# data[].attributes.body
Opowiem wam o Marku

# data[].attributes.body
Śladami Marka Hłaski

# data[].attributes.body
Miłosne gry Marka Hłaski
o książce

# data[].attributes.headline
KSIĄŻKI O MARKU HŁASCE I JEGO TWÓRCZOŚCI

# data[].attributes.subject
KSIĄŻKI O MARKU HŁASCE I JEGO TWÓRCZOŚCI

# data[].attributes.body
Piękny dwudziestoletni

# data[].attributes.body
Marek Hłasko. "Najlepsze lata naszego życia" (wydanie krytyczne)

# data[].attributes.body
Wilk

# data[].attributes.body
Fenomen popularności Marka Hłaski

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Chcieli się pobrać na odległość. Ona była w Polsce, a on w Izraelu, z którego nie mógł wrócić. Ich uczucie zostało pokonane przez dzielącą ich odległość. Ale zanim to się stało, zdążyli napisać do siebie sporo listów.

Podobno to ona podrywała jego. Były lata 50. Hłasko zaangażowany był w romans z mężatką i matką dwójki dzieci, Hanną Golde. Po zakończeniu romansu to Agnieszka go pocieszała. Zresztą wpadali na siebie tu i tam. On już był znany dzięki swoim opowiadaniom, ona pisywała dla Studenckiego Teatru Satyryków (STS). W końcu pojawiło się uczucie, zostali parą. Ale nie było im po drodze, młodzi, pełni pasji, zaczęli się rozmijać. Wciąż się jednak kochali, nawet się zaręczyli. Jednak Hłasko wyjechał do Paryża. Władza nie pozwoliła mu wrócić, Agnieszka zaś nie dostała paszportu i nie mogła wyjechać. Tak zaczęło się jego podróżowanie po świecie i bezowocne próby powrotu do kraju.

Mazury, 21 VI 57
Marku najmilszy! Tu są Mazury, więc wielkie niebo, jezioro spokojne jak pies. Oczywiście dobry, łagodny pies. Siedzę na brzegu starej studni, obok gdacze smutna jakaś kura, a ja chcę Ci powiedzieć parę rzeczy ważnych. Nie wiem czy dobrze to pamiętasz. Zadzwoniłeś do mnie parę dni temu i powtarzałeś „jestem wraki"! I mówiłeś, że nic nie napiszesz. I wołałeś „Nie licz na mnie". Marek, posłuchaj mnie uważnie. Tu nie chodzi o to, żebym ja na Ciebie liczyła. Chodzi o to, żebyś Ty na mnie liczył. Żebyś wiedział, żebyś zawsze wiedział, że masz na świecie człowieka, do którego w każdy dzień, w każdym stanie i o każdej godzinie możesz przyjść... Bo nie przeraża mnie to, że mówisz o sobie złe słowa. Nawet wtedy, kiedy dzwonisz późno wieczorem i powtarzasz, „jestem wraki". Bo to nieprawda.
Marek, masz w sobie to najpiękniejsze, co może mieć człowiek - prawdę. Nie chcesz być taki jak świat, w którym żyjesz. Jesteś najodważniejszy z naszego pokolenia, bo widzisz prawdę nawet tam, gdzie to bardzo boli.
Jesteś bardzo piękny i bardzo wiele wart. Dlatego bzdurą są te złe słowa, które o sobie mówisz. I bzdurą jest to, czego się boisz, że już nie będziesz pisać Nie zrezygnujesz z prawdy, więc będziesz pisał. Także najlepiej w naszym pokoleniu. Chyba, że przestaniesz się buntować Ale to Ci nie grozi, wiem o tym. Kończę ten trudny list. Do widzenia, kochany Twoja Agnieszka Ateny, 21 I 1959 Kochanie moje! Piszę do Ciebie z lotniska, gdzie mam dwie godziny czasu - potem lecę do Tel Awiwu. Kochanie moje, nie wiem, co Ci pisać, co Ci powiedzieć, aby Ci było łatwiej, i co ci powiedzieć, abyś uwierzyła i abyś myślała, że jestem już z Tobą. Nigdy nie myślałem, że będę Cię tak kochać, jak Cię kocham, i że tyle zyskam. Zawsze - tzn. w Polsce - bałem się o Ciebie, gdyż nie wierzyłem sobie; a ile razy chciałem się jakoś zbliżyć do Ciebie - wypadało to niezręcznie, żeby nie powiedzieć źle. Teraz, kiedy dostałem juz swoją porcję batów, która jest jeszcze niczym w porównaniu do tego, co mnie oczekuje, wiem na pewno, że tylko Ty się liczysz. Napiszę Ci zaraz z Tel Awiwu, gdzie mieszkam, i pisz, pisz do mnie. I módl się za mnie. Marek Ejlat, 22 III 1959 r. Kochanie moje! Nie bój się o mnie, ja się nie rozmyślę. Ale ja się o Ciebie boję. Pamiętaj, że sama mi wyznałaś, że nie jestem Twoim pierwszym, że przede mną miał z Tobą stosunek poważny pan Kraus z ulicy Mikołaja. Cierpię na myśl, że podczas mojej nieobecności mógłby on wznowić swoje pretensje do Ciebie. Moja Mała, ja tak tęsknię za Tobą, że mi się w głowie mąci i sam snuję jakieś idiotyczne opowieści. Jeśli nie wrócę do Ciebie, to chyba umrę, a Ty wiesz, że jestem specjalistą w reżyserowaniu nieszczęścia. Boże, żeby to się juz raz skończyło. Na razie ucz się, ucz się i ucz się. Całuje Cię. Marek Tel Awiw, X 1959 r. Kochanie! Wybacz długą zwłokę. Wiele przyczyn się na to złożyło. Brak konkretu, moje osobiste trudności, długa nieobecność w Tel Awiwie - wszystko to oczywiście nie jest usprawiedliwieniem; ale dochodzi do tego jeszcze moje zmęczenie, które trzeba zobaczyć, aby jeśli nie usprawiedliwić, to przynajmniej zrozumieć. Bądź spokojna i ucz się. Nie jestem zadowolony, że praktykę odbędziesz u W. Uważałem go zawsze za miernotę i karierowicza. Poza tym nie idź czasem za mąż za niego, bo Bóg mi świadkiem, że ob. będzie Ci to proponował (piszę poważnie). Lepiej by było, gdybyś mogła pójść do Wojtka Hasa, bo on jest bardziej autentyczny, grubo zdolniejszy, zupełnie niezoportunizowany i bliski mojemu sercu. Całuję Ciebie i mamę; i nie martwcie się o mnie. Pewnego dnia będziemy się jeszcze wszyscy razem śmiać z tego. Ale łaź koło naszej sprawy. Marek PS Zapytaj się kogoś rozsądnego, czy w moim przypadku istnieje możliwość ślubu z Tobą na odległość. I napisz mi o tym szczegółowo. Jeśli to możliwe, to zaraz to załatwimy, a przynajmniej połowę kłopotów będę miał za sobą.
„Marek Hłasko. Listy", wybrał, opracował i wstępem opatrzył Andrzej Czyżewski. Wydawnictwo Agora, Warszawa 2014

Temida Stankiewicz-Podhorecka, „Listy Marka Hłaski", Oficyna Ypsylon, Warszawa 1994

Opracowanie graficzne Małgorzata Stolińska na podstawie zdjęć ze strony wikipedia.org i materiałów prasowych

# data[].attributes.attachment_link.description
Chcieli się pobrać na odległość. Ona była w Polsce, a on w Izraelu, z którego nie mógł wrócić. Ich uczucie zostało pokonane przez dzielącą ich odległość. Ale zanim to się stało, zdążyli napisać do siebie sporo listów. Podobno to ona podrywała jego. Były lata 50.

