, naast praktische elementen (zoals verplaatsingen) (24%) het moeilijkste aan vrijwilligerswerk.

"Ze spenderen er 161 uur per jaar aan, terwijl ze er eigenlijk maar 157 uur per jaar kunnen insteken", zegt Jo Steyaert van Indiville. "Anders gezegd: de gemiddelde vrijwilliger zit over zijn limiet. Tijdsgebrek is ook de belangrijkste reden om te stoppen. Gezondheid komt op de tweede plaats (23%)."

Taak versus organisatie

86% van de vrijwilligers is tevreden met het soort taken die ze doen. Vrijwilligers identificeren zich iets meer met de taak (69%) die ze opnemen dan met de organisatie zelf (63%).

Een groot deel wil lang verbonden blijven aan dezelfde organisatie (80%) en zal niet zomaar hoppen tussen organisaties om een zinvollere taak te krijgen (72%), en zal welke taak ze ook krijgen, zich blijven engageren voor dezelfde organisatie (62%).

Omgekeerd toont dit ook dat een deel van de vrijwilligers hun taak wel het belangrijkst vindt en daarvoor desnoods wil overstappen naar een andere organisatie.

Niet-vrijwilligers

63% van de bevolking doet op jaarbasis geen enkele vorm van vrijwilligerswerk. Ook bij niet-vrijwilligers is tijdsgebrek (47%) de hoofdreden om er niet aan te beginnen. Daarna volgt de onmogelijkheid om zich regelmatig in te zetten (39%).

Om hen wel over de streep te halen om met vrijwilligerswerk te starten, moet de organisatie in de eerste plaats goed georganiseerd zijn (78%).

Positief is dat amper 20% van de niet-vrijwilligers zegt geen vrijwilligerswerk te willen doen. Onder niet-vrijwilligers zit een groot potentieel, het equivalent van 93.519 voltijdse banen.

Wensen

Om meer mensen te overtuigen om vrijwilligerswerk te doen of de juiste plek voor hen te vinden, vinden mensen dit de beste suggesties:

Een online databank en digitaal vrijwilligersloket: een digitaal overzicht van vrijwilligersorganisaties en -projecten in de gemeente waar mensen zich kunnen aanmelden (49%).

Een vrijwilligers- en verenigingsbrochure: een offline overzicht van vrijwilligersorganisaties en -projecten in de gemeente waar mensen zich kunnen aanmelden (33%).

# data[].attributes.attachment_link.description
In november - december 2022 hebben Indiville, Bpact en Give a Day, met de steun van de Koning Boudewijnstichting en de Nationale Loterij een nationaal onderzoek uitgevoerd naar vrijwilligersengagement in België. Dit gebeurde bij een representatief staal van de Belgische bevolking (2.200 respondenten). Daarnaast werden 20.400 Belgische vrijwilligers bevraagd over de organisatie waarvoor ze vrijwilligerswerk doen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Vlaams beleid

De Vlaamse overheid erkent het belang van een goed sociaal netwerk. Zeker in het licht van de vergrijzing van de bevolking en de verwachte toename van de nood aan zorg die hiermee gepaard gaat. Vlaams minister Jo Vandeurzen benadrukt in zijn beleidsnota Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 2014-2019 het belang van het inzetten op een "stevig en dragend sociaal weefsel".

'Men wil buurtgerichte ondersteuning bevorderen.'

In andere beleidsteksten, zoals de conceptnota Vlaams welzijns- en zorgbeleid voor ouderen, is er sprake van warme en betrokken zorgzame buurten, zorgnetwerken, community care. Voor de uitbouw van de Vlaamse Sociale Bescherming en in het Perspectiefplan 2020 voor de zorg en ondersteuning voor personen met een handicap lanceerde de minister het cirkelmodel als conceptueel referentiekader.

Cirkelmodel

Centraal in het cirkelmodel staat de cliënt. De volgende cirkel is die van de mantelzorg. Cirkel drie omvat de informele zorg door vrijwilligers en buurtgerichte ondersteuning. Cirkel vier staat voor de professionele zorg en ondersteuning.

De verschillende cirkels bouwen verder op elkaar en vertrekken vanuit het subsidiariteitsprincipe. Inzake informele zorg door vrijwilligers en buurtgerichte ondersteuning wordt een expliciete rol toegekend aan lokale overheden, het middenveld en lokale zorgnetwerken.

Dit beleidsdiscours strookt met de zoektocht in het zorg- en welzijnslandschap naar zinvolle initiatieven die buurtgerichte ondersteuning bevorderen. Hierbij wil men de sociale netwerken van mensen lokaal versterken en onderlinge informele steun in een wijk, buurt of dorp bevorderen. Daarnaast moeten technische aanpassingen in woningen en een toegankelijke openbare ruimte zorg in de eigen thuisomgeving bevorderen.

Hoge verwachtingen

De verwachtingen ten aanzien van deze sociale buurtgerichte initiatieven zijn hoog. Vaak zijn ze doorspekt met een zweempje nostalgie naar 'vroeger', toen buren elkaar nog kenden en vanzelf voor elkaar zorgden.

