# data[].attributes.body
In deze tijd veranderd het wereldbeeld van de mens. Tegen het eind van de veertiende eeuw verliezen de kerk en het christelijk geloof steeds meer terrein in het leven van de middeleeuwse mens. Het zelfbewustzijn en het cultureel besef van de burger neemt toe. Er ontstaat een streven om te onderzoeken en nieuwe terreinen te ontdekken.

# data[].attributes.headline
Hoeveel jaar beslaat de renaissance, van welk jaar tot welk jaar?Wat betekent de term renaissance? ("renaissance" van wàt?)

# data[].attributes.subject
Hoeveel jaar beslaat de renaissance, van welk jaar tot welk jaar?Wat betekent de term renaissance? ("renaissance" van wàt?)

# data[].attributes.body
De Renaissance staat bekend als een periode in de Europese geschiedenis die duurde van de 15e tot de 16e eeuw. (1400-1525)
De term 'Renaissance' is bedacht door de Italiaanse kunstenaar en architect Giorgio Vasari. Hij noemde de tijd waarin hij leefde 'rinascita'. Later is daar 'renascimento' van afgeleid, wat wedergeboorte betekent. Wij noemen de Renaissance daarom ook wel de wedergeboorte van de klassieke oudheid.

# data[].attributes.body
Het renaissance is afkomstig uit Italië en verspreidde zich over Europa. In Italië waren zelfstandige stadstaten zoals Florence en Venetië rijk geworden door handel met het Midden-Oosten tijdens de Kruistochten. Naast rijkdommen kwam er ook veel kennis uit deze gebieden, waar de wetenschap verder ontwikkeld was dan in het middeleeuwse Europa. Bovendien kwamen er na de val het van Oost Romeinse Rijk (1453) allerlei geleerden uit Byzantium naar Italië. Er kwam een nieuwe interesse in de kennis van het verleden: boeken, maar ook de kunst werd weer belangrijker. De renaissance duurde van ongeveer 1400 tot ongeveer 1530

# data[].attributes.headline
Welke factoren droegen bij tot het nieuwe wereldbeeld in de Renaissance (invergelijking met de middeleeuwen)?

# data[].attributes.subject
Welke factoren droegen bij tot het nieuwe wereldbeeld in de Renaissance (invergelijking met de middeleeuwen)?

# data[].attributes.body
Humanisme = een levensbeschouwing die mensen voorop stelt en uitgaat van de waarde van mensen. Het humanisme streeft naar het goede doen, rechtvaardigheid en het gebruik van je verstand. Het gaat over vraag hoe mensen een fijn en gelukkig leven kunnen leiden

# data[].attributes.body
Bij de middeleeuwse mens staat het geloof centraal. Hierbij ligt de focus meer op het leven na de dood, niet op aarde. Bij de renaissance mens staat het leven op aarde juist centraal, waarbij de mensen willen onderzoeken, bijvoorbeeld het menselijk lichaam. Ook gaat het bij deze mensen meer om het individu, in plaats van het collectief. Een belangrijk spreekwoord uit deze tijd was carpe diem, wat pluk de dag betekent.

De Middeleeuwers hadden de natuurlijke wereld beschouwd als een onvolmaakt oord van zonde en vloek, dat door de bovennatuurlijke kerk gered en bestuurd moet worden. Daartegenover ontdekte de Renaissance de wereld als een schoon, harmonieus, goddelijk bezield kunstwerk. Dat was op zichzelf nog geen wereldse gedachte, integendeel, ze was in zekere zin veel bijbelser dan de middeleeuwse visie. We mogen het christelijke element in de Renaissance dan ook niet onderschatten. Maar tegelijk trad er een zekere spanning op tussen dit christelijk gedachtegoed en de herontdekte vrijheid van de mens. Het middeleeuwse denken had de mens als van nature zwak en zondig gezien, afhankelijk van de bovennatuurlijke genadeinstortingen van de Kerk.

