# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In 2008 werden reeds 26 groenten en fruitsoorten vrijgesteld van deze normen. De overblijvende 10 soorten maken echter 75 procent uit van de geldwaarde van de fruit- en groenteverkoop. De normen voor deze laatste 10 soorten afschaffen zou dus een enorme overwinning betekenen voor onze Belgische boeren.

Daarnaast houden retailers er zelf kwaliteitseisen op na, die vaak zelfs strenger zijn dan de Europese. De aanpassing van wettelijke belemmeringen zijn dus niet voldoende zolang er private kwaliteitseisen bestaan. Deze kunnen plaats maken voor lossere richtlijnen die de natuurlijke loop van voedselproductie respecteren. Geen standaarden op basis van grootte, kleur en vorm, maar bijvoorbeeld op basis van intactheid, gezondheid en afwezigheid van plagen. Komt er een supermarkt die de strenge cosmetische standaarden overboord gooit? Wij geloven alvast dat dat initiatief op een enorme sympathie van de consument zou kunnen rekenen.

De velden vol perfect eetbare tomaten en paprika's die vorig jaar op velden werden gedumpt staan nog op ons netvlies gebrand. Het is momenteel echter zeer moeilijk in te schatten om hoeveel voedsel het precies gaat. Nochtans kunnen we alleen door te meten weten waar het werk zit en of onze inspanningen impactvol zijn. Transparantie vanuit alle schakels van de voedselketen via consistente rapporteringen is dus noodzakelijk.

De peren- en appelteelt is bij ons ontwikkeld, dus men heeft vroeger al heel veel mogelijkheden bedacht om met overschotten aan de slag te gaan. Het is nu een kwestie om deze te herontdekken. Perensap of -moes, calvados, siroop, taart, cider, ... zijn allemaal lekkere manieren om minderwaardig fruit te valoriseren. Elk jaar reikt FoodWIN een Food Waste Award uit aan een voedingsbedrijf dat creatief innoveert met voedselsurplus. Zo maakt bijvoorbeeld Stokerij Vanderlinden, een finalist van de Food Waste Awards 2019, geestrijke dranken van minderwaardig fruit.

Wanneer in de zomer van 2016 een plots Russische embargo op Belgische appels en peren de Belgische fruitteelt deed daveren, voegde FoodWIN zelf de daad bij het woord met Juice For Change. We schoten in actie en, redden zo 7 ton appels en persten 4500 liter sap.

Maar ook wij moeten niet bij de pakken blijven zitten. De Retail sector werpt vaak op dat de consument te kieskeurig is, en zogenaamd "graait" naar de grootste, meest perfecte producten. Het is aan ons om te bewijzen dat we ook een kleiner peertje lusten, of eentje met een deuk en een krom hoofd.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe kunnen we het weggooien van peren vermijden?

# data[].attributes.attachment_link.description
In 2008 werden reeds 26 groenten en fruitsoorten vrijgesteld van deze normen. De overblijvende 10 soorten maken echter 75 procent uit van de geldwaarde van de fruit- en groenteverkoop. De normen voor deze laatste 10 soorten afschaffen zou dus een enorme overwinning betekenen voor onze Belgische boeren.

# data[].attributes.body
Ik zie weer wat vordering. Fijn! Feedback onder het item!

# data[].attributes.body
Je hebt een knappe inhaalbeweging gemaakt, Anaïs! Alle ingrediënten liggen er om er iets moois van te maken. Originele, maar zeer relevante invalshoek die je met voldoende info stoft!

# data[].attributes.body
Gisteren was er op radio 1 nog een hele uitzending over voedselverspilling. Je vindt dat mogelijk als podcast terug op hun website.

# data[].attributes.attachment_link.title
Here's One Easy Way To Tackle Climate Change You May Not Know About

# data[].attributes.attachment_link.description
Reducing how much food you waste is the low hanging fruit of our climate change problem. Unlike other solutions it is easy, cheap and clean.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ieder jaar gaat wereldwijd 1,3 miljard ton voedsel verloren. In het Zuiden hangt voedselverlies vooral samen met armoede en ongelijkheid en ondermijnt het de inkomens en voedselzekerheid van boeren. Tegelijk is het voor 11.11.11 duidelijk dat het Noorden een grote verantwoordelijkheid draagt voor de verspilling. Om het probleem ten gronde aan te pakken, schuift 11.11.11 vier eisen voor politici naar voren.

1. Meer transparantie en duidelijkheid
Er is nog veel onduidelijkheid over hoeveel voedsel in elke schakel van de voedselketen verspild wordt en wie daarvoor verantwoordelijk is. De voedselverspilling moet duidelijk in kaart gebracht worden. Pas dan kan ze efficiënt aangepakt worden.

2. Duidelijke afspraken maken en doen naleven
Om voedselverspilling aan te pakken moeten er duidelijke afspraken gemaakt worden met de betrokken spelers uit de voedselketen. De overheid moet erop toezien dat die ook nageleefd worden.

3. Oneerlijke handelspraktijken stoppen
Voedselproducenten krijgen vaak af te rekenen met plots verlaagde prijzen en afzeggingen van bestellingen. Daardoor verdienen ze minder en blijven ze met hun producten zitten. Bindende gedragscodes moeten deze oneerlijke handelspraktijken, die tot verspilling leiden, aan banden leggen.

4. Geen voedsel weggooien omwille van het uitzicht
Jaarlijks wordt heel wat voedsel weggegooid omdat het niet mooi is. Door strakke normen voor het uitzicht van verse groenten en fruit, belandt perfect eetbaar voedsel in de vuilbak. Deze 'cosmetische' voorschriften moeten afgeschaft worden.

Meer over onze eisen en over het thema van onze campagne vind je in het dossier: Campagne Recht op Voedsel - Voedselverspilling.

Stand van zaken campagne 2013
Gok niet met voedsel
Vorig jaar, in het eerste luik van onze voedselcampagne, zoomden we in op de oorzaken van honger. We trokken met deze vier eisen naar onze politici: gok niet met voedsel, geen voedsel in de tank, stop land- en waterroof en een duurzaam klimaatbeleid. Ook dit jaar blijven we die eisen verder opvolgen. Wat werd er intussen gerealiseerd?