Tegelijk leeft het bewustzijn dat er grenzen zijn aan informele zorg en burenhulp. Het is nuttig om na te denken over de grenzen van de verantwoordelijkheid van informele zorgverleners. In die beweging naar vermaatschappelijking van de zorg mogen we niet dezelfde weg bewandelen als onze Noorderburen of buren over het kanaal. Hiervoor werd al meermaals gewaarschuwd.

Actieonderzoek

Via een eigen actieonderzoek gingen we op zoek naar de mogelijkheden, grenzen en randvoorwaarden van initiatieven die inzetten op het versterken van burenhulp. We deden dit bij lokale initiatieven in Turnhout, Kasterlee en Arendonk.

'Hulp tussen buren gaat niet vanzelf.'

We organiseerden diepte-interviews en focusgroepen met de deelnemers, de betrokken professionals en andere lokale stakeholders.

Hieruit blijkt dat sociale relaties hun eigen wetmatigheden hebben. Sociale relaties laten zich niet zomaar opleggen. Hulp tussen buren gaat niet vanzelf. Bovendien krijgen die wetmatigheden ook steeds vorm in een bredere maatschappelijke context die bepaalt wat wenselijk en mogelijk is.

Vroeger

Wanneer je ouderen bevraagt over hun noden en wensen op het vlak van sociale relaties, verwijzen ze steevast naar vroeger. "Toen de mensen nog buiten kwamen en samen gezellig op de stoep zaten." Veel initiatieven streven impliciet en soms zelfs expliciet naar een heropleving van dit nostalgische beeld: warme buurten waar mensen spontaan de zorg voor elkaar opnemen.

De realiteit van ons sociaal leven anno 2016 strookt niet met dit ideaalbeeld. Vrienden, familie en kennissen wonen niet allemaal meer in dezelfde buurt, dorp of stad. Ons sociaal netwerk is door de toegenomen mobiliteit geografisch vaak sterk verspreid. Veel sterker dan enkele decennia geleden.

'De realiteit strookt niet met het nostalgisch beeld.'

Nabijheid is geen noodzakelijke voorwaarde meer voor betekenisvolle sociale relaties. Zo kan je een goede vriend hebben die ver weg woont. En met je dochter die in het buitenland woont kan je toch een sterke band hebben omdat je wekelijks skypet. Dankzij de welvaartstaat moeten mensen zich ook niet noodzakelijk meer tot hun nabije omgeving wenden voor hulp.

Buurten veranderen

We kunnen niet blijven denken in termen van de gezellige buurt. Mensen maken deel uit van verschillende netwerken of gemeenschappen, verspreid over verschillende locaties.

Het idee van 'je buurt' verschilt van persoon tot persoon. Voor sommigen is het de straat waar je woont. Voor anderen een wijk in een stad. Voor weer anderen heel het dorp of de stad.

Een buurt duidelijk geografisch afbakenen, is niet zo evident.Het nostalgische idee van een zorgzame buurt is dan ook geen realistisch ideaalbeeld om ons toekomstig zorgmodel op te enten.

'We hebben veel contact met buren.'

Verlegenheid

Dat mensen niet vanzelfsprekend zorg voor elkaar opnemen, heeft in de eerste plaats te maken met de vraagverlegenheid en acceptatieschroom die mensen met een zorgnood ervaren.

Vraagverlegenheid verwijst naar de moeilijkheid om je hulpvraag te stellen. Zeker in de huidige tijdsgeest waar autonomie en zelfzorg centraal staan. Het is niet evident om toe te geven dat je een helpende hand kan gebruiken. Wanneer er hulp wordt aangeboden, hebben we het bovendien vaak moeilijk om deze te aanvaarden. Hulp accepteren is geen evidentie.

'Hulp accepteren is geen evidentie.'

Het niet opnemen van zorg heeft ook te maken met handelingsverlegenheid van mensen die hulp kunnen of willen geven. Mensen zijn doorgaans wel bereid om anderen in hun buurt te helpen, maar willen zich vooral niet opdringen. Dit wordt ook wel eens 'latent buurschap' genoemd.

Onderlinge hulp tussen buren gaat niet vanzelf. Wat maakt dan dat mensen uit eenzelfde buurt elkaar wel helpen? Dat doen ze omwille van een persoonlijke één op één relatie. Mensen moeten elkaar kennen en er moet een mate van vertrouwen zijn vooraleer ze elkaar helpen.

Sociaal isolement

De meest kwetsbaren in onze samenleving beschikken het minst over die één op één relaties. Ze hebben een kleiner en minder heterogeen samengesteld netwerk.

Ouderen hebben minder contact met hun buren dan andere leeftijdsgroepen. Een lage socio-economische status en een zwakke gezondheid gaan samen met een hoger risico op sociaal isolement. Bovendien vinden kwetsbare burgers hierdoor moeilijker de weg naar professionele zorg en ondersteuning.

'De meest kwetsbaren hebben een kleiner netwerk.'

Terwijl net de meest kwetsbaren gebaat zijn bij nabije hulp en steun. Vaak zijn ze omwille van gezondheids- of financiële problemen beperkt in hun mobiliteit. Ze dreigen op een eiland te belanden, centraal in de cirkel, maar moederziel alleen.

