# data[].attributes.headline
Zobacz poetyckie kalendarium życia wybitnego poety, laureata Nagrody ,,Nike'', Tadeusza Różewicza

# data[].attributes.subject
Zobacz poetyckie kalendarium życia wybitnego poety, laureata Nagrody ,,Nike'', Tadeusza Różewicza

# data[].attributes.body
Pisarka otrzymała statuetkę ,,Nike'' dwukrotnie
- W 2008 roku, za powieść Bieguni
- W 2015 roku, za Księgi Jakubowe.
Olga Tokarczuk jest artystką docenianą nie tylko w Polsce. Autorka doczekała się prestiżowej i znanej globalnie Nagrody Nobla.

# data[].attributes.body
polska nagroda literacka za książkę roku przyznawana od 1997. Jej celem jest promocja polskiej literatury współczesnej, ze szczególnym uwzględnieniem powieści.

# data[].attributes.body
Tak mało

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Prozaik, publicysta, dramaturg, scenarzysta filmowy. Pisarz o równie ironicznym, co czułym spojrzeniu na niedoskonałości tego świata i kondycję zamieszkujących go ludzi. Jerzy Pilch urodził się 10 sierpnia 1952 roku w Wiśle, zmarł 29 maja 2020 w Kielcach.

- Prozaik, publicysta, dramaturg, scenarzysta filmowy.

Gwóźdź wieczoru

W 1975 roku Jerzy Pilch debiutował jako krytyk literacki. Od 1978 roku był członkiem redakcji "Studenta", a w latach 80. współorganizatorem i autorem niezależnego "NaGłosu". Czasopisma mówiono-czytanego, które na swoje spotkania z czytelnikami zapraszało do siedziby krakowskiego Klubu Inteligencji Katolickiej. Gośćmi tych wieczorów byli autorzy objęci zakazem druku, jak też unikający publikacji w oficjalnym obiegu. Przyjeżdżali z całej Polski. Jerzy Illg opowiadał:

Wspólnie prezentowali numer "regularnego" pisma: Wisława Szymborska czytała wiersz, Jan Józef Szczepański opowiadanie, Jerzy Kwiatkowski lub Jan Błoński esej [...]. Całość kończył gwóźdź wieczoru, czyli felieton Jerzego Pilcha. Brał on każdorazowo na kieł któregoś z kolaborujących z władzą przyjemniaczków, a to Romana Bratnego, a to Władysława Machejka, a to Jana Dobraczyńskiego, przerabiając ich literackie "osiągnięcia" na krwawą pulpę. Podczas analizy metaforyki militarno-erotycznej w akurat wydanych "zmysłowych", na pół pornograficznych "lirykach" pułkownika Janusza Przymanowskiego, obficie cytowanych przez Pilcha ("Nie płosz się dzika,/ ten chłód to nie ostrze noża,/ lecz koniuszek języka"), ludzie pospadaliby ze śmiechu na podłogę, gdyby w zatłoczonej sali był choć skrawek miejsca.

Jerzy Illg, "Mój Znak. O noblistach, kabaretach, przyjaźniach, książkach, kobietach", Znak, Kraków 2009

Propozycja pracy w "Tygodniku Powszechnym" sprawiła, że Jerzy Pilch przerwał studia doktoranckie. Szybko stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych autorów tego pisma. Do 1999 roku był członkiem zespołu redakcyjnego "Tygodnika Powszechnego". Później publikował krótko felietony na łamach "Hustlera", po czym, kolejno: w "Polityce" (1999-2006), "Dzienniku" (2006-2009) i "Przekroju" (2010-2011). W lipcu 2012 ponownie został felietonistą "Tygodnika Powszechnego".

Proza bez fikcji

Henryk Bereza komentował:

Niech sobie Jerzy Pilch pisze konwencjonalne lub niekonwencjonalne powieści, niech one sobie będą, jakie chcą, prawdziwą siłę widać u niego w tym, co jest w stanie napisać w ciągu tygodnia, angażując się w to całym sobą i drukując literacki efekt raz tu, raz ówdzie. Jerzy Pilch jest mistrzem w tym, co nazywam od dawna prozą bez fikcji, w której fikcję zastępuje sama sztuka słowa.

Henryk Bereza, "Szczytowanie", "Twórczość" 9/2008

W 1989 roku Jerzy Pilch otrzymał Nagrodę Fundacji im. Kościelskich za tom "Wyznania twórcy pokątnej literatury erotycznej". W maju 1998 roku jego proza "Tysiąc spokojnych miast" została uhonorowana tytułem Krakowska Książka Miesiąca. Wielokrotnie nominowany do Nagrody Literackiej Nike, otrzymał ją w 2001 roku za powieść "Pod Mocnym Aniołem". Do jego ważniejszych książek należą również: "Spis cudzołożnic. Proza podróżna", "Rozpacz z powodu utraty furmanki", "Bezpowrotnie utracona leworęczność", " Upadek człowieka pod Dworcem Centralnym", "Miasto utrapienia", "Moje pierwsze samobójstwo", "Marsz Polonia". Paweł Urbaniak pisał:

"Moje pierwsze samobójstwo" to jednak książka, która każe mówić o ukazaniu przez Pilcha nowej pisarskiej twarzy. Decyduje o tym poetyckość i swoista nuta nostalgiczna przemawiająca przez karty kolejnych opowiadań tomu, które przenoszą czytelnika w dziwny i niezbyt znany świat luterskiego Śląska Cieszyńskiego, małej ojczyzny Pilcha. Surowość i kołtuneria to główne cechy moralności charakterystycznej dla opisanej społeczności. Sąsiedzi i rodzina Piotra, bohatera książki: niedoszłego samobójcy, pisarza, miłośnika kobiecych wdzięków, zasłaniają szczelnie okna po zmroku, by nie dawać pola do domysłów przechodniom, że rzekomo coś niegodziwego mogą robić. Wychowany w takich warunkach bohater jest człowiekiem wyraźnie pozbawionym umiejętności czerpania garściami z życia tego, co do wzięcia możliwe. Stąd kolejno odhaczone na liście zdobyczy kobiety są tylko chwilowymi przestojami na drodze poszukiwania emocjonalnych doznań.

Paweł Urbaniak, ""Nienasycenie" - o książce Jerzego Pilcha", "Twórczość" 3/2007

Namiastki wolności

Surowe protestanckie wychowanie, jakie ukierunkowało Jerzego Pilcha, pozwoliło mu znacznie lepiej wychwytywać nonsensy codziennego życia, które reprezentanci katolickiej większości narodu dawno przestali dostrzegać. Przy tym kontekst społeczno-polityczny powieści Pilcha sprowadza się na ogół do niezbędnego tła, co sprawia, że o wiele łatwiej coś powiedzieć o erotycznym niż ideowym zaangażowaniu jego bohaterów. Pisarz uwydatnia za to klimat obyczajowy, z bezładną krzątaniną pogubionych inteligentów, na których losy ten czy inny rozkład sił politycznych w kraju i świecie zdaje się nie mieć większego znaczenia.

Taki jest choćby lekarz weterynarii Paweł Kohoutek z "Innych rozkoszy", który nie potrafi się wyplątać z sieci matriarchalnych powiązań i surowych zasad luterańskiego domu w rodzinnej Wiśle. Namiastkę wolności odnajdzie w erotomanii. Niczym zdefektowany Don Juan pogrąża się w rozpaczliwe związki, coraz silniej uzależniając się od kobiet. "Jesteś jak mały chłopiec. Żyjesz wyłącznie w świecie zakazów" - powie mu żona.

