# data[].attributes.headline
Gids programmeren met en voor de unusual suspects

# data[].attributes.subject
Gids programmeren met en voor de unusual suspects

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Over buitenstaanders en gevestigden

Auteur(s): Josse de Voogd & René Cuperus

In de Atlas van afgehaakt Nederland verkennen René Cuperus en Josse de Voogd hoe maatschappelijke verschillen tussen mensen neerslaan op de 'electorale kaart' van Nederland. Ze laten zien hoe, vaak gestapelde, verschillen in opleidingsniveau, inkomen en gezondheid zich vertalen in sociaal-culturele voorkeuren en politieke keuzes en hoe die over het land zijn verdeeld. Feitelijke of gevoelde maatschappelijke deprivatie kan ertoe leiden dat mensen 'afhaken' van het traditionele bestel. Ze hebben minder vertrouwen in de politiek, stemmen niet (meer) of kiezen voor, wat de auteurs noemen, 'buitenstaanderspartijen' aan de flanken. Cuperus en De Voogd gaan in op de vraag wie er afhaken, waar en waarom. Zij zien een fundamenteel meningsverschil over de toekomstkoers van de samenleving.

Naast een analyse van deze vragen voor het gehele land, lichten de auteurs vijf gemeenten uit. Daarmee willen zij laten zien dat de door hen gesignaleerde fenomenen zich ook voordoen binnen steden en dorpen. Cuperus en De Voogd willen met hun, rijk met kaarten en afbeeldingen geïllustreerde, publicatie bijdragen aan het debat over maatschappelijke en regionale verschillen. Volgens hen is het nodig om te begrijpen wat polarisatie langs nieuwe scheidslijnen kan temperen.

# data[].attributes.headline
Presentatie Bram Eidhof tijdens inspiratiedag voor programmamakers

# data[].attributes.subject
Presentatie Bram Eidhof tijdens inspiratiedag voor programmamakers

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Laten we duidelijk zijn. Veel maatschappelijke problemen kunnen niet worden opgelost zonder de werkelijke betrokkenheid van actieve burgers, mensen die zich voor anderen inzetten. Hun inzet draagt bij aan een breder welzijn in ons land. En aan een samenleving waarin iedereen meedoet. Actieve burgers, hun initiatieven en de beweging die zij hiermee samen op gang brengen zijn dus onmisbaar. Dat blijkt ook uit de impact van de vele door VSBfonds ondersteunde burgerinitiatieven die bijdragen aan onderlinge verbondenheid tussen groepen mensen. Het is hard nodig. Juist in tijden waarin steeds meer mensen het vertrouwen in de overheid verliezen. In tijden van individualisering en polarisatie. Waarin bestaanszekerheid op de tocht komt te staan. En steeds meer mensen nog maar moeilijk mee kunnen komen in Nederland.

Verbinden, ondersteunen, faciliteren en inspireren
VSBfonds zet zich al lange tijd in om actief burgerschap te stimuleren. Met donaties. En met andere vormen van ondersteuning. Zoals het samenbrengen van mensen en hun verbindende activiteiten, het beschikbaar stellen van onze netwerken en het actief meedenken met initiatiefnemers. Zo dragen we eraan bij dat actieve burgers en hun initiatieven de krachten bundelen. Ook ondersteunen we hen bij hun 'professionalisering', bij het realiseren van een solide financiële basis en bij het vergroten van hun zelfbewustzijn. Daarnaast dragen we bij aan een betere verbinding van de private en publieke sector. Door samen verhalen te delen en perspectieven te bieden zijn actieve burgers in staat het belang van hun inzet voor anderen te benadrukken. En zullen zij steeds meer mensen stimuleren en inspireren hetzelfde te doen.

Centrale plek van ontmoeting, kennisdeling en burgeractiviteiten
VSBfonds neemt daarom samen met de Bibliotheek Utrecht komend jaar het initiatief voor het op- en inrichten van Het Huis van Actief Burgerschap. In een eerste gesprek was Deirdre Carasso, directeur van de centrale bibliotheek van Utrecht enthousiast over het idee. Direct bood zij als mede-initiatiefnemer 'haar' bibliotheek als vestigingsplaats aan. En dus wordt het Huis van Actief Burgerschap een centraal gelegen en goed bereikbaar 'hoofdkantoor' van en voor alle actieve burgerinitiatieven in Nederland. Het idee dat we voor ogen hebben gaan we het komend jaar verkennen. Samen met Floor Ziegler, Teun Gautier en Roos Polman, die als kwartiermakers aan de slag gaan. En nadrukkelijk ook met actieve burgers en burgercollectieven zelf. Zij krijgen een belangrijke rol bij de inrichting en ontwikkeling van Het Huis van Actief Burgerschap. Welke behoeften hebben zij? Welke activiteiten willen zij er organiseren?