# data[].attributes.body
In de renaissance tijd werd de individu steeds belangrijker. Het ging minder over het leven na de dood, maar meer over het aardse leven. In deze tijd ontstaat ook het humanisme, een stroming die de nadruk legt om de mens als individu. Uit deze informatie is te zien dat de individu steeds belangrijker werd

# data[].attributes.body
Het humanisme moedigde Europeanen aan om de rol van de rooms-katholieke kerk tijdens de renaissance in twijfel te trekken. Naarmate meer mensen leerden hoe ze ideeën moesten lezen, schrijven en interpreteren, begonnen ze religie zoals ze die kenden nauwkeurig te onderzoeken en te bekritiseren. Ook zorgde de drukpers ervoor dat teksten, waaronder de Bijbel, voor het eerst gemakkelijk konden worden gereproduceerd en door de mensen zelf op grote schaal konden worden gelezen.

In de 16e eeuw leidde Maarten Luther, een Duitse reformator, de protestantse Reformatie – een revolutionaire beweging die een splitsing in de katholieke kerk veroorzaakte. Luther trok veel van de praktijken van de kerk in twijfel en of ze in overeenstemming waren met de leer van de Bijbel.

Als gevolg hiervan ontstond een nieuwe vorm van christendom, bekend als het protestantisme.

# data[].attributes.headline
Heeft de RK-kerk in de renaissance nog even veel macht als in de middeleeuwen? Hoe komt dat?

# data[].attributes.subject
Heeft de RK-kerk in de renaissance nog even veel macht als in de middeleeuwen? Hoe komt dat?

# data[].attributes.body
Nee, de kerk heeft niet meer dezelfde hoeveelheid macht als in de middeleeuwen. De mensen gaan meer individueel (op zich zelf) denken, inplaats van in een samenleving (collectief naar het geloof) . Het humanisme en het protestantisme komen meer aanbod. Het gevolg hiervan is de opstand:
Mensen begonnen te twijfelen aan het katholieke geloof en ontwikkelen kritiek op de handelingen van de kerk, denk hierbij aan de aflaathandel (het afkopen van zondes), de vervolging van niet christelijke en de rijkdom en macht die de kerk bezit. Mensen gingen zich keren naar het protestantisme.

# data[].attributes.body
De boekdrukkunst is rond 1450 uitgevonden door Johannes Gutenberg te Mainz. Door de boekdrukkunst konden boeken sneller en in grotere aantallen konden worden geproduceerd. In de tijd die voorheen nodig was om een handschrift te kopiëren, kon je nu honderden exemplaren van een tekst maken. Maar boeken werden nu niet meteen beschikbaar voor iedereen, het bleven luxegoederen (ook kon lang nog niet iedereen lezen toen).

De eerste drukkers in de Nederlanden zaten vooral in steden als Delft, Gouda en Deventer in het Noorden en Aalst, Antwerpen en Gent in het Zuiden. In de zestiende eeuw verschoof het zwaartepunt naar Antwerpen, dat zich ontwikkelde tot de belangrijkste boekenstad van Europa.

# data[].attributes.body
(Maarten) Luther was een Duits protestantse theoloog en reformator. Hij is geboren op 10 november 1483, en stierf op 18 februari 1546. Luther had felle kritiek op de katholieke kerk. Een paar kritiek punten van hem zijn: de rijkdom en de macht van de kerk, de bijbel moet vertaald worden en de kerk mag geen zonden vergeven. Zijn opmerkingen werden snel verspreid en kreeg veel steun van Duitse vorsten.

# data[].attributes.body
Calvijn was een Frans-Zwitserse christelijke theoloog tijdens de reformatie, naar wie een protestants-christelijke stroming, het calvinisme, is genoemd. Hij is geboren op 10 juni 1509 en stierf op 27 mei 1564. Net als Luther wou Calvijn ook de kerk hervormen. Hij is het echter op een belangrijk punt oneens met Luther: Calvijn luistert zoals Luther niet naar de vorst, maar komt in opstand als de vorst je geen geloofsvrijheid wil geven.

# data[].attributes.body
De aanhangers van het protestantisme hebben geen eigen kerkgebouwen. Daarom houden ze bijeenkomsten in de open lucht. Doordat de calvinisten tijdens bijeenkomsten vaak nog erg boos waren op de vroegere vervolgingen, sloeg op een gegeven moment de vlam in de pan, een groep protestanten bestormt na een hagenpreek een klooster en richt vernielingen aan: beelden van heiligen worden van de muur getrokken, glas-in-loodramen ingegooid, het kerkzilver geplunderd en boeken vernietigd. Fanatieke protestanten zien de beeldenstorm als zuivering: Met rijkdom pronkende  kerken vol beelden van ‘afgoden’ worden aangepast voor sobere kerkdiensten waarin Bijbellezing en Bijbeluitleg centraal staan. In de Nederlanden werden in enkele weken tijd honderden kerken en kloosters van binnen vernield. Dit gebeurde allemaal rond 1566

