# data[].attributes.body
Truyện của Nam Cao luôn tiềm ẩn nhiều lớp ngữ nghĩa. Mỗi cảnh, mỗi người, mỗi tâm trạng có đời sống cụ thể và rất cá thể. Những ảnh chiếu của chúng lên những những tầng triết lý và cảm xúc phía sau khiến chúng mang nhiều kích thước và luôn có tầm vóc phổ quát những trạng thái nhân thế.

Khi xây dựng nhân vật, Nam Cao tạo ấn tượng bằng hai cách: hoặc là miêu tả chi tiết, đặc tả diện mạo bên ngoài, hoặc là chỉ thoáng qua, không vẽ chi tiết cụ thể về diện mạo của nhân vật.

# data[].attributes.headline
Chi tiết 1: Bà ốm một trận thập tử nhất sinh:

# data[].attributes.subject
Chi tiết 1: Bà ốm một trận thập tử nhất sinh:

# data[].attributes.body
“Rồi chết thì không chết nhưng bà lại bị mòn thêm rất nhiều sức lực. Chân tay bà đã bắt đầu run rẩy. Người bà thỉnh thoảng tự nhiên bủn rủn. Đang ngồi mà đứng lên, hai mắt cũng hoa ra. Đêm nằm, xương cốt đau như giần. Đi đã thấy mỏi chân. Như vậy thì còn buôn bán làm sao được? Nghĩ đến nắng gió bà đã sợ.”
=> Hoàn cảnh éo le, cơ cực của người bà gần đất xa trời đã từng hết lòng vì con vì cháu.
*Mở rộng: Chợt nhận thấy hoàn cảnh của bà đương giống bà quản Thích trong truyện ngắn “ Ở hiền”, bà cũng cần mẫn nuôi con nuôi cháu, tốt bụng với lớp trẻ thơ và xóm làng để rồi chúng - những đứa con ấy cũng bỏ bà mà đi, đi mà theo cái ác, theo cái lối ích kỉ của xã hội, mặc bà đau đớn “những đêm đau mình mẩy không ngủ được,… nghĩ đến người con… rên rẩm vừa kêu lên rằng: - Ối trời cao đất dày ơi! Suốt đời tôi chả ăn ở độc ác với ai mà sao đến bây giờ thân đã gần miệng lỗ rồi mà còn chưa hết tội?…”
=> Một chân lí đến đau đớn cho những người ở hiền nhưng cuộc đời lại chẳng toại nguyện, thậm chí còn tăm tối hơn.

# data[].attributes.headline
Chi tiết 2: Nhân vật bà cụ được miêu tả là người suốt ngày chỉ biết rên rỉ, trách mắng đứa con trai, trách mắng đứa con dâu, và luôn cả cái đĩ. Bà đổ hết nỗi khổ đau đời, đau người lên con cháu mình:

# data[].attributes.subject
Chi tiết 2: Nhân vật bà cụ được miêu tả là người suốt ngày chỉ biết rên rỉ, trách mắng đứa con trai, trách mắng đứa con dâu, và luôn cả cái đĩ. Bà đổ hết nỗi khổ đau đời, đau người lên con cháu mình:

# data[].attributes.body
=> Nhìn theo góc độ phiến diện, ta sẽ thấy bà quả là một bà già lẩm cẩm, chỉ biết than và trách. Thế nhưng, nếu ta nhìn sâu hơn, nhìn rộng hơn, ta thấy bà lão đáng thương biết bao! Khi được 10 đồng bán cháu, bà không ngần ngại, mà bỏ ra hẳn 8 đồng để làm mã chôn con trai. 8 đồng vào lúc ấy đối với bà lão là một con số khổng lồ, có thể giúp bà duy trì sự sống của mình. Ấy thế mà bà không ngần ngại để chi số tiền to lớn ấy ra, thử hỏi chăng ấy chẳng phải cũng vì thương con? Và thử hỏi chăng, bà cụ ấy cũng là một người mẹ vĩ đại?