Geen voedsel in de tank

Met een stevig dossier zette 11.11.11 zowel druk op het Belgische en Europese beleid als op de banken om voedselspeculatie aan banden te leggen.

Met succes: de bank Belfius kondigde aan het grondstoffenfonds uit zijn aanbod te schrappen. Ook de bank KBC zet belangrijke stappen in deze richting.

Er kwam een nieuwe Europese richtlijn die schadelijke voedselspeculatie zal aanpakken. 11.11.11 lobbyde mee voor een goede uitkomst bij de stemming ervan.

De eisen over voedselspeculatie werden in de aanloop naar de verkiezingen opgenomen in het verkiezingsmemorandum van 11.11.11. Ook na de verkiezingen blijft 11.11.11 het dossier opvolgen en deze eisen publiekelijk herhalen.

Een duurzaam klimaatbeleid

Samen met andere organisaties ondernam 11.11.11 acties om het beleid rond biobrandstoffen te beïnvloeden.

Door lobbywerk van 11.11.11 verwierp België een slecht Europees voorstel dat het aandeel conventionele biobrandstoffen (brandstoffen afgeleid van voedselgewassen) wilde verhogen.

11.11.11 bracht samen met een aantal andere organisaties twee pittige dossiers uit: één rapport dat kijkt naar de Belgische verantwoordelijkheid in de wereldwijde landroof, een ander over de rol van de Belgische banken bij landroof. Daarmee voerde 11.11.11 de druk op de regering en banken op om iets te doen aan de problematiek.

11.11.11 werkte in het Vlaamse en federale parlement met succes mee aan nieuwe resoluties over land- en waterroof.

11.11.11 bracht eind 2013, tijdens de klimaattop in Warschau, een scherp dossier uit over de Belgische en Vlaamse aankoop van 'schone' lucht;

Het zette daarmee de problematiek van de aankoop van emissierechten op de politieke agenda;

In 2014 werkte 11.11.11 hierop verder met een parlementaire gedachtewisseling met de bevoegde minister, workshops, briefingpapers en lobbywerk.

België gaf daarop een positief politiek signaal door de belofte om 3,25 miljoen euro bij te dragen aan het adaptatiefonds, een fonds speciaal ontworpen om de gevolgen van klimaatopwarming aan te pakken in ontwikkelingslanden. Het bedrag komt nog niet in de buurt van wat nodig is, maar het is wel een eerste stap naar verdere discussie over internationale klimaatfinanciering binnen België.

Meer over de campagne 2013: Ik kook van woede

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
koepel van de vlaamse noord-zuidbeweging

# data[].attributes.attachment_link.title
Onze eisen om voedselverspilling tegen te gaan

# data[].attributes.attachment_link.description
Ieder jaar gaat wereldwijd 1,3 miljard ton voedsel verloren. In het Zuiden hangt voedselverlies vooral samen met armoede en ongelijkheid en ondermijnt het de inkomens en voedselzekerheid van boeren. Tegelijk is het voor 11.11.11 duidelijk dat het Noorden een grote verantwoordelijkheid draagt voor de verspilling.

# data[].attributes.body
- voedselverspilling fabriek/ veld
- voedselverspilling thuis/ restaurant
- productie vlees --> klimaat --> nadelen soja als alternatief
- oplossingen: keurmerk vis, seizoensgroenten, kromkommer, vega 1 à 2 keer per week, app, verschil tenminste houdbaar tot en te gebruiken tot.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De app Too Good To Go, die in februari gelanceerd werd, heeft de kaap van 100.000 geredde maaltijden overschreden. Tegen een zacht prijsje kunnen de gebruikers bij een restaurant een maaltijd afhalen die anders in de vuilnisbak belandt. Goed voor de portefeuille en het milieu dus.

Wereldwijd wordt maar liefst een derde van al het geproduceerde eten niet geconsumeerd. Dat is 1.3 miljard ton per jaar. "Wanneer we in België rekening houden met de gehele keten van productie tot consumptie, verspillen we gemiddeld 345 kilogram voedsel per persoon", klinkt het bij Too Good To Go. En laat dat net zijn waar de app op inspeelt.

Wie de app installeert, kan in zijn buurt zien welke restaurants, snackbars, supermarkten of bakkerijen porties op overschot hebben. Die kan je dan via een simpele druk op de knop bestellen en er rond sluitingstijd omgaan tegen een lagere prijs en met een eigen bakje mee.

De app telt ondertussen 20.000 frequente gebruikers, 180.000 geregistreerde gebruikers en meer dan 1.000 partners die maaltijden aanbieden. Sinds de opstart werden zo in ons land al 100.000 maaltijden gered.

# data[].attributes.attachment_link.title
App tegen voedselverspilling heeft al 100.000 maaltijden van vuilnisbak gered

# data[].attributes.attachment_link.description
De app Too Good To Go, die in februari gelanceerd werd, heeft de kaap van 100.000 geredde maaltijden overschreden. Tegen een zacht prijsje kunnen de gebruikers bij een restaurant een maaltijd afhalen die anders in de vuilnisbak belandt. Goed voor de portefeuille en het milieu dus.

# data[].attributes.attachment_link.description
Our food is controlled by corporations that prioritise profit over protecting the environment or feeding people healthy food. This is having devastating consequences, which we urgently need to address. Find out the ways we are taking action.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wij maken sinds 2014 samen met de Krommunity soep van kromme groente. Vier jaar [...] -PERSBERICHT- Amsterdam 19 september 2018 - Om aandacht te vragen voor de verspilling van kromme [...] De afgelopen maanden hebben wij hard gewerkt aan een spiksplinternieuw product. Wij zijn op [...] Privacy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'Dit zijn gebakken aubergines, gepaneerd met Spaanse kruiden. Daarnaast staat een Marokkaanse schotel met pompoen, pruimen en amandelen. Verder hebben we in dit schaaltje mangochutney, avocadosalade en tot slot zelfgemaakte baba anouch. Wil je een wijntje?' Robin (33) verdwijnt even in de keuken van zijn appartement in de Amsterdamse wijk Bos en Lommer en komt terug met twee glazen. 'Proost!'

