# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ydych chi erioed wedi meddwl tybed pam mae pobl yn cael eu hudo gan hen adeiladau ac adfeilion? Pam mae pobl yn hoffi dysgu am y Rhufeiniaid? Pam mae cymaint o bobl yn ymweld â Chaerllion bob blwyddyn? Darllenwch y chwedl i ddod o hyd i'r ateb.

Roedd gan y Brenin Uthr, Uchel Frenin Prydain, ac Eigyr fab o'r enw Arthur. Cafodd ei eni mewn cyfnod peryglus iawn pan oedd y Sacsoniaid yn ymosod ar Brydain. Rhoddodd y Brenin Uthr ei fab bychan i'w ddewin, Myrddin, er mwyn iddo fod yn ddiogel. Tyfodd Arthur i fyny gyda'i frawd maeth, Cai. Ddaeth Arthur fyth i wybod pwy oedd ei rieni go iawn.

Pan fu farw'r Brenin Uthr, doedd neb yn gwybod bod ganddo fab. Felly, roedd pawb yn dadlau ynghylch pwy ddylai fod yn Uchel Frenin Prydain. Yn sydyn, trwy hud, ymddangosodd carreg ryfedd gyda chleddyf enfawr yn gwthio allan ohoni ym mynwent Eglwys Gadeiriol Sant Paul yn Llundain. Roedd neges ar y garreg. Roedd yn dweud mai pwy bynnag fyddai'n tynnu'r cleddyf o'r garreg fyddai gwir Uchel Frenin Prydain. Ceisiodd sawl brenin lleol dynnu'r cleddyf allan ond methu a wnaeth pob un.

Flynyddoedd yn ddiweddarach pan oedd Arthur ar ei ffordd i'w dwrnamaint cyntaf (lle mae marchogion yn ymarfer ymladd) gyda'i frawd maeth, Cai, cafodd ei hun mewn trwbl oherwydd ei fod wedi anghofio cleddyf Cai. Gwelodd Arthur gleddyf yn y garreg a thynnodd hi allan yn hawdd. Rhoddodd Arthur y cleddyf i Cai. Sylwodd Cai ar y neges ac roedd pawb eisiau cael gwybod pwy oedd wedi tynnu'r cleddyf o'r garreg. Doedd neb yn credu ar y dechrau bod Arthur wedi gwneud hyn. Ond gwnaeth hyn eto. Roedd pawb yn rhyfeddu!

Cafodd Arthur ei goroni'n Frenin a bu Myrddin, y dewin yn helpu'r Brenin Arthur i reoli Prydain. Aeth ag ef at lyn hud a lledrith. Roedd ffrind Myrddin, 'Iarlles y Llyn' yn byw yno o dan y dŵr. Rhoddodd hi gleddyf hud i Arthur o'r enw Caledfwlch. Bu sawl brwydr, ond gyda chymorth Caledfwlch enillodd Arthur bob un ohonyn nhw.

Sefydlodd Arthur ei balas brenhinol yng Nghamelod. Priododd â thywysoges o'r enw Gwenhwyfar, ac fel anrheg briodas, rhoddodd ei thad ford gron enfawr iddyn nhw.

Roedd pob marchog yn y wlad eisiau bod yn filwr i'r Brenin Arthur. Roedd y rhai mwyaf dewr ohonyn nhw yn cael eistedd wrth y ford gron. Roedden nhw'n cael eu hadnabod fel 'Marchogion y Ford Gron'. Bu Arthur a Marchogion y Ford Gron yn ymladd yn erbyn y Sacsoniaid mewn sawl brwydr. Gorchfygon nhw'r Sacsoniaid o'r diwedd ym Mrwydr Mynydd Baddon. Roedd pawb yn hapus ac yn teimlo'n ddiogel eto.

Tra roedd Arthur i ffwrdd yn ymladd yn yr Eidal, syrthiodd y Frenhines Gwenhwyfar mewn cariad gyda Syr Lawnslot. Dywedodd Mordred, nai'r Brenin Arthur, wrth Arthur beth oedd yn digwydd. Rhedodd Lawnslot a Gwenhwyfar i ffwrdd i Lydaw (yn Ffrainc). Roedd Arthur eisiau cosbi Lawnslot a Gwenhwyfar ac felly aeth â'i fyddin dros y Sianel i Lydaw.

Gadawodd Arthur ei nai Mordred i ofalu am y wlad tra roedd ef i ffwrdd yn Llydaw. Gan nad oedd plant gan Arthur, Mordred oedd yn mynd i etifeddu'r deyrnas pan fyddai Arthur yn marw; ond doedd e ddim yn gallu aros. Dywedodd Mordred wrth bawb fod y Brenin Arthur wedi cael ei ladd wrth ymladd yn Llydaw. Credodd y bobl ef a gwnaeth Mordred ei hun yn Uchel Frenin Prydain.

Yn ffodus, clywodd Arthur beth oedd yn digwydd. Daeth yn ôl i Brydain gyda'i fyddin. Bu byddinoedd Arthur a Mordred yn ymladd ym Mrwydr Camlan. Yn anffodus, doedd Caledfwlch, ei gleddyf, ddim gydag Arthur. Lladdodd Arthur Mordred, ond cafodd ei glwyfo'n dost ei hun.

Roedd Arthur yn gwybod ei fod yn mynd i farw. Rhoddodd Galedfwlch i Bedwyr a dweud wrtho am fynd ag ef yn ôl i'r llyn hudol. Fe wnaeth Bedwyr gymryd arno i wneud yr hyn a ddywedwyd wrtho; ond cuddiodd y cleddyf o dan lwyn yn lle ei daflu i'r llyn. Gofynnodd Arthur i Bedwyr beth a ddigwyddodd pan daflodd y cleddyf i'r llyn. Dywedodd Bedwyr ei fod wedi suddo.

Roedd Arthur yn gwybod ei fod yn dweud celwydd a dywedodd wrtho daflu'r cleddyf i'r llyn. Pan daflodd Bedwyr y cleddyf i'r llyn, gwelodd law 'Iarlles y Llyn' yn codi o'r dŵr i ddal y cleddyf. Yna, cyrhaeddodd tair brenhines mewn cwch a mynd ag Arthur i ffwrdd i Ynys Afallon. Credir ei fod wedi marw yno yn fuan wedyn.

Pan fyddwch chi'n darllen chwedlau dydych chi ddim yn gallu credu popeth. Beth am geisio darganfod faint o'r chwedl sy'n wir? Does neb yn gwybod i sicrwydd a oedd y Brenin Arthur yn bod mewn gwirionedd ond mae rhai storïau ardderchog amdano ef a'i lys. Allwch chi ddod o hyd i enwau lleoedd yng Nghymru sy'n gysylltiedig â'r brenin nerthol hwn a'i ddewin Myrddin? (e.e. Caerllion, Caerfyrddin, Llyn Llydaw).

# data[].attributes.attachment_link.description
Ydych chi erioed wedi meddwl tybed pam mae pobl yn cael eu hudo gan hen adeiladau ac adfeilion? Pam mae pobl yn hoffi dysgu am y Rhufeiniaid? Pam mae cymaint o bobl yn ymweld â Chaerllion bob blwyddyn? Darllenwch y chwedl i ddod o hyd i'r ateb.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ydych chi erioed wedi gofyn pam mae pobl yn meddwl am ŵyn fel anifeiliaid bach tawel, diniwed a charedig? Pam dylen ni ofalu am bob peth byw ar y ddaear?

Roedd y Dywysoges Melangell yn byw yn y 7fed ganrif. Doedd hi ddim eisiau priodi'r dyn roedd ei thad wedi ei ddewis ar ei chyfer. Felly, rhedodd i ffwrdd o Iwerddon a byw fel meudwyes yn nyffryn Cwm Pennant yn sir Drefaldwyn.

Un diwrnod, roedd Brochwel, Tywysog Powys yn hela yn nyffryn Cwm Pennant. Roedd sŵn ei gorn hela yn atsain dros bob bryn a dôl. Roedd yr helwyr yn carlamu tua'r gorllewin gan daro'u chwipiau ac roedd y cŵn hela yn cyfarth yn uchel.

Yn sydyn, rhoddodd y carw coch y gorau i bori yn y cae gerllaw'r afon. Rhoddodd y baedd gwyllt y gorau i dyrchu o dan y llwyni. Ond dal i gyrcydu a wnaeth yr ysgyfarnog frown yn ei gwâl yn y borfa.

Daeth y sŵn yn nes. Trodd y carw coch a'r baedd gwyllt a ffoi i'r goedwig. Eisteddodd yr ysgyfarnog i fyny'n syth yn ei gwâl. Roedd y borfa'n siglo a'r ddaear yn crynu.

Gydag un naid, llamodd yr ysgyfarnog o'r borfa. Rhedodd y cŵn a'r helwyr tuag ati ond gan sgrechian mewn ofn, rhedodd i ffwrdd gan neidio a llamu i bob cyfeiriad.

Doedd y Tywysog Brochwel ddim yn hapus iawn oherwydd roedd ef a'i ddynion wedi carlamu am filltiroedd dros dôl a bryn heb ddal dim byd. Roedd ysgyfarnog yn well na dim.

"Daliwch yr ysgyfarnog 'na!" bloeddiodd.

Rhuthrodd yr ysgyfarnog tuag at ddyffryn coediog cul yn y mynyddoedd.
Tarodd Brochwel ei chwip. Gan gyfarth yn uchel a chyffrous, rhedodd y cŵn hela i'r coed. Neidiodd Brochwel oddi ar ei geffyl a rhedeg ar eu hôl.

Ond cyn gynted ag yr aeth ef i'r goedwig, digwyddodd rhywbeth rhyfedd. Peidiodd y sŵn. Doedd Brochwel ddim yn gallu clywed sŵn cyfarth na sŵn chwyrnu. Cododd ei gorn hela at ei wefusau a chwythu'n galed. Daeth dim smic ohono!

Yn bryderus, aeth Brochwel yn ei flaen drwy'r goedwig hyd nes iddo gyrraedd llecyn agored. Yno fe welodd ei gŵn yn eu cwrcwd ar y llawr, eu cynffonau'n siglo. Roedd merch ifanc yn sefyll o'u blaen. Roedd hi'n magu ysgyfarnog frown oedd yn gorwedd fel oen bach yn eu breichiau.

Agorodd Brochwel ei geg i weiddi, ond doedd e ddim yn gallu gwneud dim ond sibrwd.
"Pwy wyt ti?" gofynnodd i'r ferch.
"Melangell ydw i," atebodd.

Daeth siffrwd tawel o'r goedwig y tu ôl iddi. O dan y canghennau roedd y carw coch, y baedd gwyllt a rhes o ysgyfarnogod brown yn sefyll. Roedden nhw i gyd yn gwylio'r tywysog, ond doedd dim ofn arnyn nhw. Fyddai neb yn gallu gwneud niwed iddyn nhw tra byddai Melangell gerllaw. Syrthiodd Brochwel ar ei liniau.