# data[].attributes.body
Bà khóc lóc thảm thiết đến kiệt sức, nhưng không phải vì nhớ con, vì tuyệt vọng cuộc đời mà lại vì một tác động vật lí, vì khao khát sinh học cồn cào trong bà. Bà quằn quại, nhưng tuyệt nhiên cái đói đã làm bà "tỉnh táo" hẳn, cuối cùng bà đưa ra quyết định đến nhà bà phó Thụ - người nhận cưu mang cháu bà, mong muốn một bữa no.
=> Trong truyện ngắn đau xót này, nhà văn phát hiện "Những lúc đói, trí người ta sáng suốt". Nam Cao đã sử dụng nghệ thuật châm biếm và đối lập, từ đó cho thấy được suy nghĩ ngây ngô tội nghiệp của bà lão khao khát miếng ăn, cứ nghĩ mình đã tìm ra chân lí mà nào có ngờ: sáng suốt của cái đói là cái sáng suốt dại dột, khi mà người ta chỉ nghĩ đến việc lấp đầy cái bụng cho thỏa, cho thích mà chẳng nghĩ đến chuyện về sau, rằng cái đói hãy cứ quanh quẩn và điều khiển mãi, như một con hủi dai dẳng, để rồi gặm nhấm đi, vùi lấp đi cái nhân phẩm con người mà chẳng hề hay biết. Trong thử thách miếng ăn của Nam Cao, bà đã chịu thua cái đói, và cái đói ấy đã thắng, đã lên ngôi trong bà. Đúng là không gì đáng sợ hơn cái đói! Cái đói có thể làm biến chất, hủy hoại nhân cách con người. Chính vì đói mà bà Cái Đĩ trong lúc sức tàn lực kiệt cũng phải lê bước đi để tìm cái ăn. Mò mẫm mãi bà cũng đến được nhà bà phó Thụ nơi Cái Đĩ đang ở.

# data[].attributes.headline
Chi tiết 4: Bà cái đĩ than thở “Chao ôi! Nếu người ta không phải ăn thì đời sẽ giản dị biết bao!"

# data[].attributes.subject
Chi tiết 4: Bà cái đĩ than thở “Chao ôi! Nếu người ta không phải ăn thì đời sẽ giản dị biết bao!"

# data[].attributes.body
=> Miếng ăn dường như đã trở thành một phần của cuộc sống con người, giúp duy trì cuộc sống con người. Con người có ai ở đời sống mà không ăn? Người ta nói miếng ăn là miếng nhục, vậy hà cớ gì bà lại đến bước đường này, vì miếng ăn mà thân thể rối bời, tâm trí bập bênh. Câu nói là lời than đau khổ cùng cực đến tuyệt vọng của bà lão về miếng ăn trong trong cuộc đời.
*Mở rộng: Ta nhớ đến câu thơ của Huy Cận: “A! Thân thể! Một cái bình tội lỗi".
=> Chính cái cồn cào, chính cái khao khát ăn, chính cái cái tầm thường vật chất ấy, đã đẩy con người đi vào bước đường cùng, để rồi đi thật xa trong u tối, bị cái tầm tầm thường ấy ăn mòn đi, nuốt chửng đi cái tâm nhân bản vốn có.

# data[].attributes.body
Đề tài của tác phẩm “Một bữa no” vốn không quá xa lạ với những người đọc yêu mến Nam Cao. Khi nó cũng chỉ xoay quanh người nông dân và sự đấu tranh giữa giữ được thiên lương trong sạch của con người trước cái xấu, cái ác. Thế nhưng, cái sáng tạo ở đây ấy chính là cái chết của bà cụ cái đỉ. Chết vì no? Thử hỏi đời người sao lại có những chuyện lạ lùng, nghe như hài hước mà lại đau đớn đến xót lòng đến vậy?