Als we weten dat onderlinge steun in een buurt niet vanzelf loopt en dat net de meest kwetsbaren over het minste sociaal kapitaal beschikken, waar liggen dan de mogelijkheden van zorgzame buurten? Op welke manier kunnen buurtgerichte initiatieven bijdragen aan een stevig en dragend sociaal weefsel? En wat zijn de grenzen en randvoorwaarden van burenhulp?

Het kleine helpen

Als mensen elkaar helpen omwille van een persoonlijke één op één relatie, moeten we inzetten op ontmoeting tussen bewoners. Dit is een eerste noodzakelijke stap. Zo schep je de mogelijkheid dat mensen elkaar leren kennen en er onderling vertrouwen kan groeien.

Voor sommige deelnemers aan de initiatieven primeert het sociale contact en volstaat het ontmoeten. Voor anderen kan dit ontmoeten een keten van wederzijdse steun op gang brengen: een klusje doen, eens helpen in de tuin, een luisterend oor. Het gaat dan niet zozeer om frequente hulp of zwaardere taken zoals hulp bij persoonlijke verzorging, maar eerder om het kleine helpen, er zijn voor elkaar.

'Ontmoeting is een eerste stap.'

Een van de deelnemers verwoordde het zo: "Het is niet dat je bij elkaar gaat binnenlopen. Gewoon dat je de mensen beter leert kennen. Dat ze eens naar het buurthuis komen en een tasje koffie drinken, een babbeltje doen. En de rest komt vanzelf."

Die steun is ook latent aanwezig. Weten dat er mensen in de buurt zijn die een oogje in het zeil houden en waarop je kan rekenen mocht je in nood zitten, is minstens even belangrijk als de steun op zich. "Dat je eens contact hebt met mensen. Dat vind ik belangrijk. Er is altijd wel iets of iemand die je eens nodig hebt in je leven."

Het gaat dus niet om sterke relaties zoals hechte banden met vrienden of familie, maar eerder om zwakke, maar wel betekenisvolle relaties. Deze zwakke verbanden zijn immers niet triviaal. Het geeft mensen het gevoel erbij te horen. Mensen voelen zich veilig in hun omgeving.

Wederkerigheid

Onder de noemer burenhulp gaat een grote diversiteit aan initiatieven schuil. Grote gemeenschappelijke deler is het principe van wederkerigheid. In die zin onderscheidt burenhulp zich van georganiseerd vrijwilligerswerk waar het zorgen voor de ander centraal staat.

Initiatieven die inzetten op burenhulp willen de onderlinge informele steun tussen buurtbewoners bevorderen. Hier vormt wederkerigheid, elkaar helpen, het uitgangspunt.

Die wederkerigheid kan verschillend ingevuld worden. Een enge economische benadering hanteert het principe van klinkende munt. Wat de vrager ontvangt, moet op gelijke wijze teruggegeven worden. Een bredere invulling gaat uit van er zijn voor elkaar.

'Mensen willen er zijn voor de ander.'

Wanneer je praktische hulp of emotionele steun geeft, beteken je iets voor de ander. En die hoeft niet noodzakelijk evenveel terug te doen. Een klein gebaar van dankbaarheid, een schouderklopje, een kopje koffie volstaan.

Mensen helpen elkaar omdat ze graag geven, er willen zijn voor de ander. Wie de gever is en wie de ontvanger, is niet altijd duidelijk. Het doet er eigenlijk ook niet toe. Het gevoel dat men iets betekent voor een ander, heeft een positief effect op de eigenwaarde en versterkt het gevoel dat men erbij hoort. Bovendien stellen mensen dan sneller een hulpvraag.

Kwetsbare mensen

Wanneer men zich richt op de sociale inclusie van de meest kwetsbaren in de samenleving is het belangrijk niet te vervallen in een te enge benadering van wederkerigheid. Het 'voor wat, hoort wat'-principe, waarin gelijkheid in geven en ontvangen centraal staat, is niet realistisch.

Kwetsbare mensen kunnen omwille van hun afhankelijkheid moeilijk gelijk teruggeven. Daarom is het belangrijk stil te staan bij de invulling van wederkerigheid. Wanneer dit gebeurt vanuit een enge economische benadering, dreig je uitsluiting in stand te houden.

Mensen in een kwetsbare positie hebben geld noch tijd om evenveel terug te geven. Voor zwaar zorgbehoevenden is het niet evident om iets 'gelijk' terug te doen in ruil voor het uurtje dat de buurman wekelijks komt klussen in de tuin. Niet iedereen beschikt over dezelfde mogelijkheden. Appel doen op wederkerigheid in de enge zin, kan dan net die gevoelens van afhankelijkheid bekrachtigen. En die gevoelens van afhankelijkheid versterken dan weer de vraagverlegenheid.

Verbindende professional

De inzet van een professional is cruciaal wanneer men onderlinge informele steun bij kwetsbare bewoners op lokaal vlak wil vergroten. Sociaal geïsoleerde personen bereik en betrek je niet zomaar. Dit is een proces van lange adem dat vraagt om een bepaald soort professionaliteit.

'De professional is een brugfiguur.'