# data[].attributes.attachment_link.title
Samen bouwen we het Huis van Actief Burgerschap

# data[].attributes.attachment_link.description
Laten we duidelijk zijn. Veel maatschappelijke problemen kunnen niet worden opgelost zonder de werkelijke betrokkenheid van actieve burgers, mensen die zich voor anderen inzetten. Hun inzet draagt bij aan een breder welzijn in ons land. En aan een samenleving waarin iedereen meedoet.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Invloed uitoefenen, de dialoog versterken en de stem uit het veld laten horen, dat is de taak van het Bestuurlijk Netwerk Inspectietoezicht. Vier keer per jaar spreken de leden van dit netwerk met adviseurs en de directie primair onderwijs van de Inspectie van het Onderwijs. In december stond er een actueel onderwerp op de agenda: het toezicht op burgerschap.

Het Bestuurlijk Netwerk Inspectietoezicht bestaat uit vijftien schoolbestuurders, schoolleiders en kwaliteitszorgmedewerkers uit het primair onderwijs. Dit netwerk is opgericht als gezamenlijk initiatief vanuit de inspectie en de PO-Raad. Beide organisaties zien de meerwaarde van het netwerk. En ondanks dat de PO-Raad groot voorstander is van toezicht, mag het soms best wel wat schuren.

Zo ook rond het thema burgerschap. Op deze bijeenkomst ging het netwerk met de inspectie in gesprek over nut, noodzaak en dilemma's rondom het toezicht. Het eerste onderwerp was de rol van schoolbesturen in relatie tot burgerschapsonderwijs.

,,Als schoolbestuurder ben je niet alleen verantwoordelijk voor kwaliteit, maar ook een belangrijke gesprekspartner en aanjager binnen je school of scholen. Ben je er echt mee bezig of zet je het alleen in de etalage?'', zo trapt Ria Westendorp, directeur toezicht primair onderwijs het gesprek af.

Een van de aanwezige schoolbesturen onderschrijft dit: ,,De toenemende polarisatie en de politieke onrust op het wereldtoneel zorgen ook voor uitdagingen in de klas. Leraren en schoolleiders worstelen, als bestuurder heb je hier een rol in te vervullen. Hoe kun je hen ondersteunen en meer weerbaar maken."

Vakmanschap én inhoud

,,Wij hebben absoluut een voorbeeldrol, maar ik ga de inhoud niet bepalen voor mijn scholen. Er moet ruimte zijn voor 'couleur locale.'", reageert een andere bestuurder. ,,Ten aanzien van het toezicht moeten we zien te voorkomen dat we een papieren tijger gaan maken, daarmee verrijken we het burgerschapsonderwijs niet. Het gaat om vakmanschap én inhoud", vult hij aan.

Een ander lid reageert: ,,Ik zie veel handelingsverlegenheid en dat is niet gek. Het ontbreekt aan heldere, actuele kerndoelen, het aantal meetinstrumenten is beperkt net als de meetbaarheid. Dit maakt het heel complex."

"Burgerschap is meer dan door het hoepeltje van de inspectie springen", aldus een van de leden. ,,Laatst was ik op een interne audit van een school, deze voldoet niet aan de gestelde normen uit het toezichtskader, maar juist daar maak ik me absoluut geen zorgen als ik kijk naar het gedrag van de leerlingen en leraren."

Lappendeken

,,Het is een complexe opgave", erkent Anne Bert Dijkstra van de inspectie. ,,Maar het moet anders en het kan beter. Hoe mooi is het als het ons lukt om de overstap te maken van een lappendeken naar een meer planmatige aanpak, waarin we vanuit beoogde resultaten burgerschapsonderwijs vorm kunnen geven."