# data[].attributes.body
W kręgu legendy Marka Hłaski

# data[].attributes.body
Piękni dwudziestoletni
tekst utworu

# data[].attributes.body
Brudne czyny

# data[].attributes.body
Drugie zabicie psa. Nawrócony w Jaffie

# data[].attributes.body
Sowa, córka piekarza

# data[].attributes.body
Mordercy są wśród nas

# data[].attributes.body
Ósmy dzień tygodnia

# data[].attributes.body
Wybór opowiadań

# data[].attributes.body
Sowa, córka piekarza

# data[].attributes.body
Listy z Ameryki. Felietony i recenzje

# data[].attributes.body
Następny do raju

# data[].attributes.headline
KSIĄŻKI M. HŁASKI DOSTĘPNE W ZBIORACH SIECI BIBLIOTEK DBP

# data[].attributes.subject
KSIĄŻKI M. HŁASKI DOSTĘPNE W ZBIORACH SIECI BIBLIOTEK DBP

# data[].attributes.body
Pierwszy krok w chmurach

# data[].attributes.headline
Marek Hłasko. Żył krótko a wszyscy byli odwróceni

# data[].attributes.subject
Marek Hłasko. Żył krótko a wszyscy byli odwróceni

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W pamiętniku, który prowadził jako jedenastolatek, wielokrotnie powtarzał, kim zamierza zostać: "naturalnie lotnikiem". I choć wiele lat później, w Santa Monica w USA, skończył szkołę lotnictwa cywilnego, na życie zarabiał w zupełnie inny sposób.

Zanim został pisarzem, a także potem, kiedy już był bardzo znany, ale chwilowo nie miał pieniędzy, chwytał się różnych zajęć. Pracę zarobkową zaczął dość wcześnie. Nie miał innego wyjścia, bo jako szesnastolatek ostatecznie skończył swoją przygodę z edukacją. Za niesubordynację został usunięty z listy uczniów Państwowego Liceum Techniczno-Teatralnego w Warszawie. Po tym wydarzeniu wrócił do Wrocławia, gdzie jego matka mieszkała ze swoim drugim mężem, Kazimierzem Gryczkiewiczem (rodzice Hłaski rozwiedli się, gdy miał 3 lata, dwa lata później jego ojciec zmarł).

Krótko pracował w stoczni rzecznej, a po skończeniu kursu samochodowego zatrudnił się jako pomocnik kierowcy przy zwózce drewna. Sześć tygodni z robotnikami w Bystrzycy Kłodzkiej były nie tylko szkołą życia i przetrwania, ale także nauką cwaniactwa, oszukaństwa i pijaństwa. Wspomnienia z tej pracy zaowocowały później opowiadaniem „Następny do raju".
Narodziny pisarza
Pracę kierowcy Hłasko kontynuował w Warszawie. Wtedy już poważnie myślał o pisaniu. Był starszym referentem zaopatrzenia transportu, kiedy partia obdarzyła go dodatkową „fuchą". Został terenowym korespondentem „Trybuny Ludu". To, jak pisał, musiało podobać się „zwierzchnikom", bo dostał nawet nagrodę. Była nią powieść Anatolija Rybakowa "Kierowcy". W „Pięknych dwudziestoletnich" Hłasko pisał potem: "Była to pierwsza socrealistyczna książka, jaką przeczytałem; muszę przyznać, że wpadłem w osłupienie. Tak głupio i ja potrafię, powiedziałem sobie. I zacząłem." W ten oto nieświadomy sposób, partia „stworzyła" pisarza, którego potem stała się zaciekłym wrogiem.
Życie z rozmachem
Hłasko żył tak, jak pisał. Odważnie, łamiąc schematy i konwenanse, nie uznając kompromisów, buntując się wobec odgórnie ustalanemu porządkowi. Agnieszka Osiecka, z którą był zaręczony, wspominała: "Marek był człowiekiem, który pisze swą biografię nie tylko piórem na papierze, ale również żywą krwią (...) stylizował się na różne postacie". Faktycznie, lubił przybierać różne pozy, grać, udawać, wymykać się schematom. Żył z rozmachem, utalentowany, przystojny, uwielbiany przez kobiety i mężczyzn, wciąż otoczony wianuszkiem adoratorek. Chodził po Warszawie ubrany w białe futro, które kupił od jakiegoś żołnierza, pił i bawił się na potęgę, ale także pisał i to regularnie. Być może wiedział, ile alkoholu może w siebie wlać i kiedy powinien przestać. Możliwe też, że jego młody organizm dawał sobie radę z talentem i z nałogiem jednocześnie.

Dzisiejsze media napisałyby pewnie, że z dnia na dzień stał się gwiazdą. Jego opowiadania drukowały gazety codzienne i poważne pisma literackie. Został etatowym publicystą tygodnika "Po prostu", a dzięki stypendium ze Związku Literatów Polskich jeździł po Polsce, odwiedzał znajomych, balował i pisał. W 1956 roku zadebiutował tomem opowiadań "Pierwszy krok w chmurach". W ciągu trzech lat zdobył cztery najbardziej liczące się polskie nagrody literackie. Podpisywał kolejne umowy na opowiadania, powieści i scenariusze filmowe. Dostawał honoraria, za które mógłby żyć miesiącami, ale ponieważ "miał gest", pieniądze się go nie trzymały.
Emigracja
Nie to było jednak jego największym zmartwieniem. Po tzw. odwilży październikowej, partia zaczęła „przykręcać śrubę". Nikłe swobody zaczęły się kończyć, zaczynał się kolejny rozdział ofensywy ideologicznej. Hłasko musiał to czuć, zwłaszcza, że niektóre z jego planowanych wyjazdów zagranicznych nie doszły do skutku. 21 lutego 1958 roku wyleciał do Paryża. W autobiograficznych "Pięknych dwudziestoletnich" wspominał potem:

"Miałem przy sobie osiem dolarów; miałem dwadzieścia cztery lata; byłem autorem wydanego tomu opowiadań oraz dwóch książek, których wydać mi nie chciano. [...] wysiadając z samolotu na lotnisku Orly myślałem, że najpóźniej za rok będę z powrotem w Warszawie. Dzisiaj wiem, że nie wrócę do Polski już nigdy; pisząc to jednak wiem także, że chciałbym się omylić."

Nie mylił się. Wiedział, że nie wróci, nie wiedział jednak, że na emigracji zaczyna burzliwą, stosunkowo krótką i dramatycznie zakończoną część swojego życia.
Awantury i romanse
Następne jedenaście lat życia Marka Hłaski to ciągła gonitwa, zmiany miejsc zamieszkania, nieudane małżeństwo, niemożność „zagrzania nigdzie miejsca na dłużej", alkohol, coraz większe dawki środków uspokajających i nasennych, kliniki psychiatryczne, kolejne rozbite samochody. Hłasko pisze, publikuje, zarabia, wydaje pieniądze, wdaje się w kolejne awantury i romanse. Podróżuje pomiędzy Europą (Francja, Niemcy, Włochy, Szwajcaria), Stanami Zjednoczonymi i Izraelem.

W 1967 roku udało mu się spełnić dziecięce marzenie o lataniu. Otrzymał upragniony dyplom ukończenia szkoły lotnictwa cywilnego w Santa Monica. W następnym roku, w ciągu dwóch miesięcy, zaliczył 86 lotów. Wtedy też ukazała się książka, przez wielu krytyków uznana za najwybitniejszą powieść Hłaski: „Sowa, córka piekarza", a niedługo potem pisarz otrzymał prawo stałego pobytu w USA i związaną z nim możliwość podejmowania legalnej pracy.
Kobiety
Zdobywał je udając niezainteresowanego. Działało. Kiedy na przełomie 1956 i 1957 roku w kawiarni "Kamienne Schodki" pierwszy raz spotkał Agnieszkę Osiecką (przyszła oddać mu książkę pożyczoną przez koleżanką), przywitał ją obojętnie. A tego nie lubiła, więc sama zaczęła go podrywać.

Na początku znajomości pokazywał kobietom swoje drżące ręce i tłumaczył, że to od picia i ciężkiej pracy fizycznej. To je wzruszało i roztkliwiało, a jemu drżenie rąk przechodziło błyskawicznie. Zazwyczaj był uwikłany w kilka romansów jednocześnie, niemal każdej kochance proponował ślub. Przed wyjazdem do Paryża zaręczył się z Agnieszką Osiecką. Nie mógł wrócić do kraju, słał do niej żarliwe listy miłosne. W końcu ona, kiedy nie dostała paszportu, zaproponowała małżeństwo przez pośrednika. Wtedy po prostu przestał się odzywać...