"Melangell," meddai, "rwyt ti'n ferch ifanc ryfeddol. Wna i fyth hela yma eto. Ti a dy anifeiliaid fydd biau'r dyffryn o hyn ymlaen."

Galwodd Brochwel ei gŵn a'i helwyr. Aethon nhw i ffwrdd, heb na siw na miw.

Adeiladodd Melangell eglwys yn y dyffryn, eglwys Pennant Melangell. Gallwch weld yr eglwys hyd at y dydd heddiw a'i hŵyn bach. Mae clustiau hir gan ŵyn bach Melangell a gallan nhw redeg fel y gwynt. Pam? Ysgyfarnogod brown ydyn nhw! Mae Pennant Melangell wedi bod yn fan pererindod ers canrifoedd lawer. Melangell ydy nawdd sant ysgyfarnogod ac anifeiliaid bach o hyd.

Dydych chi ddim yn gallu credu popeth rydych chi'n ei ddarllen wrth ddarllen chwedl. Beth am geisio dod o hyd i fersiynau gwahanol o'r chwedl? Pam mae pobl yn ymweld ag eglwys Melangell heddiw? Sut gallwn ni ddarganfod a oedd Brochwel, Tywysog Powys yn bod yn ystod y 7fed ganrif yng Nghymru? Pa dystiolaeth a ffynonellau allwn ni eu defnyddio i ddod o hyd i wybodaeth?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ydych chi erioed wedi gofyn pam mae pobl yn meddwl am ŵyn fel anifeiliaid bach tawel, diniwed a charedig? Pam dylen ni ofalu am bob peth byw ar y ddaear? Roedd y Dywysoges Melangell yn byw yn y 7fed ganrif. Doedd hi ddim eisiau priodi'r dyn roedd ei thad wedi ei ddewis ar ei chyfer.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mae'r Brenin Arthur a'i farchogion yn gysylltiedig â nifer o lefydd yng Ngheredigion, o arfordir Bae Ceredigion i lannau afon Teifi a charneddau Mynyddoedd Cambria. Mae rhai straeon yn llawn hiwmor a direidi, ond mae eraill yn sôn am gampau arwrol ac am ladd cewri.

Y Brenin Arthur a'i farchogion

Mae un o'r straeon am y Brenin Arthur yn sôn amdano'n cael ei ddal yn ceisio dwyn clogyn Padarn Sant. Fe barodd y sant i'r ddaear agor a llyncu'r Brenin Arthur. Ac fe fu'n gaeth dan y ddaear tan iddo ymddiheuro!

Mae stori arall yn sôn am Gwalchmai, nai'r Brenin Arthur, yn lladd tri o gewri mileinig Ceredigion. Fe gafodd Maelor Gawr, cawr a oedd yn byw ger Aberystwyth, ei ddal, ond fe roddwyd ei ddymuniad olaf iddo - sef chwythu ei gorn dair gwaith. Roedd mab Maelor, Cornipyn, allan yn hela ac fe glywodd gorn ei dad yn seinio. Fe garlamodd fel mellten ar ei geffyl i achub ei dad, gan lamu dros afon Ystwyth, ond fe gafodd yntau ei ladd yn y frwydr a ddilynodd. Y noson honno, fe gafodd meibion milain eraill Maelor, Crugyn a Bwba, eu lladd hefyd mewn amgylchiadau anesboniadwy.

Fe ddywedir bod Geraint, un arall o farchogion y Brenin Arthur, wedi'i gladdu ym Mhenbryn, dafliad carreg o'r safle lle cafodd ei ladd ym mrwydr Llongborth. Fe gyfansoddodd Llywarch Hen farwnad iddo, Marwnad Geraint ab Erbin, ac mae Alfred Lord Tennyson hefyd yn canu mawl iddo yn ei gerdd Geraint and Enid. Dungeraint oedd enw caer Geraint, ac fe ddywedir bod castell Cilgerran yn sefyll ar yr un safle yn nyffryn Teifi heddiw.

Sant yn dofi draig

Fe gafodd eglwys gynnar ei sefydlu yn Llangrannog gan sant o'r enw Crannog. Mae'r sant hefyd yn gysylltiedig â llefydd yn Nyfnaint a Chernyw, ac fe fu'n teithio ar draws y moroedd Celtaidd gan fynd ag allor symudol gydag e.

Yn ôl un o chwedlau de-orllewin Lloegr, fe gollodd Crannog (neu Carantoc) ei allor werthfawr pan oedd yn croesi Môr Hafren, ac fe aeth i weld y Brenin Arthur i ofyn iddo ei helpu i gael hyd i'w allor. Yn gyfnewid am hyn, fe ofynnodd Arthur iddo ddofi draig ffyrnig a oedd yn peri gofid i'r gymuned. Fe aeth Crannog ati i weddïo, ac fe ddaeth y ddraig ato a gadael iddo ei dywys i ffwrdd fel oen bach.

Cewri - o'u pen i'w traed

Ar draeth Llangrannog, fe welwch chi graig fawr o'r enw Carreg Bica. Cawr mawr lleol oedd Bica ac, yn ôl y chwedl, roedd yn dioddef o'r ddannodd. Mae un fersiwn o'r stori'n honni bod Bica wedi gwylltio a phoeri'r dant drwg o'i ben, a bod y dant wedi glanio yn y tywod ar draeth Llangrannog. Mae'n rhaid bod Bica'n glamp o gawr o ystyried maint y graig sy'n gwahanu'r ddau draeth yn Llangrannog heddiw.

Mae fersiwn arall o'r stori'n egluro tarddiad Ynys Lochtyn gerllaw. Yn gyfnewid am helpu Bica i dynnu'r dant drwg o'i ben, fe fynnodd Lochtyn ei fod yn cael ei ynys ei hun. Ac fe aeth Bica ati i greu ynys i Lochtyn drwy redeg ei fys ar hyd y tir hyd at y gorwel. Ynys Lochtyn yw enw'r penrhyn i'r gogledd o Langrannog ag ynys fechan ar ei ben.

Nid nepell i ffwrdd, yn Nhroed-y-rhiw, mae carreg a daflwyd yno gan gawr ar ôl iddo ei thynnu o'i glocsen. Allwn ni ddim ond cydymdeimlo â'r cewri hyn - hyd yn oed y rhai crac!

Fe gafodd ein cewri brofiad mwy pleserus mewn man delfrydol ym Mynyddoedd Cambria. Yno, mae rhaeadr yn disgyn i bwll dwfn diwaelod. Yn ôl y chwedl, byddai cawr yn golchi ei ddwylo yno. Mae'r safle hwn yn agos at Lynnoedd Teifi uwchlaw pentref Pontrhydfendigiad a'r bwthyn bach ar lannau nant Claerddu.

Brenin y cewri yn gosod her

Culhwch ac Olwen yw prif gymeriadau un o chwedlau rhamantaidd y Mabinogi, ac un o'r chwedlau Cymraeg cynharaf am y Brenin Arthur. Olwen yw'r ferch brydferthaf yn y byd, ac mae ei thad, Ysbaddaden Bencawr, yn gawr grymus. Mae Culhwch, y tywysog, am briodi Olwen, ond cyn iddo wneud hynny, mae'n rhaid iddo gyflawni nifer o dasgau amhosib a osodwyd gan Ysbaddaden. I gwblhau'r tasgau, mae Culhwch yn gofyn i'w gefnder, y Brenin Arthur, ei helpu.

Lle bynnag y bydd Olwen yn cerdded, bydd blodau gwynion yn ymddangos yn olion ei thraed. Mae Caer Olwen, un o gyfres o fryngaerau ar hyd crib hir goediog i'r gorllewin o afon Teifi, ger Llambed, yn adleisio ei henw. Hwn yw un o'r llwybrau posib a ddilynwyd gan Culhwch, Arthur a'i farchogion i gwblhau un o'r tasgau a osodwyd gan Ysbaddaden, sef hela'r Twrch Trwyth. I gyflawni'r dasg hon, mae'n rhaid iddyn nhw gael gafael ar y grib a'r siswrn sy'n cael eu cadw rhwng clustiau'r Twrch Trwyth.

Hela'r Twrch Trwyth

Mae'r chwedl yn dilyn yr helfa ar draws y De a'r Gorllewin. Mae un bennod yn sôn am ddau o farchogion Arthur, Cai a Bedwyr, yn eistedd ar lethrau Pumlumon. Yno, maen nhw'n ystyried sut i fynd ati i dynnu blewyn o farf y cawr Dillus Farfog i wneud tennyn i'r cŵn sy'n hela'r Twrch Trwyth a'i deulu o faeddod bach.

Maen nhw'n sylwi ar fwg yn codi o dân y cawr, yn gosod trap, ac yn llwyddo i dynnu digon o flew o'i farf i wneud tennyn. Tybed ai'r ceunant dwfn islaw'r caeau ar fferm rhwng Pontarfynach a Phonterwyd o'r enw Erwbarfau oedd y man lle llwyddodd y marchogion i ddal y cawr?

Yn y pen draw, fe gafodd y Twrch Trwyth ei ddal yng Ngarth Grugyn, bryngaer yn nyffryn Ystwyth, ac fe lwyddwyd i gael gafael ar y grib a'r siswrn a oedd yn cael eu cadw rhwng ei glustiau. Ond fe lwyddodd y Twrch i ddianc a diflannu i'r môr.

# data[].attributes.attachment_link.description
Mae'r Brenin Arthur a'i farchogion yn gysylltiedig â nifer o lefydd yng Ngheredigion, o arfordir Bae Ceredigion i lannau afon Teifi a charneddau Mynyddoedd Cambria. Mae rhai straeon yn llawn hiwmor a direidi, ond mae eraill yn sôn am gampau arwrol ac am ladd cewri.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Have you every wondered why people are fascinated by old buildings and ruins? Why do people enjoy learning about the Romans? Why do so many people visit Caerleon every year? Read the legend to find out.

King Uther, the High-King of Britain, and Lady Igraine had a son named Arthur. He was born at a very dangerous time when the Saxons were attacking Britain. King Uther gave his baby son to his wizard, Merlin for safety. Arthur grew up with his foster brother, Kay. He never knew who his real parents were.

When King Uther died, nobody knew he had a son. Therefore everybody was arguing about who should be the High-King of Britain. Suddenly a mysterious stone with a huge sword sticking out of it magically appeared in the churchyard of St. Paul's Cathedral in London. There was a message on the stone. It said that whoever pulled the sword from the stone was the rightful High-King of Britain. Many local kings tried to pull the sword out but failed.

Years later when Arthur was on his way to his first tournament (where knights practiced fighting) with his foster-brother, Kay, he got into trouble because he had forgotten Kay's sword. Arthur saw a sword in the stone and pulled it out easily. Arthur gave the sword to Kay. Kay noticed the message and everyone wanted to know who had pulled the sword from the stone. At first, no-one believed that Arthur had done it. But he repeated what he had done. Everyone was amazed!