Wisła przemianowana na Granatowe Góry jest tłem akcji powieści "Miasto utrapienia", z której jeden z rozdziałów Pilch rozbudował i przekształcił w sztukę teatralną "Narty Ojca Świętego". Granatowe Góry żyją mitem Jana Pawła II, który w latach młodości przyjeżdżał tu na narty. Teraz, jak niesie plotka, po rychłym zrzeczeniu się urzędu papieskiego z racji kłopotów zdrowotnych, ma on ponoć zamiar osiąść tu na stałe.

Małomiasteczkowi notable, mimo sceptycyzmu co do prawdziwości tej "poufnej" informacji, szerzonej przez miejscowego proboszcza, zaczynają przygotowywać się do nowej sytuacji. Szczególnie zainteresowani są wszelkimi profitami, jakie można by wyciągnąć z racji przybycia tak dostojnego gościa. Rozważają i inne problemy: jak Ojciec Święty zareaguje na codzienne obyczaje mieszkańców Granatowych Gór, daleko odbiegające od tych, które on wyznaje i głosi.

Wyższość narracyjna

Zarówno książka, jak i sztuka spotkały się z niejednoznacznym odbiorem. Pojawiły się głosy krytyczne:

Jak większość tzw. rasowych pisarzy Pilch pisze wciąż tę samą książkę. Pisze o sobie. Jeśli nawet nie wyłącznie o sobie, to o sobie przede wszystkim. O swoich pasjach, słabościach i problemach egzystencjalnych. To prawda, że ich repertuar nie jest specjalnie oryginalny. Klasyczna triada "wino, kobiety i śpiew", zwłaszcza jeśli nie upierać się wyłącznie przy winie, a trzeci człon zastąpić futbolem, dość dobrze charakteryzuje przestrzeń duchowych turbulencji autora "Bezpowrotnie utraconej leworęczności". Oryginalność Pilcha polega na tym, że w przeciwieństwie do tych kolegów pisarzy, którzy eksponują patos nie zawsze skutecznych zmagań z własną niedoskonałością, on raczej promuje trendową dziś postawę ulegania wszelkim możliwym słabościom.

Waldemar Żyszkiewicz, "Moja babiczka pochazi z Chrzanowa albo Pilch dęty", "Tygodnik Solidarność" 14/2004

Czytelnicy rozchwytują jednak kipiące od prześmiewczych spostrzeżeń książki Pilcha, które przywołują na myśl aurę prozy Gombrowicza, Konwickiego, Głowackiego, ale również Hrabala czy Kundery. W posłowiu do jednego z polskich wydań "Pociągów pod specjalnym nadzorem" Hrabala, Jerzy Pilch złożył ukłon w stronę odwiecznej wyższości narracyjnej Czechów nad Polakami:

Jak powszechnie wiadomo, wyższość ta polega na tym, że Czesi siadając przy stoliku z kuflem piwa w garści, zaczynają opowiadać o życiu, Polacy natomiast w analogicznej sytuacji przeklinają władzę. Konsekwencje literackie tych cech narodowych są takie, iż w literaturze czeskiej dominuje wybitna proza wszech-realistyczna, u nas zaś bojowa poezja patriotyczna.

Bohumil Hrabal, "Pociągi pod specjalnym nadzorem", Videograf II, Katowice 1997

Zdaniem Doktorowej z Wilczej - a pod tym zaczerpniętym z Gombrowicza pseudonimem kryje się znany krytyk teatralny Paweł Głowacki:

Jerzy Pilch znowu ma kąsającą rację, gdy pisząc niegdyś o Hrabalu, zestawia jego miłość do "piany" [piwnej] z naszymi literatami, których miłość jest od zawsze miłowaniem wielkiego narodowego obowiązku oraz Boga. Pisarz ten również - powiada Pilch - nie upierał się się, iż od samego początku był w opozycji.

"Nieobecność trzeciej ręki. Korespondencja Józefa Opalskiego z Doktorową z Wilczej", Presspublica, Warszawa 1999

Producent krasnali

Jerzy Pilch był członkiem Kościoła ewangelicko-augsburskiego, choć jak wyznał w swoim "Dzienniku" ("Miasto utrapienia", 2004) stracił wiarę:

Cóż innego robi ludzkość poza wznoszeniem daremnych próśb do Pana Naszego Najświętszego Chyba Bardzo Powściągliwego Amen? Panie Boże, daj znak - skamlą od wieków wierni, daj znak, każ przemówić posągowi, zapal światło na obłoku, napisz coś ognistym palcem na tablicy nieba, daj znak, przemów, stuknij w szybę, przesuń przedmiot. Daj znak, błagają od wieków jednostki i narody, niezliczone rzesze modlą się o ten znak w kościołach, poeci piszą błagalne strofy, Panie, daj znak, słychać od wieków - a ten ani dudu.

W "Dzienniku", obejmującym lata 2010-2011, Jerzy Pilch podzielił się błyskotliwymi przemyśleniami o przewrotnej naturze świata, w którym przyszło mu żyć. Z protestancką dokładnością, inteligencką przekorą i polemiczną pasją często uciekał się do gorzkiej ironii i bolesnego sarkazmu, bez czego trudno wyobrazić sobie jego styl, lokujący go w czołówce pisarzy co się zowie modnych, czytanych, wręcz rozchwytywanych.

Zbiór oznaczonych datami wypowiedzi Jerzego Pilcha odwołuje się do sytuacji dyktowanych niekiedy bieżącymi zdarzeniami, które pod jego piórem stają się jednak jedynie pretekstem do przemyśleń ogólniejszej natury. Zapiski pisarza zebrane w "Dzienniku" stają się przez to czymś więcej niż doraźnym tekstem interwencyjnym lub aktualnym felietonem. To prędzej mini eseje, w których znajdujemy zafrasowanie mędrca po raz kolejny apelującego do ludzkiego rozsądku, a zarazem - autorskie rozbawienie koniecznością ciągłego ciskania grochem o ścianę.

Spostrzeżenia czy opinie Pilcha - jakkolwiek cięte w formie i wykładane bez ogródek - są zawsze przemyślane, precyzyjne, logiczne. Przede wszystkim zaś uargumentowane, co obok dowcipu czyni narrację autora tak rozpoznawalną. Choćby w tym fragmencie "na wskroś subiektywnego dekalogu prawdziwego Europejczyka":

Przypisuj wszystko, co najgorsze, krajom ościennym, lżyj je, wyśmiewaj, wypominaj wszystkie historyczne i wszystkie wymyślone winy, przypisuj im wyłącznie złe intencje i zaborcze zamiary i równocześnie domagaj się od nich permanentnych przeprosin. Nieustannie podkreślając karlość i nikczemność sąsiadów, miej równocześnie do nich nieustanne pretensje, iż nie dość naszą wielkość podziwiają i za mało hołdów jej składają. Każdy jednak gest pojednawczy z ich strony traktuj jako nieszczery, a tych w kraju, którzy taki gest przyjmują i wzajemnie wykonują, miej za zdrajców i łajdaków. Co taka postawa da? Jak to co? Wzmocnienie w Europie. Szalone wprost wzmocnienie naszej pozycji w Europie.

Tęgi tom zawiera równie tęgą dawkę ciekawie sportretowanych bliźnich z kraju nad Wisłą. Jak i z samej miejscowości Wisła, która dla Jerzego Pilcha była miejscem magicznym - bezpiecznym matecznikiem i cichym schronieniem, kiedy mu dokuczało nazbyt intensywne, bądź też agresywne tempo życia Warszawy czy Krakowa. W każdym razie były to dlań trzy stałe punkty odniesienia geograficznego, na stronach "Dziennika" nieustannie obecne. Podróże do nich, czy między nimi, równać się mogą jedynie wędrówkom po galaktyce Gutenberga.

W 1994 roku powieść "Spis cudzołożnic. Proza podróżna" została przeniesiona na duży ekran. Reżyserem, autorem scenariusza i odtwórcą głównej roli w filmie "Spis cudzołożnic" (1994) był Jerzy Stuhr. Pilch był współtwórcą dialogów do adaptacji, pojawił się również na ekranie w epizodycznej roli mężczyzny, którego główny bohater spotyka w barze Vis-à-Vis na Rynku Głównym w Krakowie.