Anna Kruszewska-Kudelska, z którą pisarz spotykał się jeszcze mieszkając we Wrocławiu, w 2010 roku w rozmowie z tygodnikiem Newsweek stwierdziła, że od początku zdawała sobie sprawę, że Hłasko nie nadawał się na męża: „To był taki typ człowieka. On się nie nadawał na jakiś ustabilizowany układ". A jednak postanowił spróbować szczęścia. 20 lutego 1961 roku w Londynie wziął ślub z Sonią Ziemann, niemiecka aktorką, którą poznał w 1957 roku na planie "Ósmego dnia tygodnia". Małżeństwo formalnie zakończyło się w grudniu 1967 w Los Angeles, ale w rzeczywistości było fikcją już dużo wcześniej. Ziemann jeździła po świecie i grała, Hłasko wolał pisać, spotykać się ze znajomymi, balować. Stabilizacją i tzw. odpowiedzialnością nie był zainteresowany. Zresztą drażniła go mieszczańska rodzina żony, wolał jej unikać.

Małżeństwo w żaden sposób nie przeszkodziło mu w miłosnych podbojach. Wśród dziesiątek kobiet była także Esther Steinbach, którą poznał w Izraelu zanim jeszcze poślubił Sonię. Twierdził zresztą, że "ożenił się tylko dlatego, że Esther go nie chciała". W tamtym czasie nie chciała też dziecka, była młoda, niedoświadczona, kiedy więc zaszła w ciążę (on był już mężem Sonii), usunęła ją. Mimo tego Steinbach twierdzi, że została stewardessą, bo miała nadzieję, że latając po świecie spotka Marka. Ich dziesięcioletnia znajomość to było pasmo emocjonalnych wzlotów i upadków. Zdarzało się, że Hłasko znikał i nie odzywał się przez cztery lata. Esther Steinbach wyszła za mąż dopiero po jego śmierci.

Mimo tego w „Pięknych dwudziestoletnich" Hłasko pisał, mając na myśli nie Esther, ale Hankę Golde, barwną, garściami korzystającą zżycia mężatkę, z którą w Warszawie łączył go gorący związek: „Ja sam kochałem się w życiu tylko jeden raz; było to jedenaście lat temu i potem nigdy już nie kochałem nikogo ani przez minutę; mimo iż bezustannie starałem się stworzyć sobie złudzenia".
Związki z mężczyznami
Hłasko podobał się nie tylko kobietom. Zygmunt Hertz w książce Piotra Wasilewskiego „Śladami Marka Hłaski" stwierdza: „Myślę, że Marka dręczyły sprawy seksualne - mam całą teorię, przypuszczam, że nie miał wielkiej skłonności do kobiet, stąd jego powodzenie, przez obojętność, miał homoseksualny podkład i starannie to ukrywał, był w nieustannym wewnętrznym konflikcie".

Czy to prawda? Barbara Stanisławczyk, autorka książki „Miłosne gry Marka Hłaski", jego związki z mężczyznami tłumaczy inaczej: „Najważniejszymi pismami kierowali - bezpośrednio lub pośrednio - homoseksualiści". Ma na myśli Wilhelma Macha, Juliana Stryjkowskiego, Jerzego Andrzejewskiego, Henryka Berezę, Jarosława Iwaszkiewicza. Hłasko nie był im obcy, wręcz przeciwnie. Po jego głośnym debiucie słynni pisarze, którzy mieli władzę promowania młodych lub strącania ich w pisarski niebyt, roztoczyli nad nim "opiekę". Już wcześniej, we Wrocławiu, Hłasko mieszkał u Stefana Łosia, szefa wrocławskiego oddziału Związku Literatów Polskich, który był nim zafascynowany.

Stanisławczyk wspomina, że kiedy zbierała materiały do swojej książki, zadzwoniła do Agnieszki Osieckiej mówiąc, że chce porozmawiać o kobietach Hłaski. Osiecka żachnęła się: „A co z jego mężczyznami? Ci dopiero odegrali rolę w jego życiu i w karierze pisarskiej!"

Iwaszkiewicz wyznał mu w liście, że jest dla niego ideałem mężczyzny. Darzący go ponoć największym uczuciem Jerzy Andrzejewski pisał: „Jeśli powiem, że mnie oczarował i zachwycił, nie powiem wszystkiego". Henryk Bereza: „Ze mną też wyprawiał rozmaite rzeczy i potem wracał. (...) Marek mnie bardzo potrzebował. Ja go bardzo kochałem".

A sam Hłasko? Czy miał skłonności homoseksualne? Barbara Stanisławczyk w rozmowie z Anną Jabłońską stwierdziła: „Nie sądzę, ale jako młody, urokliwy chłopak trafił w dość specyficzne środowisko. Był to krąg sławnych, bardzo wpływowych literatów o niekonwencjonalnych obyczajach erotycznych. (...) Hłasko chętnie przystał na opiekę starszych kolegów po piórze, którzy go lansowali, wspierali finansowo, wprowadzali do towarzystwa."
Śmierć
Marek Hłasko zmarł w Wiesbaden w nocy, z 13 na 14 czerwca 1969 roku, „pomiędzy godziną 1 a godziną 8 minut 45". Lekarz, który przyjechał na miejsce, stwierdził, że „śmierć nastąpiła stosunkowo szybko na skutek zapaści spowodowanej przez alkohol w połączeniu ze środkami nasennymi". W 1975 roku ciało Hłaski zostało przewiezione na Powązki. Na grobie matka pisarza umieściła napis: „Żył krótko. A wszyscy byli odwróceni".

# data[].attributes.attachment_link.title
Marek Hłasko. Żył krótko. A wszyscy byli odwróceni

# data[].attributes.attachment_link.description
14 stycznia 2014 roku świętowałby 80. urodziny. Po jego śmierci niemiecki "Der Spiegel" zamieścił krótki nekrolog: "Marek Hłasko, 35. Żył, pił i pisał". Rzeczywiście miał reputację pijaka i awanturnika. Ale pomimo niesamowicie hulaszczego trybu życia, naznaczonego nałogami, buntem, romansami z kobietami i mężczyznami, udawało mu się pisać.

# data[].attributes.headline
Agnieszka Osiecka opowiada o Marku Hłasce

# data[].attributes.subject
Agnieszka Osiecka opowiada o Marku Hłasce

# data[].attributes.attachment_link.title
Agnieszka Osiecka opowiada o Marku Hłasce

# data[].attributes.attachment_link.title
Z nimi żyłem, z nimi piłem, ich kochałem - Marek Hłasko

# data[].attributes.attachment_link.title
Profesor.pl - publikacje nauczycieli, awans zawodowy, scenariusze lekcji, wypracowania, testy, konspekty, korepetycje, matura, nauczyciele

# data[].attributes.attachment_link.description
Profesor.pl - serwis edukacyjny dla uczniów i nauczycieli. W serwisie m.in.: katalog, baza korepetycji, ćwiczenia, testy, egzamin, matura, wypracowania, forum, konspekty, scenariusze. Serwisy: nauczyciel, język angielski, język niemiecki, język polski, korepetycje, biologia, fizyka, chemia, podręczniki.

# data[].attributes.headline
SPRAWDZIAN opowiadania Marka Hłaski: Pierwszy krok w chmurach, Okno

# data[].attributes.subject
SPRAWDZIAN opowiadania Marka Hłaski: Pierwszy krok w chmurach, Okno

# data[].attributes.attachment_link.title
Profesor.pl - publikacje nauczycieli, awans zawodowy, scenariusze lekcji, wypracowania, testy, konspekty, korepetycje, matura, nauczyciele

# data[].attributes.attachment_link.description
Profesor.pl - serwis edukacyjny dla uczniów i nauczycieli. W serwisie m.in.: katalog, baza korepetycji, ćwiczenia, testy, egzamin, matura, wypracowania, forum, konspekty, scenariusze. Serwisy: nauczyciel, język angielski, język niemiecki, język polski, korepetycje, biologia, fizyka, chemia, podręczniki.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kiedy pierwszy raz przeczytałam tę historię, nie mogłam myśleć o czymś innym przez najbliższy tydzień. Czułam tak ogromny smutek, że trudno mi było nawet rzucić się w wir nowej lektury. Miałam wtedy kilkanaście lat. Nadal pamiętam to uczucie. Już więcej nie wróciłam do tej książki, aż do teraz. Dzisiaj moje doznania są nieco inne, jednak żal nadal jest obecny.

