# data[].attributes.headline
Ónæmislyfjameðferð á mismunandi æviskeiðum 

# data[].attributes.subject
Ónæmislyfjameðferð á mismunandi æviskeiðum 

# data[].attributes.body
(Karch og Tucker, 2020).

# data[].attributes.body
Tegundir ónæmisörvandi lyfja:

Interferón

Hvítfrumuboð  e. interleukin

Colony-stimulating factors

Lyfjahvörf

Interferón frásogast almennt vel eftir að því er sprautað undir húð eða í vöðva.

Það hefur hraða verkun og nær hámarki innan 3-8 klukkustunda,

Helmingunartíminn er  3-8 klukkustundir. Interferón beta-la er undantekning, þar sem verkun kemur fram eftir 12 klukkutíma og nær hámarki eftir 48 klst, og helmingunartíminn er 10 klst.

Niðurbrot fer fram í lifur og nýrum og er aðallega skilað út með nýrum.

Frábendingar og varúðarráðstafanir

Ofnæmi fyrir innihaldsefnum.

Á meðgöngu: getur valdið vansköpun á fóstri.

Ekki er mælt með notkun lyfsins nema áhrif þess á móður vegi hærra en þau áhrif sem það gæti haft á barnið.

Sérstaka varúð ætti að hafa hjá fólki með hjartasjúkdóma, tilkynnt hefur verið um háþrýsting og hjartsláttartruflanir við notkun á ónæmisörvandi lyfjum.

Skaðleg áhrif

Skaðlegu áhrifin tengd notkun á interferón lyfja tengjast því að ónæmis- og bólguviðbrögð eru örvuð (að örva ónæmis- og bólguviðbrögð valda flensulíkum einkennum s.s. sljóleika, vöðvabólgu, liðverkjum, lystarleysi (jafnvel anorexíu) og ógleði).

Fylgikvillar: höfuðverkur, svimi, minnkun á beinmerg, sjálfsvígshugsanir, ljósfælni og skert lifrarstarfsemi.

Milliverkanir milli lyfja

Ekki hefur verið greint frá milliverkunum varðandi interferóna.

(Karch og Tucker, 2020).

# data[].attributes.body
Tegundir ónæmisbælandi lyfja:

Ónæmismiðill (e. immune modulators)

T- og B-frumu bælandi.

Interleukin blokki (e.interleukin receptor antagonist)

T og B frumu bælandi lyf

Nokkur T og B frumu ónæmisbælandi lyf eru aðgengileg. Af mörgum mögulegum efnum í boði núna er cyclosporin hvað mest notað.

Einnig eru fjöldi annara efna í boði, t.d. abatacept (Orencia), alefacept (Amevive), azathioprine (Imuran), cyclosporin (Sandimmune, Neoral), glatiramer (Copaxone, Glatopa), mycophenolate (CellCept), pimecrolimus (Elidel), sirolimus (Rapamune) og tacrolimus (Prograf).

Meðferðaráhrif og ábendingar

Ekki er vitað nákvæmlega hvernig verkunarháttur af T og B frumu niðurbælandi lyfja er en komið hefur í ljós að þau hindra mótefni framleitt af B frumum, hamla bælandi- og hjálpar T frumum, breyta losun á interleukins og T frumu vaxtarefnum.

T- og B-frumu bælandi efni eru notuð til að koma í veg fyrir líffærahöfnun eftir líffæraígræðslur.

Lyfjahvörf

Cyclosporine frásogast vel í meltingarkerfinu og nær hámarksgildi á einum til tveimur klukkustundum. Brotið niður í lifur af cytochrome P450 kerfinu og er aðallega skilað út í gallið.

Helmingunartími Sandimmune er um 19 klukkustundir og 8.4 klukkustundir fyrir Neoral. Það er til í vökvaformi sem er hægt að blanda í mjólk, kakó eða appelsínusafa.

Abatacept þarf að vera gefið á hálftíma í æð á 2-4 vikna fresti, en það fer eftir því hvernig sjúklingur bregst við. Hámarksgildi eru náð þegar innrennsli endar.

Helmingunartími abatacept er 12-23 dagar og nær stöðugu gildi eftir um 60 daga af meðferð. Lyfið er skilað í gegnum nýrun.

Frábendingar og varúðarráðstafanir

Ofnæmi fyrir innihaldsefnum.

Ekki mælt með notkun á meðgöngu eða meðan brjóstagjöf stendur vegna hættu á alvarlegum afleiðingum fyrir fóstur eða barn.

Illkynja æxli - hætta á að æxlið geti dreift sér með ónæmiskerfinu.

Auknar varúðarráðstafanir hjá sjúklingum með nýrna eða lifrar skerðingar.

Skaðleg áhrif

Aukin hætta á sýkingum og æxlisvexti.