Arthur was crowned King and Merlin, the wizard, helped King Arthur to rule Britain. He took him to a magical lake. Merlin's friend, the 'Lady of the Lake' lived there beneath the water. She gave Arthur a magic sword called 'Excalibur'. There were many battles, but Arthur won them all with the help of Excalibur.

Arthur set up his Royal palace at Camelot. He married a princess named Guinevere, and as a wedding present, her father gave them a huge round table.

All the knights in the country wanted to be soldiers for King Arthur. The bravest of them were allowed to sit at the round table. They were known as the 'Knights of the Round Table'. Arthur and the Knights of the Round Table fought against the Saxons in many battles. They finally defeated them at the Battle of Mount Badon. Everyone was happy and felt very safe again.

While Arthur was away fighting in Italy, Queen Guinevere fell in love with Sir Lancelot. Mordred, King Arthur's nephew, told Arthur what was happening. Lancelot and Guinevere ran away to Brittany (in France). Arthur wanted to punish Lancelot and Guinevere so he took his army across the English Channel to Brittany.

King Arthur left Mordred in charge of the country while he was away in Brittany. As Arthur had no children, Mordred was going to inherit the kingdom when Arthur died; but he could not wait. Mordred told everyone that King Arthur had been killed fighting in Brittany. People believed him and Mordred made himself High-King of Britain.

Luckily, Arthur heard about what was going on. He returned to Britain with his army. The armies of Arthur and Mordred fought at the Battle of Camlann. Unfortunately, Arthur did not have Excalibur with him. Arthur killed Mordred, but was very badly hurt himself.

Arthur knew he was going to die. He gave Excalibur to Sir Bedivere and told him to return it to the magical lake. Bedivere pretended to do what he was told; but he hid Excalibur under a bush instead. Arthur asked Bedivere what happened when he threw the sword into the lake. Bedivere said that it sank.

Arthur knew he was lying and told him to throw the sword into the lake. When Bedivere threw the sword into the lake, he saw the hand of the 'Lady of the Lake' come out of the water to catch the sword. Then, three Queens arrived in a boat and took Arthur away to the Isle of Avalon. It is thought that he died there soon afterwards.

When you read legends you cannot believe everything. Why not try to find out how much of the legend is true? Nobody knows for certain whether King Arthur really existed but there are some great stories about him and his court. Can you find some place names in Wales that are connected with this mighty king and his magician Merlin? (e.g. Caerleon, Carmarthen, Llyn Llydaw).

# data[].attributes.attachment_link.description
Have you every wondered why people are fascinated by old buildings and ruins? Why do people enjoy learning about the Romans? Why do so many people visit Caerleon every year? Read the legend to find out. King Uther, the High-King of Britain, and Lady Igraine had a son named Arthur.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Have you ever wondered why people think of lambs as peaceful, innocent and kind little animals? Why should we look after all living things on earth?

Princess Melangell lived in the 7 th Century. She did not want to marry the man chosen for her by her father. Therefore, she ran away from Ireland and lived as a hermit in the valley of Cwm Pennant in Montgomeryshire.

One day, Brochwel, Prince of Powys, was hunting in the valley of Cwm Pennant. The sound of his horn echoed over the mountains. The huntsmen galloped to the west with a cracking of whips and the hounds barked loudly.

Suddenly, the red deer stopped grazing in the field near the river. The wild boar stopped rooting under the bushes. But the brown hare went on crouching in her nest in the grass.

The noise came closer. The red deer and the wild boar turned and fled into the woods. In her nest, the hare sat up. The grass was waving and the earth was shaking.

With one leap, the hare shot out of the grass. The hounds and huntsmen came racing towards her but with a squeal of terror, off she ran, jumping this way and that.

Prince Brochwel was not very happy because he and his men had galloped for miles over hill and dale without catching a single thing. A hare was better than nothing.

"Catch that hare!" he bellowed.

The hare raced towards a narrow wooded valley in the mountains.
Brochwel cracked his whip. With loud excited barks, the hounds ran into the trees. Brochwel leapt from his horse and ran after them.

But as soon as he entered the woods, something strange happened.
The noise stopped. Brochwel could hear no barks, no snarls, no growls. He raised his horn to his lips and blew hard. Not a sound came out!

Worriedly, Brochwel stumbled through the trees till he came to a clearing. There he saw his hounds squatting on the ground, with their tails wagging. A young woman stood in front of them. She was nursing a brown hare that lay like a little lamb in her arms.

Brochwel opened his mouth to shout, but all he could do was whisper.
"Who are you?" he asked the girl.
"I am Melangell," she replied.

A gentle rustling came from the woods behind her. Beneath the branches stood the red deer, the wild boar and a row of brown hares. They were all watching the prince, but they were not afraid. No one could harm them while Melangell was near. Brochwel dropped to his knees.

"Melangell," he said, "you are a remarkable young woman. I shall never hunt here again. From now on, the valley belongs to you and your animals."

Brochwel called his hounds and his huntsmen. Quietly, they went away.

Melangell built a church in the valley, the church of Pennant Melangell. You can still see the church today and her little lambs. Melangell's little lambs have long ears and can run fast. Why? They are brown hares! Pennant Melangell has been a place of pilgrimage for many centuries. Melangell remains the patron saint of hares and small animals.

You cannot believe anything you read when reading a legend. What about trying to find out different accounts of the legend? Why do people visit Melangell's church today? How can we find out if Brochwel, Prince of Powys, existed during the 7th Century in Wales? What evidence and sources can we use to find out?

# data[].attributes.attachment_link.description
Have you ever wondered why people think of lambs as peaceful, innocent and kind little animals? Why should we look after all living things on earth? Princess Melangell lived in the 7 th Century. She did not want to marry the man chosen for her by her father.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ydych chi erioed wedi meddwl sut mae perlysiau a phlanhigion yn gallu gwella pobl? Ydych chi erioed wedi meddwl beth sy'n gorwedd o dan unrhyw lyn?

Ar ddiwedd y ddeuddegfed ganrif, roedd gwraig weddw yn byw ym Mlaensawdde ger Llanddeusant, sir Gaerfyrddin. Roedd ei hunig fab yn gofalu am yr anifeiliaid ger y llyn bach a elwid yn Llyn y Fan Fach, yng nghysgod y Mynydd Du.

Ar ddiwrnod braf o haf doedd dim yn well ganddo nag eistedd ger y llyn, yn breuddwydio wrth i'r gwartheg bori gweiriau'r mynydd. Byddai'n gwylio'r barcutiaid coch yn hedfan uwch ei ben, gan wibio dros grib y mynydd wrth iddyn nhw hela.

Un diwrnod wrth iddo gerdded ar hyd ymyl y llyn gwelodd ferch brydferth yn eistedd ar wyneb y dŵr. Hi oedd un o'r merched harddaf a welodd erioed. Syrthiodd mewn cariad â hi yn syth ac roedd eisiau ei phriodi.

Cynigiodd y ffermwr dri math o fara iddi. Ar y diwrnod cyntaf cynigiodd fara cras iddi ond gwrthod a wnaeth a phlymio yn ôl i waelod y llyn. Ar yr ail ddiwrnod cynigiodd does iddi ond gwrthododd hwn hefyd. Penderfynodd gynnig bara oedd wedi ei grasu'n ysgafn iddi ar y trydydd diwrnod. Derbyniodd y ferch y bara hwn a chytuno hefyd i'w briodi.

Yna diflannodd yn ôl i'r llyn a dychwelyd gyda'i thad a'i chwaer oedd yr un ffunud â hi. Roedd cynllun gan y tad i weld a oedd y ffermwr eisiau priodi ei ferch mewn gwirionedd. Gofynnodd i'r ffermwr nodi unrhyw beth oedd yn wahanol rhwng ei ddwy ferch. Er eu bod yn edrych yr un fath yn union, roedd y ffermwr yn adnabod y ferch hardd roedd e'n ei charu o'r modd roedd hi'n clymu ei sandalau.

Penderfynodd y tad ganiatáu i'r ffermwr briodi ei ferch ar un amod. Doedd dim hawl ganddo daro ei ferch mwy na thair gwaith, ac ar y trydydd tro byddai'n diflannu i'r llyn am byth.

Priododd y ffermwr a'r forwyn ac aethon nhw i fyw ar fferm Esgair Llaethdy, tua milltir o bentref Myddfai. Derbynion nhw fwy o anifeiliaid nag yr oedden nhw'n gallu eu cyfri fel anrheg priodas, yn cynnwys gwartheg, defaid, geifr a cheffylau.

Roedden nhw'n hapus iawn yn ffermio Esgair Llaethdy a ganwyd tri mab golygus iddyn nhw.

Fodd bynnag, anghofiodd y ffermwr am amod ei briodas a tharodd ei wraig dair gwaith! Yn anffodus fe darodd ei wraig pan chwarddodd mewn angladd, pan griodd mewn priodas a phan darodd hi'n ysgafn trwy ddamwain â rhan fetel y ffrwyn wrth iddi ei helpu i harneisio ceffyl.

Diflannodd ei wraig yn ôl i'r llyn ynghyd â'r gwartheg tylwyth teg a'r anrhegion priodas i gyd. Welwch chi ddim ond ôl y gŵys a wnaed gan yr aradr wrth i'r ychen ei thynnu i'r llyn, ac yn wir mae yno hyd at y dydd heddiw!

Er hynny, dydy'r stori ddim yn gorffen yn y fan hon. Bu farw'r ffermwr o dorcalon. Treuliodd y tri mab y rhan fwyaf o'u diwrnodau yn crwydro ar lan y llyn yn y gobaith o weld eu mam unwaith eto.

Un diwrnod fe ailymddangosodd hi ger Dôl Howel, wrth Lidiart y Mynydd, a elwir o hyd yn 'Llidiart y Meddygon', a dywedodd wrth Rhiwallon, y mab hynaf, bod yn rhaid iddo fynd yn feddyg a bod yn 'gymwynaswr i'r ddynolryw gan leddfu pob poen a gofid ac iacháu pob math o afiechydon'.

Dywedodd wrtho mai ei bwrpas ar y ddaear oedd iacháu'r rhai sâl a lleddfu eu dioddefaint. Aeth â'u meibion i le o'r enw Pant y Meddygon, a dangosodd iddyn nhw lle roedd y planhigion a'r perlysiau yn tyfu, a dysgodd y ddawn o iacháu iddyn nhw.

Fe ddaeth Rhiwallon a'i feibion Cadwgan, Gruffydd ac Einion yn feddygon mwyaf dawnus y wlad. Rhoddodd Rhys Grug, Arglwydd Castell Llanymddyfri a Dinefwr, safle, tiroedd a breintiau iddyn nhw ym Myddfai i arfer eu dawn o iacháu pobl. Daeth Meddygon Myddfai yn enwog drwy Gymru benbaladr ac felly hefyd eu disgynyddion am ganrifoedd lawer. Cafodd meddyginiaethau Meddygon Myddfai ar gyfer salwch fel peswch a maleithiau (hadau mwstard ar ffurf powdwr bras wedi eu berwi â ffigys mewn cwrw cryf) eu cofnodi yn Llyfr Coch Hergest.