Dlaczego chciałabym wykorzystać „Ósmy dzień tygodnia" w szkole? Ponieważ dzięki tej lekturze zawsze wiedziałam, czego absolutnie nie chcę doświadczyć, a to dla młodego człowieka istotna wskazówka.

Co zrobić, by się nie zatopić w smutku? Przeczytać tę książkę wspólnie z kimś, kto mógłby ją wyjaśnić. Ja wiele lat temu zrobiłam to na własną rękę i nie chciałabym, aby moi uczniowie tego doświadczyli.

Poza tym, „Ósmy dzień tygodnia" jest zbyt ważną pozycją, aby móc przejść obok niej obojętnie. Dotyka najczulszych strun ludzkiej duszy, zmienia wizję przyszłości, porusza tematy tabu, jest wiarygodna, proponuje wachlarz możliwości wielu zagadnień do ważnych dyskusji, wykracza poza schematy, jest niewielkich rozmiarów, więc każdy uczeń ma ją szansę przeczytać, czy można od szkolnej lektury chcieć czegoś więcej?

Opowiadanie Hłaski to historia dwojga młodych ludzi, Agnieszki i Piotra, którzy pragną odnaleźć miłość. Gdy wydaje się, że faktycznie ją spotkali, okazuje się, że w popaździernikowej Polsce nie ma dla nich miejsca. Nie ma ziemi dla zakochanych - mówi jedno z nich. Zdanie krótkie, a zawiera cały dramat ich historii. Rozpaczliwie poszukują odrobiny prywatności. Jednak w szarej i nędznej rzeczywistości odnalezienie jakiejkolwiek nadziei na godne życie jest równie niemożliwe, jak zdobycie dla siebie jakiegoś kąta.

Jakie tematy można poruszyć podczas analizy lektury? Jest ich naprawdę sporo. Wypisałam sobie te najtrudniejsze i najistotniejsze zarazem. Każdy z nich wypływa z konkretnego fragmentu tekstu.

Dzisiaj skupię się tylko na tych oscylujących wokół rodziny i budowania dziecka.

1. Znaczenie opinii rodzica w życiu dziecka, programowanie dziecka przez rodzica, opiekuna, rola rodzica w budowaniu poczucia własnej wartości.

- Ty wierzysz, że ona była na spacerze? - szyderczo zapytała matka ze swojego łóżka. Leżała całymi dniami: brzydka, zgorzkniała kobieta o histerycznym usposobieniu, chora na serce. - Ty w to wierzysz? - powtórzyła. - Szwenda się pewnie z jakimś gachem. - Zwróciła w stronę Agnieszki swą wiecznie opuchnięta twarz, blada twarz. - Doczekasz się - powiedziała zbolałym głosem. - Ale ja tu bachora nie potrzebuję.

Ból wyrządzony przez wypominanie wypełniania podstawowych obowiązków przez rodzica względem dziecka. Brak wiary rodzica w możliwości dziecka.

- Chcę się uczyć - powiedziała.
- Uczyć, uczyć - powiedziała matka i jęknęła. Twarz jej miała wyraz męczeński. - Grzegorz też się uczył i co z tego wyszło? Skończysz tak samo jak i on, jeśli się nie opamiętasz.
- Ale ja ci daję jeść - powiedziała matka. W głosie jej zabrzmiały nutki płaczu, ojciec odwrócił się. - Ja ci daję jeść, a nie kto inny - powtórzyła.

Dom w oczach dziecka, które nie jest kochane, nie jest doceniane. Dom, który nie wspiera, w którym rodzice się nie kochają, nie mają żadnej wizji na dalsze życie, dom, w którym nikt nie ma celów na przyszłość, żadnych marzeń, żadnych wartości.

- Do domu - powtórzyła Agnieszka. - Do domu, gdzie matka bez przerwy jęczy, a ty siedzisz z ołówkiem w ręku i obliczasz, że piętnaście lat temu mogłeś za swoją pensję kupić sześćdziesiąt litrów wódki, podczas gdy teraz zaledwie dwadzieścia. Do domu, gdzie nie ma kawałka spokojnego kąta. Do rodziców, którzy do dziś dnia nie potrafią zrozumieć, w jaki sposób udało im się z sobą przenudzić dwadzieścia lat. Do domu, gdzie pomiędzy krzyżem, a portretem Stalina nie ma w zasadzie żadnej różnicy, gdyż ani jedno, ani drugie nie rozumie się zupełnie. Do takiego domu chcesz go przyprowadzić?

W kolejnej części pojawią się między innymi: temat braku porozumienia między ludźmi, dylemat być albo nie być, problem komentowania, które niszczy ludzkie życie.

Poczucie własnej wartości to kompetencja, która jest gwarancją życiowego powodzenia i szczęśliwego życia w zgodzie ze sobą. Jeśli jej zabraknie, zawsze będziemy czuli pustkę, smutek i wieczne niespełnienie.

Jednak nawet w momencie, gdy nasi najbliżsi nie zadbają o to, nie znaczy, że musimy już być skazani na taką beznadzieję. Poczucie własnej wartości można odbudować, a nawet stworzyć na nowo.

Warto uczniom w tym pomóc. Zainteresowanym polecam na ten temat.

* Wszystkie cytaty pochodzą z recenzowanej książki.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
jak wykorzystać ósmy dzień tygodnia na lekcji języka polskiego

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
niebanalne lektury na lekcji języka polskiego

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
dyskusja w szkole o trudnych relacjach rodzinnych

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
problem budowania poczucia własnej wartości

# data[].attributes.attachment_link.title
„NIE MA ZIEMI DLA ZAKOCHANYCH" - ÓSMY DZIEŃ TYGODNIA MARKA HŁASKI PODCZAS DYSKUSJI NA LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO, cz. 1.

# data[].attributes.attachment_link.description
Kiedy pierwszy raz przeczytałam tę historię, nie mogłam myśleć o czymś innym przez najbliższy tydzień. Czułam tak ogromny smutek, że trudno mi było nawet rzucić się w wir nowej lektury. Miałam wtedy kilkanaście lat. Nadal pamiętam to uczucie. Już więcej nie wróciłam do tej książki, aż do teraz.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czarna legenda Marka Hłaski była świadomie fabrykowana w PRL i przetrwała do dziś - mówił Andrzej Czyżewski, biograf i cioteczny brat pisarza, w rozmowie z Filipem Gańczakiem. Przypominamy ten wywiad.

Marek Hłasko (1934-1969), syn prawnika i urzędniczki, jako nastolatek pracował m.in. w charakterze kierowcy, ale szybko stał się znanym pisarzem. Już debiutancki tom opowiadań Pierwszy krok w chmurach (1956) przyniósł mu dużą popularność i nagrodę Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek. W krótkim czasie na podstawie prozy Hłaski powstały filmy: Pętla (1957), Ósmy dzień tygodnia (1958) i Baza ludzi umarłych (1958). W roku 1958 pisarz wyjechał do Francji, gdzie otrzymał nagrodę literacką paryskiej „Kultury". W kolejnych latach mieszkał m.in. w Berlinie Zachodnim, Izraelu i USA. Zmarł w RFN; przyjęto, że przyczyną śmierci było przedawkowanie środków nasennych w połączeniu z alkoholem. W PRL przez wiele lat książki Hłaski nie były wydawane.