Eitrunarverkanir á lifur, nýrnareitranir, truflun á nýrnastarfsemi og lungnabjúgur.

Fylgikvillar: höfuðverkur, skjálfti, bólur, meltingartruflanir, niðurgangur og háþrýstingur.

Milliverkanir milli lyfja

Aukin hætta á eitrunarverkun ef þessi lyf eru notuð með öðrum lyfjum sem eru lifrar- og nýrna eitrandi.

(Karch og Tucker, 2020).

# data[].attributes.body
Talið er að helmingur kynferðislegra virkra einstaklinga muni greinast með HPV kynsjúkdóminn einhverntímann á ævinni.

Tveir stofnar af HPV-veirum, HPV 16 og 18, geta valdið frumubreytingum í leghálsi og eru orsök um 70% allra leghálskrabbameina.

Til eru bóluefni gegn ákveðnum stofnum HPV:

Cervarix sem veitir vörn gegn stofnum 16 og 18

Gardasil sem veitir vörn gegn stofnum 16 og 18 en einnig stofnum 6 og 11 sem eru orsök 90% tilfella af kynfæravörtum.

Á Íslandi eru öllum 12 ára stúlkum boðið bólusetning með Cervarix.

Foreldrar á Íslandi hafa lýst yfir óánægju sinni með að einungis stúlkum sé boðið í bólusetningu og það með bóluefninu sem veitir vörn gegn færri stofnum. Áform eru um að taka upp Gardasil bóluefni í almennum barnabólusetningu og hefja bólusetningu á öllum kynjum

Sjá: Víðtækari bólusetning gegn HPV veirunni til að auka vörn gegn krabbameini: https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2022/10/21/Vidtaekari-bolusetning-gegn-HPV-veirunni-til-ad-auka-vorn-gegn-krabbameini/

Þetta eru fyrstu tegundir bóluefna sem veita vörn gegn krabbameini og er von um fleiri bóluefni af þessum toga verði þróuð í framtíðinni.

(Embætti landlæknis, 2019;Karch og Tucker, 2020).

# data[].attributes.body
Við hverju eru interferón gefin?

1. Verkjum

2. Ofnæmi

3. Krabbameini

4. Bólum

# data[].attributes.body
Hvað eru toxóíð?

1. Bóluefni gegn veirum

2. Móteitur gegn eitri úr biti snáka

3. Bóluefni gegn eitri sem sumar bakteríur framleiða

4. Ofnæmisviðbrögð við bólusetningum

# data[].attributes.body
Líf eftir líffæraígræðslu, ónæmiskerfnið, ónæmisbælandi lyf og hætta á höfnun -  Livet efter transplantation (landspitali.is)

Immune Suppressants, Sam J. Pilero. Grein frá 1970 -  Sci-Hub | Immune Suppressants. BioScience, 20(12), 710–714 | 10.2307/1295288

Myndband um ónæmisbælandi lyf -  https://www.youtube.com/watch?v=vWh1AJwAIg0

# data[].attributes.body
Smelltu á myndina til þess að stækka hana.

# data[].attributes.body
Stutt myndband um virkni HPV bóluefna:
How the HPV vaccine works (WHO) - https://www.youtube.com/watch?v=qF7pBzU4D20

Fræðsluefni um HPV bóluefni:
Human Papillomavirus (HPV) Vaccination:
What Everyone Should Know (CDC) - https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/hpv/public/index.html

# data[].attributes.body
Smelltu á myndina til þess að stækka hana.

# data[].attributes.attachment_link.title
bólusetningar á mismunandi æviskeiðum (1)

# data[].attributes.body
Smelltu á myndina til þess að stækka hana.

# data[].attributes.body
(Karch og Tucker, 2020).
(Sérlyfjaskrá, 2021).

# data[].attributes.body
ATC flokkun

L04AB02 = Infliximabum

L04AB = Tnf-alfa tálmar (tumor necrosis factor alpha)

L04A = Ónæmisbælandi lyf

L04 = Ónæmisbælandi lyf

L = Æxlishemjandi lyf og lyf til ónæmistemprunar

Verkun

Infliximab er manna-músa einstofna blendingsmótefni sem binst með mikilli sækni bæði við uppleysanlegt form TNFα og himnuform en ekki við lymphotoxin α (TNFβ).