Het is moeilijk voor te stellen, maar twee uur geleden lagen alle ingrediënten van deze overvloedige maaltijd in de afvalbak. Gedegradeerde aubergines en doorgedraaide mango's zijn door Robin van hun treurige lot gered en verheven tot een voedzaam gerecht. 'Waarom zou je voor voedsel betalen als het letterlijk op straat ligt?' zegt hij en neemt nog een hap van het ex-afval.

Robin - lang van stuk en altijd glimlachend - is een doorgewinterde dumpster diver. Al vijf jaar filtert hij eetbaar voedsel uit de afvalbakken van Amsterdam. Dit doet hij niet omdat hij het zich niet kan veroorloven om met een winkelmandje langs de schappen te gaan, maar omdat hij hiermee de misstanden in onze voedselcultuur wil aankaarten. Hij leeft van de verspilling van supermarkten, winkels en markten.

Gratis eten klinkt aanlokkelijk. Toch zullen weinig mensen de gewoonte van Robin willen volgen om dagelijks in afvalbakken te graaien. Maar dat we met gemak kunnen leven van weggegooid voedsel als we zouden willen, geeft aan dat er iets goed mis is met ons voedselsysteem. Het is verspillend en inefficiënt. De 4700 Nederlandse supermarkten gooien jaarlijks voor driehonderd tot vierhonderd miljoen euro aan voedsel weg. En dat is nog maar het topje van de afvalberg. Consumenten zijn veruit de grootste verspillers. Zij gooien per jaar voor twee tot 2,4 miljard euro aan eten weg.

Al die verspilling resulteert jaarlijks in een gigantische afvalberg. Denk aan het gewicht van twee miljoen olifanten. Of twintigduizend afgeladen Boeings 747. Dan kom je op zo'n negen miljard kilo. Het getal is zo groot dat het even weinig zegt als negen miljoen ton. Laten we het erop houden dat Nederland jaarlijks duizelingwekkend veel voedsel weggooit. Een groot deel vindt een doorstart als bijvoorbeeld diervoeding, een paar containers rijden richting composthoop, maar drie miljard kilo komt terecht in de verbrandingsoven.

'Voedselverspilling is gelukkig een prettig probleem voor overheid en bedrijven, want investeren in duurzaamheid loont en minder verspilling levert direct geld op', zegt Toine Timmermans, programmamanager bij Food Biobased Research van Wageningen UR. Timmermans doet al ruim tien jaar onderzoek naar manieren om voedselverspilling tegen te gaan. 'Niet alleen kleine ondernemers zien het, ook de topmanagers van grote bedrijven. Het is lastig te onderzoeken met hoeveel de voedselverspilling de afgelopen jaren is afgenomen, maar het staat veel meer op de agenda van bedrijven. De supermarkten bijvoorbeeld gooien gemiddeld anderhalf procent van de omzet weg, tien jaar geleden was dat drie procent of meer.'

De rotte kant van ons voedselsysteem begint door te dringen, maar de eindstreep is nog lang niet in zicht. De overheid wil dat consumenten en bedrijven in 2015 de verspilling met twintig procent hebben verminderd ten opzichte van 2009. Een mooi streven, maar de bemoeienis beperkt zich tot onderzoeksprogramma's en bewustwordingscampagnes. Zelfredzaamheid is het toverwoord.

Timmermans denkt dat het lastig wordt voor de overheid om zo haar doel te halen. 'De overheid heeft voedselverspilling enkele jaren geleden stevig op de agenda gezet en verwacht nu dat het initiatief door het bedrijfsleven wordt overgenomen. Dit hoeft helemaal niet slecht te zijn, maar er zijn te veel issues waarin een aanjaagrol van de overheid cruciaal is. Ze heeft zich te vroeg teruggetrokken.' Drie thema's waarin de overheid volgens Timmermans steken laat vallen: het samenbrengen van partijen, innovatie en wet- en regelgeving.

Er is geen overeenstemming tussen bedrijven over wat voedselverspilling precies is. De verspilling van een supermarkt is anders dan van een boer. Zo zijn niet alle onverkochte producten van een supermarkt verspild. Een klein deel gaat bijvoorbeeld naar de voedselbank. En veel voedsel waar de boer mee blijft zitten, wordt verwerkt tot diervoeding. Is dat dan ook verspilling? Timmermans: 'De overheid moet de definitie vooral niet zelf gaan verzinnen, maar ze moet er wel voor zorgen dat bedrijven, onderzoekers, maatschappelijke organisaties en politici aan tafel gaan. Er komen alleen goede oplossingen als alle partijen in de voedselketen aan elkaar uitleggen wat ze tegen verspilling doen. Vervolgens moeten ze samen een nieuwe doelstelling formuleren. Het is leuk dat de overheid een streven heeft, maar daar heb je niets aan als er geen overkoepelend plan is. Het bedrijfsleven gaat dit niet organiseren, want het heeft daar geen belang bij.'

Het verduurzamen van een bedrijf is deels een technisch verhaal. De vaak noodzakelijke innovatie is duur. De grote bedrijven kunnen dit ophoesten, maar voor het mkb ligt het anders. De kleineren kunnen niet zomaar tonnen investeren in hun bedrijf om te verduurzamen. Het overheidsbeleid is erop gericht dat bedrijven steun kunnen krijgen, maar dan moeten ze zelf met een initiatief komen. Dan nog is het niet zeker dat er geld voor is.

Niet alleen voor definiëring van het probleem en innovatie is de overheid nog nodig, vindt Timmermans: 'Er is weinig discussie over mogelijk dat de wet- en regelgeving aangepast moet worden om verspilling tegen te gaan.' De meest in het oog springende discussie gaat over de tenminste-houdbaar-tot-datum, de tht-datum. 'Die kan beter worden geformuleerd en gecommuniceerd. De meeste mensen weten niet dat na het verstrijken van de tht-datum het product nog goed eetbaar is. Alleen de kwaliteit wordt niet meer door de fabrikant gegarandeerd. De houdbaarheidsdatum wordt vaak verward met de vermelding "te gebruiken tot" die op zeer bederflijke producten staat.'