# data[].attributes.body
In 1568 begon de Nederlandse opstand, oftewel: de 80-jarige oorlog. Deze duurde van 1568 tot 1648. De Nederlandse opstand begon als een meningsverschil over de manier waarop de overheid moest reageren op de aanhang voor het protestantisme onder een minderheid van de Nederlandse bevolking. De Tachtigjarige Oorlog was een politiek conflict; maar in de ogen van het ‘gewone volk’, een geloofsstrijd. Al snel werd het echter een algehele opstand tegen de Spaanse machthebber in de Nederlanden, Filips II. Een belangrijke man die mee deed in de strijd tegen Spanje is Willem van Oranje.(1533-1584) hij wordt ook wel de 'Vader des Vaderlands' genoemd. In de zestiende eeuw is hij een belangrijke edelman en de leider van de opstand van de Nederlanden tegen Spanje. In 1648 werd de Vrede van Münster getekend en eindigde de Tachtigjarige Oorlog. De Republiek der Nederlanden was vanaf dan een onafhankelijke staat en werd internationaal erkend. Dit is het einde van de opstand.

# data[].attributes.body
In 1585 werd de stad en de haven van Antwerpen heroverd door het Spaanse leger van Filips II. Het grootste gevolg van de val van Antwerpen was de tweedeling van de Nederlanden. De 17 provinciën werden opgesplitst in twee delen. De protestantse noordelijke Nederlanden sloten de Schelde af zodat de Spanjaarden niet konden doordrijven naar het Noorden. De val van Antwerpen wordt meestal gezien als de oorzaak voor de opkomst van Amsterdam als handelsstad.

# data[].attributes.headline
Wat is het gevolg van de Vrede van Munster?

# data[].attributes.subject
Wat is het gevolg van de Vrede van Munster?

# data[].attributes.body
De Vrede van Münster had de volgende gevolgen:
Het maakte een einde aan de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648).
De Republiek der Verenigde Nederlanden werd internationaal als soevereine staat erkend.
Ook de vrije handel van de Republiek met Oost- en West-Indië en de handelsmonopolies van de VOC en de WIC werden erkend.

# data[].attributes.body
De  17e eeuw was in Nederland een periode van bloei. In de Republiek wordt deze tijd ook wel de Gouden Eeuw genoemd, door de leidende positie in de wereldeconomie in die tijd. Het ging heel erg goed met het land. Er was veel rijkdom waardoor mensen mooie en dure spullen konden kopen, zoals kunst. In die tijd woonden hier een hoop beroemde schilders, zoals Rembrandt en Frans Hals. Daar is Nederland erg beroemd om geworden.

Er is eigenlijk geen precies jaartal aan te wijzen voor het begin van de Gouden Eeuw. Er zijn mensen die zeggen dat het rond 1600 was, maar weer anderen zullen zeggen pas rond 1650. Dus men kan niet zeggen van in dat jaar is de Gouden Eeuw begonnen, het is heel moeilijk te controleren.
Men stelt dus vast dat deze rond 1600 is begonnen.

De eerste oorzaak van de Gouden Eeuw was de bijzondere positie van de Republiek in staatkundig opzicht. Doordat de steden de meeste macht hadden, werden de wetten en regels ook beïnvloedt door wat de steden het belangrijkste vonden: de handel. Hierdoor werd het bestuur zo gevoerd dat het gunstig was voor de handel.

De tweede oorzaak is de geografische ligging en de landbouwgrond in de Republiek. Er was namelijk te weinig vruchtbare grond in de Republiek om genoeg landbouwproducten te produceren. Kooplieden gingen daarom graan halen uit het Middellandse Zeegebied. Dit deden ze met schepen, dus het was erg gunstig dat de Republiek aan het water lag. De kooplieden verkochten het graan voor veel hogere prijzen door aan andere landen, wat veel geld opleverde. Dit droeg bij aan het ontstaan van de Gouden Eeuw.