Lokaal ingebed

De professional is best ingebed in een gemeente, OCMW of andere lokale organisatie. Een goede kennis van de lokale sociale kaart is cruciaal om gericht door te verwijzen en vlot samen te werken met andere organisaties en verenigingen.

Deze outreachende manier van werken kan bijvoorbeeld ingebed worden in de werking van een lokaal dienstencentrum. Dat richt zich al op personen met beginnende zorgbehoefte. Ook ligt de focus op preventie. Bovendien is het bieden van buurthulp een uitdrukkelijke opdracht van de lokale dienstencentra. Andere voorbeelden uit ons onderzoek zijn initiatieven opgezet door de gemeentelijke ouderenbeleidscoördinator in Arendonk of een sociaal werker van OCMW Turnhout.

'De professional moet ruimte krijgen om te handelen.'

Cruciale randvoorwaarde is voldoende draagvlak en steun vanuit de organisatie. De professional moet ruimte krijgen om te handelen. Soms lijkt het meer op ploeteren, zonder onmiddellijk resultaat. Een koffie drinken met enkele deelnemers is evengoed werken. Deze manier van werken is minder meetbaar dan het aantal behandelde dossiers op een werkdag.

Grenzen

Het onderzoek maakt een onderscheid tussen situationeel en structureel isolement. We spreken van situationeel isolement wanneer personen door recente omstandigheden of gebeurtenissen in sociaal isolement beland zijn of dreigen te belanden. Structureel isolement verwijst naar personen die gedurende lange tijd in isolement leven. Het gaat vaak om erg complexe situaties waarbij het doorbreken van het sociale isolement erg moeilijk is.

'Soms gaat dit het petje van de informele hulp te boven.'

Ervaring leert dat dit het petje van de informele hulp te boven gaat. Hiervoor is langdurige, intensieve en professionele ondersteuning nodig. De actieve en outreachende professional in buurtgerichte initiatieven kan de signalen oppikken en als brugfiguur gericht doorverwijzen naar professionele hulp.

Het onderzoek maakt verder onderscheid tussen wie wel of niet gericht is op sociale participatie. Voor de eerste groep kan inzetten op netwerkontwikkeling betekenisvol zijn. Voor de tweede groep ligt dit veel minder voor de hand. Voor hen is het zinvoller te werken aan zelfredzaamheid. We mogen er niet a priori van uitgaan dat iedereen meer contacten wenst of moet hebben. Ook dit is realiteit.

Nabije zorgzaamheid

Mensen in een buurt helpen elkaar niet vanzelf. Bovendien is het moeilijk af te bakenen wat een buurt juist is. Woorden als burenhulp of zorgzame buurten scheppen foute verwachtingen. Nostalgie is daarbij een slechte raadgever.

We spreken liever van nabije zorgzaamheid. Hierbij gaat het om het kleine helpen, er zijn voor elkaar, eerder dan om frequente, zwaardere of structurele hulp. In het licht van vermaatschappelijking van de zorg pleit ons actieonderzoek ook op dit vlak voor realiteitszin.

'We pleiten voor realiteitszin.'

Toch zijn er ook heel wat mogelijkheden. Zeker voor kwetsbare mensen kan steun in de directe nabijheid van onschatbare waarde zijn. Inzetten op dit kleine helpen draagt bij tot sociale inclusie. Het verhoogt het gevoel van eigenwaarde en verlaagt het risico op eenzaamheid en gezondheidsproblemen. Want eenzaamheid en sociaal isolement leiden tot een opvallend hoger risico op gezondheidsproblemen.

Investeren

Het faciliteren van dit kleine helpen, draagt bij tot het sociaal kapitaal van de samenleving. De inzet van een verbindende professional die lokaal ingebed is, is daarbij cruciaal. Bovendien zorgt een pro-actieve outreachende aanpak ervoor dat wie in sociaal isolement dreigt te belanden niet in een uitzichtloze situatie terechtkomt.

Als we weten dat het sociale netwerk van cruciaal belang is voor het welbevinden en de gezondheid van de bevolking, is het dan geen logische keuze om als overheid te investeren in dit sociaal kapitaal?

# data[].attributes.attachment_link.description
Een goed sociaal netwerk leidt tot meer welbevinden. Inzetten op nabije burenhulp is dus een goede investering.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het gaat dan toch niet zo slecht met onze jongeren. Dat blijkt uit een vijfjaarlijks onderzoek van het Jeugdonderzoeksplatform (JOP), een interdisciplinaire samenwerking tussen de UGent, VUB en de KU Leuven. In opdracht van de Vlaamse minister van Jeugd, Benjamin Dalle (CD&V), brachten de onderzoekers het afgelopen jaar de zogenaamde 'Staat van de jeugd' in kaart. Daarvoor bevroegen ze meer dan 7.000 Vlaamse en Brusselse jongeren tussen de 12 en 25 jaar, over thema's als mentaal welbevinden, politieke interesse en engagement.