Dijkstra vervolgt: ,,Op sommige plekken zien we dat het "duwtje" van de inspectie wel geholpen heeft, omdat alleen een wet niet volstaat."

Beter inzichtelijk maken

,,Ik heb enige tijd weerstand gevoeld bij de herstelopdrachten rondom burgerschap. Maar ik zie ook de andere kant en heb zorgen wat er in de wereld gebeurt, aldus Annet Dries, bestuurder van SIKO en voorzitter van het Bestuurlijk Netwerk Inspectietoezicht.

,,De tijd is aangebroken dat wij als bestuurders gaan helpen. Wat verstaan we nou onder goed burgerschapsonderwijs en hoe maken we beter inzichtelijk wat we doen? We moeten zeker investeren in het rechtbreien van de lappendeken. Enerzijds het 'hoepeltje' voorbereiden, en ondertussen bedenken hoe we het echt gaan aanpakken op de school. Dáár gaat het tenslotte om."

Polarisatie tegengaan

,,Kinderen komen de school binnen met de mening van hun ouders, als we polarisatie willen tegengaan moeten we juist zorgen dat diversiteit en maatschappelijke ontwikkelingen onderwerp van gesprek blijven. Dit vraagt om een plan waarbij we naast de professionals ook de ouders meenemen."

Een andere bestuurder vult aan: "Leraar zijn is topsport. We vragen veel van ze. Ontwikkelkracht valt of staat bij ruimte, en dit is er helaas onvoldoende. Het lerarentekort, de werkdruk. Van buitenaf opleggen werkt niet, het is van belang om eerst de randvoorwaarden beter op orde te krijgen."

De gesprekken zijn waardevol voor zowel de leden uit het netwerk als de inspectie. Het helpt om door te ontwikkelen en de goede dingen te doen. Ondanks de soms scherpe discussie kijken beide partijen tevreden terug. Het belang van burgerschap wordt breed onderschreven. Net als het besef dat het om meer gaat dan het voldoen aan de wet, het gaat om de leerlingen. Op de eerstvolgende bijeenkomst van het netwerk wordt er dieper ingegaan op de invloed van het lerarentekort.

Lid worden?

Ben je schoolbestuurder, schoolleider of kwaliteitszorgmedewerker en wil je ook lid worden van het Bestuurlijk Netwerk Inspectietoezicht? Meld je dan aan bij Eline Sparreboom, beleidsadviseur PO-Raad. Als deelnemer verwachten we dat je vier dagdelen per jaar aanwezig bent op de bijeenkomsten. Aangevuld met nog wat tijd voor voorbereiding of vooroverleg.

# data[].attributes.attachment_link.title
"Burgerschap is meer dan door het hoepeltje van de inspectie springen"

# data[].attributes.attachment_link.description
Invloed uitoefenen, de dialoog versterken en de stem uit het veld laten horen, dat is de taak van het Bestuurlijk Netwerk Inspectietoezicht. Vier keer per jaar spreken de leden van dit netwerk met adviseurs en de directie primair onderwijs van de Inspectie van het Onderwijs.

# data[].attributes.headline
Stamtafel democratie Cubiss 5 maart 2024

# data[].attributes.subject
Stamtafel democratie Cubiss 5 maart 2024

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Doelgroep

Kom jij naar onze première-ochtend? Tijdens de stamtafel op 5 maart gaat de reportage over programmeren met je doelgroep in première. Daarnaast krijgen jullie als eerste de korte film Bericht aan Hare Majesteit te zien. En met een lezing van Monique Quint-Maagdenberg is het een mooi en vol programma.

Voor deze stamtafel nodigen we in het bijzonder de programmamakers en de communicatie- en marketingspecialisten van met name de Limburgse bibliotheken uit.
Programmeren met je doelgroep
Met programmaker Lobke van der Sanden (Theater van de stad) werd een filmreportage gemaakt: 'Programmeren met je doelgroep'. Hierbij is zeker ook extra aandacht voor maatschappelijke programmering. De filmreportage wordt gepresenteerd tijdens de stamtafel.
Lezing Vorst & Volk
Monique Quint-Maagdenberg, Historicus Universiteit Leiden en vml burgemeester, verzorgt de lezing 'Vorst & Volk'.
Een rode draad door de geschiedenis van de mensheid is de relatie tussen de vorst en het volk. Deze relatie heeft een interessante ontwikkeling doorgemaakt, eindigend in een rol van de vorst die past bij volkssoevereiniteit. Met andere woorden: het democratisch bestel in de westerse wereld.
In het kader van 80 jaar bevrijding
Presentatie van de reizende tentoonstelling van Loesje-posters over de thema's:

Vluchten en vechten

Waarheid en misleiding

Verzet en verbond

Inclusie en uitsluiting

Bericht aan Hare Majesteit

Stamtafels 2024

Kijk voor alle geplande Stamtafels op onze website.

