# data[].attributes.headline
Διάλογος ανάμεσα σε δύο γυναίκες

# data[].attributes.subject
Διάλογος ανάμεσα σε δύο γυναίκες

# data[].attributes.body
Εφόσον η Λυγερή ζει, επιστρέφει στενοχωρημένη στο σπίτι της. Στον δρόμο συναντάει μία γυναίκα να κάθεται σε ένα παγκάκι και να κλαίει. Την πλησιάζει και της πιάνει συζήτηση.
-Γιατί κλαις γλυκιά μου; Σε πείραξε κανείς;
-Είχα δύο παιδιά. Ήταν ξεχωριστά αλλά μου τα πήραν, τα πήραν και τα θυσίασαν. Ήταν το μόνο που είχα και τώρα δεν έχω κανένα.Συλλυπητήρια καλή μου, θα σου πω και εγώ τον πόνο μου μήπως και ξεχαστείς. Είχα έναν άντρα, εργάτης. Του ανέθεσαν να χτίσει το γεφύρι της Άρτας. Αυτός για να το χτίσει έπρεπε να με θυσιάσει και χωρίς δισταγμό με ξεγέλασε και με θυσίασε.
-Εκπλήσσομαι που τα προβλήματά σου μοιάζουν τόσο με τα δικά μου. Είναι πολύ άκαρδος ο τρόπος που φέρονται στις γυναίκες τη σημερινή εποχή.
-Έχεις δίκιο. Πρέπει να κάνουμε κάτι να αλλάξει αυτό, να μην περνάνε οι επόμενες γενιές τα ίδια με εμάς.

# data[].attributes.headline
Διαφορετικό τέλος

# data[].attributes.subject
Διαφορετικό τέλος

# data[].attributes.body
Τότε η γυναίκα συνειδητοποιεί τι πάει να κάνει ο άντρας της, ο πρωτομάστορας και φωνάζει: "Σταματήστε! Έχω κάποια πράγματα να πω πρώτα". Τότε ο πρωτομάστορας σταματάει και κάθεται να την ακούσει. Τότε η γυναίκα του λέει: "Δεν το περίμενα αυτό από εσένα. Να θυσιάσεις τη γυναικα σου για αυτό το γεφύρι. Νόμιζα πως με αγαπούσες. Αν είναι να πεθάνω εγώ, θα πεθάνεις κι εσύ, όπως είχαμε υποσχεθεί". Η γυναίκα τραβαάει το σχοινι και ρίχνει τον πρωτομάστορα μαζί της από το γεφύρι. Οι μάστορες και οι μαθητάδες εμειναν με το στόμα ανοιχτό. Στην τελική πέθαναν μαζί, όπως είχαν υποσχεθεί τη μερα του γάμου τους.
Β.Ι.

# data[].attributes.headline
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.subject
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.body
Ο Ντέζιμιρ πήγε να βρει τα δύο αδέλφια που μοιάζουν σαν μία σταγόνα
Ψάχνει, ψάχνει μα δεν τα βρίσκει πουθενά, ρωτάει κατοίκους, ρωτάει ξένους μα τίποτα.
Πάει πίσω στον Βουκάσιν και λέει: "Βασιλιά μου, έψαξα παντού αλλά δεν βρήκα δύο αδέλφια με ονόματα Στόγιαν και Στογιάννα ούτε που να μοιάζουν σαν μία σταγόνα, πουθενά.
Ξαφνικά, εμφανίζεται ξανά η κακιά νεράιδα Βίλα.
"Δεν τα βρίσκεις γιατί δεν υπάρχουν" απαντά η νεράιδα.
"Αφού εσύ μου είπες ότι αυτά τα δύο αδέλφια πρέπει να θυσιαστούν για να στεριώσει το κάστρο μου" είπε νευριασμένος ο βασιλιάς.
"Ήθελα να δω πώς θα αντιδράσεις και αυτό φάνηκε από την πράξη σου. Θα τα ανταλλάξεις με έξι φορτία χρυσάφι ώστε εσύ να έχεις το δικό σου κάστρο. Για την πράξη όμως αυτή που έκανες, να θέλεις να θυσιαστούνε δύο αθώες ζωές, αυτό το κάστρο δε θα στεριώσει ποτέ".
Μ.Γ.

# data[].attributes.headline
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.subject
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.body
Αντί να θυσιάσουν τα δύο αδέλφια, πήγαν κρυφά πίσω από την κακιά νεράιδα και τη σκότωσαν με μαχαίρι. Με τον θάνατό της, λύθηκαν όλα τα μάγια και αποκαλύφθηκε ότι δε χρειαζόταν να θυσιάσουν κάποιον για το κάστρο αλλά να σκοτώσουν τη νεράιδα!
Κ.Μ.

# data[].attributes.headline
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.subject
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.body
Τρεχάτος τότε ο Ντέζιμιρ έφυγε μακριά
αμέσως τη διαταγή αυτή να εκπληρώσει
Ολημερίς τριγύριζε και έψαχνε παντού
τα δύο τα παιδιά όμοια μεταξύ τους
Κι άξαφνα εμφανίστηκαν
ολοζώντανα μπροστά του
πλήρωσε όλα τα χρυσά
του κόσμου να τα πάρει
Τα δε ο βασιλιάς και φώναξε με καμάρι
Μαστόροι εσείς, γρήγορα σας διατάζω
τα παιδιά αυτά να θυσιαστούν
το κάστρο επιτέλους να χτιστεί.
Μ.Β.

# data[].attributes.headline
Σκέψεις του πρωτομάστορα

# data[].attributes.subject
Σκέψεις του πρωτομάστορα

# data[].attributes.body
Το μήνυμα του πουλιού με προβλημάτισε πάρα πολύ και δεν ήξερα τι να αποφασίσω. Βρισκόμουν σε ένα μεγάλο δίλημμα. Από τη μια μεριά ήταν η γυναίκα μου που αγαπούσα πολύ και από την άλλη το χτίσιμο του γεφυριού που θα έκανε εύκολη τη ζωή πολλών ανθρώπων. Αισθανόμουν άδειος αλλά ένιωθα ότι πρέπει να πάρω μια απόφαση αφού το να θυσιαστεί η γυναίκα μου ήταν ο μόνος τρόπος για να στεριώσει το γεφύρι. Ήταν πολύ δύσκολο για μένα να επιλέξω τι είναι πιο σημαντικό μα έπρεπε να το κάνω γρήγορα και γι΄αυτό επέλεξα το χτίσιμο του γεφυριού που θα βοηθήσει τον κόσμο. Το μόνο που με παρηγορεί είναι ότι βοήθησα σε κάτι σημαντικό για την πόλη και τους ανθρώπους.
Μ.Β.

# data[].attributes.headline
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.subject
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.body
Ο Ντέζιμιρ, ο δούλος του Βουκάσιν, ταξιδεύει αρκετούς μήνες και στο τέλος βρίσκει δύο δίδυμα αδέλφια που μοιάζουν σαν σταγόνα και τα ονόματά τους είναι Στόγιαν και Στογιάννα. Τους παραπλανάει τάζοντας τους μεγάλη αμοιβή και χρυσάφι. Μόλις τα δύο αδέλφια φτάνουν στο κάστρο της Σκάδρα και καταλαβαίνουν πως τους εξαπάτησε ο Ντέζιμιρ, ρίχνουν βαριά κατάρα στα παιδιά του Βουκάσιν. Εκείνος θέλοντας να προστατεύσει τα παιδιά του, ελευθερώνει τα δύο αδέλφια, αφού πρώτα του δώσουν κάποιες σταγόνες από το αίμα τους. Με αυτό ραντίζει δύο δίδυμα πρόβατα, τα οποία θυσιάζει στη θέση των δύο αδελφών. Η θυσία πετυχαίνει και το κάστρο αποπερατώνεται.
Α.Ξ.