# data[].attributes.body
Ngôn từ trong tác phẩm “Một bữa no” là ngôn ngữ đa âm, phức điệu, hiện đại.

# data[].attributes.body
Mới đầu, còn được ngày ba tấm. Sau cùng thì một tấm cũng không có nữa. Tiền hết cả. Mỗi sáng, bà ra chợ xin người này một miếng, người kia một miếng. Ai lấy đâu mà ngày nào cũng cho như vậy? Lòng thương cũng có hạn.

=> Tình thương người là bản chất vốn thường trực trong tâm khảm con người, những người xung quanh, họ cũng đồng cảm với hoàn cảnh éo le của bà. Ấy vậy nhưng, trong thời buổi xã hội phong kiến lúc bấy giờ, khi đồng tiền lên ngôi có khả năng điều khiển mọi thứ vật chất và điều kiện sống của con người. Người ta cũng là những con người sống lay lắt, đói khổ, chật vật trong hành trình đi tìm miếng cơm manh áo, “những người đau chân có bao giờ quên đi được cái chân đau của mình để nghĩ đến một cái gì khác đâu”... Họ cũng chỉ đành khoanh tay đứng nhìn, “lực bất tòng tâm”.

# data[].attributes.body
Trong truyện Nam Cao, Miếng ăn là thử thách ghê gớm đã phân hóa tính cách theo hai cực hoặc là mất cả nhân cách, nhân tính như những nhân vật trong Sống mòn, Trẻ con không biết ăn thịt chó, Chí Phèo, Quên điều độ hoặc trở thành những bậc chỉ thiên như Lão Hạc ... Cái đói và miếng ăn là cái vòng nặng nề đã đè dùi dụi anh tri thức nghèo xuống sát mặt đất để biến tất cả những ước mơ, những triết lý của anh ta trở thành huênh hoang, vỡ vẫn, giả dối, khôi hài... Nó là thử thần định mệnh quái ác chi phối toàn bộ thế giới nhân vật của cuốn tiểu thuyết Sống mòn, đầy tất cả vào tình trạng “sống mòn” bi thảm, không lối thoát. Nam Cao là một đầu óc thích khái quát triết lý. Nhiều câu triết lý của ông cũng xoay quanh cái sự thật đói khát này Nam Cao cũng hay phân tích, mổ xẻ tâm lí nhân vật mình. Ông có một số phát hiện chua chát về tâm lý con người ta khi bị cái đói giày vò.

# data[].attributes.body
Ông không đặt tên cho nhân vật rõ ràng mà dùng các danh xưng: các cô con gái ruột và con gái nuôi, bà lão ấy, con vợ nó, anh con trai,.. -> Dường như muốn nói, muốn khái quát lên không chỉ dừng lại ở những con người trong tác phẩm, mà còn nhiều hơn thế, những con người ngoài kia cũng đang mang số phận như những nhân vật ấy.

# data[].attributes.headline
Chi tiết 6: Trên đường đi bà nghĩ đến những con chó trông nom nhà bà phó Thụ:

# data[].attributes.subject
Chi tiết 6: Trên đường đi bà nghĩ đến những con chó trông nom nhà bà phó Thụ:

# data[].attributes.body
“Trời ơi! Những con chó nhà bà phó Thụ, chúng dữ ghê gớm lắm. Bà lão nghĩ đến chúng còn chết khiếp”. Nhưng vẫn ôm nỗi sợ một mực cố gắng đi ngang qua chúng. Bà đến không dám vào, dù vậy vẫn mực ngồi chờ và tưởng tượng ra đủ loại may mắn rằng sẽ có người sẽ giúp bà đuổi chúng đi.

=> Cho thấy khát vọng muốn được sống, được no, được một bữa ăn của bà cụ. Con người trên thế gian này ai mà không muốn sống? Nhưng lí do nào đã khiến bà trở nên bất chấp như thế? Phải chăng là cái đói trong đêm, đã tạo nên một thứ động lực khiến bà trở nên mạnh mẽ và quyết đoán hơn bao giờ hết?