Stworzył również scenariusze do dwóch filmów z cyklu "Święta polskie": "Żółtego szalika" (2000; nagrodzonego między innymi na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni) oraz "Miłości w przejściu podziemnym" (2006). W filmie Witolda Adamka "Wtorek" (2001) wystąpił jako aktor - zagrał zgorzkniałego inteligenta, który przeobraził się w producenta krasnali ogrodowych. Jest też bohaterem dokumentu "Jerzy Pilch. Wyznania człowieka piszącego po polsku" (1991).

Zapominanie książek

Sztuki Pilcha jak i adaptacje prozy doczekały się przeniesień na sceny, były też adaptowane dla potrzeb Teatru Telewizji ("Monolog z lisiej jamy", 1998 i "Narty Ojca Świętego", 2006). Ponadto na podstawie powieści Pilcha "Inne rozkosze" powstało widowisko telewizyjne pod tym samym tytułem (1998) w reżyserii Rudolfa Zioły.

Pisarz był pomysłodawcą Ogólnonarodowego Konkursu na Opowiadanie, który z końcem 2003 roku ogłosił na łamach "Polityki". Owocem konkursu jest antologia "Pisz do Pilcha. Opowiadań współczesnych trzydzieści i trzy" (2005). Pilch pisał:

Książek nie czyta się po to, aby je pamiętać. Książki czyta się po to, aby je zapominać, zapomina się je zaś po to, by móc znów je czytać.

"Bezpowrotnie utracona leworęczność", Wydawnictwo Literackie, Kraków 1998

Jerzy Pilch był wiernym kibicem klubu piłkarskiego Cracovia. Dzielił tę namiętność z Gustawem Holoubkiem. Poproszony o wypowiedź po śmierci aktora, przywołał epizod charakterystyczny dla ich wspólnej pasji z oglądanego meczu Cracovia-Polonia Warszawa:

Dzień był zimny. Holoubek obserwował grę starannie opatulony. Z przebiegu zdarzeń na boisku byliśmy zadowoleni, bo Cracovia wygrywała. Holoubek przez cały mecz w ogóle się nie odzywał, tylko raz ryknął: "A bramkarz jak ch... stoi!". No i tyle, szczerze mówiąc. Raz zaprosił mnie nawet do swego słynnego stolika w kawiarni u Bliklego. Nie zdążyłem się jednak dosiąść. A teraz jest już po meczu.

Autor książki "Pod Mocnym Aniołem" - podobnie jak główny bohater powieści, przeniesionej na ekran przez Wojciecha Smarzowskiego - publicznie przyznał się do alkoholizmu. Jerzy Pilch ujawnił, że wypił w życiu "cysternę spirytusu", czym zapracował sobie na tytuł "pierwszego alkoholika III RP". Książka jest na poły autobiograficznym zapisem zmagań z nałogiem - nieustannych pijaństw i trzeźwień, prób wyjścia z nałogu i powrotów na oddział deliryków. Abstynencję wymusiła na nim w końcu choroba Parkinsona.

Życie z nieuleczalnym schorzeniem i związana z tym świadomość powolnej degradacji własnego ciała i umysłu należały do głównych tematów, jakie Pilch poruszał w latach 2012-2013 w swoim "Drugim dzienniku", publikowanym na bieżąco w "Tygodniku Powszechnym". Począwszy od lata 2013 rubryka ta zmieniła nieco charakter i pod nazwą "Drugi dziennik, czyli autobiografia w sensie ścisłym", skupia się na historiach z dzieciństwa pisarza w Wiśle. Pilch o pisaniu:

Człowiek pisze książkę i wydaje mu się, że gdy książka pójdzie między ludzi, to zmieni się świat - a to jest [...] bardzo wielkie złudzenie. A pisać bez wiary, że pisanie zmieni świat, niepodobna.

"Pod Mocnym Aniołem", 2000

Zawsze miłości

W 2015 roku ukazała się powieść "Zuza albo czas oddalenia", zapis szaleńczej miłości sześćdziesięciolatka do pięknej, młodej dziewczyny (Zuzy, zwanej też czasem Zmysłową Żanetą). "Stary satyr i młodziutka nimfa - uparcie eksponujące ten motyw starożytne ludy wiedziały, co czynią" - pisze autor. Książka utrzymuje napięcie między prawdą a fikcją - między autobiograficzną powieścią a fabularyzowanym esejem: narrator to urodzony w Wiśle pisarz, cierpiący na chorobę Parkinsona, mieszkający w Warszawie na ulicy Hożej. Te wszystkie szczegóły się zgadzają (inne jednak, jak wiek bohatera czy liczba jego małżeństw już się zgodzić nie chcą), dalej jednak zaczyna się prowokacja. Dariusz Nowacki pisał ("Gazeta Wyborcza", 02.06.2015):

A to wygłosi apologię prostytucji jako najwyższej formy relacji miłosnej, a to sformułuje pochwałę sztucznych biustów, zawsze lepszych od naturalnych piersi, bądź czarno na białym wykaże, że "kurwy nie zdradzają", bo na gruncie nieledwie filozoficznych założeń zdradzać nie mogą.

Jeżeli w ogóle w tej mikropowieści jest coś zabawnego, to autoironiczne ogrywanie niegdysiejszej erotomańskiej gęby. Może nie wszyscy pamiętają, ale był czas, kiedy Jerzy Pilch uchodził za eksperta od spraw damsko-męskich wyspecjalizowanego w udzielaniu pikantnych wywiadów prasie kolorowej. Bohater przemawiający w "Zuzie..." wchodzi w tę właśnie rolę. Oczywiście prześmiewczo.

W 2016 ukazał się zbiór rozmów z Pilchem, które przeprowadziła dziennikarka Ewelina Pietrowiak pod tytułem "Zawsze nie ma nigdy", a także biografia pisarza autorstwa Katarzyny Kubisiowskiej "Pilch w sensie ścisłym", którą zapowiadała autorka w rozmowie z Małgorzatą I. Niemczyńską ("Duży Format", 24.09.2016):

On żyje nie tylko jako pisarz ekstremalny. Jego pisanie jest nasycone autobiografizmem. To gra prawdy z fikcją, ale tak też się rodzi dobra literatura. Wątki alkoholowe, obyczajowe, kobiety - on pisze o tym wszystkim z epickim rozmachem. [...] Szalenie podoba mi się w Pilchu jego świadomość, że pisarz powinien być samotny. To też kwestia pewnej postawy w środowisku literackim. On się nie brata, nie chodzi na rauty. Jako felietonista zachowuje niezależność. Dzięki niej mógł np. skrytykować jedną z ostatnich książek Konwickiego, a Konwicki to był jego mistrz. To niebywałe w środowisku, gdzie wszyscy się poklepują po plecach...

W 2017 roku Pilch opublikował "Portret młodej wenecjanki", powieść również opartą na grze konwencją autobiograficzną i fikcyjną. Niedoszły historyk sztuki w słusznym wieku poznaje młodą studentkę psychologii o urodzie kobiety z obrazu Albrechta Dürera. Historia ich intensywnej znajomości jest oprawiona w rozważania na temat samotności. Ich związek zdaje się być asymetryczny, stąd też jego kres popycha bohatera do rozważań na temat samej natury relacji, ale też śmierci. "Portret młodej wenecjanki" stanowi ramy do erudycyjnych form eseistycznych poświęconych historii sztuki, literaturze i historii. Dariusz Nowacki recenzował ("Gazeta Wyborcza", 28 stycznia 2017), nawiązując do poprzedniej powieści pisarza, "Zuza albo czas oddalenia" z 2015 roku:

Znów dostajemy dwa w jednym, czyli elegijną relację "z dni przedostatnich" zespoloną z erotomańską, autoironiczną gawędą. Ponownie "samotnik z ulicy Hożej" gra swoją biografią. I to tak wyraźnie znaczonymi kartami, że pozwala na uchylenie maski literackiej. Słowem - tak jak poprzednio pisarz próbuje nas rozśmieszyć i przerazić; daje żart i rozpacz, a nade wszystko - bezmiar melancholii.