De derde oorzaak was de val van Antwerpen. Na de val vluchtten vele rijke kooplieden naar Amsterdam. Hun geld, contacten en deskundigheid droegen bij aan de welvaart van Amsterdam. Ze lieten mooie huizen bouwen en kochten dure spullen, wat de economie liet groeien.

In de Gouden Eeuw had een kleine groep rijken, de regenten, alle macht in handen. Ook buiten Europa ontwikkelde de Republiek. De Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) en de Nederlandse West-Indische Compagnie (WIC) kregen niet alleen het monopolie op de specerijenhandel, hun schepen beheersten ook de wereldzeeën. De Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) voer naar Azië om handel te drijven. Mensen verdienden veel geld in de handel of in de scheepsbouw. De gegoede burgerij werd erg rijk. Dat waren bijvoorbeeld de kooplieden en fabrikanten. Een grote groep mensen, zoals ambachtslieden en schoolmeesters, verdiende echter maar net genoeg om van te leven. En een hele grote groep mensen, het gemeen, moest bedelen of stelen om in leven te blijven. Soms kregen ze eten of wat geld van het stadsbestuur.

Op 22 mei 1672 kwam de grote invasie van het Franse leger over land. Het is op deze dag dat de Gouden Eeuw van het ene moment op het andere voorbij ging. Binnen de kortste keren stonden het Franse leger voorbij Utrecht en had het Amsterdam in het vizier. Het Rampjaar begon

# data[].attributes.body
Gerband Adriaensz Bredero was een Nederlandse dichter, schilder, toneelschrijver en rederijker (amateur schrijver). Hij werd geboren in Amsterdam, op 16 maart 1585, en stierf op 23 augustus 1618. Een paar bekende werken van hem zijn : De klucht van de koe, Moortje en Spaanschen Brabander. Zijn carrière begon als belastingambtenaar, maar was hier echter niet tevreden mee. Hij was al jong begonnen met schrijven en wou daar graag verder mee gaan, wat ook gelukt is. Zijn literaire werk werd pas vanaf 1600 uitgegeven.

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Bredero en Hooft - Maken samen nieuw theater

# data[].attributes.attachment_link.description
Bredero en Hooft veranderden samen het literaire leven in Amsterdam. Zij wilden een echt theater, met echte acteurs. Met veel moeite en grote risico kregen zij dit voor elkaar.

# data[].attributes.body
Bredero schreef voornamelijk in het Nederlands, maar omdat Nederlands nog geen standaard taal was baseerde Bredero zijn stukken op het toenmalige Amsterdamse dialect.

# data[].attributes.body
De lijfspreuk van Bredero was: 't kan verkeren. Ofwel: Het kan veranderen. Hij bedoelde er dus mee dat het leven wisselvallig is.
Die onstandvastigheid uitte zich dan ook in zijn literaire werk: Bredero bakende zijn schrijfsels niet af in literaire periodes, zoals schilder Pablo Picasso bijvoorbeeld achtereenvolgens een kubistische, klassieke, surrealistische en abstracte periode had. De ene dag liet hij de euforie glorie vieren in zijn werk, om een andere dag weer het pessimisme in de verf te zetten.

# data[].attributes.headline
Boertigh, Amoreus en Aendachtigh Groot Lied Boeck

# data[].attributes.subject
Boertigh, Amoreus en Aendachtigh Groot Lied Boeck

# data[].attributes.body
Een liedboek uit de Renaissance geschreven in 1622 door Gerbrand Adriaenszoon Bredero.
Het was een heel bekend boek onder de Nederlanders in deze tijd. Dit boek bevat over 900 bladzijdes aan oude "liederen", studies, tekstverklaringen en bredere aantekeningen.

# data[].attributes.body
Renaissance-mode bevatten sierlijke versieringen zoals veren en kant. Damesjurken waren vol en vloeiend, terwijl mannen meestal kledingstukken droegen met pofmouwen en nauwsluitende tailles over panty's. Mannen droegen baretten en petten, en vrouwen droegen baretten, sluiers of guirlandes in hun haar. De kleding was kleurrijk en opvallend.

# data[].attributes.body
In de Renaissance werd muziek een 'voertuig' (middel) voor persoonlijke expressie. De muziek werd dus meer een wereldlijk iets en niet meer alleen iets van de kerk.
De wereldlijke muziek haalde in het begin nog technieken uit gewijde (kerkelijke) muziek, maar doordat er steeds meer mogelijk werd, kom je de verbeteringen ook weer tegen in de kerkelijke muziek. Omdat steden steeds zelfstandiger werden, wilde men ook meer zelf kunnen doen. Dat uit zich ook in de muziek. Steden stadsbesturen hadden eigen artiesten in dienst, zowel zangers als instrumentalisten.