# data[].attributes.headline
Διαφορετικό τέλος

# data[].attributes.subject
Διαφορετικό τέλος

# data[].attributes.body
Παίρνει και ο πρωτομάστορας και ρίχνει μέγα λίθο. Τότε έρχεται ξανά το πουλί και λέει στον πρωτομάστορα: "Αυτό ήταν μία δοκιμασία για να δω αν θα νοιαστείς για τη γυναίκα σου, γι' αυτό μετά την πράξη σου θα πεθάνεις εσύ στη θέση της. Το πουλί ανέβασε τη γυναίκα, ο πρωτομάστορας θυσιάστηκε και το γεφύρι χτίστηκε με τη βοήθεια της γυναίκας.
Α.Ζ.

# data[].attributes.headline
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.subject
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.body
Τρέχει ο Ντέζιμιρ και μακρυά
πέρα στα ξένα επήγε.
Έψαχνε μήνες δώδεκα
τα δύο αδέλφια να βρει.
Φτάνει και στο χωριό Βλεντίτς
πέρα στους πέρα κάμπους.
Δύο αδελφάκια αντάμωσε να παίζουν
στο ποτάμι, δύο νεραϊδόπαιδα σωστά
σαν δύο σταγόνες όμοια.
Στόγιαν, Στογιάννα τα έλεγαν
και εκπλήρωναν το χρέος.
Τα αρπάζει τότε αμέσως αυτός
τα βάζει στο τσουβάλι.
Μοιριολογούνε τα βουνά
και κλαίνε τα φαράγγια.
Αχ μάνα δύσμοιρη θα κλάψεις
τα μωρά σου
και συ πατέρα τρίσμοιρε
θα χάσεις τα παιδιά σου.
Ο.Σ.

# data[].attributes.headline
Σκέψεις του πρωτομάστορα

# data[].attributes.subject
Σκέψεις του πρωτομάστορα

# data[].attributes.body
Ακόμα φτάνει στα αυτιά μου, σαν εφιάλτης, η φωνή του πουλιού που μου ζητά να σκοτώσω τη γυναίκα μου για να στερεωθεί το γεφύρι. Ένιωθα πως πέθαινα, πως προτιμούσα να θυσιαστώ εγώ στη θέση της. Όμως η εντολή ήταν ξεκάθαρη: η Λυγερή έπρεπε να θυσιαστεί, αλλιώς οι κόποι τόσων ανθρώπων θα πήγαιναν χαμένοι. Και το γεφύρι, που ήταν τόσο πολύτιμο για τις ζωές των ανθρώπων, δε θα γινόταν ποτέ. Έπρεπε να επιλέξω ανάμεσα στη θυσία της αγαπημένης μου και στο κοινό καλό. Δεν είχα άλλη επιλογή, δεν μπορούσα να τους εγκαταλείψω. Δέχτηκα να τη θυσιάσω. Ο πόνος μου από εκείνη τη στιγμη ήταν και είναι αβάσταχτος. Όταν έφτασε, δεν μπορούσα να την αντικρίσω στα μάτια. Και όταν ξεκίνησε το κακό, προσπάθησα να τελειώσω το μαρτύριό της μια ώρα αρχύτερα. Γιατί, θεεέμου, να βρεθώ στη θέση αυτή; Η ζωή μου διαλύθηκε από τότε και δε θα είναι ποτέ ίδια.
Ο.Σ.

# data[].attributes.headline
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.subject
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.body
Τα αδέλφια τα βρήκαν και τα στοιχειώσαν
αλλά το κάστρο της Σκάδρα δε στεριώσαν.
Η νεράιδα τους κορόιδεψε
και ο βασιλιάς λυπημένος είναι
που χάθηκαν δυο αθώες ζωές
για του κάστρου τις γραφές.
Κ.Β.

# data[].attributes.headline
Διάλογος ανάμεσα σε δύο γυναίκες

# data[].attributes.subject
Διάλογος ανάμεσα σε δύο γυναίκες

# data[].attributes.body
Αφού η Λυγερή κατάφερε να σωθεί, επιστρέφει συντετριμμένη στο σπίτι της. Καθώς περπατάει. αντικρίζει μια γυναίκα να κλαίει στα σκαλιά της εκκλησίας. Την πλησιάζει και τη ρωτά:
-Γιατί κλαις καλή μου; Ποιος σε πλήγωσε;
Αυτή με δάκρυα στα μάτια απαντά:
-Μου πήραν τα παιδιά μου. Τα θυσίασαν για να χτιστεί ένα γεφύρι.
-Αδύνατον! Εμένα πήγαν να με θυσιάσουν πριν λίγο.Γι' αυτό είναι τα ρούχα μου σκουριασμένα.
Τότε η Σοφία ξεκινάει να κλαίει ακόμα πιο πολύ και λέει:
-Είναι πολύ άδικο να κλέβουν τη ζωή ενός ανθρώπου για ένα άψυχο αντικείμενο. Όλο και κάποια λύση θα μπορούσα να βρουν.
-Εχεις δίκιο Σοφία. Αυτοί δεν ξέρουν τι θα πει να πονάς χάνοντας τα παιδιά σου ή ακόμα και την ίδια σου τη ζωή.
-Πολύ φοβάμαι ότι αυτό δε θα αλλάξει. Οι άντρες θα κάνουν ό,τι θέλουν, χωρίς να ρωτάν εμάς.
-Μην είσαι απαισιόδοξη. Εγώ πιστεύω πως αυτή η κατάσταση, στην οποία οι γυναίκες είναι κατώτερες, θα σταματήσει.
-Πολύ θα το ήθελα αλλά τι σε κάνει να σκέφτεσαι έτσι;
-Μας ενώνει η δύναμή μας εμάς τις γυναίκες, η αγάπη και η ανάγκη για να επαναστατήσουμε για τα δικαιώματά μας.
Έτσι η Λυγερή κατάφερε να πείσει τη Σοφία πως δεν υπάρχει τίποτα και κανένας που θα μπορέσει να υποτιμήσει τις γυναίκες, εάν επαναστατήσουν. Και έτσι ξεκίνησαν να βρουν ένα σχέδιο για να εκδικηθούν όσους τις αδίκησαν.
Κ.Ζ.

# data[].attributes.headline
Διάλογος ανάμεσα σε δύο γυναίκες. 

# data[].attributes.subject
Διάλογος ανάμεσα σε δύο γυναίκες. 

# data[].attributes.body
-Ποιος είναι εκεί;
-Ονομάζομαι Λυγερή. Εσύ ποια είσαι;
-Εγώ είμαι η Σοφία. Τι γυρεύεις στο κάστρο;
-Είμαι απλώς περαστική. Έφυγα από την Άρτα κυνηγημένη.
-Ποιος σε κυνηγά;
-Ο άντρας μου! Εσύ τι κάνεις εδώ;
-Θρηνώ τα παιδιά μου που θυσιάστηκαν για να χτιστεί το κάστρο!
-Α! Τι σύμπτωση! Κι εγώ έφυγα από το σπίτι μου, στην Άρτα γιατί ο άντρας μου πήγε να με θυσιάσει, επειδή του το είπε ένα πουλί και γλίτωσα στο τσακ!
-Α, κακόμοιρή μου. Τι βλάκας που είναι ο άντρας σου!Εμένα δυστυχώς τα παιδιά μου δε γλίτωσαν από τον χοντρό βασιλιά μας.
-Λυπάμαι πολύ, Σοφία.
-Και προς τα πού πας Λυγερή μου;
-Όπου με βγάλει ο δρόμος, αρκεί να μη με βρει ο άχαρος ο άντρας μου.
-Μπορείς να μείνεις στο κάστρο να έχω λίγη παρέα, γιατί όλοι με έχουν για τρελή εδώ.
-Αυτό θα ήταν υπέροχο Σοφία!
Δ.Μ.