# data[].attributes.body
Truyện ngắn Một bữa no là sự phức hợp giữa bi và hài, trữ tình và triết lí mà cán cân nghiêng hẳn về phần bi. Nam Cao hiểu đời rất rõ, ngôn từ của ông được chắt ra từ những phận đời bần cùng nhất trong xã hội. Nam Cao được coi là đại diện của văn học hiện thực phê phán Việt Nam trong giai đoạn cuối. Ông được coi là người đã đặt những mảng màu cuối cùng hoàn chỉnh bức tranh của văn học hiện thực cả về mặt phản ánh xã hội cũng như khả năng biểu hiện nghệ thuật.

# data[].attributes.body
Bằng các thán từ, các từ chửi, cùng những cách miêu tả nét mặt, tâm lý nhân vật, hành động nhân vật tài tình và sâu sắc  => Nam Cao như đang giúp bạn đọc nhập cuộc, sống sâu hơn, cảm nhận nhiều hơn về từng hành vi biến đổi tinh vi nhất của nhân vật trong tác phẩm.

# data[].attributes.headline
Chi tiết 7: Sự cố chấp ấy vẫn tiếp tục, dai dẳng đến đáng sợ:

# data[].attributes.subject
Chi tiết 7: Sự cố chấp ấy vẫn tiếp tục, dai dẳng đến đáng sợ:

# data[].attributes.body
Bà có hay chăng những lời nói cay nghiệt đến khinh bỉ của mụ Phó khi mà nó trông thấy bà từ xa “tưởng là một con mẹ ăn mày". Nó chẳng hay tôn trọng hay hỏi han bà mà độc mồm độc miệng với bà già ngót nghét bảy mươi tuổi, lưng còm bệnh tật. Ấy thế mà bà nào dám quát lại. Cái giai cấp tàn ác đã khiến bà phải “cúi đầu, như một con mẹ ăn cắp lúa bị tuần sương tóm được“ Bà gắng gượng trong nhục nhã, trong ề chề.
=> Vì cái miếng ăn, mà phải hạ thấp bản thân, bà nào có lỗi gì, nghèo đâu phải là cái tội. Nam Cao đã khắc họa hình ảnh đáng thương ấy, xót thay cho số phận thấp kém và hận thay cho kẻ cường hào ỷ tiền của mà khinh bỉ người khác.

# data[].attributes.body
Trong trào lưu văn học hiện thực phê phán, chủ nghĩa nhân đạo vừa là thái độ đồng cảm, xót thương, trân trọng đối với những kiếp người bé nhỏ bị áp bức, bóc lột, vừa là tiếng nói lên án, tố cáo những thế lực xấu xa, bạo tàn đang đè nén, áp bức con người. Đối với các nhà văn hiện thực, việc nhìn thấu những khổ đau mà người dân phải gánh chịu thực ra không quá khó khăn, bởi rất nhiều người trong số họ hoặc xuất thân từ tầng lớp nhân dân lao động, hoặc đã từng trải qua cảnh sống “chạy từng bữa”.
=> Điều đó giải thích vì sao ngòi bút của họ hướng hẳn về phía nhân dân với sự đồng cảm sâu sắc đến vậy.

# data[].attributes.body
Ông đẩy bản thân nhân vật vào tận cùng của sự bi kịch, của sự tha hóa không chút lưỡng lự . Đó có thể là bi kịch lương thiện như Chí Phèo, con người sinh ra với số 0 tròn trĩnh, chết ngay trước cửa của sự lương thiện, người ta phải chết chỉ vì muốn làm người. Đó có thể là bi kịch được tạo nên bởi cái đói, vì một bữa ăn, người ta sẵn sàng đánh đổi cả danh dự nhân phẩm, và tính mạng như truyện chúng ta đang phân tích.