Gellir gweld Llyn y Fan Fach heddiw ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Gellir gweld olion yr aradr a dynnwyd gan yr ych pan ddiflannodd Morwyn y Llyn am y tro diwethaf ger y llyn.

Pan rydych chi'n darllen chwedlau mae'n anodd iawn credu popeth. Beth am geisio canfod faint o'r chwedl sy'n wir? Er enghraifft, allwch chi ddod o hyd i hanesion gwahanol sy'n dweud ai fferm neu dyddyn oedd Esgair Llaethdy? Oes unrhyw gyswllt rhwng Meddygon Myddfai a Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru? Roedd pobl yr Oes Efydd yn aml yn byw ar lan llynnoedd ac roedden nhw'n enwog am eu gallu i iacháu a deall meddyginiaethau llysieuol. Oes unrhyw gyswllt rhwng pobl Geltaidd yr Oes Efydd a tharddiad y chwedl?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ydych chi erioed wedi meddwl sut mae perlysiau a phlanhigion yn gallu gwella pobl? Ydych chi erioed wedi meddwl beth sy'n gorwedd o dan unrhyw lyn? Ar ddiwedd y ddeuddegfed ganrif, roedd gwraig weddw yn byw ym Mlaensawdde ger Llanddeusant, sir Gaerfyrddin.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ydych chi erioed wedi clywed y dywediad mai ci ydy ffrind gorau dyn? Ffrind gorau pob gwraig hefyd o ran hynny. Mae'r rhan fwyaf o gŵn yn ffyddlon iawn a byddan nhw'n gwarchod eu perchnogion gyda phob blewyn o'u corff. Gall stori o amser maith yn ôl eich helpu o bosib i ddeall hyn.

Un bore, aeth Llywelyn, Tywysog Cymru allan i hela gyda'i ddynion. Roedd e wrth ei fodd yn hela a physgota. Roedd mab bach gyda'r tywysog o'r enw Dafydd. Roedd ganddo gi ffyddlon iawn hefyd o'r enw Gelert. Doedd hwn ddim yn gi cyffredin. Bleiddgi Gwyddelig hardd oedd e. Roedd pawb yn gwybod ei fod yn gi ffyddlon, amyneddgar a theyrngar. Roedd Llywelyn yn ymddiried yn Gelert i warchod ei fab.

Ond roedd anifail arall hefyd yn gwylio o'r caeau. Gwelodd y Tywysog a'i ddynion yn gadael ar gefn eu ceffylau. Llyfodd ei weflau. Roedd e'n heliwr amyneddgar. Sleifiodd yn dawel drwy'r borfa. Oedodd ychydig. Roedd yn rhaid iddo aros ei gyfle. Roedd e'n gallu gweld bod drws y caban hela yn gilagored. Gwthiodd ef â'i drwyn.

Ffroenodd y blaidd yr awyr. Bu bron i'r arogleuon o'r gegin dynnu ei sylw. Ond roedd y llwybr i'r gegin yn rhy beryglus. Roedd oedolion o gwmpas y lle. Roedd e'n gallu gweld ffordd haws o lawer o gael bwyd i'w genawon bach. Roedd Dafydd yn cysgu'n drwm. Cripiodd yn ei flaen.

Trodd Dafydd yn ei gwsg. Roedd hyn yn ddigon i rybuddio Gelert. Ysgyrnygodd ar y blaidd mawr. Syllodd y ddau anifail ar ei gilydd. Camodd y blaidd yn nes at Dafydd. Dyma'r arwydd i Gelert lamu. Dechreuon nhw ymladd yn ffyrnig. Tarodd cynffon y blaidd y crud. Dim ond un fyddai'n gallu ennill.

Daeth y Tywysog Llywelyn a'i wŷr adref. Roedden nhw'n edrych ymlaen at wledd fawr. Ond wrth i Lywelyn groesi'r iard gwelodd ôl gwaed ymhobman. Parlyswyd ef gan ofn. 'Beth sydd wedi digwydd?' gofynnodd i'w ddynion. Roedd e'n gallu gweld corff Gelert wedi ei orchuddio â gwaed yn gorwedd ar draws y drws.

Edrychodd y tywysog yn ystafell Dafydd. Roedd y crud ben i waered a doedd dim golwg o'i fab yn unman. 'Sut gallet ti wneud hyn? Rwyt ti wedi lladd fy mab!' arthiodd ar Gelert. Yn ei ddicter, hyrddiodd y tywysog ei gleddyf i ochr y ci.

Ymhen ychydig eiliadau clywodd Llywelyn gri gwan. Yng nghornel yr ystafell, gwelodd Dafydd yn pipo o dan y blancedi. Rhaid bod Gelert wedi ei lusgo yno'n ofalus i'w guddio rhag ofn y byddai blaidd arall yn ymosod. Roedd corff blaidd marw yn gorwedd ger y crud. Gwaeddodd Llywelyn yn llawen. Roedd ei etifedd yn ddiogel. Ond yna trodd a gweld ei ffrind gorau, yn farw gelain.

Roedd Llywelyn yn llawen iawn bod Dafydd yn ddiogel. Ond roedd yn torri ei galon am yr hyn a wnaeth. Sut gallai ef fod wedi amau ei ffrind ffyddlon? Gosododd Llywelyn garreg wrth afon Glaslyn, er mwyn i bobl gofio am Gelert. Gellir gweld bedd Gelert hyd at y dydd heddiw. A dyna'n wir a roddodd yr enw i'r pentref.

Pan fyddwch chi'n darllen chwedlau dydych chi ddim yn gallu credu popeth. Beth am geisio darganfod faint o'r chwedl sy'n wir? Er enghraifft, allwch chi ddod o hyd i hanesion gwahanol sy'n dweud ai palas, pabell neu gaban hela oedd cartref Llywelyn ym mryniau Eryri? Ydy pentref Beddgelert wedi ei enwi ar ôl Gelert mewn gwirionedd?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ydych chi erioed wedi clywed y dywediad mai ci ydy ffrind gorau dyn? Ffrind gorau pob gwraig hefyd o ran hynny. Mae'r rhan fwyaf o gŵn yn ffyddlon iawn a byddan nhw'n gwarchod eu perchnogion gyda phob blewyn o'u corff. Gall stori o amser maith yn ôl eich helpu o bosib i ddeall hyn.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ydych chi erioed wedi meddwl tybed 'Beth sy'n gorwedd o dan y môr?'

Os ewch chi am dro ar hyd y traeth ym mhentref Borth, ym Mae Ceredigion, weithiau gallwch chi weld bonion coed pan fydd y tonnau ar drai a'r llanw'n isel. Mae'r llun yn dangos un o'r bonion hyn wedi ei gadw mewn mawn. Roedd yn goeden binwydd dal yng nghyfnod Oes yr Iâ, tua 8,000 o flynyddoedd yn ôl. Gallwch chi ddod o hyd i goedwigoedd sydd wedi eu boddi mewn rhannau eraill o Gymru, fel traeth Marros ym Mae Caerfyrddin a thraeth Lleniog ger Biwmares.

Yn ystod Oes yr Iâ, roedd tua thraean o'r Byd wedi ei rewi a'i orchuddio dan lenni iâ, cannoedd o fetrau mewn trwch ar brydiau. Doedd Môr Iwerddon ddim yn bod a gallech chi fod wedi cerdded i Iwerddon o Gymru. Yr iâ luniodd siâp Cymru fel y mae heddiw. Ond dros gyfnod hir o amser dechreuodd y tymheredd godi. Toddodd yr iâ ac fe wnaeth y dyfroedd grymus symud creigiau, dyfnhau dyffrynnoedd a gorchuddio'r tir, gan gynnwys y coed.

Os byddwch chi'n teithio ar gwch o gwmpas arfordir Cymru neu'n cerdded ar hyd llwybr arfordirol, fe ddylech chi weld clogwyni rhyfedd eu siâp a luniwyd gan y môr, y gwynt a'r glaw. Mewn rhai rhannau, fel Bae Ceredigion, mae'n bosib y gallwch chi weld sarnau hir iawn yn gwthio allan i'r môr. Maen nhw wedi eu ffurfio o glai, graean, cerrig mân a cherrig mawrion (a elwir yn dil fel arfer) sydd wedi cael eu symud filoedd o flynyddoedd yn ôl gan Oes yr Iâ.

Un o'r rhai hyn yw Sarn Badrig. Mae tua 17 metr o hyd ac yn rhedeg allan i'r môr o Fochras ger Harlech.

Tua 1500 o flynyddoedd yn ôl, roedd teyrnas o'r enw Cantre'r Gwaelod lle mae Bae Ceredigion heddiw. Roedd un ar bymtheg o bentrefi yn y deyrnas a thir ffermio da iawn. Roedd y pentrefwyr yn defnyddio'r gwymon fel gwrtaith. Gwyddno Garanhir oedd y brenin. Roedd yn cael ei adnabod fel 'Gwyddno Coesau Hir' hefyd oherwydd ei fod mor dal. Roedd ei gaer neu balas gwych saith milltir allan i'r môr, i'r gorllewin o Aberystwyth. Adeiladodd ef forglawdd anferth neu wal â llifddorau er mwyn amddiffyn ei deyrnas rhag y môr. Roedd y llifddorau yn cael eu hagor pan oedd y llanw'n isel i ddraenio'r dŵr o'r tir ac yn cael eu cau pan fyddai'r llanw'n codi. Seithennin, ffrind y brenin, oedd ceidwad y llifddorau.

Un noson stormus iawn roedd y tonnau'n curo yn erbyn y morglawdd. Mae rhai yn dweud bod Seithennin yn cysgu oherwydd ei fod wedi yfed gormod o win, ar ôl bod ym mharti'r brenin. Mae eraill yn dweud bod merch roedd ef yn ei charu wedi mynd â'i sylw a'i fod yn genfigennus oherwydd ei bod ar fin priodi rhywun arall. Beth bynnag oedd y rheswm, anghofiodd gau'r llifddorau'n dynn. Rhuthrodd y môr i mewn a boddi'r tir, gan ddinistrio'r pentrefi. Fe wnaeth y brenin a'i bobl ffoi am eu bywyd.

Dydyn ni ddim yn gwybod faint o wirionedd sydd yn chwedl Cantre'r Gwaelod. A wnaeth Seithennin yfed gormod o win mewn gwirionedd a syrthio i gysgu? Ai gweddillion amddiffynfeydd môr y brenin yw'r sarnau mewn gwirionedd? Oedd palas gan y brenin yn y môr? Mae llawer o bobl yn credu bod rhywfaint o wirionedd yn y chwedl.