Ábendingar

Iktsýki

Crohns sjúkdómur hjá fullorðnum og hjá börnum og unglingum 6-17 ára

Sáraristilbólga hjá fullorðnum og börnum 6-17 ára

Hryggikt

Sóraliðagigt

Sóri

Gjafaleið

Til notkunar í bláæð

Flixabi meðferð skal hefja og vera undir eftirliti sérhæfðs læknis, gjöf flixabi innrennslis á að vera í höndum hæfs heilbrigðisstarfsfólks sem er þjálfað í að taka eftir vandamálum í tengslum við innrennsli

Frábendingar

Ofnæmi fyrir innihaldsefnum

Sjúklingar með berkla eða alvarlegar sýkingar eins og sýklasótt, ígerð og tækifærissýkingar

Sjúklingar með meðal til alvarlega hjartabilun

Viðvaranir

Passa skal upp á rekjanleika líffræðilegra lyfja með því að skrá heiti og lotunúmer lyfsins með skýrum hætti

Fylgjast skal vel með innrennslistengdum viðbrögðum og ofnæmi

Fylgjast skal náið með sýkingum og gæta varúðar í því sambandi.

Lyfjahvörf (pharmacokinetics)

Ekki er vitað hvernig brotthvarfi lyfsins er háttað

Helmingunartími er um 8-9,5 dagar

Almennar aukaverkanir

Mjög algengar: Innrennslitengd viðbrögð, verkir.

Algengar: Brjóstverkur, þreyta, hiti, viðbrögð á stungustað, kuldahrollur, bjúgur,

Sjaldgæfar: Sár gróa seint.

Mjög sjaldgæfar: Hnúðaskemmd

Frekari upplýsingar um aukaverkanir er hægt að finna á sérlyfjaskrá.

Milliverkun

Ekki hafa verið gerðar neinar rannsóknir á milliverkunum

Mælt er gegn því að lifandi bóluefni séu gefin samtímis og infliximabi

SmPC lyfsins: Flixabi, INN-infliximab (europa.eu
(Sérlyfjaskrá, e.d.).

# data[].attributes.headline
Hvenær og hvar lyf virka sem ætluð eru ónæmiskerfinu.

# data[].attributes.subject
Hvenær og hvar lyf virka sem ætluð eru ónæmiskerfinu.

# data[].attributes.body
Vírus fer á frumu, þar virka interferónin. Fruman losar prótein í B frumu, B fruma fer í plasma frumu, þá myndast mótefni, svo kemur mótefnavaka mótefnasamstæða þar á milli virkar einstofna mótefni, þá kemur viðbótar virkjun, síðan kemur bólguviðbragð.

Fruman -> frumuinnrás -> hjálpar t-frumur -> t-verkunarfruma. Hjálpar t fruman fer til b frumunnar. T-stýrfruma fer til plasma frumanna. T-stýrifruma fer líka til T-verkunarfrumu. T-stýrirfruma. Losun á Hvítfrumuboði hjálpar T-stýrifruma. T- og B stýrirfrumu bælandi lyf virka á T-stýrifrumur. Hvítfrumuboð virka á losun á hvítfrumuboði. Anakinra (bólgueyðandi lyf) virkar á hvítfrumuboð.

Vírus fer á frumu, fruma eyðileggst, sem leiðir til kíníns (peptíð). Þegar fruma eyðileggst losar hún histamín (Karch og Tucker, 2020).

# data[].attributes.body
Ýtið á myndina til að sjá hana betur.
(Karch og Tucker, 2020).
(Office of Infectious Disease and HIV/AIDS Policy, 2022).
(Ostendorf, 2021).

# data[].attributes.attachment_link.title
Við erum hópur Q - Lovísa Anna, Marta María, Rakel Ósk Ólafsdóttir og Sandra Björk.

# data[].attributes.body
ACT flokkun

J = Sýkingalyf til altækrar notkunar (systemic use)

J07 = Bóluefni

J07A = Bakteríubóluefni

J07AJ = Kíghóstabóluefni

J07AJ52 = Kíghósti í blöndum með öðrum toxóíðum

Verkun

Lyfið er samsett toxíóða og bakteríu bóluefni úr þrenns konar toxóíðum (barnaveikistoxóíð, stífkrampatoxóíð, kíghóstatoxóíð) ásamt kíghóstamótefnavökum.

Lyfið veitir virkt ónæmi gegn barnaveiki, stífkrampa og kíghósta, endurtaka þarf bólusetningu til þess að viðhalda ónæmi.

Ábendingar

Þungaðar konur á öðrum eða síðasta þriðjungi meðgöngu - til þess að vernda barnið á fyrstu mánuðum eftir fæðingu gegn kíghósta

Örvunarbólusetningar hjá einstaklingum frá fjögurra ára aldri (endurtaka á 10 ára fresti)

Unglingar og fullorðnir sem aldrei hafa fengið bólusetningu gegn barnaveiki, stífkrampa og kíghósta

Þegar meðhöndla þarf áverka sem gætu valdið stífkrampa - þegar langt er liðið frá örvunarskammti

Gjafaleið

Í vöðva (IM), helst í axlarvöðvasvæðinu.