W kolejnej rozmowie prowadzonej przez Ewelinę Pietrowiak po "Zawsze nie ma nigdy" z 2016 roku, Pilch dzielił się swoimi refleksjami na tematy rozmaite, jak na przykład lekarze, czekoladowe batoniki i piłka nożna, w wydanym w 2017 roku wywiadzie "Inne ochoty. Jerzy Pilch w rozmowach z Eweliną Pietrowiak. Część 2". Dziennikarka rozmawia z Pilchem w jego mieszkaniu przy ulicy Hożej w Warszawie. Nie powinny więc zdziwić pytania o biurko, przy którym pracuje i tapetę na jego komputerze. Pytany o swój księgozbiór, mówił też o przejmującej go manii oprawiania niezliczonej liczby książek u introligatora. Opowiedział też o swoich gustach kulinarnych - od czekolady do jajecznicy. Oprócz tego, pisarz podzielił się też swoją wiedzą na temat, między innymi, Bacha, Haydna, Boscha, Bruegela, ale też teorii literatury. W wywiadzie mówił też o swoich bardziej posępnych przemyśleniach na temat śmierci. Książka została wzbogacona zdjęciami, które dodatkowo przybliżają Pilcha jego fanom.

Wydana w 2018 roku powieść "Żywego ducha" bywa nazywana kolejną książką wpisującą się w nurt melancholijny jego twórczości. Jerzy Andrzej Kubica, główny bohater, w sposób niezrozumiały i niespodziewany staje się jedynym człowiekiem na Ziemi. Pisarz samotnik włóczy się ulicami Warszawy, korzysta z bogactw bibliotek, które ma do swojej dyspozycji i dóbr opustoszałych sklepów. Istotą "Żywego ducha" są eseistyczne rozważania o samotności, ale też umocowania człowieka w zbiorze zasad ustalonych przez społeczeństwo. W rzeczywistości, w której odnajduje się protagonista, takie bariery jednak nie istnieją i może on je swobodnie naruszać. Rozważania doprowadzają go jednak do zderzenia się z przytłaczającą naturą osamotnienia. Bohater wraca więc do tematów, które go przejmowały przed niemą apokalipsą.

Wydany w 2019 roku "Trzeci dziennik" to kolejna pozycja dziennikopisarska w dorobku Pilcha. Jego notatki zebrane między 7 maja 2017 roku a 15 lipca 2018 roku rozpoczynają się frazą:

Nigdy nie byłem tak stary, nigdy nie byłem tak chory, nigdy nie zabierałem się do pisania z tak ściśniętym sercem i nigdy moje serce nie było tak wezbrane nadzieją. O tym, że fraza "serce wezbrane nadzieją" (i inne tego typu frazy) była mi dotąd z grunt rzeczy obca, nawet nie wspominam. Człowiek zmienia poglądy - pisarz zmienia styl.

Pomimo swojego stwierdzenia pisarz pozostawał przy swoim stylu i w charakterystycznym dla siebie stylu podszytym ironią opowiada o tematach znanych z jego twórczości: piłce nożnej, rodzinnej Wiśle, spacerach po Warszawie, wydarzeniach życia politycznego i literaturze. Rozważania na temat twórczości, między innymi, Salingera, Marqueza i Gombrowicza zajmują dużą część jego wpisów do dziennika.

W 2019 roku ukazała się jego książka prozatorska "Żółte światło". Osiem powiązanych ze sobą opowiadań spaja wspólny mianownik w postaci autobiograficznych odniesień do różnych postaci i wydarzeń z życia Pilcha. Fikcja przeplata się ze sfabularyzowanym życiorysem pisarza z Wisły, a niejednokrotnie przebija się na wierzch w postaci czytelnych dla fanów jego twórczości nawiązań do przeprowadzki do Krakowa, jego dziadka i życia romantycznego. Dariusz Nowacki w swojej recenzji pisał ("Gazeta Wyborcza", 15 października 2019):

Pytanie, o czym traktuje, można uznać za zbędne. Mniej więcej o tym co zawsze. O Pilchu, rzecz jasna, który nie byłby sobą, gdyby kokieteryjnie nie zaznaczył, że "plemię przegrzebujące jego sekrety nie wymrze nigdy". Dla ścisłości: zaimek "jego" odnosi się do Ariela Poschukala, niewydarzonego, zgorzkniałego pisarza rodem z Sigły. To oczywiście kolejna figura sobowtórowa; trudno zliczyć, która z kolei. Można, choć nie trzeba, uchylić tę maskaradę; tak czynią bodaj wszyscy czytelnicy Pilcha, a i sam autor do tego zachęca w wywiadach.

W 2019 roku ukazał się zbiór felietonów Pilcha, "Widok z mojego boksu" pisanych w latach 1991-2007. Tytuł jest nawiązaniem do jego miejsca pracy w redakcji "Tygodnika Powszechnego", na łamach którego udzielał się pisarz. Znaczna część zbioru składa się z jego tekstów napisanych w epoce przełomu w Polsce. Z tekstów wyłania się obraz Krakowa widziany oczami Pilcha, który przybliża świat kawiarni, postaci z czołówki świata literackiego i środowisku skupionym wokół gazety. Pisarz poświęcił dużo uwagi "Tygodnikowi Powszechnemu" i galerii portretów osób z nim związanych. Pisze o nich z uznaniem, niekiedy z trafną złośliwością, ale zawsze z wielką wrażliwością. Marian Stala pisze we wstępie do zbioru felietonów:

Nadrzędne tematy "Widoku z mojego boksu" ujawnia bezpośrednio konstrukcja tego tomu. Pierwszy z nich to "Tygodnik Powszechny", oglądany zarówno od strony redakcyjnej codzienności, jak portretów kilku ważnych dla tego środowiska postaci; drugi - przyjaciele Pilcha, do grona których zaliczony został także piszący te słowa; temat trzeci to głośno wyrażany podziw dla kilku wielkich współczesnych; czwarty - życie literackie przełomu wieków. Tematy nie są rozłączne; raczej przyciągają się i dopełniają.

W kwietniu 2020 roku ukazał się kolejny zbiór felietonów Pilcha, "60 felietonów najjadowitszych". W jego skład weszły felietony publikowane wcześniej w zbiorach: "Rozpacz z powodu utraty furmanki", "Tezy o głupocie, piciu i umieraniu", "Upadek człowieka pod Dworcem Centralnym" oraz "Pociąg do życia wiecznego". Najstarsze z felietonów umieszczonych w zbiorze "60 felietonów najjadowitszych" pochodzą z 1990 roku i są odzwierciedleniem przenikliwości Pilcha. W książce umieszczone zostały felietony, w których pisarz celnie wypunktowywał absurdy otaczającej go rzeczywistości, komentował znane postaci z życia publicznego i, przede wszystkim, prezentował znakomitą szkołę pisania felietonów. Krzysztof Varga recenzował:

Oddałem się lekturze "60 felietonów najjadowitszych", bo przy czytaniu Pilcha zachodzi u mnie klasyczny syndrom inżyniera Mamonia: najbardziej lubię czytać teksty Pilcha, które już kiedyś czytałem, a że przeczytałem wszystkie, to czytając je na powrót, odczuwam, że podobają mi się jeszcze bardziej.