De resultaten, gebundeld in de JOP-monitor 2023, weerleggen verschillende clichés. "Zo is er de afgelopen tijd bijvoorbeeld veel gespeculeerd over het effect van de coronaperiode op de mentale gezondheid van jongeren", zei professor Stefaan Pleysier (KU Leuven) maandag op een studiedag over de resultaten. "Maar een vrij grote meerderheid blijkt het goed te doen, en relatief hoog te scoren op algemene tevredenheid." Ook het cliché dat jongeren vooral aan zichzelf denken, sneuvelt. Net als het idee dat ze compulsief verslingerd zijn aan hun telefoon.

1. Sneeuw ruimen bij de buren is best populair

"De afgelopen jaren was er veel bezorgdheid of jongeren zich nog willen engageren", zegt Jasper Dhoore (VUB), die meewerkte aan het onderzoek rond het thema engagement. "Maar jongeren blijken zich wel degelijk te engageren." Zo zegt ruim een op de drie Vlaamse jongeren dat ze in het jaar voor de bevraging minstens één keer vrijwillig in een organisatie of op een evenement hebben geholpen. Dat deden ze vooral in sport- of jeugdclubs - een klassieke vorm van 'formeel engagement'.

Maar ook informeel engagement is populair. Zo zeggen drie op de vier Vlaamse jongeren dat ze zich minstens één keer informeel hebben geëngageerd voor een persoon die niet bij hen inwoont. Een op de drie doet dat op regelmatige basis, bijna de helft gedurende een bepaalde periode, zoals tijdens de vakantie. "Dat kan gaan van sneeuw ruimen bij de buren, tot de afwas doen bij hun oma of maaltijden naar een kennis brengen", zegt Dhoore. Daarmee gaat "het cliché dat jongeren alsmaar individualistischer zijn" op de schop, stelt minister Dalle. "De resultaten tonen dat jongeren net sterk betrokken zijn bij de maatschappij."

"Als jongeren vrijwilligerswerk doen, heerst bovendien vaak het idee dat ze dat vooral doen om die ervaring op hun cv te zetten", zegt Dhoore. Maar ook dat cliché gaat volgens de resultaten op de schop. "Waarden" blijken de belangrijkste motivator voor jongeren te zijn om vrijwilligerswerk te doen, gevolgd door "begrip": met andere woorden, jongeren engageren zich omdat ze dat belangrijk vinden, of om de wereld beter te begrijpen. Iets meer dan een op de tien Vlaamse jongeren is mantelzorger.

2. Politiek interesseert hen amper

Hoewel jongeren zich duidelijk graag engageren, is dat zelden in een politieke vereniging. En ook algemeen tonen Vlaamse jongeren weinig interesse in de politiek. Bovendien zegt bijna de helft geen geldige partijvoorkeur te hebben: 7 procent zou niet gaan stemmen bij de verkiezingen, 6 procent zou blanco stemmen en bijna 35 procent zegt niet te weten op welke partij te moeten stemmen.

Bepaalde partijen blijken wel populairder dan andere. 12 procent van de jongeren zegt dat ze op Vlaams Belang zou stemmen, gevolgd door de N-VA (10 procent). Als er een opdeling wordt gemaakt tussen jongens en meisjes, blijkt Vlaams Belang wel populairder te zijn bij jongens (17,4 procent) dan bij meisjes (7,1 procent). Bij meisjes is vooral Groen populair. Helemaal onderaan de algemene resultaten bengelen de partijen PVDA (5 procent) en CD&V (3 procent).

Opvallend: jongeren met een migratie-achtergrond zijn volgens zowel de Brusselse als de Vlaamse resultaten meer geïnteresseerd in politiek dan jongeren zonder migratieroots. Toch is net de eerste groep sterk ondervertegenwoordigd bij politieke activiteiten (zoals deelnemen aan betogingen, of een petitie ondertekenen). De onderzoekers noemen dit de "migratie-paradox".

3. Ze zijn best veerkrachtig

Meer dan de helft van de jongeren geeft aan "blij" te zijn met hun leven. Twee op de vijf jongeren stellen dat hun leven bijna is zoals ze het zouden willen, ruim een derde vindt zijn leven "uitstekend". De meeste jongeren omschrijven zichzelf bovendien als veerkrachtig: bijna zeven op de tien jongeren geven aan zich te kunnen redden uit moeilijke situaties, en acht op tien zeggen er "meestal wel te komen op de een of andere manier". Jongeren die een slechter mentaal welbevinden rapporteren, zijn vaker meisjes, non-binaire personen, jongeren uit gezinnen die het financieel moeilijk hebben en jongeren wiens ouders laaggeschoold zijn of een migratieachtergrond hebben.

4. Een job met verantwoordelijkheid? Liever niet

Jongeren die werken of werk zoeken, zijn in de eerste plaats op zoek naar een job met werkzekerheid en een goed loon (58,7 procent). Een job waarin ze kunnen bijleren (57,8 procent) en een job met een goede work-lifebalans (55 procent) volgen kort daarna. Slechts een minderheid van de jongeren vindt het belangrijk dat hun job aansluit bij hun opleidingsniveau (24,9 procent). Ook een job met verantwoordelijkheid kan op weinig animo rekenen (29,9 procent).