Dat overheid en bedrijfsleven beide een steentje moeten bijdragen om verspilling tegen te gaan, staat buiten kijf, maar de grootste verspiller, de consument, blijft buiten schot in de discussie. En dat terwijl hij verantwoordelijk is voor bijna de helft van de totale afvalhoop. Wat gaat er mis? Verkeerd inkoop- en kookbeleid is een oorzaak: we kopen rond de twintig procent te veel in de supermarkt en koken vervolgens dertig procent te veel ten opzichte van de dagelijkse energiebehoefte. Erger nog is dat we ons niet bewust zijn van onze verspilling. In enquêtes blijven we stellig volhouden dat we weinig eten weggooien. Vooral jongeren gaan te gemakkelijk met eten om. Iemand die zich de hongerwinter kan herinneren, zal niet zo snel een half brood weggooien.

Moet de consument opnieuw opgevoed worden? 'Ja', zegt consultant duurzaamheid David Klingen (28), 'al het voedsel moet duurzamer worden geproduceerd en mag vervolgens ook een stuk duurder worden.' Klingen pleit voor een verhoging van de btw op voedsel van zes naar negentien procent. 'Als voedsel meer kost, hechten we er meer waarde aan en gooien we het ook minder gemakkelijk weg. Duurder voedsel kan ook goed zijn voor onze gezondheid, want het wordt kostbaar om jezelf met rotzooi vol te proppen. Een duur biertje smaakt lekkerder.'

Of mensen met een uitkering daar ook blij mee zullen zijn? 'Dit vergt een grote mentaliteitsverandering bij de mensen', geeft Klingen toe. 'We geven gemiddeld dertien procent van ons inkomen aan voedsel uit. Misschien moeten we minder troep kopen. Als voedsel duurder wordt, gaan we er vanzelf duurzamer mee om.'

Timmermans: 'Uit onderzoek blijkt dat de verhoging van de prijs maar beperkt invloed heeft op ons consumptiegedrag. Het heeft alleen effect wanneer voedsel een substantieel hoger deel van ons inkomen gaat opslokken. Maar dit is Afrika niet, daar gooit de consument bijna niets weg. Het is wel zo dat bij de consument de grootste uitdaging ligt. Hij moet inderdaad heropgevoed worden. Daarin moet niet alleen de overheid maar ook het bedrijfsleven verantwoordelijkheid nemen. Het moet de consument beter helpen inkopen en met resten leren omgaan. Er zijn nu apps in omloop die je helpen met het samenstellen van je boodschappenlijstje. Ze houden rekening met de inhoud van je koelkast, zodat je niet te veel koopt.'

Creatieve bedrijfjes die zelf aan de slag gaan met het voedselvraagstuk springen als biologische bospaddenstoelen uit de grond. Ze gaan zelf in de aanval tegen afval en hebben daar de overheid niet bij nodig vinden ze. Aansporing van bovenaf is overbodig.

Veel initiatieven om voedselverspilling tegen te gaan bestaan bij de gratie van afval. Dumpster divers leven van afval. The Youth Food Movement liet een boer dit jaar zijn onverkochte aardappeloogst op de Dam dumpen. Kunstplatform Mediamatic deed iets vergelijkbaars door een kwart miljoen uien van een Texelse boer gratis aan te bieden. Het zijn aanklachten tegen het voedselsysteem, maar ook nieuwe bedrijven ontlenen hun bestaansrecht aan afval. Drie voorbeelden. gt;

David Klingen richtte dit jaar samen met een aantal andere jonge ondernemers Too Good to Waste op. Groenten en fruit worden vlak voor de uiterste houdbaarheidsdatum uit de supermarkten gehaald, verwerkt tot soep of sap en vervolgens weer in de schappen geplaatst. Vaak zijn de simpelste oplossingen de beste. Zo krijgt 'bijna afval' een tweede kans. Van ontwikkelingsorganisatie ncdo kreeg het bedrijf 25.000 euro als startkapitaal. Het team heeft al een bedrijf gevonden dat het supermarktafval gaat verwerken en een Plus-supermarkt die de producten wil verkopen.

'Het verwerkingsbedrijf en de supermarkt zijn reuze enthousiast over ons project, maar ik zie ook wel dat er contradicties in zitten', geeft Klingen toe. 'Het is een logistieke chaos. Bijna weggegooid voedsel moet naar een verwerkingsbedrijf worden gebracht. En de nieuwe producten moeten dan weer naar de supermarkt terug. We redden voedsel door er een nieuw en lekker product van te maken, het is terugstappen en vooruitstappen tegelijk. Bovendien is het een contradictie dat Too Good to Waste alleen een succes kan zijn als supermarkten inefficiënt blijven werken.'

Niet alleen de retailers en consumenten verspillen. Een aanzienlijk deel van de verspilling begint al bij de oogst. Vijf tot tien procent van groenten en fruit haalt de veiling niet door strenge eisen aan het uiterlijk. 'En waarom?' roept Sandra Baan, bedenkster van het merk Ugly Food©, geërgerd uit. 'Omdat het lelijk is. Dus niet omdat het slecht smaakt of omdat het geen voedingswaarde heeft, veertig miljoen kilo vreemd gevormd voedsel wordt per jaar weggegooid of verwerkt, omdat het niet past in ons schoonheidsideaal.'

De slogan van Ugly Food© is: '100% ugly, maar 200% tasty'. De grote veiler The Greenery hebben ze al binnen. Zij zullen de kromme komkommers en penen met meerdere benen onder deze merknaam gaan veilen. 'Het moet een revolutie in de voedselindustrie worden. We hebben al mooie doosjes laten maken. Nu zijn we nog op zoek naar een grote afnemer, het liefst een supermarktketen, die de producten gaat verkopen.'

Het zijn nu eens geen strenge EU-regels die eisen dat verse producten aan bepaalde vormen en normen moeten voldoen. Door een aanpassing van de wetgeving in 2009 zijn de wettelijke eisen veel minder strikt. Kromme komkommers mogen dus, maar toch zie je ze niet in de supermarkt. Sandra Baan: 'De consument heeft nooit om rechte komkommers gevraagd. Het zijn de eisen van veilers en supermarkten.' Ook volgens Timmermans heeft het weggooien van groenten en fruit met een schoonheidsfoutje niets te maken met regelgeving: 'Het belangrijkste is dat we gewend zijn geraakt aan eenbenige penen en kaarsrechte komkommers. Het is tijd om weer te wennen aan diversiteit.'

Sandra ziet ook een nadeel: 'Ik besef heel goed dat door het herwaarderen van lelijk eten wij meer voedsel pompen in een toch al overvloedige markt. Maar het is een noodkreet. Bewustzijn creëren is de noodzakelijke eerste stap.'