"Gazeta Wyborcza", 27 kwietnia 2020

Autor: Janusz R. Kowalczyk, styczeń 2014, aktualizacja: AP, maj 2020.

Książki:

"Wyznania twórcy pokątnej literatury erotycznej", Puls, Londyn 1988,

"Spis cudzołożnic. Proza podróżna", Puls, Londyn 1993,

"Rozpacz z powodu utraty furmanki", Znak, Kraków 1994,

"Inne rozkosze", a5, Poznań 1995,

"Monolog z lisiej jamy", Universitas, Kraków 1996,

"Tezy o głupocie, piciu i umieraniu", Puls, Londyn 1997,

"Tysiąc spokojnych miast", Puls, Londyn 1997,

"Bezpowrotnie utracona leworęczność", Wydawnictwo Literackie, Kraków 1998,

"Pod Mocnym Aniołem", Wydawnictwo Literackie, Kraków 2000,

"Opowieści wigilijne", (razem z Olgą Tokarczuk i Andrzejem Stasiukiem), Czarna Ruta, 2000,

"Upadek człowieka pod Dworcem Centralnym", Wydawnictwo Literackie, Kraków 2002,

"Miasto utrapienia", Świat Książki, Warszawa 2004,

"Narty Ojca Świętego", Świat Książki, Warszawa 2004,

"Moje pierwsze samobójstwo", Świat Książki, Warszawa 2006,

"Pociąg do życia wiecznego", Świat Książki, Warszawa 2007,

"Marsz Polonia", Świat Książki, Warszawa 2008,

"Sobowtór zięcia Tołstoja", Świat Książki, Warszawa 2010,

"Dziennik", Wielka Litera, Warszawa 2012,

"Wiele demonów", Wielka Litera, Warszawa 2013,

"Drugi dziennik. 21 czerwca 2012-20 czerwca 2013", Wydawnictwo Literackie, Kraków 2013,

"Zuza albo czas oddalenia", Wydawnictwo Literackie, Kraków 2015,

"Zawsze nie ma nigdy. Jerzy Pilch w rozmowach z Eweliną Pietrowiak", Wydawnictwo Literackie, Kraków 2016,

"Portret młodej wenecjanki", Wydawnictwo Literackie, Kraków 2017,

"Inne ochoty. Jerzy Pilch w rozmowach z Eweliną Pietrowiak. Część 2", Wydawnictwo Literackie, Kraków 2017,

"Żywego ducha", Wydawnictwo Literackie, Kraków 2018,

"Trzeci dziennik", Wydawnictwo Literackie, Kraków 2019,

"Żółte światło", Wielka Litera, Warszawa 2019,

"Widok z mojego boksu", Znak, Kraków 2019.

"60 felietonów najjadowitszych", Wielka Litera, Warszawa 2020.

Tłumaczenia (wybór):

angielski: "His current Woman" (z tomu "Inne rozkosze"), Hydra Books, 2002,

niemiecki: "Andere Lüste" ("Inne rozkosze"), Volk und Welt Verlag, Berlin 1998, "Zum starken Engel" ("Pod Mocnym Aniołem"), Luchterhand Literaturverlag, München 2002,

serbski: "Kod Moćnog anđela" ("Pod Mocnym Aniołem"), Narodna knjiga - Alfa, Beograd 2003,

oraz w innych językach: bułgarski, estoński, francuski, hiszpański, holenderski, litewski, rosyjski, słowacki.

Filmografia:

1994 - "Spis cudzołożnic", film fabularny telewizyjny, autor, dialogi, obsada aktorska (mężczyzna w barze "Vis-à-Vis"),

1996 - "Bar "Atlantic"", serial fabularny, scenariusz (odcinek 2),

1998 - "Inne rozkosze", widowisko telewizyjne, adaptacja,

1998 - "Monolog z lisiej jamy", widowisko telewizyjne, autor,

1999 - "Jerzy Pilch. Wyznania człowieka piszącego po polsku", film dokumentalny, bohater,

2000 - "Żółty szalik", w cyklu: "Święta polskie", film fabularny telewizyjny, scenariusz,

2001 - "Wtorek", film fabularny, obsada aktorska (Jerzy, właściciel fabryki krasnali ogrodowych),

2006 - "Miłość w przejściu podziemnym", w cyklu: "Święta polskie", film fabularny telewizyjny, scenariusz,

2006 - "Narty Ojca Świętego", widowisko telewizyjne, autor,

2013 - "Pod Mocnym Aniołem", film fabularny, autor.

Prapremiery sceniczne:

1998.01.10 - "Monolog z lisiej jamy", Tarnowski Teatr im. Ludwika Solskiego w Tarnowie,

2000.12.16 - "Inne rozkosze", Teatr Powszechny im. Zygmunta Hübnera w Warszawie,

2003.01.31 - "Pod Mocnym Aniołem", Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie,

2004.11.04 - "Narty Ojca Świętego", Teatr Narodowy w Warszawie,

2007.04.21 - "Zabijanie Gomułki" (na podstawie powieści "Tysiąc spokojnych miast"), Lubuski Teatr im. Leona Kruczkowskiego w Zielonej Górze,

2008.05.23 - "Miasto utrapienia", Teatr Miejski im. Witolda Gombrowicza w Gdyni,

2011.10.26 - "Patryk K." (na podstawie "Miasto utrapienia", "Moje pierwsze samobójstwo" i "Marsz Polonia"), przedstawienie impresaryjne, premiera na scenie Teatru im. Aleksandra Sewruka w Elblągu,

2012.01.21 - "Marsz Polonia", Teatr Powszechny w Łodzi.

Nagrody:

1989 - Nagroda Fundacji im. Kościelskich za "Wyznania twórcy pokątnej literatury erotycznej",

1994 - Gdynia, Festiwal Polskich Filmów Fabularnych, nagroda za dialogi w filmie "Spis cudzołożnic",

1998 - Paszport "Polityki", za książkę "Bezpowrotnie utracona leworęczność",

1998 - wyróżnienie Krakowska Książka Miesiąca za "Tysiąc spokojnych miast",

2001 - Nagroda Literacka Nike za powieść "Pod Mocnym Aniołem".

2013 - Nagroda miesięcznika "Odra"

# data[].attributes.attachment_link.title
Jerzy Pilch | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Prozaik, publicysta, dramaturg, scenarzysta filmowy. Pisarz o równie ironicznym, co czułym spojrzeniu na niedoskonałości tego świata i kondycję zamieszkujących go ludzi. Jerzy Pilch urodził się 10 sierpnia 1952 roku w Wiśle, zmarł 29 maja 2020 w Kielcach. - Prozaik, publicysta, dramaturg, scenarzysta filmowy. W 1975 roku Jerzy Pilch debiutował jako krytyk literacki.

# data[].attributes.body
Tokarczuk ze skrawków realnej historii buduje mit, to jest historię przesiąkniętą ładem, gdzie wszystkie wydarzenia, także te tragiczne i złe, mają swoje uzasadnienie. Przestrzeń zorganizowana jest na podobieństwo mandali – koła wpisanego w kwadrat, będącego geometrycznym wyobrażeniem doskonałości i pełni.

# data[].attributes.body
2001 rok, nagroda ,,Nike'' za głośną powieść Pod mocnym aniołem, która 2014 roku doczekała się ekranizacji.

U Jerzego Pilcha studium pijaństwa przeradza się w próbę jego zagadania. Barokowy język, przewrotne puenty i ironiczne stylizacje skutecznie maskują ponurą opowieść o ludzkim upadku i miłości, która łudzi nadzieją.

# data[].attributes.body
Czesław Miłosz, jeden z najbardziej znanych i cenionych w Polsce pisarzy, otrzymał nagrodę Nike w 1998 roku, za zbiór drobnych tekstów Piesek przydrożny.