# data[].attributes.body
Trong sáng tác của Nam Cao có sự hòa quyện giữa ngôn ngữ người kể chuyện và ngôn ngữ nhân vật, có sự chuyển hóa, trao đổi từ ngôn ngữ người kể chuyện sang ngôn ngữ nhân vật.Diễn ra mạch ngầm đối thoại giữa người kể chuyện với bà lão, giữa nhân vật bà cụ với bà Phó thụ. Đó là ngôn ngữ đối thoại nội tại, một đặc trưng của ngôn ngữ trong sáng tác Nam Cao.

# data[].attributes.headline
Chi tiết 8: Cái đĩ dúi cho bà vài đồng tiền bảo bà cầm về, và khi ngồi ăn với bà:

# data[].attributes.subject
Chi tiết 8: Cái đĩ dúi cho bà vài đồng tiền bảo bà cầm về, và khi ngồi ăn với bà:

# data[].attributes.body
Đã cho thấy đứa cháu giờ đây dường như cũng có gì đó không còn ngây thơ như trước. Dù lúc đầu em rất vui vẻ, hớn hở khi biết bà đến thăm mình. Ấy thế mà, đứa cháu ấy dường như cũng ngại, ngại cho bà vào nhà, ngại thấy bà vét sạch đáy nồi. Cái đĩ là đang sợ bị mắng hay đang sợ xấu hổ với mọi người về người bà trẻ con, “tham ăn” kia? Phải chăng giờ đây tâm trạng của cái đỉ cũng rối bời, căm phẫn và còn tức giận hơn cả bà chủ?

# data[].attributes.body
Sau bữa ăn huy hoàng, bà về nhà với cái bụng căng tròn đầy mệt nhọc. Có lẽ vì bà ăn quá nhiều, lại ăn mặn (ăn mắm) nên bà uống rất nhiều nước mà vẫn còn thấy khát. Mà bà uống nhiều nước quá. Uống bằng nào cũng không đã khát. Bà chỉ càng thêm tức bụng. Điều đó làm cho bà khó chịu vô cùng, bà đau bụng, bà thổ, bà tả,…kéo dài nữa tháng thì bà chết. Cái chết no nhưng hèn hạ, tủi nhục.

=>  Trong cơn đói khát hành hạ, bà  không còn giữ được nhân phẩm, bà đã ăn một bữa ăn đầy tủi hờn, để rồi chết một cách nhục nhã. Bà vốn là một người nhân hậu, hiền lành nhưng định mệnh cuộc đời đã cướp đi của bà quá nhiều khiến bà phải lâm vào hoàn cảnh bần cùng, đói khát. Bà đã không còn giữ được phẩm chất của mình, bà đã bị cái đói làm cho tha hóa, biến chất. Người Bà Trong Một Bữa No chỉ là một cá nhân tiêu biểu trong số rất nhiều con người cũng lâm vào hoàn cảnh tương tự trong xã hội Việt Nam trước cách mạng tháng Tám. Họ vốn là những người lương thiện, nhưng sự hà khắc của chế độ phong kiến cùng với sự bóc lột của bọn thực dân đã đẩy họ vào con đường tha hóa, bần tiện.

# data[].attributes.body
Trung thành với chủ nghĩa hiện thực Nam Cao cũng như các cây bút tả chân xã hội đương thời quan tâm. Trước hết tới việc đi sau thể hiện tình cảnh khốn khó của người nghèo bị áp bức nhà văn từng tâm niệm rằng tác phẩm của mình phải là những tiếng đau khổ khi phát ra từ những kiếp lầm than. Có điều trong cảm hứng và khổ chung của các nhà văn hiện thực đó ngoài giúp Nam Cao có những quan tâm những khám phá riêng về nỗi thống khổ mênh mông của con người.

# data[].attributes.body
Câu văn Nam Cao như bị xé rách về ngữ điệu, chúng nhấm nhẳng, đứt nối, cắn rứt, chì chiết, nghẹn ngào và đầy kịch tính. Dường như không phải ông viết mà ông đang sống cùng mỗi câu chuyện được viết ra.