Niet elke boer gooit een deel van zijn oogst weg. En er zijn ook restaurants die weinig verspillen. Chef-kok Jonathan Karpathios (34) van restaurant Vork en Mes in Hoofddorp is zijn eigen tuinder met een kas, en hij houdt zijn eigen buffel om mozarella te kunnen maken. Eenzijdige teelt en de verdwenen band met lokaal voedsel vormen in zijn visie de kern van voedselverspilling. 'Van mij mogen de monoculturen in de land- en tuinbouw zo in elkaar storten. Boeren moeten diverser en efficiënter gaan verbouwen. Elk restaurant moet zijn eigen boer hebben. Door de schakels tussen de oogst en het restaurant weg te nemen, voorkom je de grootste verspilling.'

De halve Griek Karpathios knoopt de mouwen van zijn blauwe overall om zijn middel. Een gouden ketting hangt over de boord van zijn witte tanktop. Het is warm in de kas. Elke zaterdag en dinsdag staat Jonathan daar met zijn vrouw, restaurantpersoneel en vrijwilligers in de grond te wroeten. In kwekerij Eerlijke Oogst worden op drieduizend vierkante meter 120 verschillende soorten groenten en kruiden voor het restaurant geteeld. In de omgeving van Aalsmeer staan veel kassen leeg en Jonathan kan deze kas gratis gebruiken. Hij maakt uitsluitend gerechten van producten die uit de omgeving komen. 'Laat die bananen lekker in Paramaribo blijven!'

Vierenhalf jaar geleden opende Jonathan Karpathios Vork en Mes. Hij leerde de fijne kneepjes van het vak in Londen in Michelinster-restaurants als La Tante Claire van Pierre Koffmann en Petrus van Gordon Ramsay. 'Op een gegeven moment haalde ik er geen voldoening meer uit om een of ander uitgestorven ras groente vanuit de andere kant van de wereld te laten overvliegen, er een trucje mee uit te halen en vervolgens op te dienen. Omdat ik iets heel exclusiefs en duurs deed, was ik een goede kok. Dat vind ik nu onzin.'

Horecabedrijven dragen veel bij aan voedselverspilling. Restaurants gooien gemiddeld twintig tot dertig procent van hun omzet weg. Jonathan heeft de verspilling in zijn restaurant terug weten te brengen tot ongeveer zeven procent van zijn omzet. 'Eigenlijk is het nog minder, want ik heb niet te maken met tussenleveranciers en transport. De verspilling begint bij het zaadje. Natuurlijk kost het grote moeite om zelfvoorzienend te zijn. Maar dan ga je voedsel wel meer waarderen. Veel mensen weten tegenwoordig maar half wat ze in hun mond steken. Ik weet het heel goed, want ik heb het zelf in de grond gestopt en het er zelf uitgehaald. En het is nog rendabel ook.'

Verkleinen initiatieven als Ugly Food©, Too Good to Waste en Vork en Mes de afvalberg? 'Nee, maar het draagt bij aan de broodnodige discussie', zegt onderzoeker Timmermans. 'Het heeft pas echt zin als bedrijven als Ahold met een flink vergrootglas naar hun beleid gaan kijken. Dat doen ze ook, maar daar hoor je relatief weinig over. Het is wel zo dat de kleine initiatieven ertoe leiden dat voedselverspilling hoe dan ook bij de grote bedrijven op de agenda komt. Het bedrijfsleven kan er niet meer omheen. En dit groeiende bewustzijn is mede te danken aan de kleine zelfstandige ondernemers die vanuit hun ideaal de voedselindustrie van binnenuit proberen te veranderen.'

Voedselverspilling leeft, daar hoeft de overheid niets meer aan te doen. Ook hoeven ze er geen postbus 51-spotje tegenaan te gooien om de consument op te voeden. 'Zonde van het geld als het alleen gericht is op bewustwording', vindt Timmermans. Het bedrijfsleven neemt die taak steeds meer over.

Maar de overheid kan nog niet de benen op tafel leggen. Op het gebied van netwerken, innovatie en wet- en regelgeving is zij echt nodig.

'Jammer. Deze afvalbak is al geleegd', zegt Robin. Hij haalt zijn hoofd met donkere krullen uit de container van de biologische winkel in de Jan van Galenstraat in Amsterdam en doet de klep weer dicht. 'Normaal zijn ze op vrijdag niet zo vroeg met het ophalen van afval. Maar geen zorgen, we kunnen altijd nog naar de markt gaan. Daar wordt de hele dag door eten weggegooid.'

Dumpster diver Robin loopt zijn 'vrijdagroute'. Hij is iets te laat begonnen, de meeste containers zijn al geleegd. Nog geen enkele appel of tomaat is van de verbrandingsoven gered. Dan loopt de eigenaar van een Turkse groentewinkel de straat op om vijf avocado's in de afvalbak te gooien. 'Meneer, mag ik ze misschien hebben?' vraagt Robin. De groenteman knikt verbaasd en laat de verschrompelde avocado's in Robins rugzak glijden. Robin: 'Ik weet niet of ze nog goed zijn, maar we kunnen het altijd proberen. Als voorafje.'

# data[].attributes.attachment_link.description
'Dit zijn gebakken aubergines, gepaneerd met Spaanse kruiden. Daarnaast staat een Marokkaanse schotel met pompoen, pruimen en amandelen. Verder hebben we in dit schaaltje mangochutney, avocadosalade en tot slot zelf­gemaakte baba anouch. Wil je een wijntje?' Robin (33) verdwijnt even in de keuken van zijn appartement in de Amsterdamse wijk Bos en Lommer en komt terug met twee glazen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Voedselverspilling, deze 6 bedrijven pakken het keihard aan in 2016!

Jaarlijks gooien alle huishoudens in Nederland samen in totaal 800 miljoen kilo voedsel weg. Als we dat in geld uitdrukken praten we over een bedrag van 2,5 miljard euro! In 2011 woonden er 16.655.799 mensen in Nederland. Per huishouden verspilden we daarmee tussen de 89 en 210 kg. Reden genoeg dus om een aantal bedrijven op een rij te zetten die deze gigantische aantallen proberen te bestrijden of deze voedselresten juist gebruiken om te hergebruiken.
No waste network is een initiatief van het Ministerie van Economische Zaken. Er wordt nauw samengewerkt met Alliantie Verduurzaming Voedsel, Wageningen UR en andere stakeholders. Om voedselverspilling te verminderen brengen ze je het laatste nieuws, onderzoeken en initiatieven.