# data[].attributes.headline
Διάλογος ανάμεσα σε δύο γυναίκες

# data[].attributes.subject
Διάλογος ανάμεσα σε δύο γυναίκες

# data[].attributes.body
-Ο βασιλιάς μόλις θυσίασε τα παιδιά μου.
-Αλήθεια; Γιατί;
-Για να χτιστεί μια γέφυρα. Αλλά δεν καταλαβαίνω τον λόγο που πήρε τα παιδιά μου.
-Ασε, κατάλαβα. Και  μένα πήγε να με θυσιάσει ο άντρας μου για το χτίσιμονενός γεφυριού. Αλλά, ευτυχώς σώθηκα.
-Δεν το χωράει ο νους μου. Ξέρω ότι γίνονται τέτοιες θυσίες αλλά γιατί κυρίως σε γυναίκες;
-Αυτό ακριβώς! Λες και έχουμε κάτι πολύτιμο που χρειάζεται η θυσία για να πραγματοποιηθεί.
Α.Κ.

# data[].attributes.headline
Σκέψεις της γυναίκας του πρωτομάστορα

# data[].attributes.subject
Σκέψεις της γυναίκας του πρωτομάστορα

# data[].attributes.body
Όταν έφτασα στο γιοφύρι, κατάλαβα από το βλέμμα του συζύγου μου ότι κάτι είχε συμβεί. Όταν ρώτησα τους μάστορες, μου είπαν ότι έχασε το δαχτυλίδι του μέσα στο νερό. Από τη στιγμή που είδα ότι δεν προσφερόταν κανείς, αποφασισα να βοηθήσω εγώ. Εξάλλου ειναι και ο άντρας μου. Μπορώ να κάνω κι αλλιώς; Με ετοιμάζουν με αλυσίδες και με κατεβάζουν. Μετά από λίγο, που δε βρήκα το δαχτυλίδι, άρχισα να πειράζω την αλυσίδα ώστε να με σηκώσουν. Αυτοί όμως δεν με ανέβαζαν και κατάλαβα τι ακριβώς γινόταν. Αμέσως μετά άρχισαν να με λιθοβολούν. Γιατί να μου το κάνει αυτό ο άντρας μου; Μήπως δε με αγαπούσε αρκετά; Μήπως δεν ήμουν αρκετά καλή μαζί του; Το μόνο που ξέρω είναι ότι τους έριξα μια κατάρα, όσο πάλευα για τη ζωή μου με νύχια και με δόντια.
Α.Κ.

# data[].attributes.headline
Το γεφύρι του Δρίνου

# data[].attributes.subject
Το γεφύρι του Δρίνου

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Ειδήσεις - νέα - Το Βήμα Online

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Κάθε γεφύρι σημαδεύεται ως γνωστόν από το ανθρώπινο πείσμα να ξεπεραστεί το φυσικό εμπόδιο, να έρθουν κοντά οι χωρισμένοι τόποι να ενωθούν οι απομακρυσμένοι άνθρωποι. Το γεφύρι χτίζεται ανέκαθεν για να υποκαταστήσει με αίσθημα ασφάλειας το αίσθημα του φόβου που δημιουργεί το δύσκολο πέρασμα. Το γεφύρι πάνω στον Δρίνο, στον δρόμο που οδηγεί στο Σαράγεβο, στα σύνορα Βοσνίας και Σερβίας, χτίστηκε τον 16 αιώνα στα χρόνια της κραταιάς Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (τότε που το δυτικό της σύνορο περιλάμβανε την Ουγγαρία με πρωτεύουσα την Πέστη) από ένα (πρώην χριστιανό και Βόσνιο την καταγωγή) βεζίρη, τον Μεχμέτ πασά Σόκολι. Αυτό όμως το μεγάλο πέτρινο γεφύρι με τις έντεκα καμάρες φαίνεται πως ήταν μοιραίο να γεφυρώσει κάτι περισσότερο από ένα απλό φυσικό εμπόδιο· το πέρασμα πάνω από τον Δρίνο γεφυρώνει με όση "ασφάλεια" επιτρέπουν οι εκάστοτε καιροί και τα εκάστοτε ήθη τέσσερις θρησκείες και τρεις εθνότητες. Τις θρησκείες και τις εθνότητες που εδώ και τέσσερις αιώνες ορθώνονται ως (τεχνητά ίσως πλην) ανυπέρβλητα εμπόδια στο να ζήσουν ειρηνικά οι λαοί της Σερβίας και της Βοσνίας...

Το βιβλίο του Ιβο Αντριτς (1892 - 1975, Βραβείο Νομπέλ Λογοτεχνίας 1961) καταγράφει με δεινή διαύγεια την κανονικότητα της ζωής σε αυτόν τον πολύπαθο τόπο από τα χρόνια του Σουλεϊμάν Α' (1520 - 1566) ως τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Με φόντο μια πολίχνη στις όχθες του Δρίνου δίπλα στο ομώνυμο γεφύρι, ο Αντριτς απλώς επιτρέπει στην Ιστορία να περιληφθεί στην υπ' αυτόν διήγηση της βαλκάνιας ζωής, αποφεύγοντας επιμελώς να βαρύνει το βιβλίο με ογκώδεις αναφορές σε ιστορικά γεγονότα που εξάλλου δεν αφορούν τη λογοτεχνία.

Η μέθοδός του είναι απλή και αποτελεσματική. Παίρνει ως δεδομένο ότι αυτό που κυριαρχεί σε οποιαδήποτε μακρά περίοδο της Ιστορίας δεν είναι τα συνταρακτικά γεγονότα και οι τυχόν αλλαγές, αλλά οι κανονικότητες. Οι κοινωνικές σταθερές που συμβιώνουν με τις φυσικές κανονικότητες. Η φυσική κανονικότητα της ροής ενός αδιάβατου ποταμού ρυθμίζεται με το γεφύρι που διαμορφώνει πλέον πάνω από το ποτάμι μια κοινωνική κανονικότητα. Γύρω του αναπτύσσεται μια ολόκληρη πόλη, αφού το γεφύρι "είναι το μόνο σταθερό και σίγουρο πέρασμα σε όλο το μέσο και τον άνω ρου του Δρίνου και το απαραίτητο σταυροδρόμι πάνω στο δρόμο που ενώνει τη Βοσνία με τη Σερβία...". Και, έκτοτε, στην πόλη Βίσιεγκραντ, "σε όλες τις ιστορίες που λέγονται για την προσωπική, την οικογενειακή και τη δημόσια ζωή των ανθρώπων σχεδόν πάντα ακούγονται οι λέξεις "πάνω στο γεφύρι"".

Ο Αντριτς όμως δείχνει ξεκάθαρα ότι μέσα στην όποια συμφορά, φυσική ή κοινωνική, σφυρηλατείται στην ενότητά του ένας τόπος, αδιάκριτα από θρησκείες ή άλλες διαφορές· αυτή η ενδιαφέρουσα στάση διαπνέει όλη την αφήγηση: "Ηταν [οι πλημμύρες] ο πιο δυνατός δεσμός ανάμεσα στους ζωντανούς της γενιάς αυτής που σιγά σιγά χανόταν, γιατί τίποτα δεν δένει τους ανθρώπους πιο πολύ απ' όσο η χαρά της επιβίωσης από μια κοινή συμφορά. Κι όλοι αυτοί ένιωθαν γερά δεμένοι με τις κοινές αναμνήσεις της περασμένης δυστυχίας".