# data[].attributes.body
Pisarz otrzymał Literacką Nagrodę ,,Nike'' ponownie, w 2007 roku.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tegorocznym laureatem literackiej nagrody
Nike został Wiesław Myśliwski za książkę "Traktat o łuskaniu
fasoli" - ogłoszono podczas ceremonii
wręczenia nagrody w warszawskiej Bibliotece Uniwersyteckiej.

]( http://wiadomosci.wp.pl/wieslaw-mysliwski-laureatem-literackiej-nagrody-nike-2007-6038700685333633g )
Wiesław Myśliwski laureatem literackiej nagrody Nike 2007

To druga nagroda Nike dla Wiesława Myśliwskiego. Po raz pierwszy otrzymał ją w roku 1997 za powieść "Widnokrąg".

W uznaniu dla wielkiej odwagi pisarskiej, z jaką autor "Traktatu o łuskaniu fasoli" podejmuje podstawową tematykę egzystencjalną, znajdując dla niej uderzająco prostą, ascetyczną wręcz formę. Oto bowiem bohater - wędrowiec, jak w jednym z wywiadów nazwał go Myśliwski - opowiada swoje niełatwe dwudziestowieczne życie nienazwanemu rozmówcy - powiedziała przewodnicząca jury prof. Małgorzata Szpakowska.

Szkatułkowa narracja otwiera się na pomniejsze kunsztowne wątki, jak choćby przejmująca historia o bezdźwięcznej orkiestrze czy opis hazardowej gry w podbijanie pudełka zapałek. Ale przede wszystkim "Traktat" Myśliwskiego jest opowieścią o opowiadaniu - o tym, że póki opowiadania, póty życia. Trudno pomyśleć większy hołd dla literatury" - dodała Szpakowska.

Stawianie pytań dla człowieka najważniejszych, w tym o sens istnienia; próba wyrażenia całości doświadczenia ludzkiego poprzez "wypowiedzenie samego siebie"- tak krytyk literacki prof. Przemysław Czapliński scharakteryzował "Traktat o łuskaniu fasoli".

Do napisania "Traktatu o łuskaniu fasoli" pisarz wybrał formę monologu. Bohaterem książki, któremu autor nie nadał imienia, jest dozorca i majster. Pewnego dnia odwiedza go tajemniczy nieznajomy, który chce kupić fasolę. Bohater, podczas łuskania fasoli, relacjonuje mu w monologu całe swoje życie.

Wspomina przypadające na czas wojny dzieciństwo, kiedy stracił całą rodzinę. Opowiada o młodości - czasie nauki i pracy. O tym, jak - pracując na budowie - grał na saksofonie w zakładowej orkiestrze. Wreszcie mówi o wyjazdach za granicę w poszukiwaniu zarobku i o powrocie do rodzinnego kraju, w którym zdecydował się pozostać już na zawsze.

To, co człowiek dziedziczy ze względu na to, z jakiej kultury się wywodzi, oraz to, co z tym dziedzictwem zrobi, stanowi główny wątek przenikający twórczość Myśliwskiego - powiedział Czapliński, zdaniem którego "Traktat" ma wymiar filozoficzny.

Według Myśliwskiego, jedyną prawdą o człowieku jest to, co on sam o sobie mówi; nawet jeśli kłamie, mistyfikuje, uprawia autokreację. Przeważnie opowiadamy o sobie. A nawet wyłącznie opowiadamy o sobie. Nawet kiedy mówimy o innych, opowiadamy o sobie - powiedział Myśliwski, zapytany o powód zastosowania monologu w powieści.

Pierwsza Nike była przyjemniejsza. Zawsze pierwszy raz jest najlepszy - porównywał Myśliwski, w chwilę po odebraniu nagrody. Po raz pierwszy dostał Nike podczas pierwszej edycji tej nagrody w 1997 roku za powieść "Widnokrąg". Czy coś się w moim życiu zmieni? Raczej nie. Mnie nie zmieniają nagrody, nie są w życiu najważniejsze. Co jest w życiu najważniejsze? Miłość! - mówił pierwszy podwójny laureat literackiej nagrody Nike.

Zapytany o sekret powodzenia swoich książek Myśliwski powiedział: podstawowa sprawa, że nie musi się pisać. A jak się już coś napisało, to nie należy uważać, że trzeba koniecznie napisać coś następnego. Ideałem byłoby, gdyby człowiek napisał jedną książkę w życiu, w której zmieściłoby się wszystko, co ma do powiedzenia. W sztuce ilość nie przechodzi w jakość- mówił Myśliwski.

Czytelnicy Myśliwskiego przyzwyczajeni są do tego, że na kolejne książki muszą czekać mniej więcej po 10 lat. Jedna rada, której mógłby udzielić, to ta, której ciągle udzielam samemu sobie - nie musisz pisać, to nie pisz. Pisać trzeba wtedy, kiedy jest się przekonanym, że ma się coś naprawdę do powiedzenia komuś drugiemu. Irytują mnie pytania, czy mam znowu coś na warsztacie. Traktuję to jako presję, że coś muszę pisać. A ja nic nie muszę - dodał podwójny laureat Nike.

Na liście autorytetów literackich Myśliwskiego bardzo wysoko jest Jan Kochanowski. Ciągle niedoceniany, największy polski poeta. Poza tym - Dostojewski, Proust. Swoich książek nie czytam. Po raz pierwszy zdarzyło mi się to ostatnio. Przeczytałem "Widnokrąg", kiedy Znak wznawiał tę książkę, a ktoś donosił o błędach we wcześniejszym wydaniu. No i tak - przeczytałem, choć nigdy tego nie robię. To bardzo niebezpieczne. Każde czytanie powoduje chęć napisania inaczej, od nowa i można tak bez końca- dodał pisarz.

Dzięki przeniesieniu w tym roku ceremonii wręczenia Nike ze Starej Pomarańczarni w Łazienkach do Biblioteki Uniwersyteckiej nie było problemu z miejscami dla gości. Po rocznej przerwie TVP wróciła do transmitowania ceremonii wręczenia Nike na żywo.

W tym roku w finale nagrody znalazły się trzy powieści, dwa zbiory wierszy, tom esejów i tom reportaży: "Traktat o łuskaniu fasoli" Wiesława Myśliwskiego, "Moje pierwsze samobójstwo" Jerzego Pilcha, "Skaza" Magdaleny Tulli, "Niesamowita słowiańszczyzna" Marii Janion, "Muzyka środka" Marcina Świetlickiego, "Kolonie" Tomasza Różyckiego oraz "Gottland" Mariusza Szczygła. Ten ostatni zbiór reportaży o Czechach zdobył nagrodę w towarzyszącym nagrodzie Nike plebiscycie czytelników "Gazety Wyborczej".

Laureat Nike - nagrody za najlepszą książkę roku - otrzymuje statuetkę Nike dłuta prof. Gustawa Zemły i czek na 100 tys. zł. W tym roku jury, w którego skład wchodzili Izabella Cywińska, Marta Wyka, Tadeusz Bartoś, Henryk Bereza, Tadeusz Drewnowski, Dariusz Nowacki, Marian Stala, Marek Zalewski przewodniczyła prof. Małgorzata Szpakowska.

Fundatorami Nagrody Literackiej "Nike" są "Gazeta Wyborcza" i Fundacja Agory.

Wiesław Myśliwski urodził się w 1932 r. w Dwikozach k. Sandomierza w Świętokrzyskiem. Po ukończeniu studiów polonistycznych na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim pracował w Ludowej Spółdzielni Wydawniczej. W latach 1975-1990 kierował redakcją kwartalnika "Regiony", redagował także dwutygodnik "Sycyna".

Od ponad 40 lat jest obecny w literaturze. W 1955 r. opublikował recenzję powieści E. de Greff "Noc jest moim światłem". Debiutował w 1967 r. powieścią "Nagi sad", a w 1970 r. ukazała się kolejna pt. "Pałac".