Pokazywał to, co konsekwentnie pomijała propaganda komunistyczna: brzydotę, demoralizację, niespełnione marzenia. Jak to się stało, że w połowie lat pięćdziesiątych mógł zaistnieć w literaturze polskiej pisarz tak niepokorny jak Marek Hłasko?
Też się zastanawiałem nad tym fenomenem. Marek był człowiekiem atrakcyjnym towarzysko, umiejącym zjednywać sobie ludzi - i chyba oprócz niewątpliwego talentu również te cechy jego charakteru odegrały jakąś rolę.
A jego pochodzenie?
Pochodzenie inteligenckie przeszkadzało wtedy we wszystkim - także komuś, kto miał zamiar debiutować jako pisarz. Stąd się wzięła mistyfikacja z pochodzeniem robotniczym Marka. Wymyślił ją bodajże wrocławski literat Stefan Łoś. Pozornie wszystko się zgadzało - z oficjalnych dokumentów zatrudnienia wynikało, że Marek pracował wyłącznie jako kierowca, nie skończył żadnego liceum, był korespondentem robotniczym „Trybuny Ludu", czyli w zasadzie miał same plusy. Uwierzył w to pisarz Igor Newerly. Przedstawiał potem Marka jako chłopaka z „czarnymi od smarów paluchami", który po pracy pisze opowiadania. Z rzeczywistością miało to niewiele wspólnego, bo z chwilą gdy Hłasko na dobre zaczął pisać, już nie pracował. A z książkami stykał się w domu od najwcześniejszego dzieciństwa.
W tamtym czasie pisarz mógł być w Polsce pupilem władzy, ale mógł też być bezwzględnie tępiony.
Przykładano wtedy bardzo dużą wagę do literatury i nie tylko - do różnych dziedzin sztuki. Władze chciały pozyskać artystów - literatów, aktorów czy malarzy - a więc ludzi, którzy są znani i wpływają na opinię publiczną. Wówczas, po wojnie, w nieporównywalnie większym stopniu niż dzisiaj wyczekiwało się na wydanie nowej książki czy nową sztukę teatralną. Popiół i diament Jerzego Andrzejewskiego czy Niemcy Leona Kruczkowskiego to były wydarzenia! Wszyscy o tym pisali i mówili. Rola literatury była znacznie większa niż obecnie.
Hłasko szybko stał się pisarzem wyklętym.
Bo w swoim pisaniu odbiegł od spraw obyczajowych, tzn. opisywania zwykłych ludzkich historii, a tknął największą wówczas świętość, czyli partię. W jego Cmentarzach znajdziemy na przykład niezmiernie zjadliwy opis zebrania partyjnego. Takich rzeczy już nie wybaczano. To był ten moment, kiedy władze zaczęły o o Hłasce myśleć jako o pisarzu niebezpiecznym. Inna rzecz, że dla normalnego człowieka było niepojęte, w jaki sposób ten dwudziestoletni chłopak miałby obalić system, u którego podstaw leżało przekonanie, że jest potężny i niezwyciężony.
Już w maju 1945 roku jedenastoletni Hłasko opisywał, jak „całe pociągi odchodzą z AK na Kamczatkę i Syberię".
Zaskoczył mnie ogromnie ten zapis w jego dzienniku. W Częstochowie - bo tam wtedy mieszkał Marek - musiało się o tym mówić. Ale nie była to wiedza zbyt powszechna. Nie zapominajmy, że w wielu domach nie było wtedy telefonów, a prasa była cenzurowana. Pozostawały więc tylko rozmowy twarzą w twarz z ludźmi, którzy gdzieś coś widzieli. Później jednak, w tych najgorszych stalinowskich latach, nawet w kręgu najbliższej rodziny nie mówiło się otwarcie o sprawach politycznych. Ludzie z dnia na dzień znikali - i nie wiadomo było, czy gdzieś wyjechali, czy może trafili do więzienia. Od 1946 roku obaj z Markiem mieszkaliśmy we Wrocławiu. Marek miał wtedy kilkanaście lat. W tym wieku ludzie na ogół nie bardzo zajmują się polityką. Nikt z rodziny Marka nie zapisał się jednak do partii. On też nie. A o tym, co myślał o władzy później, mówi jego literatura.
W książkach, które pisał jeszcze w Polsce, jest sporo odniesień do sytuacji politycznej.
Oczywiście. Już pierwszy jego większy utwór - wydany na początku w odcinkach pod tytułem Głupcy wierzą w poranek, a dziś znany bardziej jako Następny do raju - to z pozoru piękna opowieść o kierowcach, ale jest tam jedno zdanie na samym końcu, kluczowe dla całej książki: „Zamieniliście życie w tak wielki koncentrak, że nie potrzeba nawet drutów kolczastych i strażników, psów i karabinów maszynowych". I nagle z tej historii robi się ostra powieść polityczna. Tyle że wówczas jeszcze mało kto zwrócił na to uwagę.
W lutym 1958 roku - krótko po otrzymaniu nagrody Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek - Marek Hłasko wyjechał do Paryża. Do rodzinnego kraju nigdy już nie wrócił.
Pierwszy powód wyjazdu Marka był najzupełniej zwyczajny. Jest marzeniem niemal każdego młodego człowieka, żeby poznać świat. W tamtym czasie - kiedy nawet podróż do socjalistycznej Czechosłowacji stanowiła problem - już wyjazd na tydzień za granicę był dużym przeżyciem. Literaccy przyjaciele Marka wzdychali do Paryża, więc i on chciał zobaczyć, jak tam jest. Złożył podanie o stypendium. Pisał do Antoniego Słonimskiego, ówczesnego prezesa Związku Literatów Polskich, że nie chciałby zgłupieć zupełnie w Polsce pośród plotek. Jesienią 1957 roku dostał upragnione stypendium. Później jednak pojawiły się trudności. MSW cofnęło zgodę na wydanie Markowi paszportu. Tyle że minister kultury, świadomie lub nie, zignorował tę zmianę decyzji i paszportu nie odebrał.

Andrzej Czyżewski (ur. 1930) - architekt, absolwent Politechniki Wrocławskiej; jest ciotecznym bratem pisarza Marka Hłaski; w 1987 roku odziedziczył jego archiwum; opracował i wydał jego Pamiętnik 1945-1946 (2002) oraz biografię Piękny dwudziestoletni (2000, 2005 i 2012); jest również autorem książki Profesor Kazimierz Wejchert: w stulecie urodzin (2012); mieszka w Tychach.