5. (Sociale) media zijn populair, maar verslavingen gering

Jongeren brengen inderdaad een belangrijk deel van hun tijd digitaal of voor een scherm door. Zo zegt 85 procent van de Vlaamse jongeren dagelijks sociale media te gebruiken, of televisie en online video's te bekijken. Meisjes gebruiken vaker sociale media, terwijl jongens vaker gamen. Maar van verslaving - of compulsief gedrag - blijkt weinig sprake. Wel komt een socialemediaverslaving vaker voor dan een gameverslaving. Hoe dan ook moet de 'moral panic' die bij veel ouders en in de publieke opinie rond mediagebruik hangt, volgens de onderzoekers genuanceerd worden.

6. Meisjes staan positiever tegenover lgbti dan jongens

Het onderzoek peilde ook naar intergroepsattitudes. In totaal legden de onderzoekers veertien groepen voor aan jongeren, die bijvoorbeeld verschilden in socio-economische status (arm versus rijk) of etnisch-culturele origine en geloof (moslims, migranten, christenen, Joden).

Opvallend hierbij is dat meisjes in het algemeen veel positiever staan tegenover mensen uit de lgbti-gemeenschap dan jongens. Ook tegenover migranten en mensen met ander geloof koesteren meisjes warmere gevoelens dan jongens, maar enkel bij lgbti is de kloof zo groot (in concreto gaat het om een verschil van meer dan twee punten op een schaal van tien).

Alle resultaten van de JOP-monitor 2023 zijn gebundeld in het boek "Jongeren in cijfers en letters 5" (Owl Press).

# data[].attributes.attachment_link.title
Nee, jongeren denken niet vooral aan zichzelf. En corona kreeg ze niet klein

# data[].attributes.attachment_link.description
Vrijwilligerswerk is populair, ze zijn behoorlijk tevreden en van een socialemedia- of gameverslaving is amper sprake. Kortom, het gaat best goed met de Vlaamse en Brusselse jeugd. Al zijn ze nauwelijks geïnteresseerd in politiek.

# data[].attributes.headline
‘Burgerinitiatieven van mensen met migratieroots worden niet gezien’

# data[].attributes.subject
‘Burgerinitiatieven van mensen met migratieroots worden niet gezien’

# data[].attributes.body
Binnen het sociaal-cultureel volwassenwerk ondersteunen etnisch-culturele federaties zoals FMDO, Sankaa en het Internationaal comité meer dan 1.500 initiatieven van mensen met migratieroots. Maar veel van deze projecten ontsnappen aan de aandacht.

# data[].attributes.attachment_link.title
‘Burgerinitiatieven van mensen met migratieroots worden niet gezien’

# data[].attributes.attachment_link.description
‘Onwetendheid leidt tot foutieve vooroordelen.’

# data[].attributes.body
waardering

flexibel

democratisch/ deelnemen aan samenleving

vrije keuze in tijdsinvestering voor engagement

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In ons vormingsaanbod vindt iedereen zijn gading. Of je nu nieuw bent in de sector of een ervaren rot met flink wat kilometers op de teller. Misschien ben je op zoek naar praktijkgerichte kennis of wil je ervaringen uitwisselen met collega-professionals. ... We bieden voor elk wat wils.

Vormingen, workshops of intervisiemomenten die je helpen bij het ondersteunen van je vrijwilligers, het werken met groepen, het ondersteunen van burgerinitiatieven, politiserend werken, ...

We ontvangen je graag in levenden lijve of online.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Federatie betrekt, informeert en vertegenwoordigt het Vlaamse sociaal-cultureel volwassenenwerk en de amateurkunsten. We streven naar gedeelde en gedragen standpunten met respect voor ieders eigenheid. Dat doen we met passie en deskundigheid. Samen met onze leden en partners.

# data[].attributes.attachment_link.description
De Federatie betrekt, informeert en vertegenwoordigt het Vlaamse sociaal-cultureel volwassenenwerk en de amateurkunsten. We streven naar gedeelde en gedragen standpunten met respect voor ieders eigenheid. Dat doen we met passie en deskundigheid. Samen met onze leden en partners.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wie: Coda vzwWat: Coda vzw is een organisatie van artsen, verpleegkundigen en vrijwilligers die palliatieve zorg aanbieden. Deze zorg wordt binnen verschillende settings aangeboden: lokaal

# data[].attributes.attachment_link.description
We brengen mensen in beweging: van je vrijwilligers, je leiders tot je organisatie. Met volle goesting!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat is Give a Day?

Give a Day is de nieuwe matchingwebsite voor vrijwilligerswerk, waar we vrijwilligers en organisaties matchen. Daarom werken we samen met gemeentes via een gemeentelijke vrijwilligersmatcher en de 360°-vrijwilligersmanager voor het beheer van vrijwilligers. Samen voor impact!

Naast de matchingswebsite zet het Give a Day team zich in om de Sustainable Development Goals (SDGs) van de UN te realiseren. Dit doen we door goede doelen, vrijwilligers, bedrijven, scholen en gemeentes samen te laten werken via concrete vrijwilligersprojecten en buurtparticipatietrajecten.

# data[].attributes.attachment_link.title
Vind jouw ideale vrijwilligerswerk of burenhulp

# data[].attributes.attachment_link.description
Zoek vrijwilligerswerk en burenhulp op basis van jouw interesses. Draag je steentje bij en zoek in ons uitgebreid aanbod van 4000+ zoekertjes.