Myśliwski jest także autorem powieści: "Kamień na kamieniu", "Widnokrąg", "Traktat o łuskaniu fasoli". W literackim dorobku pisarza ważne są także dramaty - "Złodziej", "Klucznik", "Drzewo" i "Requiem dla gospodyni".

Myśliwski we wszystkich swoich utworach opowiada o życiu mieszkańców XX-wiecznej polskiej wsi, podlegających procesowi rozległych i gwałtownych przemian gospodarczych, społecznych i cywilizacyjnych.

Za swoją twórczość otrzymał m.in. nagrody: dwukrotnie Literacką Nagrodę im. Stanisława Piętaka - 1968 i 1974 r., Nagrodę Funduszy Literatury - 1984 r., Nagrodę Klubu Kultury Chłopskiej - 1985 r., Nagrodę Prezesa Rady Ministrów II stopnia - 1997 r. oraz dwukrotnie Literacką Nagrodę Nike. Odznaczony został też Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski w 1980 roku.

W maju tego roku Myśliwski otrzymał tytuł doktora honoris causa Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach "w uznaniu wielkości dorobku o uniwersalnym i humanistycznym przesłaniu".

W 2002 r. został uhonorowany w Kielcach symboliczną statuetką "Duma regionu", którą wojewoda świętokrzyski przyznawał w latach 2001-2005 osobom, "których dorobek - jak uzasadniał - ma wartość uniwersalną, a korzenie regionalne".

Więcej w serwisie ksiazka.wp.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Wiesław Myśliwski laureatem literackiej nagrody Nike

# data[].attributes.attachment_link.description
Tegorocznym laureatem literackiej nagrodyNike został Wiesław Myśliwski za książkę "Traktat o łuskaniufasoli" - ogłoszono podczas ceremoniiwręczenia nagrody w warszawskiej Bibliotece Uniwersyteckiej. ]( http://wiadomosci.wp.pl/wieslaw-mysliwski-laureatem-literackiej-nagrody-nike-2007-6038700685333633g ) Wiesław Myśliwski laureatem literackiej nagrody Nike 2007 To druga nagroda Nike dla Wiesława Myśliwskiego. Po raz pierwszy otrzymał ją w roku 1997 za powieść "Widnokrąg".

# data[].attributes.body
[...] Zdania Miłosza są jasne, ale poezja ciemna, splątana w swoim bogactwie. Gdybym miał porównywać ją do jakiegoś instrumentu to tylko do organów. Organy naśladują wszystkie dźwięki, ale pozostają organami. Budują muzyczną całość, jak dzieło Miłosza składa się na poetyckie uniwersum, w którym zagadkowo współistnieją ironia i harmonia, inspiracje romantyczne i intelektualny rygor, umiejętność posługiwania się dziesiątkami idiolektów i natychmiast rozpoznawalny krój zdania, przejmująca czystość stylu, pozbawionego czegokolwiek zbędnego, kilkoma kreskami malującego całe światy.

# data[].attributes.body
Prozaik, dramaturg, scenarzysta filmowy, redaktor. Dwukrotny laureat Nagrody Literackiej Nike.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Prozaik, dramaturg, scenarzysta filmowy, redaktor. Dwukrotny laureat Nagrody Literackiej Nike. Urodził się 25 marca 1932 roku w Dwikozach pod Sandomierzem.

Prozaik, dramaturg, scenarzysta filmowy, redaktor. Dwukrotny laureat Nagrody Literackiej Nike.

Ta klasyfikacja rzeczywiście nieraz mi ciążyła, choć zawsze przyznawałem się do czerpania ze źródeł kultury chłopskiej, do tożsamości z tą kulturą. [...] Tylko że ja zawsze widziałem kulturę chłopską w jej uniwersalnym wymiarze - bliskie jest mi to, co w niej ogólnoludzkie, a nie folklor, obyczajowość, zewnętrzność. U nas tymczasem stawiano znak równości między chłopskim nurtem literatury, a powieściami o wsi.

Wiesław Myśliwski, w: Krzysztof Masłoń, "Miłość nie jest nam dana", Prószyński i S¬-ka, Warszawa 2005

Nie wykluczam takiej ewentualności, że mit kultury chłopskiej stworzyłem sobie, ponieważ był mi potrzebny. Stał się on dla mnie bogactwem, więcej - jakimś gruntem, na którym mogę budować różne rzeczy. Dla mojego pisarstwa jest to niesłychanie użyteczne. Z tego mitu mogę wywieść wszystko. Właściwie żyję w dwóch światach: tamtym chłopskim i obecnym inteligenckim, powiedzmy. Ta podwójność jest dla literatury bardzo płodna. Mogę do tamtego świata pójść z każdym problemem i sprawdzić, co mi się w tamtym świecie uda z tego zrobić. Mogę pójść z Bogiem, z losem, z każdą sprawą świata.

Wiesław Myśliwski w rozmowie z Heleną Zaworską, "Gazeta Wyborcza", 04.09.2007

Myśliwski umie celnie wydobyć istotę codziennego trudu ludzi polskiej wsi, a losy poszczególnych bohaterów potrafi wpisać w kontekst dziejowych przemian naszego zakątka Europy. Znojne życie rolnika - skazanego nie tylko na kaprysy pogody, klęsk żywiołowych, przetaczających się wojen czy łaskę urzędniczej nieprzewidywalności - nabiera pod jego piórem cech męczeńskich. Albo i heroicznych, gdy charakternemu bohaterowi zdarzy się zrozumiały bunt.

Wydarzenia przedstawiane przez Myśliwskiego w kolejnych powieściach czy dramatach wpisują się w wegetacyjny cykl przyrody: w czas siewu i w czas zbiorów. I w naturalny bieg życia ludzkiego, gdzie jednak osiągnięciu pełni sił żywotnych niekoniecznie dorównują umiejętności. A nabytemu w końcu doświadczeniu - wydolność starzejącego się organizmu.

35 zdań na dobry początek książki

Bałem się, czy nie zapomniał, że to tylko zabawa, bo nie wyglądało na to, że igra ze mną, ale kto wie z kim, z samym sobą najpewniej, z bólem swoim, czy byłby do zniesienia, gdybym się nie odnalazł naprawdę; może ten ból w sobie jątrzył, aby wciąż nie doznawać tego, jak jedyny jestem w jego życiu, a przyzwyczajeniu nie ulec, że synem, jak każdy syn, jestem; a może nie mnie szukał w tym sadzie, lecz bólu po mnie się uczył na wszelki wypadek, jak powinien wyglądać, aby nie był taki zwyczajny, jak łzy czy modlitwy, aby jego był własny tylko i aby zabliźnić się nigdy nie dał.

"Nagi sad" opowiada o bliskości i utracie, o rodzinnych więzach, niszczących i życiodajnych zarazem. Lecz z tym wątkiem splatają się inne. Już w debiutanckiej powieści pojawia się kluczowy dla Myśliwskiego temat: postawa człowieka wobec losu. A czym jest los? Pisarz daje formułę daleką od potocznego rozumienia losu jako ciągu wydarzeń niezależnych od nas, przeznaczonych nam czy tego chcemy, czy nie. Bohaterowie "Nagiego sadu" na różne sposoby walczą o sens w swoim życiu. Można powiedzieć, że każdy z nich próbuje zamienić życie w świadomie kształtowany los, poprzez bunt lub akceptację. Milkliwy, niepiśmienny ojciec ma w sobie dużo pokory, ale i buntu, dlatego posyła syna - rzecz we wsi wyjątkowa - do szkoły w mieście. Dlatego także podczas powodzi, zamiast ratować dobytek i uciekać, czeka na rzekę i zatrzymuje ją przed swoim gospodarstwem, mówiąc: "dalej nie przejdziesz, suko". Kiedy zaś, chcąc przywieźć syna z miasta, prosi dziedziczkę o pożyczenie konia, nie przyjmuje pierwszej z brzegu kobyły, tylko sam wybiera i żąda najpiękniejszego wierzchowca.