Aanmelden kan via onderstaand formulier.

Heb je nu al vragen of goede tips? Neem contact op met Ivette Sprooten.

We zien je graag op 5 maart!

# data[].attributes.attachment_link.description
Stamtafel Democratie DoelgroepKom jij naar onze première-ochtend? Tijdens de stamtafel op 5 maart gaat de reportage over programmeren met je doelgroep in première. Daarnaast krijgen jullie als eerste de korte film Bericht aan Hare Majesteit te zien. En met een lezing van Monique Quint-Maagdenberg is het een mooi en vol programma.

# data[].attributes.headline
Burgerberaden: de mogelijke rol van de Bieb

# data[].attributes.subject
Burgerberaden: de mogelijke rol van de Bieb

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Opiniërend artikel door Katia van Bommel en Ruby van Dijck

De woningnood, tekorten in de zorg en de klimaatcrisis. Nederland staat de komende jaren voor een aantal grote opgaven. Met de val van het kabinet lijkt een structurele oplossing nog niet in zicht. Gelukkig brengt de groeiende populariteit van het burgerberaad hoop. Want wat als je als burger direct mee kan beslissen over de aanpak van prangende onderwerpen?

Om meer te leren over het burgerberaad, zijn we ons gaan verdiepen in het onderwerp. Tijdens deze zoektocht groeide het vertrouwen in de meerwaarde van het burgerberaad, maar zagen we ook beren op de weg: het vraagt nogal wat qua geld, tijd en expertise. Er zijn daardoor een aantal lastige uitdagingen die de organisatie van een goed burgerberaad in de weg staan. Desondanks lijken het geen onmogelijke uitdagingen. Als de juiste partners de handen ineenslaan, is het organiseren van een succesvol burgerberaad zeker mogelijk. Dat heeft Ierland al bewezen. Kan de Bibliotheek een rol binnen het burgerberaad spelen? En zo ja, wat kan die rol zijn?

Het burgerberaad

In Nederland leven we in een representatieve democratie. Dit houdt in dat we tijdens verkiezingen stemmen op politici die ons vertegenwoordigen in de politieke arena. Burgerberaden zijn onderdeel van een deliberatieve democratie en zouden een aanvulling op kunnen zijn op ons huidige systeem.

Het doel van een burgerberaad is om met een groep burgers tot een politiek besluit te komen. Deze groep vormt idealiter een afspiegeling van de samenleving door een gewogen loting. Voor deze groep wordt een programma georganiseerd waarin zij betrouwbaar geïnformeerd worden over een bepaalde probleemstelling. Vervolgens krijgen zij de nodige tijd waarin zij samenkomen om deze informatie af te wegen en met elkaar te overleggen. Met een zo groot mogelijke overeenstemming over het onderwerp pogen zij uiteindelijk tot de best mogelijke oplossing te komen. Het burgerberaad eindigt met stemmen.

Tien gouden regels voor een goed burgerberaad

Stichting Bureau Burgerberaad stelt dat er tien gouden regels gelden voor een goed burgerberaad.

1. Heldere specifieke vraag
Vanuit de politiek of de samenleving komt een open vraag over een complex probleem.

2. Voldoende tijd
Er is voldoende tijd beschikbaar vanuit organisatie én deelnemers om iedere stap van het burgerberaad met aandacht te doorlopen.

3. Duidelijk mandaat en opvolging
Vooraf wordt vastgelegd dat de politiek de uitkomst van het burgerberaad serieus neemt en er actie op onderneemt.

4. Gewogen loting
Deelnemers worden geloot. Daarna wordt een weging gemaakt om een afspiegeling van de samenleving te vormen.