Το γεφύρι του Δρίνου ορθώνεται έτσι με την πάροδο των χρόνων (και το ξετύλιγμα του βιβλίου) ως γεφύρι πανεθνικής μνήμης, κοινό μνημείο της ταραγμένης ιστορίας των κατοίκων της Βοσνίας. Από τη συνθήκη του Κάρλοβιτς (1699) με την οποία η Τουρκία αποχώρησε από της κτήσεις της στην Ουγγαρία (κεφ. 5) και το κίνημα ανεξαρτησίας του Καραγεώργη (1804 - 1813, 6ο κεφ.) ως την αυστροουγγρική διοίκηση (1878, 10ο κεφ.), που ετοίμασε την προσάρτηση της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης στην Αυστρία (1908, 17ο κεφ.), ως και τους Βαλκανικούς (1912 - '13, κεφ. 18) και τη δολοφονία του διαδόχου του αυστριακού θρόνου (Ιούνιος 1914, κεφ. 22) το γεφύρι του Δρίνου γίνεται μάρτυρας παντοίων βασάνων, διωγμών, μετοικήσεων, συγκρούσεων και επαναστάσεων που συνόδευαν κάθε αλλαγή της εξουσίας, με την ίδια περιοδικότητα που γίνεται μάρτυρας στα καθημερινά ανά τους αιώνες παιχνίδια των παιδιών και των ερωτευμένων ή στους καβγάδες των γεροντότερων που αναπαύονται στο πεζούλι του.

Σε ποιον πάνε τα Σκόπια; ρωτάει ένας γεροντάκος, τάχα αδιάφορα, το νεαρό που διαβάζει.

Εχουν περάσει πάνω από πενήντα χρόνια από τότε που ο Αντριτς έγραψε το βιβλίο και μόλις πέντε χρόνια από την πρόσφατη κρίση στη Βοσνία. Ο συγγραφέας χάραξε εγκαίρως και προφητικά όπως συχνά συμβαίνει στη λογοτεχνία ένα σαφή, νηφάλιο και συγχρόνως γλαφυρό δρόμο κατανόησης του βαλκανικού προβλήματος. Το βιβλίο (που μεταφράστηκε πρώτη φορά στην Ελλάδα τη δεκαετία του '60 από τον Κωστή Μεραναίο, στις Εκδόσεις Δαρεμά) είναι απαραίτητο για όσους διαθέτουν ιστορική μνήμη, αλλά και για όσους ενδιαφέρονται να διαβάσουν ένα μυθιστόρημα όπου η Ιστορία διακρίνει τους πρωταγωνιστές της στην αφανή ζωή τής καθημερινότητας και όχι στη συνταρακτική των μεγάλων εξαιρέσεων...

Η μετάφραση του Χρήστου Γκουβή (από τα σερβοκροατικά) δεν μπορώ να ξέρω ακριβώς γιατί αλλά καταφέρνει να αποδώσει, με μιαν αρκετά πλούσια στις αποχρώσεις της γλώσσα, τη βαλκάνια ατμόσφαιρα. Αυτό ως κυριότερο προτέρημα. Σε σύγκριση με την παλιότερη δοκιμή του Κωστή Μεραναίου (αγνοώ από ποια γλώσσα μεταφράστηκε) η παρούσα απόδοση είναι σαφώς καθαρότερη αν και η σύγκριση ορισμένες φορές έδειξε μια τάση υπερβολικής "λείανσης" ορισμένων ιδιόμορφων εκφράσεων στη νεότερη εκδοχή. Η παρατήρηση τέλος του μεταφραστή στο τέλος του βιβλίου "ότι ο δύσκολος πυκνός και πολλές φορές συμβολικός λόγος του συγγραφέα [...] τον υποχρεώνει σε αναδιάρθρωση του λόγου κλπ." μάλλον υποψιάζει τον αναγνώστη που δεν θα διακρίνει πουθενά στο βιβλίο ιδιαίτερη πυκνότητα ούτε και ερμητικούς συμβολισμούς. Ωστόσο η συνολικά επιτυχής προσπάθεια του μεταφραστή για το "χρώμα" του βιβλίου βαρύνει πολύ περισσότερο από αυτές τις αυστηρές επιφυλάξεις.

Ο κ. Αρης Μαραγκόπουλος είναι συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, "Αγαπημένο Βρωμοδουβλίνο", Εκδόσεις Κέδρος.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΑΡΗΣ ΜΑΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
Γεφύρι στεναγμών - Ειδήσεις - νέα - Το Βήμα Online

# data[].attributes.attachment_link.description
Γεφύρι στεναγμών Το γεφύρι του Δρίνου ως σύμβολο πανεθνικής μνήμης, κοινό σημείο της ταραγμένης ιστορίας των κατοίκων της Βοσνίας. Το ομότιτλο μυθιστόρημα του Ιβο Αντριτς είναι και σήμερα εξαιρετικά επίκαιρο. ΑΡΗΣ ΜΑΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΣ Κάθε γεφύρι σημαδεύεται ως γνωστόν από το ανθρώπινο πείσμα να ξεπεραστεί το φυσικό εμπόδιο, να έρθουν κοντά οι χωρισμένοι τόποι να ενωθούν οι απομακρυσμένοι άνθρωποι.

# data[].attributes.attachment_link.title
ΓΕΦΥΡΑ ΔΡΙΝΟΥ

# data[].attributes.headline
Το χτίσιμο της Σκάδρα

# data[].attributes.subject
Το χτίσιμο της Σκάδρα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
...ένα σερβικό παράλληλο του "γεφυριού της Άρτας"

ρεις άρχοντες αδέρφια, ο κράλης Βουκάσιν Μρλιάβτσεβιτς, ο βοεβόδας Ούγγλιες, κι ο μικρότερος, ο πρίγκιπας Γκόικο, έχουν αποφασίσεινα οχυρώσουν την πόλη τους, τη φημισμένη Σκάδρα, με γερό, απόρθητο κάστρο. Το θέλουν δίπλα στο βαθύ ποτάμι της Μπογιάνας...

Τρία χρόνια προσπαθούνε, χρησιμοποιώντας τριακόσιους μαστόρους, μα τίποτα, δεν τα καταφέρνουν. Ό,τι χτίζουν, δουλεύοντας ολημερίς, το βράδυ τούς το γκρεμίζει η Βίλα*, μια νεράιδα που κατεβαίνει απ' το βουνό...

Τον τέταρτο χρόνο, πάντα χωρίς αποτέλεσμα, η κακιά Βίλα θα παρουσιαστεί, επιτέλους, στο μεγάλο αδερφό, τον βασιλιά, και θα του τάξει στέριωμα του κάστρου τους με μία όμως προϋπόθεση: να βρουν και να χτίσουν στα θεμέλια δύο μικρά δίδυμα παιδιά που θα τα λένε Στόγιαν και Στογιάννα...

Ο Βουκάσιν, χωρίς δισταγμό, φωνάζει τον πιστό του δούλο Ντέζιμιρ και του αναθέτει τη δύσκολη αποστολή. Τον καλοπιάνει, δίνοντάς του αμάξι με γρήγορα άλογα και μπόλικο χρυσάφι, γιατί πρέπει να τα καταφέρει οπωσδήποτε...

Περνούν τα χρόνια -τρία! Ψάχνει ο Ντέζιμιρ όλο τον κόσμο -μάταιο! Θα γυρίσει στο τέλος στον αφέντη του με χέρια άδεια ...