W książce Piękny dwudziestoletni sugeruje Pan, że nie był to przypadek.
Jestem prawie pewien, że była to intryga mająca na celu wypchnięcie Marka - wówczas już pisarza niewygodnego - z Polski. Przekonałem się o tym po otrzymaniu dokumentów z archiwów MSZ i IPN. Nie wyobrażam sobie, żeby Hłasko - już po zamieszaniu powstałym w związku z zakazem wydania mu paszportu - mógł oszukać władze i tak po prostu odlecieć do Paryża. Sam zakup biletu był już z punktu widzenia ówczesnego prawa niedopuszczalny. Za przelot Marka zapłacił czekiem zaprzyjaźniony korespondent amerykańskiego „New York Timesa". W tamtych czasach nie można było bez zezwolenia wywieźć z kraju własnych 10 dolarów. Tym bardziej było nie do pomyślenia, żeby ktoś zapłacił za bilet lotniczy człowiekowi bez żadnych powiązań rodzinnych.
A Hłasko nie wiedział, że to intryga?
Możliwe, że zdawał sobie z tego sprawę. Tylko po prostu postawił wszystko na jedną kartę. Ktoś mógł mu tak doradzić. A jemu ogromnie zależało na wyjeździe. Jeszcze w 1957 roku Marek nawiązał kontakt z Jerzym Giedroyciem, który w Maisons-Laffitte pod Paryżem prowadził Instytut Literacki i wydawał słynną „Kulturę". Giedroyc był bardzo zainteresowany wydaniem Cmentarzy Hłaski - maszynopis przewiozła już wcześniej Agnieszka Osiecka. Marek wiedział, że w Maisons-Laffitte czekają na niego pieniądze. I po prostu zdecydował się jechać. A potem, dwa tygodnie po jego wylocie, wybuchła awantura, że pozwolono mu na wyjazd. Minister kultury Karol Kuryluk honorowo wziął to na siebie i wkrótce został odwołany.
W momencie wyjazdu Hłasko zakładał więc, że po kilku miesiącach wróci?
Tak. On na pewno nie miał długofalowych planów pozostania na Zachodzie. Ale start we Francji miał niewątpliwie udany. Już w końcu marca 1958 roku nakładem Instytutu Literackiego wyszły w formie książkowej Cmentarze i Następny do raju. Za tym poszła nagroda literacka „Kultury"...
...a w kraju paszkwil w „Trybunie Ludu".
Dość wredne teksty o Marku ukazały się też w „Polityce" i „Sztandarze Młodych". Ale na przykład Polskie Radio jeszcze w kwietniu 1958 roku przeprowadziło z nim rozmowę telefoniczną. Maria Dąbrowska napisała o Marku dość odważny tekst, tyle że czekał na publikację aż do 1984 roku. Ugrzązł też pozytywny artykuł Bogdana Suchodolskiego. W każdej redakcji w Polsce byli wtedy ludzie przyzwoici i osoby przeznaczone do spełniania określonych zadań.
Czy Hłasko zdawał sobie sprawę z tego, że publikując Cmentarze, być może zamyka sobie drogę powrotu?
Tak. Wcześniej błagał Giedroycia, żeby nie publikować Cmentarzy na jesieni 1957 roku, bo wiedział, że jeśli tak się stanie, to nigdy z Polski nie wyjedzie. Kiedy był już w Paryżu, postanowił jednak zaryzykować. Zresztą te wszystkie perturbacje z wyjazdem uświadomiły mu, że w Polsce tak czy inaczej mogą być kłopoty z dalszym pisaniem. Przypuszczam, że Giedroyc i inni ludzie z kręgu „Kultury" raczej odradzali mu powrót.
Dlaczego jednak Marek Hłasko opuścił Maisons-Laffitte? 23 stycznia 1959 roku Mieczysław Rakowski, redaktor naczelny „Polityki", zanotował w swoich Dziennikach politycznych słowa Władysława Gomułki: „Hłaskę po powrocie z zagranicy natychmiast trzeba zamknąć".
Giedroyc bardzo nad tym ubolewał. Twierdził, że Marek zniknął w momencie, gdy otwierała się przed nim wielka kariera. Moim zdaniem, zrobił tak pod wpływem Janka Rojewskiego, którego znał jeszcze z Polski, a który teraz odnalazł go na Zachodzie. To prawdopodobnie on ściągnął Marka do Niemiec. Wkrótce wyjechali razem do Włoch. Mieli tam załatwiać prolongatę paszportu Marka. Ambasada PRL w Rzymie wystąpiła do centrali w Warszawie z pytaniem, czy może przedłużyć ważność paszportu. Nadeszła kategoryczna odpowiedź odmowna. Odesłano Marka do Polskiej Misji Wojskowej w Berlinie Zachodnim. Wydaje mi się, że była to świadomie zastawiona pułapka. Do Berlina Zachodniego każdy mógł wjechać bez dokumentów, ale wyjechać bez wizy i ważnego paszportu już stamtąd nie było można. A wtedy właśnie - w październiku 1958 roku - definitywnie kończyła się ważność paszportu Marka. Mógł więc albo wracać do Polski, albo poprosić o azyl. Jestem przekonany, że powrót byłby równoznaczny z aresztowaniem.
Zdecydował się zatem na azyl. Z Niemiec wyjechał w styczniu 1959 roku do Izraela.
Pamiętajmy, że rok wcześniej Hannę Skarżyńską-Rewską skazano na trzy lata więzienia za sam kolportaż wydawnictw Instytutu Literackiego. Marek zrobił rzecz z punktu widzenia władz PRL dużo gorszą - wydał w Instytucie antysocjalistyczną książkę. Moim zdaniem, jest więc pewne, że gdyby do Polski wrócił, zostałby aresztowany.
Tubielewicz był w tym czasie zarejestrowany jako tajny współpracownik Służby Bezpieczeństwa o pseudonimie „Henryk". W donosach „Henryka" pojawia się m.in. Marek Hłasko.
Prawdopodobnie znów za namową Rojewskiego. To u niego zatrzymał się bezpośrednio po przyjeździe. Rojewski szybko się później ulotnił, pozostawiając Marka w Tel Awiwie pod opieką Władysława Tubielewicza.
W Izraelu Hłasko czuł się chyba lepiej niż w Niemczech. Na ile mógł funkcjonować jako pisarz polskojęzyczny, mieszkając na Zachodzie?
W najnowszym wydaniu Pięknego dwudziestoletniego napisałem o tym otwarcie, bo zachowało się zobowiązanie do współpracy i odręcznie pisane donosy. „Henryk" skarżył się w nich zresztą, że Hłasko jest chorobliwie nieufny. Muszę przyznać, że ta sprawa nie była dla mnie zaskoczeniem. Tubielewicz wydał mi się podejrzany już wcześniej, kiedy usiłowałem się z nim skontaktować. Wykręcał się. Jakiś czas temu usłyszałem, że już nie żyje.
Skąd więc wzięła się czarna legenda Marka Hłaski?
Wszyscy ci z nas, którzy przetrwali wojnę pod okupacją niemiecką, mieli awersję do Niemiec. Marek jako dziecko przeżył przecież Powstanie Warszawskie. Potem, latem 1958 roku, zetknął się w Niemczech z kulturalnymi ludźmi i napisał do Giedroycia entuzjastyczny, pełen zachwytu list na temat zachodnich Niemiec. Po czym po dłuższym pobycie w Berlinie Zachodnim i RFN znów pisał o Niemcach zgryźliwe rzeczy - np. w Pięknych dwudziestoletnich - doceniając jednocześnie pewne dobre strony życia w tym kraju.
Raporty na temat Hłaski trafiały na biurka najważniejszych osób w PRL, takich jak premier Józef Cyrankiewicz. Inwigilowana była również Maria Gryczkiewicz - matka pisarza, a Pana ciotka.
Całkiem dobrze. W PRL prasa chętnie powtarzała za niemieckim tygodnikiem „Der Spiegel", że od czasu małżeństwa z aktorką Sonją Ziemann (1961) nic nie napisał. Ale przecież - z wyjątkiem przerwy na wyjazd do Izraela - co roku wydawał jakąś książkę. Więcej, w najtrudniejszych dla siebie latach - w czasie depresji zdrowotnych, rozwodu, a potem wegetowania w Hollywood - napisał najpiękniejsze i najwartościowsze książki: Pięknych dwudziestoletnich i Sowę, córkę piekarza. A przedtem, w pierwszych latach małżeństwa, wydał m.in. obszerną powieść Brudne czyny. Jego książki były też tłumaczone na inne języki.
Teza śledczych brzmiała jednak absurdalnie: Marek Hłasko został posądzony o udział w porwaniu i zamordowaniu Bohdana Piaseckiego - syna znanego wówczas działacza politycznego, szefa PAX.
Odnajduję w niej język milicyjnych donosów. Wystarczy zajrzeć do materiałów z archiwum IPN. Hłasko jest tam przedstawiany jako alkoholik, człowiek kompletnie zdemoralizowany, do niczego niezdolny. Tak pisali o nim funkcjonariusze służb PRL, donosiciele i dziennikarze realizujący polityczne zamówienia. Do tego doszły wypowiedzi osób, u których daje się wyczuć ton zawiści zawodowej. Część tych ludzi dopiero niedawno przeszła na emeryturę. Jeszcze w ostatnich latach pisali oni książki i artykuły albo udzielali wywiadów, powielając wcześniejsze kłamstwa. Tę fałszywą wersję wydarzeń powtarzają dziś czasem młodsi dziennikarze.
W czerwcu 1969 roku Marek Hłasko zmarł nagle w Wiesbaden. „Express Wieczorny" pisał o śmierci „zdrajcy ojczyzny", który jakoby szkalował „Polskę Ludową".
Nie wiem, w którym momencie zdała sobie z tego sprawę. W roku 1966 zmarł jej drugi mąż. Została sama w mieszkaniu i rozpaczliwie szukała dodatkowego źródła dochodu. Ktoś jej zaproponował, żeby odnajęła pokój. Pierwszą lokatorką była redaktorka z telewizji, która - jak wynika z książki Pajęczyna Barbary Stanisławczyk i Dariusza Wilczaka - współpracowała ze Służbą Bezpieczeństwa. A potem pojawił się pan Henio, etatowy pracownik SB. Towarzyszył ciotce już do końca jej życia. Sprawiał wrażenie takiego warszawskiego cwaniaczka, który wszystko załatwi: skoczy po papierosy, kupi mięso poza kolejką, jak trzeba - sprzeda jakiś mebel. Grał rolę przyjaciela domu. Ta znajomość nie uchroniła ciotki przed całodzienną rewizją, która miała miejsce w jej domu w kwietniu 1968 roku. Dopiero akta SB wyjaśniły przyczynę tego najścia.
Na ile proza Marka Hłaski była dostępna w PRL po jego śmierci?
Piętnastoletni Piasecki został uprowadzony jeszcze w 1957 roku. Jednak po latach, wskutek starań jego ojca Bolesława, wznowiono śledztwo. Marek Hłasko - cóż za absurd! - znalazł się w kręgu podejrzanych. Jedną z zarządzonych czynności operacyjnych była rewizja u pani Gryczkiewicz. Poszukiwano maszyny do pisania, broni i kożucha. Skonfiskowano korespondencję z Markiem, rękopisy i książki wydane za granicą. Planowano również przeszukać mieszkanie przy ul. Częstochowskiej w Warszawie, w którym Marek mieszkał bezpośrednio przed wyjazdem z Polski. Przy okazji śledztwa zostali też przesłuchani jako świadkowie matka i znajomi Hłaski. Teraz to wszystko wydaje się groteskowe, ale w gruncie rzeczy śmieszne nie było.
Na blogu internetowym Marka Mądrzaka pojawiła się informacja, że w roku 1952 osiemnastoletni Marek Hłasko został zwerbowany do współpracy z „organami MO" i otrzymał pseudonim „Wanda".
Była to kolejna kropla goryczy. Zupełnie inaczej zareagowała telewizja w RFN - w dniu pogrzebu Marka zmieniono program i pokazano Pętlę, która powstała na podstawie opowiadania Hłaski. W Polsce były jeszcze dosyć złośliwe teksty Jana Zbigniewa Słojewskiego - a potem długa cisza. Chyba w latach siedemdziesiątych Michał Komar napisał o Marku, bardzo jednak oględnie. Wyjaśnił potem, że miał do wyboru: albo nic nie pisać, albo napisać w ten właśnie sposób. Uznał, że warto przypomnieć o Hłasce.
W najnowszym wydaniu Pięknego dwudziestoletniego daje Pan do zrozumienia, że to wydanie ostatnie.
W latach siedemdziesiątych ukazywały się pojedyncze opowiadania w antologiach noweli polskiej. Około roku 1980 ruszyła lawina podziemnych wydawnictw. Zimą 1981 roku Teatr Kameralny w Krakowie - przy współpracy Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność" - przygotował bardzo zabawną inscenizację Cmentarzy. Wystąpili świetni aktorzy: Jerzy Stuhr, Jerzy Trela, Jerzy Radziwiłowicz. Potem był stan wojenny. Ale powoli coś się zmieniało na lepsze. W 1983 roku Bogdan Rudnicki wydał literacką biografię Marka Hłaski, w której zręcznie przemycił utwory w Polsce niedrukowane, obszernie je streszczając. Czytelnik wydał w 1985 roku czterotomowe Utwory wybrane - tandetnie sklejone, ale w kolosalnych nakładach. Były jednak pozbawione i Sowy, córki piekarza, i Pięknych dwudziestoletnich. Ten drugi utwór padł ofiarą cenzury - cięć było więcej, niż pozostałoby tekstu. Jeszcze przed 1989 rokiem zgłosiło się do mnie wydawnictwo Alfa i wreszcie ukazała się książka Piękni dwudziestoletni. Cenzura wycięła tym razem tylko dwa zdania.