Wil je zelf een bijdrage leveren aan het terugdringen van voedselverspilling, dan zijn er op de site van No Waste Network een aantal initiatieven terug te vinden waar consumenten op de hoogte gebracht worden van bijvoorbeeld pilots van supermarkten.

Naast deze initiatieven kun je als consument zelf ook een mail sturen naar No Waste Network. Deze ideeën worden vervolgens gedeeld op hun pagina, waardoor andere consumenten ook weer bewust worden gemaakt van andermans initiatieven.

NWN gaat ook graag in gesprek met andere ondernemers, dus neem gerust contact met ze op

"Waarom afval produceren als het toch wordt weggegooid!"

Instock is een hippe eettent in Amsterdam-Oost die letterlijk voedselverspilling 'op de kaart' zetten. Achter de schermen worden menu's samengesteld van overgebleven voedselresten uit de supermarkt. Het mooie aan Instock is dat het bedrijf is opgericht door 4 oud werknemers van de Albert Heijn.

Er werd een plan geschreven dat met goedkeuring van de directie van Albert Heijn en de steun van Ahold leidde tot dit pop-uprestaurant.

De producten die 's avonds op het menu staan worden elke ochtend opgehaald met een 'elektronische food rescue kar'. Het blijft op die manier dus elke dag de vraag wat er op het menu staat in zowel het restaurant, de toko als in de foodtruck die zij hebben.

"What is ugly is the way that this different produce is being treated all around the world"

Damn Foodwaste is een on-en offline publiekscampagne tegen voedselverspilling. Met het organiseren van megalunches in Amsterdam, Groningen, Zwolle en Rotterdam wilde zij zoveel mogelijk mensen erop wijzen dat het verspillen van deze ingredienten echt niet nodig is.

Naar deze lunches kwamen er ongeveer 13.000 bezoekers en via de media werden er ruim 6 miljoen mensen bereikt.

Tijdens deze lunches konden de bezoekers niet alleen gratis een lunch komen eten, maar daarnaast was er ook een markt waar lokale initiatieven tegen voedselverspilling zich presenteerden.

Te krom, te dik, te klein enz.Geloof het of niet maar het zijn serieus een aantal redenen waarom 10% van alle groenten en fruit wordt weggegooid. Met de smaak van deze groenten is helemaal niks mis en toch belanden ze helaas op de afvalberg. KNETTERGEK!

Gelukkig zorgen de mensen achter 'kromkommer' ervoor dat deze groenten weer terug te vinden zijn op jouw bord! Door middel van ludieke campagnes, inspirerende verhalen en met de lekkerste soepen van de gekste groenten zorgen ze ervoor dat de groenten weer terugkomen op de plek waar ze horen.

Kromkommer is sinds november 2013 samen gaan werken met een tof no-waste initiatief: Too Good to Waste

Een aantal kernwaarden die Kromkommer kenmerken zijn:

Prikkelend, ze zetten anderen graag aan het denken waarbij de grens wordt opgezocht en anderen worden uitgedaagd.

'The sky is the limit', het probleem voedselverspilling op een positieve manier volledig uit de weg ruimen. Het liefst heel Nederland zo snel mogelijk bewust maken van het probleem.

'What you see is what you get', de producten van kromkommer zijn puur. Wat zij doen is echt en wat zij doen, doen ze op een zo open en eerlijke manier.

Refood (Canada)

zorgt ervoor dat groenten en fruit dat overblijft bij lokale verkopers wordt weggegeven aan daklozen en kinderen van de basisschool.

Allereerst worden de producten die eigenlijk zouden worden weggegooid, opgehaald bij lokale winkels, boerderijen en restaurants. Vervolgens worden deze producten klaargemaakt door chef-koks waarna de klaargemaakte producten worden uitgedeeld aan daklozen en aan kinderen op de basisscholen.

End food waste / Ugly Fruit & Veg (Amerika)

'Lelijke eendjes' op het gebied van groenten en fruit worden helaas niet toegelaten in de supermarkten. Dat veranderd echter natuurlijk niks aan de smaak van deze zogenaamde 'lelijke eendjes'. Jordan Figueiredo is het grote brein achter Ugly fruit & Veg in Amerika, California. Jordan werkt samen met lokale bedrijven en scholen om hen te informeren over alle mogelijkheden die er zijn met zogenaamde 'ugly fruits & vegetables'

Meer initiatieven en projecten

Ken jij nog meer bedrijven die het tegengaan van voedselverspilling keihard willen aanpakken? Laat het ons dan weten in een reactie hieronder.

Wij zijn erg benieuwd naar alle lokale initiatieven en projecten die momenteel lopen om voedselverspilling tegen te gaan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Voedselverspilling, deze 6 bedrijven pakken het keihard aan in 2016! - The Food Convoy

# data[].attributes.attachment_link.description
Jaarlijks gooien alle huishoudens in Nederland samen in totaal 800 miljoen kilo voedsel weg. Als we dat in geld uitdrukken praten we over een bedrag van 2,5 miljard euro! In 2011 woonden er 16.655.799 mensen in Nederland. Per huishouden verspilden ...

# data[].attributes.body
Hoe groot is de afvalberg voor voedsel in ons land? Hoe komt het? Wat kunnen we eraan doen?
Hoeveel water is er nodig voor de productie van voedsel? Hoe komt dit? Waarom is dit een probleem?
Wat kunnen we hieraan doen?
(app voedselverspilling tegen gaan)
Voeding en transport (Waar komt het vandaan? Alternatieven? Gevolgen?)

# data[].attributes.body
momenteel heb ik door mijn stage niet meer kunnen graven of verder werken aan ideeën, maar ik hou mijn ogen en oren open. Zodra ik een momentje tijd heb probeer ik verder opzoek te gaan.