5. Neem barrières weg
Er kunnen allerlei drempels voor deelname zijn. Met bijvoorbeeld een reiskostenvergoeding, dagvergoeding en kinderopvangvergoeding worden deze weggenomen.

6. Brede informatie
Met toegang tot verschillende, transparante informatiebronnen, nemen deelnemers betrouwbare informatie tot zich waarin alle kanten worden belicht.

7. Deliberatief proces
Met de nodige informatie op zak, overleggen deelnemers over de beste maatregelen voor iedereen door middel van dialoog. Maatregelen worden op haalbaarheid gecheckt. Uiteindelijk wordt gestemd op de beste oplossing.

8. Stevige publiekscampagne
De rest van de burgers worden betrokken door actieve informatievoorziening voor, tijdens en na het burgerberaad.

9. Vertrouw burgers
De politiek moet het proces uit handen durven geven aan een onafhankelijke organisatie en vertrouwen dat burgers tot een goede oplossing kunnen komen zonder inmenging.

10. Doe het vaker
Maak burgerberaden permanent onderdeel van ons democratisch proces voor de meeste impact.

De Bibliotheek als partner in het burgerberaad

De Bibliotheek zou een grote rol kunnen pakken op drie punten: (4) de gewogen loting, (6) brede informatie en in het (7) deliberatief proces.

Gewogen loting

Een gewogen loting bestaat uit twee delen. Het eerste deel is de loting. Er worden willekeurig potentiële deelnemers geloot uit een groep van +/- 10.000 mensen. Deze mensen krijgen een persoonlijke uitnodiging om mee te doen. Op deze manier is er voor iedereen evenveel kans op deelname. In het tweede deel vindt de weging plaats. Tijdens de weging wordt gekeken naar demografische kenmerken van deelnemers, om er zeker van te zijn dat de groep deelnemers een afspiegeling vormt van de samenleving.

Wat zou jij doen als jij een brief ontvangt om mee te doen met een burgerberaad? Veel mensen hebben geen idee wat het is, en waarom ze mee zouden doen. Het gebruik van heldere, eenvoudige taal is dan ook essentieel. De Bibliotheek kan met haar expertise ondersteunen in het schrijven van een heldere brief. Vaak zit er daarnaast een verwijzing in de brief naar een website voor meer informatie. Ook dat digitale onderdeel kan een uitdaging zijn voor lezers. Als laagdrempelige locatie in de buurt met een Informatiepunt Digitale Overheid is de Bibliotheek dé aangewezen partner om mensen met deze brief op weg te helpen. Dat kan één-op-één tijdens een IDO-spreekuur, maar natuurlijk kan de Bibliotheek ook informatiebijeenkomsten organiseren: 'Wat is een burgerberaad, hoe werk het precies en wat kan ik doen als ik een brief ontvang?'.

Brede informatie

De onafhankelijke organisatie die het burgerberaad uitvoert, stelt samen met een groep experts een informatiepakket en programma samen. In het informatiepakket worden alle verschillende kanten van het onderwerp belicht en wetenschappelijk onderbouwd. Daarnaast moet het mogelijk zijn voor deelnemers om zelf informatie en sprekers aan te vragen. Iedereen neemt op een andere manier informatie tot zich. Daarom is het belangrijk dat de deelnemers gebruik kunnen maken van verschillende soorten informatie, maar ook van factcheckers. Zij kunnen voorstellen doorrekenen, zodat deelnemers weten wat de effecten ervan zijn en op basis daarvan realistische en onderbouwde aanbevelingen doen.

De Bibliotheek vervult een belangrijke rol in het verstrekken van informatie. Het uitnodigen van experts, het samenstellen van een programma, het toegankelijk maken en opslaan van informatie, en de organisatie van dit gehele programma past perfect in haar takenpakket. Door in te spelen op de behoeftes in informatievoorziening tijdens burgerberaden, kan de Bibliotheek op dit punt een belangrijke partner worden in het ondersteunen en faciliteren van een burgerberaad.

Deliberatief proces

Tijdens het burgerberaad staat dialoog centraal. Vanuit hun eigen positie in de samenleving, interpreteren zij de informatie die voorbij is gekomen en hebben zij een eigen kijk op de juiste maatregelen. Door gelijkwaardig overleg kunnen zij tot de beste besluiten voor de samenleving komen. Om tot een constructief dialoog te komen, zijn onafhankelijke gespreksbegeleiders onmisbaar. Zij zorgen ervoor dat iedereen aan het woord komt, er wordt geluisterd en niemand de overhand krijgt in het gesprek.