Πεισμωμένος ο Βουκάσιν, ξαναρίχνεται στη δουλειά με όρεξη περισσότερη. Γιατί ελπίζειτώρα, έχοντας προσλάβει ένα φημισμένο πρωτομάστορα, τον Ράντο, που ποτέ, μα ποτέ του, δεν απέτυχε. Κι όμως...

Το κακό, δυστυχώς, επαναλαμβάνεται! Πάλι τη νύχτα όλα σωριάζονται καταγής. Και πάλι η Βίλα ζητάει, τώρα, όχι μόνο δύσκολα, αλλά τρομερά: να μπει στα θεμέλια -λέει- η γυναίκα ενός των τριών αδερφών· αυτή που, πρώτη, θα ανεβεί το πρωί στο κάστρο φέρνοντας στους μαστόρους φαγητό. Αλλιώς, επιμένει, άδικα τα τρία αδέρφια ξοδεύουνε τα πλούτη τους...

Ο βασιλιάς, σαστισμένος απ' ότι ακούει, θα καλέσει τ' αδέρφια του να αποφασίσουν τούτη τη φορά μαζί. Συμφωνούν να μη μιλήσουν στις γυναίκες τους, να μην τους αποκαλύψουν το τρομερό μυστικό, αλλά να αφήσουν να επιλέξει η τύχη. Όμως, αλίμονο, ο Βουκάσιν κι ο Ούγγλιες δεν θα κρατήσουν το λόγο τους...

Την άλλη μέρα, αν και σειρά της, η βασίλισσα, επειδή ξέρει, θα προσποιηθείτην άρρωστη, ζητώντας απ' τη συννυφάδα της, τη γυναίκα του Ούγγλιες, να ανεβάσειτο φαγητό. Αυτή αρνείται, γιατί επίσης γνωρίζει. Η τρίτη στη σειρά, η γυναίκα τού μικρότερου Μρλιάβτσεβιτς, αγνοεί την παγίδα, αλλά θυμάται το μικρό της γιο που πρέπει να φροντίσει. Η βασίλισσα, πονηρή, την καθησυχάζει...

Έτσι, ανύποπτη, είναι αυτή, η γυναίκα του Γκόικο, που θα ανέβει στο μισοχτισμένο κάστρο με το φαγητό στα χέρια. Εκεί, θα ρωτήσει τον απελπισμένο άντρα της τι συμβαίνει, κι όταν θα ακούσει πως του 'πεσε στην Μπογιάνα το χρυσό του μήλο θα προσπαθήσει να τον παρηγορήσει...

Αλλά η τραγική στιγμή έχει φτάσει. Οι δυο μεγάλοι Μρλιάβτσεβιτς, άπονοι, τη σέρνουν στου Πύργου την πύλη, καλώντας τον Ράντο και τους τριακόσιους μαστόρους του να τη θάψουν ζωντανή. Πάντα αθώα η τραγική γυναίκα, τα θεωρεί όλα τούτα αστείο. Γελάει, ανέμελα, ακόμη κι όταν τα ξύλα και οι πέτρες αρχίζουν να τη σφίγγουν ...

Όταν καταλάβει, όταν ο τοίχος ανεβεί ως τη μέση, έντρομη, αρχίζει τα παρακάλια, πρώτα στα αντραδέρφια της, κι ύστερα στον ίδιο της τον άντρα -τον ικετεύει να ζητήσει χρήματα από τη μητέρα της για να χτίσουν στη θέση της ένα δούλο. Κανένας όμως δεν την ακούει...

Αποκαμωμένη, αποδεχόμενη πια τη μοίρα της, θα στραφεί στον μάστρο-Ράντο για την τελευταία της επιθυμία: να αφήσουν παράθυρα στο ύψος του στήθους και των ματιών της, για να βυζαίνει το μωρό της, να το βλέπει όταν της το φέρνουν και το παίρνουν...

Όλα όσα παράγγειλε -πονετικός ο Ράντο- θα γίνουν. Και για μια βδομάδα, μέχρι να ξεψυχήσει, θα βυζαίνει η άτυχη γυναίκα το μικρό Γιόβο. Αλλά και ύστερα -τι θαύμα!- θα συνεχίσει να πίνει, να τρέφεται, όχι μόνο το δικό της το παιδί, αλλά και τα μωρά όλων των μανάδων που κόπηκε, δεν έφτασε το γάλα τους. Έτσι, λένε, συμβαίνει ακόμα και σήμερα...

ίναι πολλές οι παραλλαγές -παράλληλα "του γιοφυριού της Άρτας"- στη σερβοκροατική γλώσσα, οι καταγραμμένες σε χώρες της πάλαι ποτέ ενιαίας Γιουγκοσλαβίας -Σερβία, Βοσνία κι Ερζεγοβίνη, Κροατία, Μαυροβούνιο. Κύριο χαρακτηριστικό τους, η πολυμορφία -από μέρος σε μέρος διαφοροποιείται όχι μόνο το ύφος, το μέγεθος, η φόρμα, το υπό κατασκευή κτίσμα, αλλά κι αυτή ακόμα η υπόθεση και μάλιστα σημαντικά. Πάντως από το Μαυροβούνιο (Crna Gora), το χωριό Κόλασιν συγκεκριμένα, προέρχεται η παραλλαγή που προκρίνεται ως η πιο αντιπροσωπευτική -εθνική- τουλάχιστον για τους Σέρβους και τους Μαυροβούνιους. Στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, με τους μουσουλμάνους κατά πλειοψηφία κατοίκους, κάτι τέτοιο δεν γίνεται αποδεκτό, ενώ αντιρρήσεις υπάρχουν και μεταξύ των Κροατών. Να σημειωθεί πως στις υπόλοιπες δημοκρατίες της παλιάς Γιουγκοσλαβίας οι καταγραφές έγιναν σε άλλες γλώσσες: στο Κόσσοβο έχουμε αλβανικές, στην περιοχή των Σκοπίων επίσης αλβανικές αλλά και βουλγάρικες. Τέλος, στη Σλοβενία τραγούδια με τέτοιο θέμα, εντοιχισμό γυναίκας, δεν υπάρχουν.

Την παραλλαγή του Κόλασιν που φέρει τον τίτλο Зидањє Сқадра / Zidanje Skadra (το χτίσιμο της Σκάδρα), πρώτος δημοσίευσε, το 1814 στη Βιέννη, ο μεγάλος Σέρβος γλωσσολόγος -και λαογράφος- Vuk Stephanović Karadjić**. Αναφέρεται στην κατασκευήτου κάστρου της Σκάδρα, που βέβαια δεν είναι άλλο από το κάστρο της αλβανικής Σκόδρας. Σίγουρα μια τέτοιου είδους αναφορά, της λεγόμενης μάλιστα εθνικής παραλλαγής των Σέρβων, το λιγότερο παραξενεύει, μα ιστορικά δικαιολογείται. Η περιοχή -της Σκόδρας ή του Σκούταρι- έγινε θέατρο πολύχρονων αγώνων μεταξύ Αλβανών και Σέρβων και παρέμεινε υπό την κατοχή των δεύτερων για αιώνες. Την πρώτη φορά, το 1040, την κατάκτησε και την έκανε πρωτεύουσά του, ο ηγεμόνας Ζέτα Βοϊσλάβ,ενώ τη δεύτερη, το 1184, ο πολύς Στεφάν Νεμάνια.