# data[].attributes.body
5 tenen om je voetafdruk te verkleinen:
1) Aan tafel
2) Thuis
3) Op pad
4) Spullen
5) In de natuur

# data[].attributes.body
Thema --> Milieu
milieu = afval, overbevissing, vervuiling rivieren
klimaat = fossiele brandstoffen, herkauwers, bossen

# data[].attributes.body
Plastic afval in oceaan laat het klimaat niet opwarmen dat is een afvalprobleem dus een milieuprobleem. Bossen zijn het beste wat we hebben om broeikasgassen uit de lucht te halen. Dit is wel klimaat gerelateerd. Een haardvuur slecht voor het klimaat? Nee! Als je kiest voor hout uit een duurzaam gekapt bos dan stoot je enkel de CO2 uit die de boom zelf heeft ingeademd.Voor het milieu is het wel problematisch want het zorgt voor veel fijn stof. Klimaat gaat over de gassen die niet slecht zijn voor onze gezondheid. De broeikasgassen zoals CO2. Ze warmen het klimaat op en komen vrij als herkauwers winden en boeren laten en als we fossiele brandstoffen verbranden. Bijv. een steenkoolcentrale is wel slecht voor het klimaat, maar een kerncentrale niet deze zijn slecht voor het milieu. De klimaatopwarming is veel meer een energieprobleem dan een milieuprobleem.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Van "Ride dicks, not cars" en "Wij zijn het beu, red het milieu" tot "I want to surf in water, not in plastic": de klimaatspijbelaars behoren tot de Instagram-generatie en wie likes wil, verzint best een originele slogan. Maar niet alle slogans roepen op tot meer actie voor het klimaat. De bijdrage van de plastic soep in de oceanen aan de klimaatopwarming is verwaarloosbaar. Milieuproblemen zijn niet per se klimaatproblemen en omgekeerd. Het onderscheid is belangrijk als we willen focussen op de juiste oplossingen. Stijn Vercruysse legt in onderstaande video uit wat het verschil is tussen milieu en klimaat.

# data[].attributes.attachment_link.title
Het verschil tussen klimaat en milieu? Stijn Vercruysse legt het uit in 145 seconden

# data[].attributes.attachment_link.description
Van "Ride dicks, not cars" en "Wij zijn het beu, red het milieu" tot "I want to surf in water, not in plastic": de klimaatspijbelaars behoren tot de Instagram-generatie en wie likes wil, verzint best een originele slogan. Maar niet alle slogans roepen op tot meer actie voor het klimaat.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sigarettenpeuken zijn veel vervuilender dan vaak wordt gedacht. Die boodschap wil Mooimakers, het initiatief tegen zwerfvuil en sluikstorten in Vlaanderen, nog eens extra onder de aandacht brengen. Daarom plaatsten ze een ijssculptuur van een ijsbeer vol sigarettenpeuken op het Astridplein.

Jaarlijks worden wereldwijd zo'n 3 biljoen peuken weggegooid. Dat is slecht nieuws voor het milieu, want het duurt vijftien jaar voor ze vergaan en zelfs dan blijven er giftige stoffen achter. Stoffen die dodelijk zijn voor dieren. In 2018 visten wetenschappers 2,5 miljoen peuken uit de oceaan. Er kwamen zelfs sigarettenpeuken op de Noordpool terecht.

# data[].attributes.attachment_link.title
IJssculptuur vol sigarettenpeuken in Antwerpen tegen zwerfvuil en sluikstorten

# data[].attributes.attachment_link.description
Sigarettenpeuken zijn veel vervuilender dan vaak wordt gedacht. Die boodschap wil Mooimakers, het initiatief tegen zwerfvuil en sluikstorten in Vlaanderen, nog eens extra onder de aandacht brengen. Daarom plaatsten ze een ijssculptuur van een ijsbeer vol sigarettenpeuken op het Astridplein. Jaarlijks worden wereldwijd zo'n 3 biljoen peuken weggegooid.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Dit is fantastisch nieuw", zegt Willem-Frederik Schiltz van Open VLD. "Als de verwachtingen worden ingelost, zouden we wel eens in een groenestroomversnelling kunnen komen en heel snel zonder aardgas kunnen." Hij denkt dat wat er nu gebeurt het achterhoedegevecht over het al dan niet langer openhouden van onze kerncentrales veel sneller zou kunnen beslechten. "Het wordt nu duidelijk dat we binnen afzienbare tijd nog meer alternatieven ter beschikking zullen hebben."

Volgens hem moeten de overheden kandidaat-ontwikkelaars steunen, zodat ze snel naar een commercieel niveau kunnen gaan. "Ik zou alle overheden ook aanraden om zelf het goede voorbeeld te geven en als die panelen van de grond komen, die zelf in te schakelen."

# data[].attributes.attachment_link.title
Politici enthousiast over doorbraak die waterstof betaalbaar maakt: "Mogelijke concurrent voor kernenergie"

# data[].attributes.attachment_link.description
"Dit is fantastisch nieuw", zegt Willem-Frederik Schiltz van Open VLD. "Als de verwachtingen worden ingelost, zouden we wel eens in een groenestroomversnelling kunnen komen en heel snel zonder aardgas kunnen." Hij denkt dat wat er nu gebeurt het achterhoedegevecht over het al dan niet langer openhouden van onze kerncentrales veel sneller zou kunnen beslechten.

# data[].attributes.body
1) voeding en klimaat
2) plastic in de oceaan
3) kleine beetjes helpen
...
Ik ga me deze week nog verder inlezen in de verschillende onderwerpen. Op basis hiervan bepaal ik naar wat mijn voorkeur gaat.

# data[].attributes.body
Momenteel niet beschikbaar in de bib, maar lijkt me zeker ook een aantrekkelijk boek om te gebruiken!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het grote verhaal van klimaatverandering

Wat is nu eigenlijk klimaatverandering? Iedereen heeft het erover, maar snap jij het? In dit boek lees je precies hoe het zit. Het is een boek over schetende koeien en ronkende auto's. Over ruziënde wetenschappers en dappere uitvinders. Over schattige fluithazen en verwoestende orkanen. Over palmbomen en mammoeten; ijsbergen en vulkanen; dijken en windmolens. Over jou en onze toekomst.