Dywedodd Phil Hughes, cadeirydd Ffrindiau Bae Ceredigion: "Mae llawer o dystiolaeth i awgrymu bod Cantre'r Gwaelod yn bodoli ac rydw i'n credu bod tir allan yno."

Dyma fap o 1920. Mae'n dod o lyfr sy'n disgrifio'r newidiadau a fu i'r arfordir. Mae'r awdur yn dweud bod y môr yn arfer bod llawer ymhellach i'r gorllewin nag ydy e nawr. Ond dros y canrifoedd mae'r môr wedi symud i'r dwyrain ac erydu'r clogwyni a newid cwrs yr afonydd, fel yr afon Mawddach. Roedd hon yn llifo ar un adeg drwy bentref Llanaber. Rydyn ni'n gwybod hyn oherwydd mae archeolegwyr wedi darganfod gwrthrychau fel angor llong o dan y ddaear. Cliciwch ar y map i'w wneud yn fwy.

Fe wnaeth awdur arall o'r enw Samuel Lewis ddisgrifio casgliad o gerrig rhydd allan yn y môr fel 'palas Gwyddno'.

Mae gwyddonwyr yn dweud wrthym fod coedwig o dan y môr ym Mae Ceredigion tua 7,000 o flynyddoedd yn ôl. Maen nhw'n gallu defnyddio technoleg nawr i greu mapiau o wely'r môr i ddangos olion lle roedd pobl yn byw ar un adeg. Efallai bydd y dechnoleg newydd yma yn gallu ateb ein cwestiynau ryw ddydd. Ond mae chwedl Cantre'r Gwaelod yn dal yn fyw.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ydych chi erioed wedi meddwl tybed 'Beth sy'n gorwedd o dan y môr?' Os ewch chi am dro ar hyd y traeth ym mhentref Borth, ym Mae Ceredigion, weithiau gallwch chi weld bonion coed pan fydd y tonnau ar drai a'r llanw'n isel. Mae'r llun yn dangos un o'r bonion hyn wedi ei gadw mewn mawn.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ydych chi erioed wedi gofyn tybed pam mae rhai pobl yn meddwl bod ynysoedd yn lleoedd hudolus a thawel?

Amser maith yn ôl, yn y 5ed ganrif, roedd gan frenin o'r enw Brychan Brycheiniog (mab Brenin o Iwerddon) 36 o blant. Yn ôl y sôn, Dwynwen oedd un o ferched prydferthaf pedair merch ar hugain Brychan Brycheiniog. Roedden nhw'n byw ym Mrycheiniog.

Syrthiodd Dwynwen mewn cariad gyda dyn ifanc o'r enw Maelon Dafodrill. Roedd hi eisiau priodi Maelon ond yn anffodus roedd ei thad eisoes wedi trefnu ei bod yn priodi rhywun arall.

Roedd Dwynwen yn torri ei chalon. Yn ei gofid a'i thristwch ffodd Dwynwen i'r goedwig, ac yno ymbiliodd ar Dduw i'w helpu i anghofio am Maelon. Ar ôl syrthio i gysgu, daeth angel i ymweld â Dwynwen gan gario diod swyn.

Penderfynodd Dwynwen roi'r ddiod i Maelon. Fodd bynnag, pan yfodd Maelon y ddiod trodd yn dalp o rew!

Wedi gweld beth a ddigwyddodd i Maelon, mae Dwynwen yn gweddïo ar Dduw gan ofyn iddo am dri dymuniad. Ei dymuniad cyntaf oedd bod Maelon yn cael ei ddadmer. Yn ail, bod Duw yn ateb gobeithion a breuddwydion unrhyw un oedd yn glaf o gariad ac yn drydydd na fyddai hi fyth yn priodi. Cafodd y tri dymuniad eu gwireddu.

Fel arwydd o'i diolch i Dduw, cysegrodd Dwynwen ei hun i wasanaeth Duw am weddill ei bywyd. Felly, hwyliodd i ffwrdd mewn cwch a chafodd ei chludo i ynys fach oddi ar Ynys Môn. Mae'r lle hwnnw yn cael ei adnabod heddiw fel Llanddwyn (eglwys Dwynwen). Arhosodd ar Ynys Llanddwyn oddi ar arfordir gorllewinol Ynys Môn fel meudwyes hyd nes iddi farw, tua 460 OC.

Rydych chi'n gallu ymweld ag adfeilion eglwys Dwynwen heddiw ar Ynys Llanddwyn, oddi ar arfordir Ynys Môn. Pan oedd y bardd Dafydd ap Gwilym yn ymweld â'r ynys yn ystod y 14eg ganrif, gwelodd ddelwedd aur o Dwynwen yn yr eglwys.

Mae ffynnon Dwynwen hefyd wedi ei lleoli ar yr ynys, ac ynddi, yn ôl y sôn, mae pysgodyn cysegredig yn nofio, a'i symudiadau yn rhagweld lwc a pherthynas gwahanol gyplau yn y dyfodol. Mae'r rhai sy'n ymweld â'r ffynnon yn credu y bydd cariad a lwc dda yn siŵr o'u canlyn os bydd y dŵr yn berwi pan fyddan nhw'n bresennol.

Mae dydd Santes Dwynwen yn cael ei ddathlu yng Nghymru ar 25 Ionawr ac mae'n coffáu nawdd sant cyfeillgarwch a chariad.

Pan fyddwch chi'n darllen chwedlau dydych chi ddim yn gallu credu popeth. Beth am geisio darganfod faint o'r chwedl sy'n wir? Er enghraifft, allwch chi ddod o hyd i hanesion gwahanol sy'n dweud a oedd Dwynwen yn byw ar Ynys Llanddwyn ai peidio am weddill ei bywyd? A wnaeth rhai o frodyr a chwiorydd Dwynwen ei dilyn i'r ynys?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ydych chi erioed wedi gofyn tybed pam mae rhai pobl yn meddwl bod ynysoedd yn lleoedd hudolus a thawel? Amser maith yn ôl, yn y 5ed ganrif, roedd gan frenin o'r enw Brychan Brycheiniog (mab Brenin o Iwerddon) 36 o blant. Yn ôl y sôn, Dwynwen oedd un o ferched prydferthaf pedair merch ar hugain Brychan Brycheiniog.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
What is a legend?

Have you ever heard of the word 'legend'? It was first used by the ancient Romans and meant 'things to read'.

Today people use the word 'legend' when they talk about famous people and what they do. In recent times, they may describe a legendary football player like John Charles or a 'film legend' such as Richard Burton. What they mean is the person is famous because of their skills or things they have done.

Sometimes there are close links between a 'legend' and a place, such as Italy where John Charles played some of his best football.

3

# data[].attributes.attachment_link.description
Have you ever heard of the word 'legend'? It was first used by the ancient Romans and meant 'things to read'. Today people use the word 'legend' when they talk about famous people and what they do. In recent times, they may describe a legendary football player like John Charles or a 'film legend' such as Richard Burton.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mae'n gartref i draethau hyfryd, golygfeydd godidog a threfi bach twt.

Ond mae hanes hynod a straeon iasol o dan ffasâd taclus de-orllewin Cymru.

Gan taw'r Flwyddyn Chwedlau yw hon mae'n amserol inni godi'r caead unwaith eto ar rai o chwedlau a mythau mwyaf drwgenwog yr ardal.

Os hoffech wybod rhagor am orffennol chwedlonol yr ardal hon, ewch i southwest.wales.

1. Y sgweier a'r teigr

Pan gafodd y Capten Charles Colby o Ffynone ei ladd yn ymladd yn India, anfonwyd ei arch yn ôl i Gymru i gael ei gladdu.

Ond nid arch arferol mohoni - roedd siâp anarferol iddi ac roedd yn gwynto'n od.

Penderfynodd teulu Colby ei hagor, ac nid corff dyn a welson nhw tu mewn ond gweddillion teigr.

Anfonon nhw neges delegraff i India i ddweud bod rhyw gamgymeriad wedi bod, mae'n rhaid.

Yr ateb? Neges syml oedd yn dweud: "Teigr yn y bocs. Sahib [Capten Colby] yn y teigr".

Gallwch ymweld â'r eglwys ym Manordeifi i weld cofeb sy'n coffáu'r capten anffodus.

2. Adam a'r wiber

Adeiladodd Adam dŵr castell bendigedig yn y Garn, ond llwyddodd i bechu gwrach leol yn y broses.

Bwrodd hi felltith arno gan ddweud y byddai'n marw ymhen y flwyddyn o gnoiad gan wiber.

Mewn arswyd, caeodd Adam ei hun yn ystafell uchaf y castell a gwrthododd adael am flwyddyn gyfan.

Ddiwrnod yn unig cyn pen y flwyddyn, gofynnodd i was ddod â choed tân lan iddo. Beth oedd yn cuddio ymysg y prennau ond gwiber, a daeth proffwydoliaeth y wrach yn wir.

3. Ysbryd epa Roland Rhys

Fel llawer o gestyll, dywedir bod ysbryd yn llechu yng Nghastell Caeriw, ac nid unrhyw ysbryd ychwaith.

Dywed yr hanes bod arglwydd y castell, Syr Roland Rhys, wedi hela'i epa 'anwes' i ymosod ar denant a oedd wedi dod ato gyda chŵyn.

Cafodd y tenant druan gosfa. Ac yntau'n swp ar lawr, defnyddiodd y tamaid olaf o nerth oedd ganddo i felltithio Syr Roland.

Y noson honno, wrth orffwys ar ôl y gosfa, clywodd y tenant sgrechiadau ofnadwy yn dod o gyfeiriad y castell.

Trannoeth, dihunodd y tenant a daeth o hyd i Syr Roland mewn pwll o waed, yn gelain ar ôl i'r epa ymosod arno.

Roedd yr epa hefyd yn farw, ar ôl rhoi'r castell ar dân.

Dywedir bod ysbrydion y ddau'n codi arswyd o hyd yng nghastell Caeriw.

4. Llyffantod yn llethu gŵr o Nanhyfer

Nepell o Fryniau'r Preseli, ger pentref bach hyfryd Nanhyfer, trigai Seisyll Esgair Hir.

Un diwrnod aeth yn dost, ac roedd un o'i symptomau'n rhyfedd iawn - daeth yn fagned i lyffantod.

Nid oes neb yn gwybod pam iddo gael ei boeni gan y creaduriaid ond o un diwrnod i'r llall deuai mwy a mwy o lyffantod ato.

Penderfynodd ei ffrindiau ei halio i frig coeden mewn sach fawr lle na allai'r llyffantod ei gyrraedd.

Ond roedd y llyffantod yn daer iawn a bwyton nhw ddail a rhisgl y goeden ar eu ffordd i fwyta Seisyll ei hun druan.

5. Ladi Wen Ystumllwynarth

Enw hyfryd ond d'yw e? Ond mae'n cuddio stori annifyr

Bu'r castell yn gartref i arglwyddi pwerus Gŵyr, ond unig breswylydd Castell Ystumllwynarth erbyn hyn yw ysbryd y Ladi Wen.