Neutraliteit en objectiviteit zijn waarden die vaak in een adem genoemd worden met de Bibliotheek en daar hoog in het vaandel staan. Het organiseren van ontmoeting en het begeleiden van dialoog wordt daarnaast steeds meer een vaardigheid die van een bibliothecaris wordt gevraagd. Daarom is het van belang om bibliothecarissen de mogelijkheid te bieden deze vaardigheid verder te ontwikkelen.

De rol van de Bibliotheek

Afgelopen juni kwam er groen licht vanuit de Tweede Kamer voor een burgerberaad over het klimaat. In dit artikel hebben we drie relevante rollen voor de Bibliotheek geschetst als het gaat om burgerberaden. Om bovenstaande rollen goed te kunnen vervullen, moeten er nog een aantal obstakels overwonnen worden. Zoals het garanderen van voldoende capaciteit, scholing en middelen.

Naast burgerberaden worden er ook steeds vaker plekberaden georganiseerd. Een plekberaad is een stuk kleinschaliger dan een burgerberaad en draagt bij aan lokale oplossingen voor de lange termijn. Wellicht kan de Bibliotheek op lokaal niveau starten met een plekberaad, en vervolgens met die ervaring geleidelijk aan een grotere rol pakken in een burgerberaad. Eén ding is zeker: de Bibliotheek is zeker een relevante partner als het gaat om democratie.

Meer weten over burgerberaden?

Lees het boek: Nu is het aan ons van Eva Rovers.

Bureau Burgerberaad verzamelt interessante links. Je vindt ze in dit overzicht.

# data[].attributes.attachment_link.title
Cubiss | Burgerberaden: de mogelijke rol van de Bibliotheek

# data[].attributes.attachment_link.description
Burgerberaden: de mogelijke rol van de Bibliotheek Opiniërend artikel door Katia van Bommel en Ruby van Dijck De woningnood, tekorten in de zorg en de klimaatcrisis. Nederland staat de komende jaren voor een aantal grote opgaven. Met de val van het kabinet lijkt een structurele oplossing nog niet in zicht.

# data[].attributes.headline
Onderzoek SCP naar visie Nederlanders op democratie

# data[].attributes.subject
Onderzoek SCP naar visie Nederlanders op democratie

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe kijken Nederlanders naar onze democratie en rechtsstaat

# data[].attributes.attachment_link.description
Op verzoek van de Staatscommissie rechtsstaat heeft het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) bestaande kennis over democratie en rechtsstaat vanuit het perspectief van burgers gebundeld. Uit dit onderzoek blijkt dat er de afgelopen jaren onder inwoners van Nederland grote steun was en nog steeds is voor de democratie en haar waarden. Toch wordt de democratie op verschillende manieren uitgedaagd. Achter grote steun voor abstracte begrippen als democratie en vrijheid, gaat verdeeldheid schuil over wat ze precies betekenen en waar de grenzen van democratische waarden liggen. Daarnaast heeft ongeveer een derde van de Nederlanders in bepaalde situaties sympathie voor meer autocratische of technocratische vormen van bestuur. Deze kennisnotitie van het SCP gaat in op de verwachtingen van en oordelen van Nederlanders over de democratische rechtsstaat en de verbeterpunten die zij zien.

# data[].attributes.headline
'De meest democratische plek in onze samenleving'

# data[].attributes.subject
'De meest democratische plek in onze samenleving'

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De verkiezingen voor de Provinciale Staten komen eraan en daarmee ook die van de Eerste Kamer. Politieke partijen worden hier en daar nerveus en op andere plekken heeft men voorpret. Een mooi moment om eens even stil te staan bij de rol van bibliotheken in die democratie.

Want: Bibliotheken zijn de meest democratische plek in onze samenleving! Dat is niet mijn uitspraak, van mij had u die kunnen verwachten want ik preek hier voor eigen parochie. Het is wel een uitspraak van Staatssecretaris Uslu bij Op1 in november vorig jaar nadat bekend werd dat er flink extra geld zou gaan naar bibliotheken. En ze herhaalde deze uitspraak nog eens tijdens de Huizingalezing. Maar ook daar doel ik niet op. Want ook de staatssecretaris van Cultuur preekt natuurlijk voor eigen parochie en baseert zich ook weer ergens op

.