# data[].attributes.headline
Chi tiết 9: Qua những hành động, từ vét nồi cơm, những lần rơi vãi cơm, làm rơi nước mắm.

# data[].attributes.subject
Chi tiết 9: Qua những hành động, từ vét nồi cơm, những lần rơi vãi cơm, làm rơi nước mắm.

# data[].attributes.body
=> Ta thấy rằng, thật ra bà cụ của cái đĩ chỉ như một đứa trẻ không hơn không kém, một người có tâm hồn ngây thơ - đói thì phải ăn. Bà không suy nghĩ nhiều đến việc xấu hổ, đến sự đuổi khéo của đứa cháu hay bà chủ. Bà chỉ cần được ăn - ăn sau bao ngày tháng đói rã rời, quằn quại. Và dường như vì cái ăn ấy, bà đã đánh mất cái tự trọng của mình để rồi dẫn đến cái chết vì một bữa no. Điều này đối lập hoàn toàn với Lão Hạc khi muốn giữ lấy lòng tự tôn, tự trọng mà thà chết chứ không chịu khuất phục trước cái đói cái nghèo.

# data[].attributes.body
Nỗi ám ảnh về miếng cơm manh áo một phần còn do chế độ xã hội đương thời gây nên. Xã hội Việt Nam trước cách mạng tháng Tám là một xã hội thối nát, mục rỗng. Bọn thực dân phong kiến như một lũ đỉa khát máu, chúng thay phiên nhau hút máu dân đen, làm cho cuộc sống của họ dần kiệt quệ vì thế đói khát luôn là nỗi ám ảnh thường trực. Với tâm hồn nhạy cảm cùng với những xúc cảm tình cảm mãnh liệt, Nam Cao đã tái hiện lại một cách sống động nỗi cùng khổ của nhân dân ta trước cách mạng. Có thể nói nhân vật Người Bà trong Một Bữa No, và anh Lộ trong Tư Cách Mõ là hai nhân vật điển hình cho những sáng tác của Nam Cao về chủ đề miếng ăn.

# data[].attributes.body
Thế giới nhân vật nông dân của Nam cao tuy không đông đúc gì lắm nhưng thật đa dạng phức tạp sống động nên không phải không làm cho người nghiên cứu lúng túng khi phải phân loại. Dù vậy nhìn trên đại thể có thể thấy Nam Cao đặc biệt quan tâm tới hai hạng người cũng là hai phương diện trong nỗi khốn cùng của người nông dân: Một là những người thấp cổ bé họng nhất bị ức hiếp bất công nhất, càng ở hiền thì càng không gặp lành; hai là những người bị hắt hủi xúc phạm về nhân phẩm bị lăng nhục một cách bất công độc ác. Trong truyện ngắn Một bữa no, bà lão đại diện cho nhân vật thứ nhất.

# data[].attributes.body
=>  Trong truyện của Nam Cao ta thường bắt gặp một giọng điệu có sắc thái tưởng chừng đối lập nhau. Ấy là giọng khách quan lạnh lùng, tàn nhẫn bên ngoài mà cảm thông, thương xót bên trong. Bề ngoài Nam Cao tỏ ra lạnh lùng, tàn nhẫn với cái nhìn tỉnh táo, sắc sảo, nhà văn luôn giữ khoảng cách, tách sự đồng cảm của mình ra khỏi đối tượng được miêu tả. Sử dụng giọng điệu này Nam Cao không tạo ra một giọng điệu chủ đạo, thống lĩnh.

# data[].attributes.headline
Chi tiết 10: “Chúng mày xem đấy. Người ta đói đến đâu cũng không chết, nhưng no một bữa là đủ chết. Chúng mày cứ liệu mà ăn tộ vào.”

# data[].attributes.subject
Chi tiết 10: “Chúng mày xem đấy. Người ta đói đến đâu cũng không chết, nhưng no một bữa là đủ chết. Chúng mày cứ liệu mà ăn tộ vào.”