Recensie

In het voorwoord - dat je volgens de auteur eigenlijk eerst even moet lezen - vraagt Marc ter Horst zich af of amateurs zoals jij en ik klimaatverandering eigenlijk wel kunnen snappen. Volgens eigen zeggen heeft hij een paar jaar lang informatie verzameld over het onderwerp en dat resulteerde in dit boek. Indrukwekkend: wat een volledig verhaal heeft hij hier te vertellen. Vanaf de vroege geschiedenis van het klimaat, waarin Ter Horst de ontwikkeling van de aarde, miljarden jaren geleden, bespreekt tot aan nieuwe, duurzame manieren om energie op te wekken. Het is een schat aan informatie en dat is niet altijd even makkelijk te bevatten, maar dat geeft niet.

Als je het even niet begrijpt, is dat echt niet zo'n probleem. Als je even doorzet, begrijp je het wel weer. (blz. 9)

Het boek is opgebouwd uit 10 hoofdstukken. Elk hoofdstuk begint met een opsomming van wat je in het hoofdstuk kunt lezen. Dat gebeurt op een prikkelende manier, die kinderen nieuwsgierig wil maken naar wat er komen gaat. 'Waarin je leest... waarom je steeds beter uit moet kijken voor hagelstenen; hoe een wetenschapper zijn liefdesverdriet overleeft; wat het recept is voor een lekkere ijstijd; waarom een vliegtuig soms naar snackbar ruikt; wie een beetje dom was...'
Je leest niet alleen over de gebruikelijke zaken, zoals oorzaken en gevolgen van klimaatverandering, maar ook over het onderzoek dat ernaar gedaan wordt en de twijfels die mensen erover hebben.

Ter Horst is gewend om voor kinderen te schrijven - dat merk je aan alles. Hij neemt de tijd om alles goed uit te leggen en spreekt de lezer continu aan. Het aantrekkelijkst geschreven hoofdstuk is misschien nog wel hoofdstuk 9, dat opent met een brief aan fossiele brandstoffen ('Lieve steenkool, aardgas en aardolie, Jullie zijn altijd heel goed voor ons geweest') en waarin vervolgens andere energiebronnen de competitie aangaan voor beste energiebron voor de toekomst. Niet alleen is dit een heel originele manier van schrijven, maar er zit ook veel humor in. Dat leest lekker vlot door, maar tegelijkertijd is het ontzettend leerzaam en zal het de lezer ongetwijfeld aan het denken zetten.

Dat dit boek zo aantrekkelijk en interessant is, komt echter niet alleen door de teksten van Marc ter Horst. Wendy Panders illustreerde dit boek en haar kleurrijke, humoristische tekeningen verluchtigen het verhaal niet alleen; ze voegen ook belangrijke (visuele) informatie toe. Ter Horst kan bijvoorbeeld wel schrijven dat de CO2-uitstoot de laatste jaren veel hoger is - een grafiekje maakt dat toch net iets duidelijker. In dat opzicht moet je verluchtigen dus niet zien als het verbloemen van informatie. De boodschap van dit boek is overduidelijk: klimaatverandering is een serieus probleem en er móet iets aan gedaan worden.

In het boek vind je daarom ook een mooi overzicht van dingen die je zelf zou kunnen doen om klimaatverandering te vertragen (want stopzetten, kan niet meer - dat is wel duidelijk) en eindigt met een grappige - en tegelijk pijnlijke - klimaatbingo, waarin je gevolgen en maatregelen kunt aankruisen zodra ze gebeuren (zoals: 'Donald Trump snapt het verschil tussen weer en klimaat').

Om het hele boek door te lezen, moet je wel flink wat tijd uittrekken en dat zal af en toe inderdaad best wat doorzettingsvermogen van kinderen vragen. Maar om klimaatverandering écht te doorgronden en de grootsheid van dit onderwerp te begrijpen, is dit boek perfect. Als je alles weet, wat in dit boek beschreven staat, is het onmogelijk om niet stil te staan bij je eigen bijdrage aan de verandering van het klimaat. En dat is precies wat de schrijver voor ogen had:

De grote klimaatverandering-verandering is allang begonnen.
Doe je ook mee?

Lestips

Het is heel simpel: als je het in de klas over klimaatverandering en het milieu wilt hebben, heb je hier je naslagwerk. Alles wat je zou willen overbrengen, staat in dit boek. En ik weet zeker dat heel veel kinderen dit boek zelf ook graag zullen lezen. Het is aantrekkelijk geschreven, nóg aantrekkelijker om te zien en het gaat over de toekomst van de kinderen zelf!

In een project over milieu & duurzaamheid is dit boek natuurlijk perfect om als bron te gebruiken. Je kunt ervoor kiezen om het in zijn geheel voor te lezen. Het zijn 10 hoofdstukken, maar als je een aantal hoofdstukken samenvoegt (bijv. 1 & 2, 3 & 4 en 8 & 9) dan kun je elke week een bepaald onderwerp ter sprake brengen.

In hoofdstuk 8 worden de voorgaande hoofdstukken kort samengevat in de paragraaf 'Oké, dit is wat we nu weten' (blz. 132) en zoals gezegd, is hoofdstuk 9 perfect om het te hebben over duurzame energie.

Hoofdstuk 10 kun je heel goed gebruiken als er in het nieuws weer eens discussie over klimaatverandering ontstaat. Toch zullen kinderen pas zelf kunnen deelnemen aan de discussie als ze alle achtergrondkennis hebben. Daarom is het zo belangrijk om dit hele boek te lezen. Echt een ontzettend waardevol boek voor het onderwijs en natuurlijk nog meer voor de kinderen zelf!

Uitgeverij Gottmer, 2018

# data[].attributes.attachment_link.title
Palmen op de Noordpool - Leesbevordering in de klas

# data[].attributes.attachment_link.description
Snap jij hoe het zit met klimaatverandering? Nou, na het lezen van dit boek wel. Lees álles over dit onderwerp, vanaf het ontstaan van de aarde tot aan de situatie van nu. Over onderzoek, oorzaken, gevolgen en twijfels. Over jou en je toekomst.

# data[].attributes.body
Dag Anaïs, je bent nog niet aan de eindopdracht begonnen. Realiseer je dat je snel aan de uitwerking van de opdrachten kan beginnen, dus dat inhoudelijk inleeswerk en het afbakenen van het onderwerp nu stilaan moet gebeuren. Veel succes! Hanne Rosius