Η παραλλαγή του Κόλασιν -χωριό λίγα χιλιόμετρα έξω από την Πονγκόριτσα (πρωτεύουσα του Μαυροβουνίου)- αναπτύσσεται σε 242, χωρίς ομοιοκαταληξία, δεκασύλλαβους τροχαϊκούς στίχους. Το σημαντικό είναι πως στα είκοσι επεισόδιά της μπόρεσαν να χωρέσουν όλα εκείνα τα μοτίβα που, διάσπαρτα στις δεκάδες άλλες παραλλαγές, χαρακτηρίζουν, δίνουν ιδιαίτερο χρώμα στην ντόπια μπαλάντα. Και μόνο αυτό, αρκεί για να χαρακτηρισθεί η συγκεκριμένη παραλλαγή εθνική -κυρίως για Σέρβους και Μαυροβούνιους όπως διευκρινίστηκε. Εξ άλλου, πρέπει να τονιστεί -συνιστά σημαντική ιδιομορφία- ακόμη ένα στοιχείο της. Τρία είναι, και εδώ, τα αδέρφια που πασχίζουν να σηκώσουν το φημισμένο κάστρο (κοινό βαλκανικό μοτίβο). Όμως, τώρα, δεν πρόκειται για απλούς μαστόρους, αλλά για τους χρηματοδότες του έργου που, επώνυμοι, ταυτίζονται με πρόσωπα κινούμενα ανάμεσα στον μύθο και την ιστορία. Ο μεγαλύτερος, ο βασιλιάς Βουκάσιν, θεωρείται πατέρας ενός μυθικού για τους Σλάβους -και τους Βούλγαρους- ήρωα, του πολυτραγουδισμένου Μάρκο Κράλιεβιτς, αντίστοιχου του δικού μας Διγενή Ακρίτα! Οι τρεις Μρλιάβτσεβιτς, Βουκάσιν, Ούγγλιες και Γκόικο, λένε πως φονεύτηκαν στη Μαρίκα το 1371.Το τραγούδι πάντα συνοδεύεται από γκούσλε***, ξύλινο μονόχορδο όργανο.

ακιά νεράιδα, πανταχού παρούσα στις σλάβικες δοξασίες και παραδόσεις. Όλοι την θέλουν με ..."όψιν κιτρίνην, σώμα ευκίνητον, ως ο κλάδος ελάτης, και χρυσά πτερά, ελαφρά ως του πουλιού. Οι όφθαλμοί της λάμπουν και αστράπτουν, η δε φωνή της είναι τόσον αρμονική, ώστε, αν κάποτε τύχει ν' ακούσεις να τραγουδεί, δεν δύνασαι πλέον να υποφέρεις ανθρωπίνην φωνήν. Όποιος την βλέπει, καταλαμβάνεται υπό μελαγχολίας και αποθνήσκει. Μόνον ο προσκαλούμενος υπό της ιδίας εις τον χορόν σώζεται και μανθάνει εξ αυτής όλα τα είδη των πραγμάτων, των χρησίμων δια την ζωήν".

Γεννήθηκε το 1787 στο Tr š i ć της Σερβίας. Υπήρξε μεγάλος αναθεωρητής της γλώσσας, απαλλάσσοντάς την από εκκλησιαστικές και ρωσικές επιρροές. Σημαντική ήταν η συμβολή του και στη λαϊκή λογοτεχνία, συλλέγοντας παραδόσεις, παροιμίες και τραγούδια. Τα τελευταία, παραπάνω από 100, λυρικά και επικά, τα συγκέντρωσε σ' έναν ογκώδη τόμο. Πέθανε στη Βιέννη το

Μονόχορδο ξύλινο όργανο, συνοδευτικό των επικών τραγουδιών στη Σερβία, Μαυροβούνιο κλπ. Συχνά φέρει περίτεχνα σκαλίσματα, ιδίως στην κεφαλή του χεριού. Συναντάται επίσης στη Βόρεια Αλβανία με την ονομασία lahuta , αλλά κάποτε και στη Βουλγαρία ως гусла.

ένα σερβικό παράλληλο "του γεφυριού της Άρτας"

Παραλλαγή από το χωριό Colasin του Μαυροβουνίου

Παραγωγή: Αρχείο Γεφυριών Ηπειρώτικων (ΑΓΗ)
Ηχογράφηση-Μαγνητοσκόπηση: Λάμπρος Ευθυμίου (2010)
Μοντάζ-Υπότιτλοι: Σπύρος Μαντάς

απόδοση στα ελληνικά: Σπύρος Μαντάς

Grad gradila tri brata rodjena,

Τρεις αδερφοί μιλήσανε πόλης να φκιάσουν τείχια,

do tri brata tri Mrljavĉevića,

Μρλιάβτσεβιτς είναι στη γενιά, αδέρφια αγαπημένα,

Κράλη Βουκάσιν, βασιλιά, φώναζαν το μεγάλο,

Ούγγλιες τον άλλο ήξεραν, που ΄τανε βοεβόδας,

τον τρίτο, το μικρότερο, Μρλιάβτσεβιτς, λεν, ο Γκόικο·

G rad gradili tri godine dana,

Ολημερίς το χτίζανε, δουλεύοντας τρεις χρόνους,

grad gradili Skadar na Bojani,

της Σκάδρα κάστρο φκιάνανε, στο ρέμα της Μπογιάνας,

tri godine sa trista majstora,

τρεις χρόνους μάστοροι πολλοί, τριακόσιοι, πολεμάνε,

μα αλίμονο στους κόπους τους θεμέλια δε χωράνε,

a kamo li sagraditi grada ;

και πιότερο αλίμονο δεν στήνεται το κάστρο·

sto majstori za dang a sagrade,

όσα τη μέρα χτίζανε με κόπο οι μαστόροι,

to sve vila za noć obaljuje.

τη νύχτα τούς τα γκρέμιζε κακιά νεράιδα, η Βίλα.

Σαν ήρθε χρόνος τέταρτος δουλειά να αρχίσουν πάλι,

Tada viĉe sa planine vila:

νάτη κι η Βίλα απ΄ τα βουνά, νεράιδα που φωνάζει:

"Ne muĉi se, Vukaŝine Kralju,

ne muĉi se i ne harĉi blaga!

κρίμα για όσα προσπαθείς, τους θησαυρούς σου χάνεις!

Ne mo' ŝ, Kraljy, temeji podignuti,

Αλί σε σένα, βασιλιά, θεμέλια δε χωράνε,

a kamo li sagraditi grada,

και πιότερο αλίμονο δεν στήνεται το κάστρο

dok ne nadjeŝ dva sliĉma imena,

αν δεν τους βάλεις να σου βρουν ονόματα δυο όμοια,

dok ne nadjeŝ Stoju i Stojana,

αν δεν διατάξεις να σου 'ρθουν ο Στόγιαν, η Στογιάνα,

a oboje brata i sestricu,

αδέρφι να 'ναι κι αδερφή, να μοιάζουν με σταγόνα,

da zazideŝ kuli u temelja;

να τα στοιχειώσεις, προσταγή, στου πύργου το θεμέλι·

tako ĉe se temelj obdržati,

τότε και μόνο στέκονται τα τείχια σου αιώνια,

i tako ćeŝ sagraditi grada".

τότε και μόνο δυνατό στεργιώνει σου το κάστρο".

Kad to zaĉu Vukaŝine Kralju,

Βουκάσιν μόλις άκουσε της Βίλα τέτοια λόγια,

τον Ντέζιμιρ, το δούλο του, βάζει να του φωνάξουν:

- Άκουσε δούλε μου πιστέ, δούλε μ' αγαπημένε!