# data[].attributes.attachment_link.title
Firefly Projectmiddelen rond klimaat & milieu koppelen aan lokale gemeenschappen. positive community

# data[].attributes.headline
Muntuit als brugfiguur – nuance in debat intrinsieke vs extrinsieke motivatie

# data[].attributes.subject
Muntuit als brugfiguur – nuance in debat intrinsieke vs extrinsieke motivatie

# data[].attributes.attachment_link.title
Firefly iemand betaalt met roze muntjes en de ontvanger vindt dit heel normaal illustratie positieve

# data[].attributes.headline
Urbain speelt in op korte vrijblijvende acties, drempelverlagend

# data[].attributes.subject
Urbain speelt in op korte vrijblijvende acties, drempelverlagend

# data[].attributes.attachment_link.title
Firefly influencers met smartphone vertellen succesverhalen over vrijwilligerswerk. positive communi

# data[].attributes.headline
Muntuit als katalysator voor eigen communities

# data[].attributes.subject
Muntuit als katalysator voor eigen communities

# data[].attributes.headline
Vrijwillige inzet valideren en faciliteren

# data[].attributes.subject
Vrijwillige inzet valideren en faciliteren

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Connect your City is een mobiele app die jongeren (16 tot 30 jaar) wil motiveren om zich te engageren in vrijwilligerswerk en andere educatieve onderwerpen. De app wil hen zo empoweren en ondersteunen in hun identiteitsontwikkeling.

Op de app krijgen jongeren een overzicht van alle recreatieve, educatieve en vrijwilligersactiviteiten in hun buurt. Daar kunnen ze zich voor engageren. Doen ze zo'n activiteit mee? Dan verdienen ze punten die ze kunnen inwisselen voor prijzen of andere voordelen.

Voorlopig is de app enkel actief in Griekenland. Het is de bedoeling dat het binnenkort over heel Europa wordt uitgerold.

Eric Kota, manager van de app, geeft de belangrijkste lessen mee.

Apps are here to stay

Jongeren zijn meer dan ooit gebonden aan hun digitale toestellen en de apps daarop. Apps zijn er om te blijven. Denk dus na over hoe je apps impactvol kan maken voor jongeren.

Apps voor jongeren moeten ook het aandachtsvermogen van jongeren proberen vergroten. Vandaag hebben jongeren maar een heel korte aandachtsspanne en kort geheugen. Dit uit zich in alle aspecten van het leven. Met je app kan je dit een stukje verbeteren.

Maar er komt ook een shift naar phygital (physical + digital). Zet daarom niet alleen in op een digitale strategie, maar vul die aan met een fysieke strategie.

Dat is zeker zo als je apps ontwikkelt in kader van vrijwilligerswerk. Jongeren engageren in vrijwilligerswerk is een multidimensioneel probleem. Apps zijn daarbij een deel van de oplossing, niet dé oplossing.

Gamification werkt

Gamification in de app houdt jongeren geëngageerd. Connect your City werkt met een puntensysteem. Die punten kunnen jongeren dan inruilen voor een beloning die sponsors aanbieden (bijv. een voucher voor een supermarkt, educatief tripje in binnen- of buitenland).

Maar Connect your City deelt enkel punten uit als jongeren bewijzen dat ze ergens vrijwilligerswerk hebben gedaan. Dit kan door een foto in de app op te laden van hen in actie. Naarmate er meer gebruikers zijn, wordt dit wel moeilijker te monitoren.

Denk voor de beloningen na over een goeie partnerstrategie. Trek sponsors aan die een beloning voorzien. Maak omgekeerd ook duidelijk waar de win voor hen zit. Maar verlies je doelgroep niet uit het oog: zitten jongeren wel op deze beloning te wachten?

Stel je doelgroep altijd centraal

Je doelgroep staat altijd centraal, dus o ok al bij de design thinking. Betrek jongeren daarom van bij het begin.

Ook zoeken naar de beste features en upgrades is een voortdurend proces. Houd dus geregeld feedbackrondes met je doelgroep. Zo vindt je app steeds voldoende aansluiting bij de veranderende noden en behoeften van jongeren.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jongeren engageren voor vrijwilligerswerk? Lessen uit Connect your City App

# data[].attributes.attachment_link.description
Connect your City is een app die jongeren wil engageren voor vrijwilligerswerk. Lees er hier alles over.