De uitspraak vindt zijn grond in het r apport van de Raad voor Cultuur: 'Een bibliotheek voor iedereen'. En zij baseren zich dan weer op cijfers van het SCP. Veel onafhankelijker dan dat kun je het niet krijgen.

De Raad voor Cultuur schrijft:

'Cijfers van het Sociaal en Cultureel Planbureau laten zien dat de openbare bibliotheek van alle culturele instellingen de meest 'democratische' is: verschillen in gebruik van deze voorziening tussen bevolkingsgroepen zijn verhoudingsgewijs gering. Van jongeren met een niet-westerse achtergrond is bovendien een groter percentage in de bibliotheek te vinden dan van jongeren met een Nederlandse of westerse achtergrond. Het is dus van het grootste belang dat een deskundige, professionele invulling van de bibliotheek als basisvoorziening (ook in scholen) vanzelfsprekend is.'

Het SCP-rapport waarnaar verwezen wordt is het rapport 'De bibliotheek tien jaar na nu' van Huysmans en Hillebrink uit 2008. De cijfers die zij gebruiken zijn wellicht wat ouder maar worden herbevestigd door het dashboard van bibliotheekleden van de KB waar ik in 2022 over schreef. Toen bleek dat het verschil van gebruik door de bibliotheek tussen inwoners met een (niet)-westerse migratieachtergrond en inwoners met een Nederlandse achtergrond beperkt is. Met andere woorden: van alle maatschappelijke en culturele instellingen is de bibliotheek dus de instelling die het beste de hele samenleving binnen de deur heeft.

Conclusie: als er dus één plek is waar je met elkaar het gesprek over de samenleving kunt voeren is dat wel de openbare bibliotheek.

Toch krijgt de invulling van die democratische plek nog maar beperkt ruimte in het bibliotheekbeleid. Het is niet één van drie hoofdpijlers van het bibliotheekconvenant bijvoorbeeld. Naast geletterde samenleving, participatie in de informatiesamenleving en een leven lang ontwikkelen zou een betere invulling van die democratische plek er best prominenter in kunnen. Je kunt het nu een beetje vinden onder Partipatie in de Informatiesamenleving met 'fake news' bijvoorbeeld en een beetje bij Leven Lang Ontwikkelen als het over programmeren gaat. Van mij mag het best een apart onderwerp worden.

En daarvoor komt steun uit wellicht wat onverwachte hoek: Europa. Eblida, zeg maar de Europese VOB, pleit namelijk voor Europese wetgeving voor bibliotheken. Terwijl wij in Nederland bezig zijn meer aanpassing van onze landelijke wet naar een zorgplicht wordt in Europees verband een soortgelijk traject gelopen. U had er waarschijnlijk nog nooit van gehoord en het kenmerkt een beetje het 'ver-van-mijn-bed'-karakter van de Europese Unie.

In mei 2022 verscheen van de hand van Eblida een rapport hierover en eind 2022 werd dit rapport gepresenteerd voor een commissie van de Europese Raad. Het rapport ziet Europa-breed een rol weggelegd voor bibliotheken als het gaat om het stimuleren van Democratische Waarden en het bestrijden van Fakenieuws. Voor wie al wat langer mee loopt, ziet wel parallellen met het Unesco-manifest voor bibliotheken.

Over die democratische waarden stelt het rapport bijvoorbeeld:

'library services should be considered as necessary force in sustaining and developing democracy;

libraries should promote diversity of information and opinions, in order to enable citizens to make informed decisions based on critical thinking;

they should be active in the organisation of public debates to the benefit of the society at large;

foster credibility of information by providing an indication of its trustworthiness, by improving traceability of information and authentication of influential information providers;

fashion inclusive solutions, requiring awareness-raising, media literacy, broad stakeholder involvement and the cooperation of public authorities.'