O tym, że taka teczka istnieje, usłyszałem już w roku 2000. Sam Hłasko opisał zresztą tę sprawę w Pięknych dwudziestoletnich. Niedawno udało mi się zapoznać z treścią teczki. Rewelacji nie ma. Jest potwierdzenie tego, co Hłasko pisał o sobie, nie tylko niczego nie ukrywając, ale jeszcze mocno koloryzując na swoją niekorzyść. Gdy we Wrocławiu zaczął pracować jako kierowca, miał zaledwie szesnaście lat. Po roku przeniósł się do stolicy i podjął tam podobną pracę w „Metrobudowie". Został wówczas wytypowany jako korespondent „Trybuny Ludu". Pisał krótkie notatki dotyczące biurokratycznych przeszkód utrudniających pracę. Ludzie z tej gazety spowodowali przeniesienie go do pracy w transporcie PSS i MHD w Warszawie. Zakładano, że umiejący posługiwać się słowem pisanym chłopak będzie dobrym współpracownikiem milicji w śledzeniu podejrzewanych tam nadużyć. Werbując go do współpracy, posłużono się dość nieskomplikowanym szantażem: „Skoro pracujesz w firmie, w której na pewno występują kradzieże, to musisz nam o tym donosić - jak nie, to będziesz współwinny". Marek się zgodził. Ta współpraca trwała zaledwie kilka miesięcy - od grudnia 1952 do kwietnia 1953 roku. Wtedy zakończył pracę kierowcy i wyjechał do Wrocławia. Wkrótce został bez żalu skreślony z listy współpracowników milicji. Uznano, że jego informacje były mało wartościowe. Nie otrzymywał za nie żadnego wynagrodzenia, co w dokumentach kilkakrotnie podkreślono. Swoimi doniesieniami starał się nikomu nie szkodzić, często świadomie wprowadzając w błąd swoich rozmówców z MO, szczególnie gdy chodzi o powojenne losy swoje i swojej rodziny. Cała ta sprawa nie miała żadnego związku z późniejszą działalnością Marka Hłaski jako publicysty i pisarza.

Ze względu na mój wiek. Ja zresztą w ogóle nie miałem zamiaru pisać biografii Marka. Dla mnie, architekta, napisanie czegoś więcej niż kilka stron opisu technicznego było kiedyś bardzo męczące. Nie jestem literatem. Jestem tylko świadkiem historii i kronikarzem rodzinnym. Postanowiłem jednak dać odpór nieprawdziwym legendom, jakie krążyły na temat Marka. Niestety, od czasu do czasu te legendy są wciąż rozpowszechniane.

Rozmawiał Filip Gańczak

Jest to uaktualniona wersja tekstu, który ukazał się w numerze 2/2013 miesięcznika „Pamięć.pl".

# data[].attributes.attachment_link.description
Marek Hłasko (1934-1969), syn prawnika i urzędniczki, jako nastolatek pracował m.in. w charakterze kierowcy, ale szybko stał się znanym pisarzem. Już debiutancki tom opowiadań Pierwszy krok w chmurach (1956) przyniósł mu dużą popularność i nagrodę Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek. W krótkim czasie na podstawie prozy Hłaski powstały filmy: Pętla (1957), Ósmy dzień tygodnia (1958) i Baza ludzi umarłych (1958).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Marek Hłasko. Fot. PAP/CAF/Motte

Marek Hłasko, jeden z najsłynniejszych polskich powojennych pisarzy, autor m.in. "Pięknych dwudziestoletnich", "Ósmego dnia tygodnia" i "Sonaty marymonckiej" urodził się 14 stycznia 1934 roku w Warszawie, gdzie spędził dzieciństwo. Legenda rodzinna głosi, że podczas chrztu dwuletni przyszły pisarz na pytanie „czy wyrzekasz się złego ducha" odpowiedzieć miał „nie", co przytaczano później jako dowód jego trudnego charakteru.

Powstanie warszawskie pisarz przetrwał wraz z matką w Warszawie. Przeżycia wojenne odcisnęły na nim głębokie piętno, jak pisał później: "dla mnie jest oczywiste, że stanowię produkt czasu wojny, głodu i terroru. Stąd bierze się nędza intelektualna moich opowiadań; ja po prostu nie potrafię wymyślić opowiadania, które nie kończyłoby się śmiercią, katastrofą, samobójstwem czy też więzieniem. Nie ma w tym żadnej pozy na silnego człowieka, o co posądzają mnie niektórzy". Po wojnie rodzina - Hłasko, jego matka i surowy ojczym - osiadła we Wrocławiu.

Jak pisze w jego biografii brat cioteczny pisarza, Andrzej Czyżewski, przez cały czas szkolny Hłasko był jednym z najmłodszych w klasie, na domiar złego miał bardzo dziecięcy wygląd. Nadrabiał to agresywnością i zadziornością, również w stosunku do nauczycieli. Licea zmieniał często, w końcu z ostatniego z nich został w 1950 roku usunięty za "wywieranie demoralizującego wpływu na kolegów".

Jako 16-latek Hłasko ukończył kurs prawa jazdy i zaczął pracować jako kierowca ciężarówki m.in. w Bazie Transportowej w Bystrzycy Kłodzkiej; doświadczenie zdobyte w tym miejscu stało się inspiracją do napisania powieści "Następny do raju".