Do sad si mi bio vjerna sluga,

Ντέζιμιρ, πάντα έκανες αυτό που σου ζητούσα,

a od sada moje ĉedo drago,

κι από τα σήμερα κι εμπρός λογιάζεσαι παιδί μου·

vataj, sine, konje i intove,

γρήγορα γιε μ' τ' άλογα ζεύξ' τα μπροστά στ' αμάξι,

i ponesi ŝest tovara blaga,

διατάζω 'γω να βάλουνε έξι φορτιά χρυσάφι,

i di, sine, preko b' jela sv' jeta,

τον κόσμο, γιε μ', γύρισε, μακριά στα ξένα φύγε,

te ti traži dva sliĉna imena,

κειπέρα ψάξε να μου βρεις ονόματα δυο όμοια,

traži, sine, Stojiu i Stojana,

το Στόγιαν ψάξε, φέρε μου, το Στόγιαν, τη Στογιάνα,

a oboje brata i sestricu;

αδέρφι να 'ναι κι αδερφή, να μοιάζουν με σταγόνα·

ja li otmi, j l' za blago kupi,

κλέψτα αν δε στα δίνουνε, με λάσπη τύλιξέ τα,

dovedi ih Skadru na Bojanu,

στη Σκάδρα φέρε τα ψηλά, ψηλά μεσ' τη Μπογιάνα,

da zidjemo kuli u temelja,

εκεί να τα στοιχειώσουμε στου πύργου το θεμέλι·

ne bi l' nam se temelj obdržao,

τότε και μόνο στέκονται τα τείχια μας αιώνια,

i ne bi li sagradili grada.

τότε και μόνο δυνατό στεργιώνει μας το κάστρο.

............................................................

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σπύρος Ι. Μαντάς

# data[].attributes.attachment_link.title
Αρχείο Γεφυριών Ηπειρώτικων

# data[].attributes.attachment_link.description
ένα σερβικό παράλληλο του "γεφυριού της Άρτας" ρεις άρχοντες αδέρφια, ο κράλης Βουκάσιν Μρλιάβτσεβιτς, ο βοεβόδας Ούγγλιες, κι ο μικρότερος, ο πρίγκιπας Γκόικο, έχουν αποφασίσεινα οχυρώσουν την πόλη τους, τη φημισμένη Σκάδρα, με γερό, απόρθητο κάστρο. Το θέλουν δίπλα στο βαθύ ποτάμι της Μπογιάνας... Τρία χρόνια προσπαθούνε, χρησιμοποιώντας τριακόσιους μαστόρους, μα τίποτα, δεν τα καταφέρνουν.

# data[].attributes.headline
Το χτίσιμο της Σκάδρα

# data[].attributes.subject
Το χτίσιμο της Σκάδρα

# data[].attributes.headline
Το γεφύρι της Άρτας

# data[].attributes.subject
Το γεφύρι της Άρτας

# data[].attributes.headline
Το δημοτικό τραγούδι

# data[].attributes.subject
Το δημοτικό τραγούδι

# data[].attributes.attachment_link.title
Του γιοφυριού της Άρτας

# data[].attributes.headline
Το δημοτικό τραγούδι

# data[].attributes.subject
Το δημοτικό τραγούδι

# data[].attributes.body
Σαράντα πέντε μάστοροι κι εξήντα μαθητάδες
γιοφύρι-ν-εθεμέλιωναν στης Άρτας το ποτάμι.
Oλημερίς το χτίζανε, το βράδυ εγκρεμιζόταν.
Μοιριολογούν οι μάστοροι και κλαιν οι μαθητάδες:
«Αλίμονο στους κόπους μας, κρίμα στις δούλεψές μας,
ολημερίς να χτίζουμε, το βράδυ να γκρεμιέται!»
Πουλάκι εδιάβη κι έκατσε αντίκρυ στο ποτάμι,
δεν εκελάηδε σαν πουλί, μηδέ σα χελιδόνι,
παρά εκελάηδε κι έλεγε, ανθρωπινή λαλίτσα:
«Α δε στοιχειώσετε άνθρωπο, γιοφύρι δε στεριώνει·
και μη στοιχειώσετε ορφανό, μη ξένο, μη διαβάτη,
παρά του πρωτομάστορα την όμορφη γυναίκα,
πόρχεται αργά τ' αποταχύ και πάρωρα το γιόμα».

Τ' άκουσ' ο πρωτομάστορας και του θανάτου πέφτει.
Πιάνει, μηνάει της λυγερής με το πουλί τ' αηδόνι:
Αργά ντυθεί, αργά αλλαχτεί, αργά να πάει το γιόμα,
αργά να πάει και να διαβεί της Άρτας το γιοφύρι.
Και το πουλί παράκουσε κι αλλιώς επήγε κι είπε:
«Γοργά ντύσου, γοργά άλλαξε, γοργά να πας το γιόμα,
γοργά να πας και να διαβείς της Άρτας το γιοφύρι».

Να τηνε κι εξανάφανεν από την άσπρη στράτα.
Την είδ' ο πρωτομάστορας, ραγίζεται η καρδιά του.
Από μακριά τους χαιρετά κι από κοντά τους λέει:
«Γεια σας, χαρά σας, μάστοροι και σεις οι μαθητάδες,
μα τι έχει ο πρωτομάστορας κι είναι βαργωμισμένος;
– Το δαχτυλίδι τόπεσε στην πρώτη την καμάρα,
και ποιος να μπει και ποιος να βγει το δαχτυλίδι νά 'βρει;
– Μάστορα, μην πικραίνεσαι κι εγώ να πά' σ' το φέρω,
εγώ να μπω, κι εγώ να βγω, το δαχτυλίδι νά βρω».

Μηδέ καλά κατέβηκε, μηδέ στη μέση επήγε·
«Τράβα, καλέ μ', τον άλυσο, τράβα την αλυσίδα,
τι όλον τον κόσμο ανάγειρα και τίποτες δεν ήβρα».
Ένας πιχάει με το μυστρί, κι άλλος με τον ασβέστη,
παίρνει κι ο πρωτομάστορας και ρίχνει μέγα λίθο.

«Αλίμονο στη μοίρα μας, κρίμα στο ριζικό μας!
Τρεις αδερφάδες είμαστε, κι οι τρεις κακογραμμένες,
η μια 'χτισε το Δούναβη, κι η άλλη τον Αφράτη,
κι εγώ η πλιο στερνότερη της Άρτας το γιοφύρι.
Ως τρέμει το καρυόφυλλο, να τρέμει το γιοφύρι,
κι ως πέφτουν τα δεντρόφυλλα, να πέφτουν οι διαβάτες.

– Κόρη, το λόγον άλλαξε κι άλλη κατάρα δώσε,
πόχεις μονάκριβο αδερφό, μη λάχει και περάσει».
Κι αυτή το λόγον άλλαξε κι άλλη κατάρα δίνει.
«Αν τρέμουν τ' άγρια βουνά, να τρέμει το γιοφύρι,
κι αν πέφτουν τ' άγρια πουλιά, να πέφτουν οι διαβάτες,
τι έχω αδερφό στην ξενιτιά, μη λάχει και περάσει».

Ν. Γ. Πολίτη, Εκλογαί από τα τραγούδια
του ελληνικού λαού

# data[].attributes.headline
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.subject
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.body
Τον Στόγιαν βρήκε ο βασιλιάς μαζί με τη Στογιάννα
Τους έφερε στο κάστρο για να τους θυσιάσει.
Πήγε όμως η νεράιδα στο κάστρο
Τα θύματα να ελέγξει.
Βλέπει όμως τον Στόγιαν
Και η καρδιά της αρχίζει να χτυπά.
Ερωτεύτηκε η νεράιδα τον Στόγιαν
Και τον προσκαλεί να ζήσουν ευτυχισμένοι
Στο κάστρο που τελικά χτίστηκε
Με τη βοήθεια της νεράιδας.
Έζησαν ευτυχισμένοι με τα παιδιά τους στο κάστρο
Και με τη Στογιάννα νονά.
Δ.Μ.