# data[].attributes.body
=> Ấy là lời bà chủ nhà đã nói với những cô con gái nuôi, con gái ruột của mình khi hay tin bà cụ chết vì một bữa no. Câu nói của bà chủ nghe có vẻ hợp lý, đúng lẽ thường ấy thế mà trong ấy lại có phần đáng khinh miệt. Bởi con người sinh ra trên đời này ai lại muốn chết? Cái chết của bà lão vì lối ăn quá nhiều quá no. Nhưng lối ăn đây cũng hình thành từ những cơn đói quằn quại, hành hạ bà trong bao tháng ngày. Thế nên, suy cho cùng bà lão chết vì nghèo khổ, chứ không chết vì no. Nam Cao đã đưa lời thoại của bà chủ vào cuối tác phẩm như một lời châm biếm dành cho những kẻ giàu sang lúc bấy giờ. Ấy là sự tố cáo, lên án những kẻ quyền quý, kẻ bề trên chỉ biết mình, mà không chịu nhìn xuống dưới, nhìn ra ngoài kia để thấy rằng nơi đó còn rất nhiều phận người, phận đời khổ cực cần được cảm thông và giúp đỡ. Và phải chăng chỉ có những kẻ giàu sang, quyền quý mới có quyền sống, quyền tồn tại?

# data[].attributes.body
Với sự dày dặn, cùng những trải nghiệm trong cuộc sống đã giúp Nam Cao nhìn thấu bản chất của vấn đề. Sự tha hóa của bà lão không phải do bản chất tính cách tạo nên mà do khách quan bên ngoài đưa đến. Cụ thể đó là sự xuống cấp trầm trọng của một bộ phận người trong xã hội đương thời, cùng với đó là những phong tục tập quán lỗi thời, sự hạch sách, nhiễu nhương của bọn thực dân, địa chủ phong kiến.

=> Qua đó, Nam Cao muốn nhấn mạnh, cho thấy cái nghèo, cái đói đến đáng sợ trong thời kì lúc bấy giờ. Và hơn hết, ông còn đặt ra một giả thiết rằng, giữa chịu đựng cái đói rồi chết trong sự tự trọng và đánh mất lòng tự trọng để có “một bữa no” trước khi chết, thì liệu con người ta sẽ chọn cái nào? Dường như, tác phẩm còn là sự tố cáo một xã hội mà nơi đó chỉ có những kẻ quyền quý, cao sang mới được tồn tại, mới có quyền được ăn và được phán xét, la mắng người khác.

# data[].attributes.body
Nam Cao có những tâm niệm mới của ông về nghệ thuật “ cứ đứng trong lao khổ mở hồn ra đón lấy tất cả những vang động của đời”, “ngồi viết giữa tiếng con khóc tiếng vợ gắt gỏng, tiếng réo đòi nợ ngoài đầu xóm” ( Giăng Sáng). Trong cái tâm niệm còn nguyên vị đắng của cuộc đời quẫn bách ta thấy được cả sự trải nghiệm đớn đau của chính nhà văn và một lần nữa sự chiến thắng của chủ nghĩa hiện thực. Nam cao chọn một chỗ đứng mới, khác các nhà văn trước ông. Từ cái nhìn quan sát phân tích, từ bề ngoài quen thuộc của văn học hiện thực, ông chuyển sang nhìn từ bên trong, lấy chính cái đống lửa leo lét của số phận con người mà soi ra xã hội cuộc đời. Tính khách quan vẫn là lẽ sống còn của chủ nghĩa hiện thực đến Nam Cao đã thấm đậm chất trữ tình. Hầu hết các truyện ngắn Nam Cao có những chi tiết trở đi trở lại như một ám ảnh:  miếng ăn, cái đói, cái chết và nước mắt. Chúng là những nút nhấn thê thảm trong cả chuỗi văn buồn Nam Cao.