Gdy rodzina przeniosła się do Warszawy, Hłasko często zmieniał miejsce zatrudnienia, myślał już o zostaniu literatem. Pisać zaczął w 1951 - na ten rok sam datował swoje pierwsze opowiadanie "Bazę Sokołowską". W czasie pracy w Metrobudowie został korespondentem terenowym "Trybuny Ludu". W 1952 roku nawiązał kontakt ze Związkiem Literatów Polskich i działającym w tej organizacji Igorem Newerlym, pełniącym rolę opiekuna młodych, przedstawiał się jako niewykształcony szofer, który w wolnych chwilach po pracy próbuje opisać swoje życie.

W kwietniu 1953 roku otrzymał trzymiesięczne stypendium twórcze Związku Literatów Polskich, ostatecznie porzucił pracę kierowcy i wyjechał do Wrocławia, aby pracować nad "Bazą Sokołowską" i "Sonatą marymoncką". Od lipca do września 1954 opublikował trzy opowiadania: "Złotą jesień", "Szkołę" i "Noc nad piękną rzeką". Szybko zyskał sławę najzdolniejszego pisarza młodego pokolenia. Zakochany był w nim Jerzy Andrzejewski, mieszkał u Stanisława Dygata, romansował z Agnieszką Osiecką.

Był legendarną postacią młodego pokolenia, symbolem nonkonformizmu. Potężnie zbudowany (84 kg), w istocie nadwrażliwy, niepewny, ze skłonnością do depresji. Nazywano go wschodnioeuropejskim Jamesem Deanem, do którego był podobny.

Marek Hłasko miał reputację pijaka i awanturnika, która pasowała do przyjętej przez niego kreacji "pisarza przeklętego" w typie amerykańskich bitników i którą, do pewnego stopnia, sam budował. Andrzej Czyżewski uważa jednak, że rzeczywistość była dużo mniej malownicza i dramatyczna, niż wynikałoby to z opowieści rozsiewanych przez znajomych Hłaski i niego samego, na przykład w "Pięknych dwudziestoletnich". Sam Hłasko pisał pod koniec życia, że gdy siedzi miesiącami w mieszkaniu i tworzy, bez kropli alkoholu, nikt go nie widzi, a gdy wyjdzie na miasto i odwiedzi knajpę, to powstają legendy o piciu.

Pisanie wcale nie przychodziło mu łatwo, każda strona była wielokrotnie przepisywana, redagowana i zmieniana. Hłasko, który skończył tylko szkołę podstawową, a w wieku 16 lat rozpoczął pracę kierowcy ciężarówek, traktował pisanie szalenie serio. Była to dla niego desperacka próba zrobienia czegoś ze swoim życiem, ucieczka przed ciężarami egzystencji prostego robotnika. Jako pisarz był samoukiem, wszystko zawdzięczał wyłącznie ciężkiej pracy nad sobą i tekstem i robił to z reguły na trzeźwo - pisze Czyżewski podkreślając, że autor "Pierwszego kroku w chmurach" miał zaledwie dwuletnią przerwę w pisaniu, a właściwie co roku wydawał nową książkę. Jeżeli wszystkie opowieści o nim byłyby prawdziwe, nie miałby czasu na pisanie.

W lutym 1958 roku wyjechał na stypendium do Paryża, a w październiku, po kilkakrotnym odmówieniu mu wizy powrotnej, postanowił pozostać za granicą - w Berlinie Zachodnim. Stamtąd wyjechał do Izraela. Do Europy wrócił w 1961 roku. Wtedy zaczął ogłaszać swoje opowiadania w paryskiej "Kulturze". Opublikowano tam m.in. jego słynną autobiografię "Piękni dwudziestoletni" - zapis lat warszawskich i życia na emigracji. Po jej wydaniu polskie władze komunistyczne wydały zakaz drukowania jego utworów w kraju.

Nie mógł żyć bez Polski, ale nie mógł także do niej wrócić. Aklimatyzację za granicą uniemożliwiał mu brak talentu do języków obcych. Wiódł życie tułacze, chwytając się pracy robotniczej w celu zapewnienia sobie podstawowych warunków bytowych. Od 1960 mieszkał w Niemczech, z żoną, sławną niemiecką aktorką Sonją Ziemann.

W 1963 r. spędził miesiąc w areszcie za zatargi po pijanemu z policją. W latach 1963-1965 spędził łącznie 242 dni w klinikach psychiatrycznych. W 1966 wyjechał do Los Angeles, ściągnięty przez Romana Polańskiego. Przyjaźnił się z Krzysztofem Komedą i był współtowarzyszem tragicznego spaceru w grudniu 1968 w Los Angeles, kiedy muzyk na skutek przyjacielskich przepychanek upadł i zranił się poważnie w głowę, w wyniku czego zmarł. W czerwcu 1969 Hłasko wyjechał do Europy, potem do Izraela.

Tam powstały utwory: "Drugie zabicie psa", "Następny do raju", "Nawrócony w Jaffie".

W książkach i artykułach o Hłasce często demonizowana jest rola, jaką w jego życiu odegrała jedyna żona - niemiecka aktorka Sonja Ziemann. Czyżewski pokazuje, że ich wspólne życie zakończyło się rozstaniem, nie dlatego, żeby brakowało jej uczucia czy empatii. To ona finansowała wspólne życie, ratowała Hłaskę, kiedy przeżywał w 1963 roku załamanie nerwowe i znalazł się w klinice psychiatrycznej. To wreszcie Sonja w ostatnim roku życia pisarza ściągnęła go ze Stanów Zjednoczonych, gdzie pracował m.in. jako sprzedawca w sklepie, doprowadziła do ekranizacji jego kolejnego opowiadania, stworzyła mu pespektywę znośnej egzystencji w Europie i zniosła spokojnie jego romans z dużo młodszą i piękną izraelską dziewczyną Esther Steinbach.

Wiosną pisarz wyjechał na krótko do niemieckiego Wiesbaden, gdzie 14 czerwca 1969 r., prawdopodobnie z powodu przedawkowania środków nasennych, zmarł. Jego prochy sprowadzono do Polski w 1975 roku.

Pod koniec lat 80. nastała moda na Marka Hłaskę. Po raz pierwszy ukazały się w całości, bez ingerencji cenzury, wszystkie jego utwory. Książki Hłaski pojawiły się nawet w zestawie lektur obowiązkowych.

Na kanwie jego prozy powstało wiele sztuk teatralnych i obrazów filmowych. Wojciech Has sfilmował "Pętlę", Aleksander Ford "Ósmy dzień tygodnia", a Czesław Petelski "Następnego do raju" jako "Bazę ludzi umarłych".

"Bohaterowie Hłaski byli ludźmi, których każdy z nas spotykał, których unikał nieraz, których się lękał. Ale to nie zmieniało faktu, że oni istnieli, żyli. Świat złudzeń, niespełnionej miłości, pięknych dziewczyn cynicznych i wyrachowanych i takich samych chłopców, traktujących uczucie jak zabawę, grę, jak sport, a jednocześnie skrycie marzących o wielkiej miłości, którą znają jedynie z filmów czy książek" - pisała w książce "Jak się tamte lata mylą..." Kira Gałczyńska.

Agata Szwedowicz (PAP)

# data[].attributes.attachment_link.description
Marek Hłasko, jeden z najsłynniejszych polskich powojennych pisarzy, autor m.in. "Pięknych dwudziestoletnich", "Ósmego dnia tygodnia" i "Sonaty marymonckiej" urodził się 14 stycznia 1934 roku w Warszawie, gdzie spędził dzieciństwo. Legenda rodzinna głosi, że podczas chrztu dwuletni przyszły pisarz na pytanie „czy wyrzekasz się złego ducha" odpowiedzieć miał „nie", co przytaczano później jako dowód jego trudnego charakteru.

# data[].attributes.body
Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Marek Hłasko | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Pisarz. Urodził się 14 stycznia 1934 roku w Warszawie, zmarł 14 czerwca 1969 roku w Wiesbaden...

# data[].attributes.body
Marek Hłasko

# data[].attributes.attachment_link.title
Marek Hłasko - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Marek Hłasko urodził się w Warszawie jako jedyny syn Macieja Hłaski i jego żony Marii Łucji z domu Rosiak. Początkowo Hłasko mieszkał z rodzicami w Złotokłosie, później w Warszawie. W rodzinie Hłasków dzieci chrzczono stosunkowo późno - przyszły pisarz został ochrzczony 26 grudnia 1935 w Kościele Najświętszego Zbawiciela w Warszawie.