# data[].attributes.headline
Link met overkoepelende organisaties die op zoek zijn naar manieren om mensen samen te brengen

# data[].attributes.subject
Link met overkoepelende organisaties die op zoek zijn naar manieren om mensen samen te brengen

# data[].attributes.attachment_link.title
Firefly Handshake van partners aan een tafel die samen een sterk netwerk bouwen. positive community 

# data[].attributes.body
Actieve betrokkenheid van de burger  2020 / 2023

Ja (%) 14 / 15

Nee, maar misschien in de toekomst (%) 48 / 48

Nee, en ga dat ook niet doen (%) 38 / 37

(gemeentemonitor)

# data[].attributes.body
Een betere organisatie

de mogelijkheid om het tijdstip zelf te kiezen

en kortstondig engagement

zijn de elementen die niet-vrijwilligers kunnen overhalen om wel aan vrijwilligerswerk te beginnen. (Doe-meter)

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Vrijwilligers Aan Zet | kenniscentrum Vrijwilligers

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Na 2022, het jaar waarin Nederland herstelde van de Corona pandemie, is het interessant om te zien hoe het vrijwilligerswerk in Nederland zich gaat ontwikkelen. Wij denken dat in 2023 de volgende trends te verwachten zijn:

1. Tekort aan vrijwilligers wordt nijpender.
Bij veel organisaties heeft corona een behoorlijk gat geslagen in het vrijwilligers bestand. Het geluid dat wij horen is dat het niet meevalt om de tekorten aan vrijwilligers aangevuld te krijgen. Nu al heeft dit tot gevolg dat er minder activiteiten worden georganiseerd of dat nieuwe activiteiten en evenementen onder druk komen te staan.

2. Meer vraag én aanbod voor korter en flexibeler vrijwilligerswerk.
Veel mensen willen zich nog graag inzetten als vrijwilliger, maar vaak ontbreekt het aan tijd. Structureel een ochtend of middag in de week vrijwilligerswerk doen is voor veel mensen niet meer haalbaar. Daarom doen organisaties er verstandig aan om meer vormen van kortdurend en flexibel vrijwilligerswerk aan te bieden. Omdat het aanbod aan vrijwilligers beperkt is, zal dat ook gaan gebeuren.

3. Bedrijven & organisaties gaan ervoor.
Er zijn steeds meer bedrijven en organisaties die zich duurzaam en maatschappelijk verantwoord willen manifesteren. Inzet van werknemers die vrijwilligerswerk doen past daar prima bij. Je ziet nu al dat er meer aanbod is van vrijwilligerswerk voor (groepen) werknemers van bedrijven en organisaties.

4. Meer vrijwilligers met rugzakje én de rugzakjes worden groter.
Een trend die al wat langer aan de gang is, is het aantal vrijwilligers met een rugzakje. Dit aantal neemt steeds verder toe. Ook de omvang van het rugzakjes neemt steeds meer toe. Veel vrijwilligerscoördinatoren hebben begrip voor vrijwilligers met een rugzakje, maar als het er teveel worden is dit steeds moeilijker te 'managen'.

5. Betere beloning en voorwaarden voor vrijwilligerswerk.
Omdat de krapte aan vrijwilligers steeds groter wordt, zullen de beloning en voorwaarden om vrijwilligerswerk te doen, verder verbeteren. Organisaties zullen meer moeite moeten doen om vrijwilligers te werven en te behouden (zie ook trend 2 hierboven: Meer korter en flexibeler vrijwilligerswerk).

>> Ben je vrijwilligers coördinator en zoek je een betaalbare én praktisch ingestoken cursus?
Dan is onze basiscursus Vrijwillligerscoördinatie of de verdiepcursus Leidinggeven aan Vrijwilligers iets voor jou.

Met dit artikel wil Kenniscentrum Vrijwilligers | VrijwilligersAanZet praktische tips geven voor het organiseren van vrijwilligersinzet. Wil je onze nieuwsbrief ontvangen? >> Schrijf je hier in .

# data[].attributes.attachment_link.title
Vrijwilligerswerk in 2023: 5 trends - Vrijwilligers Aan Zet | kenniscentrum Vrijwilligers

# data[].attributes.attachment_link.description
Na 2022, het jaar waarin Nederland herstelde van de Corona pandemie, is het interessant om te zien hoe het vrijwilligerswerk in Nederland zich gaat ontwikkelen. Wij denken dat in 2023 de volgende trends te verwachten zijn: >> Ben je vrijwilligers coördinator en zoek je een betaalbare én praktisch ingestoken cursus?Dan is onze basiscursus Vrijwillligerscoördinatie of de [...]

# data[].attributes.body
Overreguleren/ controledrang

zie https://regulitis.be/

meldingsplicht vrijwilligers

gdpr

...

# data[].attributes.body
Er is een verschil tussen jongeren en ouderen in type en evolutie vrijwilligerswerk

# data[].attributes.body
56% van de vrijwilligers krijgt één of andere vergoeding

Voor een derde (33%) van de vrijwilligers speelt zo’n vergoeding helemaal geen rol om zich aan te sluiten bij een organisatie.

Wanneer gepeild wordt naar het blijvend engagement bij hun organisatie verklaart één op vijf (19%) dat deze vergoeding belangrijk is. (Doemeter 2022)

# data[].attributes.body
Sport- en maatschappelijke dienstverlening zijn de toppers.

Lokale context 13% van de vrijwilligers.

# data[].attributes.body
Volgens onderzoek(DOE-meter) moeten vrijwilligersorganisaties

efficiënter werken en de tijd van vrijwilligers beter bewaken.

volgens vrijwilligers in de eerste plaats goed georganiseerd zijn (82%)

legitiem, toegankelijk en plezierig zijn (79%)

ook interessante ervaringen opleveren en flexibel zijn voor 69%

De lat ligt dus erg hoog.