Szermierze słowa: Witkacy, Schulz, Gombrowicz

Myśliwski to jeden z niewielu pisarzy, dla których literatura jest cząstką antropologii. Poprzez nią chce wyrazić całość doświadczenia ludzkiego.

Pisarze Warszawy

Twórczość

Książki

"Nagi sad", PIW, Warszawa 1967

"Pałac", PIW, Warszawa 1970

"Złodziej", "Dialog" 1973, nr 7

"Klucznik", "Dialog" 1978, nr 6

"Kamień na kamieniu", PIW, Warszawa 1984

"Drzewo", "Twórczość" 1988, nr 7; Wydawnictwo Glob, Szczecin 1989

"Widnokrąg", Muza, Warszawa 1996 (uhonorowany w 1997 roku Nagrodą Nike)

"Requiem dla gospodyni", Muza, Warszawa 2000

"Traktat o łuskaniu fasoli", Znak, Kraków 2006 (uhonorowany w 2007 roku Nagrodą Nike, Nagrodą Literacką Gdynia i nagroda TV Kultura, nagrodą miesięcznika "Odra")

"Ostatnie rozdanie", Znak, Kraków 2013

"Ucho Igielne", Znak, Kraków 2018

Filmografia

1971 - "Przez dziewięć mostów", film fabularny telewizyjny, scenariusz, dialogi Wiesław Myśliwski (na podstawie powieści "Nagi sad"), reżyseria Ryszard Ber

1974 - "Pałac", Teatr TV, reżyseria Ryszard Ber

1979 - "Klucznik", film fabularny telewizyjny, scenariusz, reżyseria Wojciech Marczewski

1979 - "Złodziej", Teatr TV, reżyseria Stefan Szlachtycz

1980 - "Droga" film fabularny telewizyjny, scenariusz, dialogi Wiesław Myśliwski (na podstawie powieści "Kamień na kamieniu"), reżyseria Ryszard Ber

1980 - "Pałac" film fabularny, scenariusz, reżyseria Tadeusz Junak

1982 - "Popielec", serial fabularny telewizyjny, scenariusz Wiesław Myśliwski, Ryszard Ber, reżyseria Ryszard Ber

1988 - "Złodziej", film fabularny telewizyjny, scenariusz Wiesław Helak, Tomasz Tryzna, reżyseria Wiesław Helak

1995 - "Kamień na kamieniu", scenariusz Wiesław Myśliwski, Ryszard Ber, reżyseria Ryszard Ber

1997 - "W poszukiwaniu zgubionego buta", Teatr TV, scenariusz (na podstawie powieści "Widnokrąg"), reżyseria Izabella Cywińska

1998 - "Drzewo", Teatr TV, adaptacja, reżyseria Izabella Cywińska

2001 - "Dotknięcia", Teatr TV, adaptacja (na podstawie powieści "Widnokrąg"), reżyseria Izabella Cywińska

2002 - "Wiesław Myśliwski. Miejsca, których nie ma", film dokumentalny z udziałem pisarza, scenariusz, reżyseria Izabela Szylko

2012 - "Saksofon", Teatr TV, adaptacja (na podstawie powieści "Traktat o łuskaniu fasoli"), reżyseria Izabella Cywińska

Nagrody

Literacka Nagroda im. Stanisława Piętaka (dwa razy: 1968 i 1974)

Nagroda ministra kultury i sztuki III stopnia (1971)

Literacka Nagroda im. Stanisława Piętaka (dwa razy: 1968 i 1974)

Nagroda państwowa za całokształt twórczości (1979)

Nagroda przewodniczącego Komitetu do Spraw Radia i Telewizji I stopnia (1979)

Nagroda "Trybuny Ludu" (1980)

Nagroda Funduszu Literatury (1984)

Nagroda Klubu Kultury Chłopskiej (1985)

Nagroda państwowa II stopnia (1987)

Nagroda prezesa Rady Ministrów II stopnia (1997)

Nagroda Władysława Stanisława Reymonta (1997)

Nagroda Literacka Nike (dwa razy: 1997 i 2007)

Nagroda im. Alfreda Jurzykowskiego (Nowy Jork, 1998)

Nagroda TV Kultura (2007)

Nagroda Literacka Gdynia (2007)

Nagroda Literacka Nike (dwa razy: 1997 i 2007)

Nagroda miesięcznika "Odra" (2007)

Doktor honoris causa Uniwersytetu Opolskiego (10 marca 2009)

Doktor honoris causa Uniwersytetu Rzeszowskiego (14 maja 2012)

Grand Prix Litteraire de St. Emillion za "Traktat o łuskaniu fasoli" (2011)

Nagroda im. S. B. Lindego (Toruń - Getynga, 2011)

Nagroda Złote Berło Fundacji Kultury Polskiej (2011)

The Best Translated Book Award (Nowy Jork) za "Kamień na kamieniu" (2012) - razem z tłumaczem Billem Johnstonem

Najlepsza polska książka wszech czasów w tłumaczeniu na język litewski - powieść "Traktat o łuskaniu fasoli" w przekładzie Kazysa Uscili (2013)

Nagroda Literacka m.st. Warszawy 2014 - tytuł Warszawskiego Twórcy (Warszawa, 2014)

Wielki Ambasador Polszczyzny (Katowice, 2015)

Nagroda Literacka imienia Franciszka Karpińskiego za "najwyższej próby twórczość powieściową, która odsłania metafizyczny wymiar istnienia człowieka" (Białystok, 2016)

Nagroda 100-lecia ZAiKS-u (Warszawa, 2018)

Nagroda Warszawskiej Premiery Literackiej za książkę października "Ucho Igielne" (Warszawa, 2018)

Nagroda im. Adama Mickiewicza - Poznańska Nagroda Literacka (Poznań, 2019)

Przekład Roku 2018 na Litwie - powieść "Ostatnie rozdanie" ("Paskutinis išdalijimas") w przekładzie Kazysa Uscili (2019)

Nagroda Literacka m.st. Warszawy 2019 - najlepsza książka w kategorii proza - za "Ucho Igielne" (Warszawa, 2019)

Nagroda im. Cypriana Kamila Norwida w kategorii literatura - za powieść "Ucho Igielne" (Warszawa, 2019)

Gratae Memoriae Signum Universitatis [Znak wdzięcznej pamięci uniwersytetu] Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego - za ogromny wkład w kulturę polską, poprzez przenikniętą głęboką refleksją o człowieku i kierującą ku sprawom najwyższej wagi twórczość literacką (Lublin, 2019)

Odznaczenia

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1980)

Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1998)

Order Ecce Homo (2004)

Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis (2005)

Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2012)

traktat o łuskaniu fasoli kamień na kamieniu literatura polska wiesław myśliwski Literacka Nagroda Nike

# data[].attributes.attachment_link.title
Wiesław Myśliwski | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Prozaik, dramaturg, scenarzysta filmowy, redaktor. Dwukrotny laureat Nagrody Literackiej Nike. Urodził się 25 marca 1932 roku w Dwikozach pod Sandomierzem. Prozaik, dramaturg, scenarzysta filmowy, redaktor. Dwukrotny laureat Nagrody Literackiej Nike. Ta klasyfikacja rzeczywiście nieraz mi ciążyła, choć zawsze przyznawałem się do czerpania ze źródeł kultury chłopskiej, do tożsamości z tą kulturą.

# data[].attributes.body
W 1997 roku, Wiesław Myśliwski jako pierwszy otrzymał tę literacką nagrodę, za swoją powieść ,,Widnokrąg".