# data[].attributes.headline
Διάλογος ανάμεσα σε δύο γυναίκες

# data[].attributes.subject
Διάλογος ανάμεσα σε δύο γυναίκες

# data[].attributes.body
-Συγγνώμη αλλά με όλο το θάρρος, μπορώ να σας ρωτήσω τι σας συμβαίνει;

-Τίποτα δεν έχω, άφησε με στην ησυχία μου.

- Μα πώς; Φαίνεται ότι έχετε κρυφά βάσανα. Εμένα με λένε Λυγερή, μπορείς να με εμπιστευτείς.

-Όλοι στην πόλη με θεωρούν τρελή αλλά ξέρω πως δεν είμαι. Μου πήραν τα παιδιά, τα μονάκριβά μου. Τα στοίχειωσαν για να χτιστεί το γεφύρι στον Δρίνο, μα και σε σένα γιατί στα λέω, άλλωστε είμαι σίγουρη ότι δε θα με καταλάβεις…

-Όχι, σε καταλαβαίνω και απόλυτα μάλιστα…

-Δεν μπορείς να καταλάβεις, δεν ξέρεις πώς είναι να σε εξαπατούν τόσοι άνθρωποι και να θυσιάζουν τα παιδιά σου για να χτιστεί ένα έργο και έπειτα να σε κοροϊδεύουν και να σε λένε τρελή μόνο και μόνο επειδή σε θεωρούν κατώτερη.

-Μόλις γλίτωσα κι εγώ από το δικό μου στοίχειωμα. Ο άντρας μου ήταν έτοιμος να με θυσιάσει για να χτιστεί το περίφημο γιοφύρι της Άρτας που ολημερίς χτίζεται και το βράδυ γκρεμίζεται. Οπότε, ναι, γνωρίζω πολύ καλά πώς αισθάνεσαι. Είναι άδικο και τραγικό να μας αντιμετωπίζουν έτσι και να μας εξευτελίζουν, επειδή αυτοί είναι άντρες και εμείς γυναίκες!

Μ.Κ.

# data[].attributes.headline
Σκέψεις της γυναίκας του πρωτομάστορα

# data[].attributes.subject
Σκέψεις της γυναίκας του πρωτομάστορα

# data[].attributes.body
Αισθάνομαι προδομένη. Το έχει πάρει απόφαση, είμαι σίγουρη. Θα με θυσιάσει για να χτιστεί το γιοφύρι, για το κοινό καλό. Δεν πίστευα ποτέ πως θα ερχόταν η στιγμή που ο σύζυγός μου θα βρισκόταν σε δίλημμα να χτιστεί ένα γεφύρι ή να ζήσω εγώ, η μονάκριβή του γυναίκα και θα επέλεγε τη θεμελίωση της γέφυρας. Υποτίθεται ότι, όταν δύο άνθρωποι ενώνονται με τα ιερά δεσμά του γάμου, υπόσχονται αιώνια αγάπη και ο σύζυγός μου καταπατά  αυτόν τον όρκο και με σκοτώνει για να πραγματοποιηθεί ο έργο. Έχω νευριάσει, έχω στενοχωρηθεί, πρέπει να ξεσπάσω. Είναι απαίσιος άνθρωπος. Δεν μπορώ να διανοηθώ πως δεν είχα αντιληφθεί το ποιόν του ανθρώπου που είχα στο πλάι μου τόσο καιρό. Να μη σώσει να χτιστεί το γεφύρι ποτέ και εύχομαι ο άντρας μου να βυθιστεί σε παντοτινή δυστυχία και να έχει συνέχεια τύψεις για το κακό που πρόκειται να διαπράξει.

Μ.Κ.

# data[].attributes.headline
Διάλογος ανάμεσα σε δύο γυναίκες

# data[].attributes.subject
Διάλογος ανάμεσα σε δύο γυναίκες

# data[].attributes.body
Η λυγερή χαρούμενη και ανακουφισμένη που γλίτωσε τη ζωή της, πλησιάζει τη Σοφία και καθώς τη βλέπει να κλαίει, την αγκαλιάζει από τους ώμους και της λέει:

-Μου ψιθύρισαν τα νερά την ιστορία σου. Όπως και εσένα σε γέλασε και σε άφησε έγκυο ένας άτιμος, έτσι και εμένα με γέλασε ο άντρας μου που τον είχα πάνω από όλα. Και ό,τι μου ζητούσε, θεωρούσα καθήκον μου να το κάνω.

-Τι εννοείς; Σου πήραν και σένα τα παιδιά σου;

-Παιδιά δεν πρόλαβα να αποκτήσω. Ήμουν χαρούμενη που πίστευα πως θα τον βοηθούσα να βρει το δαχτυλίδι που έλεγε ότι είχε χάσει στις κολώνες, αλλά με κορόιδεψε. Ήθελαν να με στοιχειώσουν. Θαρρείς και είχε περισσότερη αξία από τη γυναίκα του ένα γεφύρι.

-Εμένα μου άρπαξαν τα παιδιά, δίχως να ακούσουν κανέναν από τους θρήνους και τις κατάρες μου. Έχτισαν τα παιδιά μου στις κολώνες. Πού θα βρούμε το δίκιο μας; Ποιος μας λογάριασε ποτέ εμάς;
Δ.Σ.

# data[].attributes.headline
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.subject
Το δικό μας τέλος

# data[].attributes.body
Και τα βρήκαν τα πανομοιότυπα τα αδέρφια
Μα σύννεφο εκατέβη από τον γαλάζιο ουρανό
Και εφάνηκε νεράιδα Μίλλυ στο όνομα
Και έσωσε τα δίδυμα από τον βίαιο χαμό
Βάζοντας τη μοχθηρή νεράιδα Βίλα στη θέση της.
Δ.Σ και Μ.Κ.

# data[].attributes.headline
Διαφορετικό τέλος

# data[].attributes.subject
Διαφορετικό τέλος

# data[].attributes.body
Μα στη στιγμή και στο λεπτό
Πριν πέσουνε οι λίθοι
Εφάνη μέγα σύννεφο πάνω από το ποτάμι
Με αστραπή και κεραυνό
Και με θυμό γεμάτο
Και κει που η κόρη έστεκε και
Πρόσμενε τη μοίρα
Αστροπελέκι έπεσε και στη στιγμή εχάθη
Γέρνει ο πρωτομάστορας πάνω από το γιοφύρι
Και μέγα θαύμα αντίκρισε
Να γίνεται μπροστά του.
Στη θέση της βαριόμοιρης
Ως πρώτα γυναικός του
Περιστεράκι εκούρνιαζε
Λευκό ωσάν το χιόνι.
Και λίγο πριν το έβρουνε
Οι λίθοι που ριχνόνταν, πέταξε
Και έφυγε μακριά και εσώθη
από το κρίμα.
Μόνο, μια άκρη του φτερού
Το πρόφτασαν οι πέτρες και μια
Σταγόνα χύθηκε απ’ το άλικο το αίμα
Σημάδι πως θα στέριωνε για πάντα το γεφύρι
Χαρήκανε οι μάστοροι, γελούν
Οι μαθητάδες. Κλαίει ο πρωτομάστορας
Που έπεσε στο σφάλμα και έχασε τη γυναίκα του
Από δικό του χέρι.
Όσο για την πεντάμορφη,
Ξύπνησε μοναχή της σε ξένη γη
Και με καινούριο άντρα.
Δ.Σ.