Muziek verandert in de periodes van de renaissance, je hebt de ''Vroege renaissance'' en de ''Hoogrenaissance''. De stijlen en instrumenten veranderden in tijd.

De ontwikkelingen van de muziek in de Renaissance hangt samen met de ontwikkelingen in de maatschappij en de politiek. De muziek werd ingeluid door componisten zoals:
-Gombert
-Arcadelt
-Crecquillon
-Adriaen Willaert
-Orlando di Lasso

# data[].attributes.attachment_link.title
Les Grands Douleurs - Basse Danse by Tielman Susato

# data[].attributes.body
Huizen werden gebouwd in de stijl van de renaissancearchitectuur. Bij deze bouwstijl wordt teruggegrepen op de klassieke bouwkunst van de Grieken en Romeinen.

Nederlandse bouwmeesters gebruiken eerst voor al renaissanceversieringen op hun nog gotische gebouwen.

Wat ze ontlenen aan de Romeinse bouwkunst zijn de frontons (driehoekige bekroningen van een deur, raam of topgevel) en de zuilen. Zoals de forse, simpele Dorische zuil, de Ionische zuil met krulvormige versieringen en de nog slankere, rijkversierde Korinthische zuil.

In de bouwkunst van ons land drongen renaissance versieringen pas algemeen door in het midden van de 16de eeuw. De vroegste voorbeelden worden gekenmerkt door een vermenging van gotische vormen met het decoratieve gebruik van klassieke elementen, met name zuilen en frontons en ornamenten als rolwerk en cartouches.

# data[].attributes.body
In de middeleeuwen draaide de kunst voornamelijk om de religie, de voornaamste opdrachtgevers van kunstenaars waren geestelijken. Aan het einde van de middeleeuwen komt daar langzaam maar zeker een verschuiving in. De rijke burgerij komt op en er ontstaat een interesse voor andere soorten voorstellingen. Portretten gaan een grote rol spelen in de schilderkunst. In eerste instantie laten geestelijken en rijke burgers een portret van zichzelf toevoegen aan een religieus tafereel. Later echter verschijnen er zelfstandige portretten, zoals de 'Mona Lisa' van Da Vinci. De portretten weerspiegelen het toegenomen zelfbewustzijn van de rijke burgerij.

In de renaissance wordt er grote vooruitgang geboekt wat betreft techniek in de schilderkunst. Om de anatomie van het menselijk lichaam te leren kennen, ontleden kunstenaars lijken van ter dood veroordeelden. De Kerk is sterk tegen het ontleden van het menselijk lichaam, daarom wordt dit in het geheim gedaan. Door het ontleden van de lichamen krijgen kunstenaars een goed inzicht in de werking van het menselijk lichaam en zijn ze in staat de mens zeer realistisch weer te geven. De wetten van het perspectief worden ook toegepast.

# data[].attributes.body
Een paar waarden die de mensen uit de Renaissance hadden waren een verscheidenheid aan ervaringen en capaciteiten hebben, ook een volledige ontwikkelde persoonlijkheid en een goed afgeronde individuen vonden ze belangrijk. Ze dachten dat de ideale persoon iemand was die in veel dingen geïnteresseerd was en ook op veel gebieden actief was. Onder hen waren humanisme, individualisme, scepticisme, secularisme, classicisme en patronage. Al deze waarden kwamen tot uiting in gebouwen, boeken en letters, kunst en beeldhouwkunst en natuurlijk de wetenschap.

Een paar normen die mensen hadden ; waren dat ze elkaar leren hoe ze moesten participeren en een samenleving, en hoe ze het konden regeren. Ze waardeerden onderwijs en hechtten belang aan individuele verantwoordelijkheid. Ze wilden dat iedereen kon lezen en spreken. Belangrijkste verantwoordelijkheden: huishoudelijk werk, schoonmaken, en vrouwen die het gezin onderhouden (terwijl mannen werkten). Mannen oogsten gewassen en geslachte dieren en de vrouwen maakten alle kleding, en ze maakte voedselproducten zoals melk, kaas, etc.