Os ewch am dro o amgylch y ddrysfa o goridorau a grisiau efallai y dowch wyneb yn wyneb â'r preswylydd o fwgan...

Mae hanesion sy'n dyddio'n ôl i'r oesoedd canol yn adrodd bod menyw ddistaw wylofus mewn ffrog wen, gyda chreithiau ofnadwy ar ei chefn, yn crwydro'r castell.

Ceir postyn chwipio yn y dwnsiwn sy'n rhoi awgrym inni ynghylch ei diweddglo erchyll.

6. Tranc Castell Pennard

Caiff tylwyth teg eu hystyried fel un o greaduriaid mwyaf ciwt y byd goruwchnaturiol, ond gofalwch - mae ochr dywyll iddyn nhw.

Yn ôl y chwedl, gwrthododd perchennog castell Pennard adael i'r tylwyth teg ddawnsio yn neithior ei briodas.

I ddial, cododd y tylwyth teg storm dywod ofnadwy a chwalodd y gaer.

Efallai taw stori gelwydd golau yw hi, ond mae'n wir y cefnwyd ar y castell ar ôl i'r tywod ennill ar y tir.

Erbyn heddiw, dywedir bod gweddillion atgofus castell Pennard yn gartref i Wrach y Rhibyn, sef math o ddrychiolaeth oernadus fel y banshee Wyddelig.

7. Glannau cythryblus Bae Rhosili

Dyma un o draethau gorau Prydain ond mae'n llecyn nodedig hefyd ar gyfer gweithgaredd goruwchnaturiol.

Yn ôl y sôn gwelir pâr rhyfedd mewn gwisgoedd Edwardaidd yn Rheithordy Rhosili, sy'n eiddo i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol, a gellir gweld ysbryd y Parchedig John Lucas yn carlamu ar hyd y traeth ar ei farch rhithiol.

Mae'r Parchedig yn rhannu'r traeth â'r Sgweier Mansel sydd, yn ôl pob sôn, yn chwilio am aur a gloddiwyd yn y tywod, yn fynych ar nosweithiau stormus mewn cerbyd sy'n cael ei dynnu gan bedwar ceffyl bwganaidd.

8. Actores baranormal y Grand

Mae Theatr y Grand wedi llwyfannu amryw o gynyrchiadau nodedig ers iddi agor yn 1897, a bu sêr byd-enwog megis Anthony Hopkins, Richard Burton ac Ivor Novello yn perfformio yno.

Ond dywedir bod ysbryd un berfformwraig wedi bod yn troedio'r llwyfan ers dros gan mlynedd, sef 'Jenny'.

Dywedir mai actores oedd hi a ymddangosodd yn y Grand toc cyn iddi ddal y Titanic ar fordaith gyntaf, ac olaf, y llong anffodus honno.

9. Y Dywysoges Gwenllian yn chwilio am ei phen

Gwraig Gruffydd ap Rhys ap Tewdwr, tywysog de-orllewin Cymru, oedd Gwenllian.

Yn 1136 torrwyd ei phen bant ar ôl iddi arwain ymosodiad yn erbyn y Normaniaid ger Castell Cydweli.

Hyd heddiw, yr enw ar y man lle bu hi farw yw Maes Gwenllian.

Am ganrifoedd wedi ei marwolaeth dywedir bod ei hysbryd yn llechu yn yr ardal o gwmpas y castell.

Nid oedd yn gallu gorffwys tan iddi ddod o hyd i'w phen a roddwyd yn ôl iddi, yn ôl y sôn, gan ddyn a fu'n chwilio am y benglog ar hen faes y gad.

10. Llifogydd mawr Gors-las a Llyn Llech Owain

Ar un adeg, yn ôl y chwedl, roedd ffynnon ar y Mynydd Mawr sydd ychydig i'r gogledd o Gors-las.

Byddai ffermwr lleol yn gofalu am y llechen fawr oedd yn diogelu mynedfa'r ffynnon.

Un diwrnod, daeth dyn ifanc sychedig o'r enw Owain heibio i'r ffynnon gyda'i farch. Roedd y ddau'n sychedig tu hwnt a gwthiodd Owain y llechen i'r naill ochr er mwyn iddo fe a'i farch yfed o ddŵr y ffynnon.

Cwympodd y ddau i gysgu yn fuan wedyn, heb roi'r llechen yn ôl yn ei lle.

Llifodd ddŵr y ffynnon yn ddi-baid gan foddi'r tir, a bu'n rhaid i Owain garlamu ar ei farch o gwmpas y llif i ddefnyddio'i bwerau hudol i ddal y dŵr yn ôl.

Oddi ar hynny, mae'r llyn a grëwyd ar y Mynydd Mawr yn sgil y llif yn dwyn yr enw Llyn Llech Owain.

Tybia rhai mai'r Owain hwn yw Owain Lawgoch, ond dywed fersiynau eraill o'r stori mai'r Owain enwocaf sydd dan sylw - Owain Glyndŵr.

11. Derwen Myrddin

Myrddin oedd proffwyd y Brenin Arthur yn ôl y chwedl, ac roedd yn byw yn ystod y 6ed ganrif.

Cyfeiria llawer o'r chwedlau sy'n ymwneud â Myrddin at dref Caerfyrddin.

Yr un enwocaf o bosibl yw'r chwedl ynghylch yr hen dderwen a safai yn nhref Caerfyrddin.

Proffwydodd Myrddin y byddai'r dref yn mynd i'w thranc pe bai'r goeden yn cael ei dymchwel neu ei symud. Ei eiriau honedig oedd: "Y Gaerfawr, ti gei oer fore Daear a'th lwnc, daw dŵr i'th le."

Ym mis Mawrth 1978 penderfynwyd tynnu gweddillion yr hen dderwen i lawr, er diogelwch, ac mae darn ohoni i'w weld yn amgueddfa'r sir.

Plannwyd derwen ifanc yn ei lle ar safle'r hen amffitheatr Rufeinig yng Nghaerfyrddin, ac mae'r dref yn parhau i sefyll.

12. Marwolaeth dorcalonnus morwyn Plas Llanelly

Dywedir bod stori anffodus iawn yn gysylltiedig â Phlas Llanelly.

Amser maith yn ôl, medd y chwedl, beichiogwyd morwyn ifanc y Plas gan ŵr y tŷ. Yn y pen draw rhoddodd ddiwedd ar ei bywyd ei hun yn hytrach na wynebu'r gwarth roedd wedi'i ddwyn ar ei theulu.

Dywed un stori iddi daflu ei hun i lawr y grisiau, ond mae fersiynau eraill yn dweud iddi daflu ei hun o ffenestr uchel i gwrt islaw.

Ychwanegir at y dirgelwch oherwydd mae manylion Cyfrifiad 1851 yn dangos bod morwyn ifanc o'r enw Mira Turner wedi gweithio fel morwyn yn y Plas i deulu Chambers.

Mae ei chorff yn gorwedd mewn bedd dienw yn y fynwent gerllaw ond, yn ôl pob sôn, mae ei hysbryd wedi'i weld sawl gwaith yn crwydro coridorau Plas Llanelly.

13. Ysbryd Robert Scott

Yn 1898 roedd y cipar Robert Scott ar wyliadwriaeth am botswyr yng Nghoed Margam pan ddaeth ar draws ffoadur o'r fyddin - dyn treisgar o'r enw Joseph Lewis.

Anelodd Lewis ddau faril y gwn at ben y cipar a thanio, a chwympodd Scott yn gelain.

Arestiwyd Lewis ac ar ôl ei ddyfarnu'n euog fe'i crogwyd. Daeth dros 3,000 o bobl i Abertawe i'w weld yn cael ei ddienyddio.

Claddwyd gweddillion corfforol Robert Scott ym Mynwent Abaty Margam ond dywedir bod ei ysbryd yn dringo'n fynych i fyny'r grisiau Gothig sy'n arwain at fynedfa Castell Margam.

Dywedir bod yr ysbryd yn gynddeiriog a'i fod yn cerdded yn bwrpasol.

14. Y frwydr i roi pardwn i Dic Penderyn

(Image: Robert O'Keefe Video Services)

Ganed Dic Penderyn, neu Richard Lewis i roi ei enw ffurfiol, ger Port Talbot ac fe gaiff ei gysylltu â Therfysg Merthyr a ddigwyddodd ym mis Mehefin 1831 - penllanw treisgar i flynyddoedd o anniddigrwydd ymhlith y dosbarth gweithiol yn ne Cymru.

Cafodd Dic ei arestio a'i gyhuddo o drywanu a chlwyfo milwr â bidog.

Nid oedd pobl Merthyr Tudful yn cytuno bod y gŵr 23 oed yn euog a llofnododd 11,000 o bobl ddeiseb yn gwrthwynebu ei gosb.

Serch hynny, crogwyd Dic Penderyn y tu fas i Garchar Caerdydd ar Awst 13, 1831.

Gyda threigl amser daeth ei enw'n gyfystyr yn hanes Cymru ag anghyfiawnder a chaiff ei gofio fel merthyr.

Fe'i claddwyd ym mynwent Eglwys y Santes Fair ym Mhort Talbot lle mae croes sydd wedi'i hysgythru yn nodi ei orweddfan.

Ddeugain mlynedd yn ddiweddarach, cyfaddefodd Cymro a oedd yn byw yn yr Unol Daleithiau mai ef oedd wedi trywanu'r milwr. Mae cefnogwyr yn parhau i ymgyrchu heddiw am bardwn i Dic Penderyn.

15. Carreg i bigo cydwybod llofrudd

Ar fore'r 14eg o Orffennaf 1822, daethpwyd o hyd i gorff menyw 26 oed o'r enw Margaret Williams mewn ffos yn Llangatwg, a'i gwddf yn gleisiau i gyd.

Roedd wedi cael ei thagu'n giaidd.

Roedd Margaret yn ddibriod, ac yn feichiog, a gweithiai fel morwyn yng nghartref gŵr lleol. Roedd sïon mai hi oedd meistres mab y gŵr hwnnw.

Mae carreg lofruddiaeth ym mynwent Eglwys Plwyf Catwg Sant, Llangatwg, Castell-nedd, yn nodi gorffwysfan olaf y fenyw ifanc druan o Gaerfyrddin.

Roedd meini o'r fath, oedd yn adrodd hanes trasiedïau teuluol, yn aml wedi'u bwriadu i bigo cydwybod llofrudd a oedd wedi llwyddo i ffoi.

Nid yw'n syndod mai'r mab oedd yr un a oedd fwyaf dan amheuaeth, ond ni chafodd dim ei brofi.

Nid oedd y ffaith fod y garreg wedi'i gosod i wynebu ei gartref wedi ei annog i gyffesu o gwbl, ac yn ddiweddarach dihangodd i America.

16. Marwolaeth anochel Dr Archibald Alexander Brodie

Yng nghanol y bedwaredd ganrif ar bymtheg roedd colera yn rhemp ym Mhort Talbot ac fe frwydrodd y Dr Archibald Alexander Brodie yn ddiflino i achub ei gleifion dioddefus.