Frábendingar

Ofnæmi gegn innihaldsefnum.

Ofnæmisviðbrögð eftir fyrri gjöf bóluefna gegn barnaveiki stífkrampa eða kíghósta.

Heilasjúkdómur af óþekktum orsökum innan 7 daga frá fyrri bólusetningu með kíghóstabóluefni.

Tímabundin blóðflagnafæð eða taugafræðilegir fylgikvillar eftir fyrri bólusetningar gegn barnaveiki og/eða stífkrampa.

Alvarleg bráð hitasótt - fresta skal bólusetningu.

Viðvaranir

Ef eftirfarandi aukaverkanir hafa komið fram í tengslum við fyrri kíghóstabólusetningu skal ekki gefa Boostrix nema eftir vandlega íhugun:

Hiti ≥ 40°C innan 48 klst. frá bólusetningu, ekki af annarri þekktri ástæðu.

Yfirlið eða ástand sem líkist losti (vöðvaslappleiki-minnkuð svörun við áreiti) innan 48 klst. frá bólusetningu.

Viðvarandi, óhuggandi grátur sem varir ≥ 3 klst., innan 48 klst. frá bólusetningu.

Krampaköst með eða án hita innan 3 daga frá bólusetningu.

Hjá börnum með alvarlegan taugasjúkdóm.

Fylgjast skal með einkennum bráðaofnæmis.

Blóðflagnafæð og blæðingarsjúkdómar - getur haft blæðingu í för með sér eftir stungu.

Lyfjahvörf (pharmacokinetics)

Ekki er farið fram á mat á lyfjahvörfum fyrir bóluefni.

Aukaverkanir

Mjög algengar (>10%) → pirringur, svefnhöfgi, viðbrögð á stungustað (roði/bólga/verkir)

Algengar (1-10%) → lystarleysi, höfuðverkur, niðurgangur/uppköst/meltingartruflanir, hiti (37,5-39°C), veruleg bólga í bólusetta útlimnum

Milliverkanir

Boostrix má gefa samhliða öðrum lyfjum, bóluefnum og ónæmissermum en athuga skal eftirfarandi:

Ónæmisbælandi meðferð getur leitt til ófullnægjandi svörunar á virkni Boostrix.

Önnur bóluefni og ónæmisglobúlín (immunoglobulin) má gefa samhliða Boostrix en lyfin skulu gefin á mismunandi stungustöðum.

(Sérlyfjaskrá, 2022).

# data[].attributes.body
Embætti landlæknis (2019). Bólusetningar barna. https://island.is/bolusetningar-barna

Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins og Embætti landlæknis (11. maí 2017). Inflúensa. https://www.heilsuvera.is/markhopar/sjukdomar-fravik-einkenni/influensa/

Karch, A.M. og Tucker, R.G. (2020). Focus on Nursing Pharmacology (8. útgáfa). Wolters Kluwer Health.

Office of Infectious Disease and HIV/AIDS Policy (OIDP) (22. desember 2022). Vaccine Types. https://www.hhs.gov/immunization/basics/types/index.html#:~:text=Live%20vaccines%20use%20a%20weakened,and%20long%2Dlasting%20immune%20response.

Ostendorf, W. (2021). Medication Administration. Í P. A. Potter, A. G. Perry, P. A. Stockert og A. M. Hall (ritstjórar), Fundamentals of Nursing (bls. 590-676). Elsevier.

Sérlyfjaskrá (e.d.). Samantekt á eiginleikum lyfs - Flixabi 100 mg.  Flixabi,INN-infliximab (europa.eu)

Sérlyfjaskrá (17.nóvember, 2021). Samantekt á eiginleikum lyfs - Octagam 10%.  https://old.serlyfjaskra.is/FileRepos/125da20e-a926-ec11-810e-005056a1b61b/Octagam_10_SmPC.pdf

Sérlyfjaskrá (22.apríl, 2022). Fylgiseðill: Upplýsingar fyrir notanda lyfsins Boostrix stungulyf, dreifa í áfylltri sprautu. https://old.serlyfjaskra.is/FileRepos/6f4946ee-24b4-ec11-8114-005056a1b61b/Boostrix_PFS_fylgise%c3%b0ill.pdf

Sigurður Sigurðsson. (2005). Um berklaveiki á Íslandi. Læknablaðið, 91(1), 69–102. https://www.laeknabladid.is/media/tolublod/1302/PDF/2005-01-f07.pdf

World Health Organization. (e.d.). History of smallpox vaccination. https://www.who.int/news-room/spotlight/history-of-vaccination/history-of-smallpox-vaccination?topicsurvey=ht7j2q

# data[].attributes.body
Smelltu á myndina til þess að stækka hana.

# data[].attributes.body
Smelltu á myndina til þess að stækka hana.