Yn anochel efallai, cafodd ef ei hun ei heintio a bu farw o'r clefyd ym 1851, ac yntau'n 50 oed.

Mae carreg fedd drawiadol sy'n deyrnged cymwys i'r meddyg anhunanol i'w gweld yng Nghapel Ebeneser, Glyn-nedd.

Gellir gweld y garreg fedd unigryw o'r palmant hyd yn oed.

I ddysgu rhagor am orffennol chwedlonol yr ardal hon ewch i southwest.wales.

# data[].attributes.attachment_link.title
16 o chwedlau a mythau o Orllewin Cymru fydd yn hela ias i lawr eich cefn

# data[].attributes.attachment_link.description
Dyma rai hanesion drwgenwog o ranbarth yng Nghymru sy'n enwog am ei lên gwerin

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Beth ydy chwedl?

Ydych chi erioed wedi clywed am y gair 'chwedl'? Yr hen Rufeiniaid ddefnyddiodd y gair am y tro cyntaf a'i ystyr oedd 'pethau i'w darllen'.

Heddiw mae pobl yn defnyddio'r gair Saesneg am chwedl, sef 'legend' pan fyddan nhw'n siarad am bobl enwog a'r hyn maen nhw'n ei wneud. Yn y cyfnod diweddar, efallai y byddan nhw'n disgrifio chwaraewr pêl-droed chwedlonol fel John Charles neu arwr byd y ffilmiau, Richard Burton yn 'legend'. Wrth gyfeirio atyn nhw fel hyn maen nhw'n dweud bod y bobl hyn yn enwog oherwydd eu sgiliau neu oherwydd y pethau maen nhw wedi eu gwneud.

Weithiau mae cyswllt agos rhwng rhywun sy'n 'legend' a lle, er enghraifft John Charles a'r Eidal, oherwydd dyna lle chwaraeodd ei bêl-droed gorau.

3

# data[].attributes.attachment_link.description
Ydych chi erioed wedi clywed am y gair 'chwedl'? Yr hen Rufeiniaid ddefnyddiodd y gair am y tro cyntaf a'i ystyr oedd 'pethau i'w darllen'. Heddiw mae pobl yn defnyddio'r gair Saesneg am chwedl, sef 'legend' pan fyddan nhw'n siarad am bobl enwog a'r hyn maen nhw'n ei wneud.

# data[].attributes.attachment_link.description
Rydym yn defnyddio cwcis i gofnodi gwybodaeth benodol er mwyn gwneud yr adnodd hwn yn well ar gyfer ein defnyddwyr, ac er mwyn adrodd yn ôl ar y defnydd o’r adnodd i Adran Addysg a Sgiliau Llywodraeth Cymru, sydd wedi cyllido’r adnodd hwn yn rhannol. Drwy barhau i ddefnyddio’r adnodd hwn, rydych yn cydsynio i hyn.

# data[].attributes.attachment_link.description
©Darllen Co Cyfyngedig Limited. All rights reserved. Registered in England & Wales. Company No.13595239

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Kotobee reader web application needs to be run through a web server, otherwise, odd behaviour may be experienced.

To resolve and run as intended, you may do one of the following procedures:

Upload all your files to an online server, and access the directory through the browser

Set a local web server, using something like Wampserver and access your directory through this local server

[Advanced] Use the switch --allow-file-access-from-files to run Google Chrome. This may be done as follows:

OS X
open -a 'Google Chrome' --args -allow-file-access-from-files

On other *nix
google-chrome --allow-file-access-from-files

On windows
C:\ ... \Application\chrome.exe --allow-file-access-from-files

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Kotobee reader web application needs to be run through a web server, otherwise, odd behaviour may be experienced.

To resolve and run as intended, you may do one of the following procedures:

Upload all your files to an online server, and access the directory through the browser

Set a local web server, using something like Wampserver and access your directory through this local server

[Advanced] Use the switch --allow-file-access-from-files to run Google Chrome. This may be done as follows:

OS X
open -a 'Google Chrome' --args -allow-file-access-from-files

On other *nix
google-chrome --allow-file-access-from-files

On windows
C:\ ... \Application\chrome.exe --allow-file-access-from-files

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Kotobee reader web application needs to be run through a web server, otherwise, odd behaviour may be experienced.

To resolve and run as intended, you may do one of the following procedures:

Upload all your files to an online server, and access the directory through the browser

Set a local web server, using something like Wampserver and access your directory through this local server

[Advanced] Use the switch --allow-file-access-from-files to run Google Chrome. This may be done as follows:

OS X
open -a 'Google Chrome' --args -allow-file-access-from-files

On other *nix
google-chrome --allow-file-access-from-files

On windows
C:\ ... \Application\chrome.exe --allow-file-access-from-files

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Kotobee reader web application needs to be run through a web server, otherwise, odd behaviour may be experienced.

To resolve and run as intended, you may do one of the following procedures:

Upload all your files to an online server, and access the directory through the browser

Set a local web server, using something like Wampserver and access your directory through this local server

[Advanced] Use the switch --allow-file-access-from-files to run Google Chrome. This may be done as follows:

OS X
open -a 'Google Chrome' --args -allow-file-access-from-files

On other *nix
google-chrome --allow-file-access-from-files

On windows
C:\ ... \Application\chrome.exe --allow-file-access-from-files

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Kotobee reader web application needs to be run through a web server, otherwise, odd behaviour may be experienced.

To resolve and run as intended, you may do one of the following procedures:

Upload all your files to an online server, and access the directory through the browser

Set a local web server, using something like Wampserver and access your directory through this local server

[Advanced] Use the switch --allow-file-access-from-files to run Google Chrome. This may be done as follows:

OS X
open -a 'Google Chrome' --args -allow-file-access-from-files

On other *nix
google-chrome --allow-file-access-from-files

On windows
C:\ ... \Application\chrome.exe --allow-file-access-from-files

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Kotobee reader web application needs to be run through a web server, otherwise, odd behaviour may be experienced.

To resolve and run as intended, you may do one of the following procedures:

Upload all your files to an online server, and access the directory through the browser

Set a local web server, using something like Wampserver and access your directory through this local server

[Advanced] Use the switch --allow-file-access-from-files to run Google Chrome. This may be done as follows:

OS X
open -a 'Google Chrome' --args -allow-file-access-from-files

On other *nix
google-chrome --allow-file-access-from-files

On windows
C:\ ... \Application\chrome.exe --allow-file-access-from-files

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Kotobee reader web application needs to be run through a web server, otherwise, odd behaviour may be experienced.

To resolve and run as intended, you may do one of the following procedures:

Upload all your files to an online server, and access the directory through the browser

Set a local web server, using something like Wampserver and access your directory through this local server

[Advanced] Use the switch --allow-file-access-from-files to run Google Chrome. This may be done as follows:

OS X
open -a 'Google Chrome' --args -allow-file-access-from-files

On other *nix
google-chrome --allow-file-access-from-files

On windows
C:\ ... \Application\chrome.exe --allow-file-access-from-files

# data[].attributes.headline
Ymgyrchu a phrotest: sut mae pobl yn protestio?

# data[].attributes.subject
Ymgyrchu a phrotest: sut mae pobl yn protestio?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Kotobee reader web application needs to be run through a web server, otherwise, odd behaviour may be experienced.

To resolve and run as intended, you may do one of the following procedures:

Upload all your files to an online server, and access the directory through the browser

Set a local web server, using something like Wampserver and access your directory through this local server

[Advanced] Use the switch --allow-file-access-from-files to run Google Chrome. This may be done as follows:

OS X
open -a 'Google Chrome' --args -allow-file-access-from-files

On other *nix
google-chrome --allow-file-access-from-files

On windows
C:\ ... \Application\chrome.exe --allow-file-access-from-files

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Kotobee reader web application needs to be run through a web server, otherwise, odd behaviour may be experienced.

To resolve and run as intended, you may do one of the following procedures:

Upload all your files to an online server, and access the directory through the browser

Set a local web server, using something like Wampserver and access your directory through this local server

[Advanced] Use the switch --allow-file-access-from-files to run Google Chrome. This may be done as follows:

OS X
open -a 'Google Chrome' --args -allow-file-access-from-files

On other *nix
google-chrome --allow-file-access-from-files

On windows
C:\ ... \Application\chrome.exe --allow-file-access-from-files

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Kotobee reader web application needs to be run through a web server, otherwise, odd behaviour may be experienced.

To resolve and run as intended, you may do one of the following procedures:

Upload all your files to an online server, and access the directory through the browser

Set a local web server, using something like Wampserver and access your directory through this local server

[Advanced] Use the switch --allow-file-access-from-files to run Google Chrome. This may be done as follows:

OS X
open -a 'Google Chrome' --args -allow-file-access-from-files

On other *nix
google-chrome --allow-file-access-from-files

On windows
C:\ ... \Application\chrome.exe --allow-file-access-from-files

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Kotobee reader web application needs to be run through a web server, otherwise, odd behaviour may be experienced.

To resolve and run as intended, you may do one of the following procedures:

Upload all your files to an online server, and access the directory through the browser

Set a local web server, using something like Wampserver and access your directory through this local server

[Advanced] Use the switch --allow-file-access-from-files to run Google Chrome. This may be done as follows:

OS X
open -a 'Google Chrome' --args -allow-file-access-from-files

On other *nix
google-chrome --allow-file-access-from-files

On windows
C:\ ... \Application\chrome.exe --allow-file-access-from-files

# data[].attributes.attachment_link.description
Read a small selection of our comics these are especially helpful for helping readers understand a topic and providing a more visual way of accessing each subject.

# data[].attributes.attachment_link.description
Paratowch i gael eich tywys yn ôl mewn amser i Ynys Môn yr oes a fu - cyfnod o hud a lledrith, helyntion a henebion. Mae stori'r siambr gladdu ym Mryn Celli Ddu yn tywys darllenwyr yn ôl i'r cyfnod Neolithig, tua 5000 o flynyddoedd yn ôl.

# data[].attributes.attachment_link.description
Neges Heddwch Thema Neges Heddwch ac Ewyllys Da yr Urdd ar gyfer 2023 yw gwrth-hiliaeth.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Learning to read with phonics? Click the '+' for advice.

Learning to read with phonics

If you live in England, your child will learn to read using phonics. Their school is very likely to use either the Letters and Sounds phonics framework or the Read Write Inc. programme. Check with your school if you're not sure which one they use.

Using Letters and Sounds?

If your child is using Letters and Sounds, you can find this list of eBooks by Letters and Sounds Phases useful. Bear in mind the following:

If you don't know your child's Phase, you can check with your school. As a guide, most Reception children will be on Phases 1-4 and most Year 1 children will be on Phases 4-5. Beyond Phase 5, your child will be able to decode most books.

In Letters and Sounds, there are 'sets' within the Phases - so your child might not know all the sounds in every book within their Phase.

Some series contain occasional 'tricky words' that your child can't decode using phonics. Use the inside front cover notes to teach your child these words before they start the book.

Find out more about Letters and Sounds >

Using Read Write Inc. Phonics?
If your child is being taught to read using the Read Write Inc. programme, you can find books suitable for them by clicking on the 'Levels' menu below and using the 'Read Write Inc.' filter to select the right level.

Find more support and resources for Read Write Inc. in our parents' guide to Read Write Inc. >

Looking for printed books for phonics practice at home?

Not reading to practise phonics?

Sharing books and independent reading

If your child is reading simply for enjoyment, comprehension, or practice, just browse the library or use any of the other filters. You can check which level is right for your child with this simple test from Read with Oxford.

Reading for pleasure

Are you a teacher? Find out about the Oxford Owl for School eBook library.

More available on Oxford Owl for School

Schools who are registered with Oxford Owl can provide pupils with access to an additional 30 Oxford Primary eBooks, plus a separate library of 50 Read Write Inc. titles all for free using a class login associated with their Oxford Owl for School.
How to set up a class login >

If you need more eBooks, Oxford Owl for School has introduced a new annual subscription of up to 550 titles. For more information, please visit the OUP website.

Are you looking for your class login?

Accessing your class eBook library from home

The class log in link has moved. If your teacher has given you login details to use your class library at home, please use the log in link at the very top of this page and select 'Students'.

sign up log in

Songbirds

Levelled phonics books from the fabulous Julia Donaldson, author of The Gruffalo.

Read Write Inc. Phonics

A step-by-step phonics programme to support reading. Learn at home with Read Write Inc. Phonics

# data[].attributes.attachment_link.title
Free eBook library | Oxford Owl from Oxford University Press

# data[].attributes.attachment_link.description
Browse our library of free children's eBooks to read with your child including Oxford Reading Tree adventures with Biff, Chip and Kipper.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Kotobee reader web application needs to be run through a web server, otherwise, odd behaviour may be experienced.

To resolve and run as intended, you may do one of the following procedures:

Upload all your files to an online server, and access the directory through the browser

Set a local web server, using something like Wampserver and access your directory through this local server

[Advanced] Use the switch --allow-file-access-from-files to run Google Chrome. This may be done as follows:

OS X
open -a 'Google Chrome' --args -allow-file-access-from-files

On other *nix
google-chrome --allow-file-access-from-files

On windows
C:\ ... \Application\chrome.exe --allow-file-access-from-files

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stories for children, folktales, fairy tales and fables from around the world

Wales is a country in Europe, part of the United Kingdom. Unlike the English, Welsh people are Celtic descendants.
The collection folktales form Wales consists of one book with 24 folktales.

Welsh Fairy-Tales And Other Stories

Notes: This book holds 24 Welsh folktales. The last six are not from welsh sources.

Editor: P. H. Emerson
Published: 1894
Publisher: D. Nutt, London

What's interesting in Wales

Caerphilly Castle is a medieval castle in the centre of Caerphilly town in south Wales. It is the largest castle in Wales and the second largest in Britain.

The Pontcysyllte Aqueduct is an aqueduct in Wrexham County Borough in north east Wales. Completed in 1805, it is the longest and highest aqueduct in Britain. The Pontcysyllte Aqueduct is listed as a UNESCO World Heritage Site.

The Castles and Town Walls of King Edward in Gwynedd are a UNESCO protected site in Gwynedd, Wales. Four castles related to the reign of King Edward I of England were proclaimed collectively as a World Heritage Site.

# data[].attributes.attachment_link.description
Folktales > European folktales > Welsh fairy tales. Welcome to the Welsh fairy tales page at World of Tales - Stories for children from around the world!

# data[].attributes.attachment_link.description
Read about Welsh myths and legends, on the BBC Wales History website.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hanan Issa's Commissioned Poems and Creative Work - Literature Wales

# data[].attributes.attachment_link.description
Hanan Issa's Commissioned Poems and Creative Work

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Croeso i Ciwb – cylchgrawn Cymraeg cŵl, cyffrous newydd i CHI!

7

8

9

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mae colledion sy'n aildrefnu'n byd. Marwolaethau sy'n newid y ffordd y gwelwn bopeth. Galar sy'n rhwygo popeth cyfarwydd i lawr. Poen sy'n ein cludo i fydysawd hollol wahanol. A hyn, wrth fod byd pawb arall wedi newid dim mewn gwirionedd.

# data[].attributes.attachment_link.title
Cerddi Bardd Plant Cymru - Llenyddiaeth Cymru

# data[].attributes.attachment_link.description
Cerddi Bardd Plant Cymru Er mwyn nodi achlysuron neu ymgyrchoedd arbennig sydd o bwys cenedlaethol ac sydd o ddiddordeb i blant neu’n effeithio arnynt, bydd Bardd Plant Cymru yn ysgrifennu nifer o gerddi comisiwn. Isod mae casgliad o gerddi comisiwn cynllun Bardd Plant Cymru dros y blynyddoedd. Gallwch wneud cais neu ymholiad am gerdd gomisiwn … Continued

# data[].attributes.attachment_link.description
Gweiddi - y cylchgrawn digidol ar-lein i bobl ifanc.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Teacher-Made, Classroom-Friendly Daily News

Our daily kids' news reports are child-friendly and a perfect way to help your class explore the news with confidence. Each news report even comes with a range of curriculum-friendly teaching resources!

Explore Twinkl NewsRoom's daily news articles for kids.

Here you'll find all of Twinkl NewsRoom's daily kids' news articles. They're hot off the press and ready for classroom use. Each of these children's news stories have been written and designed by our team of experienced teachers, so you can feel safe in the knowledge that your learners will be accessing child-friendly information. The articles for kids are all factual, balanced and explore a wide range of topics. From fun scoops about animals and historical finds, to more serious stories about political elections and climate change, we've got you covered. Tackle real-world events and current affairs in your classroom or home learning environment with confidence, every day! You'll also find a fun selection of interactive activities, like our weekly quizzes, to test children's knowledge of the news each week.

What skills do these kids' news articles support?

We know that you can't be an expert in everything all the time, which is why Twinkl NewsRoom is here to support you. Each of these children's news stories contains background information and glossaries to keep your learners informed on a range of interesting topics.

They also come with an accompanying Reading Comprehension Pack to promote literacy skills. These packs include a range of time-saving resources, such as: reading comprehension questions, answers, guidance for educators, extension tasks, and sometimes even craft activities.

For more support when using news for kids in your teaching, take a look at our Teacher Guidance, written by experienced teachers. For support with each individual story, refer to the activity plan included in its accompanying reading comprehension pack. This document will include advice on how to make the most of each kids' news article.

Why are kids' news articles beneficial for learning?

There are many benefits to children's newspaper articles. Here are some examples of how reading them aids your child's learning:

Reading age-appropriate news helps kids expand their understanding of the world around them. They'll become more knowledgeable about a variety of current events and affairs from around the globe. This helps them form their own opinions on important topics.

Armed with relevant knowledge from articles for kids, children can feel more confident when it comes to having a voice. They can speak up and join in with conversations happening in their community and around the globe.

Children who read trustworthy news articles for kids are less likely to fall prey to fake news online. If children have a solid understanding of Real News Vs. Fake News, they'll be able to spot it more quickly when they come across it on their own. This is an especially useful skill to promote if your child likes to spend a lot of time browsing online on social media or video sharing sites.

Talking about the news is a great way to improve children's debating skills. Use the discussion prompts and questions included with Twinkl NewsRoom's PowerPoints and resource packs to stimulate healthy discussions among children in your classroom or at home.

Sharing daily news for kids is also a brilliant way to familiarise children with the genre of news. They'll become familiar with key components that make a good article, such as the headline, subheading, images, fact and opinion, and tone of voice. All of our children's newspaper articles consider each of these features carefully.

Articles for kids expose children to new vocabulary and terminology that's not too complex for them to grasp, but still pushes them to learn new things. This is especially beneficial when reading news about their hobbies or subjects they're interested in, such as Science News or Animal News. They'll become one step closer to being experts in the field!

# data[].attributes.attachment_link.title
Daily News for Kids | Twinkl NewsRoom | Kids' News Articles

# data[].attributes.attachment_link.description
Teacher-Made, Classroom-Friendly Daily News Our daily kids' news reports are child-friendly and a perfect way to help your class explore the news with confidence. Each news report even comes with a range of curriculum-friendly teaching resources! Here you'll find all of Twinkl NewsRoom's daily kids' news articles.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Copyright © 2023 All rights reserved. Charity No. 1093858. Registered No. 4336052

The Poetry Archive is a not-for-profit organisation with charitable status.

We use cookies to ensure that we give you the best experience on our website. We use cookies. Accept More info

# data[].attributes.attachment_link.description
Listen to the world's best poetry read out loud. Explore 100s of poems read by the poets themselves. Read along or listen distraction free.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Kotobee reader web application needs to be run through a web server, otherwise, odd behaviour may be experienced.

To resolve and run as intended, you may do one of the following procedures:

Upload all your files to an online server, and access the directory through the browser

Set a local web server, using something like Wampserver and access your directory through this local server

[Advanced] Use the switch --allow-file-access-from-files to run Google Chrome. This may be done as follows:

OS X
open -a 'Google Chrome' --args -allow-file-access-from-files

On other *nix
google-chrome --allow-file-access-from-files

On windows
C:\ ... \Application\chrome.exe --allow-file-access-from-files

# data[].attributes.headline
Rhufeiniaid - Gwleddfa a Chaethwasiaeth 

# data[].attributes.subject
Rhufeiniaid - Gwleddfa a Chaethwasiaeth 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Kotobee reader web application needs to be run through a web server, otherwise, odd behaviour may be experienced.

To resolve and run as intended, you may do one of the following procedures:

Upload all your files to an online server, and access the directory through the browser

Set a local web server, using something like Wampserver and access your directory through this local server

[Advanced] Use the switch --allow-file-access-from-files to run Google Chrome. This may be done as follows:

OS X
open -a 'Google Chrome' --args -allow-file-access-from-files

On other *nix
google-chrome --allow-file-access-from-files

On windows
C:\ ... \Application\chrome.exe --allow-file-access-from-files

# data[].attributes.attachment_link.description
Win prizes, enter polls and have your say on the biggest news stories of the week on First News Live! First News is a newspaper for children age 7-14.

# data[].attributes.attachment_link.description
The home of news and fun facts for kids. Find out what is going on, with stories, pictures and videos. Try a quiz or one of our free games.

# data[].attributes.attachment_link.description
Fy ardal Gwybodaeth am weithgareddau eich ardal chi

# data[].attributes.attachment_link.description
Moose Kid Comics created and edited by Jamie Smart. Editorial Advisors: Chris Garbutt and Andy Davidson. Design advice: Matt Baxter. Website built by Sam Hardacre. All works and characters contained herein are copyright 2015 to their respective artists. This has been a Fumboo Ltd production.