Een plek waar de meest brede samenstelling van de samenleving binnen de deur komt, heeft tot taak om daar iets mee te doen. Zeker in een tijd waarin de overheid op televisie reclame moet maken om te vertellen dat je 'een discussie niet moet winnen door een vriend te verliezen'. Ik denk dat u deze SIRE-spotjes al voorbij hebt zien komen.
Inpiratiegids Programmeren rond democratie

Is het moeilijk om te programmeren voor democratie? Nou, voor velen in onze branche is het toch wel wat onwennig. We willen graag objectief en neutraal zijn en zelfs bij de keuze voor een onderwerp kun je al het gevoel hebben dat je een keuze maakt en objectiviteit kwijt raakt. Voor al die collega's is er gelukkig hulp: in 2020 al maakten de Overijsselse en Gelderse bibliotheken samen met Elisabeth Rullens en Georges Elissen van Rijnbrink een prachtige gids over programmeren rond democratie. Met tal van voorbeelden waar je aan zou kunnen denken en voorbeeld die in veel gevallen ook al eens zijnn uitgeprobeerd door één van de bibliotheken.

En ik geef toe, die laatste tip is natuurlijk echt preken voor eigen parochie... Maar bibliotheken als plek waar je elkaar ondanks verschillen, kunt verstaan lijkt me in deze tijd geen overbodige luxe.

De bibliotheek als meest democratische plek in onze samenleving. De bibliotheek als plek om elkaar niet te verliezen.

# data[].attributes.attachment_link.title
'De meest democratische plek in onze samenleving'

# data[].attributes.attachment_link.description
De verkiezingen voor de Provinciale Staten komen eraan en daarmee ook die van de Eerste Kamer. Politieke partijen worden hier en daar nerveus en op andere plekken heeft men voorpret. Een mooi moment om eens even stil te staan bij de rol van bibliotheken in die democratie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Soms heb je van die melancholische buien. Tenminste, ik heb ze. Van die momenten waar je mijmerend in de avondzon kunt zitten en waar de zon langzaam met je gedachten verandert in de maan. Van die momenten waarin je wat je de afgelopen tijd meemaakte nog eens aan je voorbij laat trekken. En zo zittend op mijn balkon zag ik hoe ons land in de de afgelopen maanden verder polariseerde.

Wat begon met polarisatie rond het coronabeleid ging over in de oorlog in de Oekraïne en een toestroom van vluchtelingen. En via nog verder stijgende gasprijzen en inflatie naar boerenprotest en een stikstofcrisis. En dat boerenprotest verbreed zich via wapperende vlaggen en rode zakdoeken naar een breder ongenoegen bij een groep die groter is dan alleen de boeren. Ongenoegen dat ook gevoed werd door de kinderopvangtoeslagramp en de schadeafhandeling in Groningen.

En daar zit ik dan, met een prima drankje op mijn prettige balkon, van mijn aangename en goed geïsoleerde appartement, dat ik kan betalen van een goede baan omdat ik een ooit de opleiding tot bibliothecaris volgde. En ik denk aan de uitspraak van de oud-directeur van het SCP, Paul Schnabel: 'Met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht'.

Ik besef dat ik een mazzelaar ben die toevallig aan de goede kant van de streep zit. Want grote groepen krijgen veranderingen over zich afgeroepen waar ze niet op zitten te wachten, waar ze bang voor zijn en waarvan ze niet weten of ze er goed door heen komen. Mensen die Nederland even een 'kutland' vinden. En terwijl het zonnetje zakt, is de hashtag 'kutland' die avond zelfs even trending op Twitter. Tweede Kamerlid Liane den Haan mengt zich in die discussie met de volgende tweet.
Atlas van afgehaakt Nederland
De Haan kan zich niet voorstellen dat burgers ons land even een 'kutland' vinden. Ik pak een rapport erbij dat daar over gaat. Een paar weken geleden werd Josse de Voogd, electoraal geograaf, geïnterviewd door de Volkskrant. Hij haalde daarbij zijn onderzoek 'Atlas van afgehaakt Nederland' aan. Dat onderzoek werd gehouden in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en het bevestigde wat ik al eerder las bij David van Reybrouck in zijn boek 'Pleidooi voor populisme': veel mensen voelen zich niet meer vertegenwoordigd door de politiek. Uit onderzoek blijkt dat 90% van de kiezers vindt dat politici meer beloven dan ze kunnen waarmaken, 70% vindt dat Tweede Kamerleden het contact met gewone mensen kwijtraken en 30% vertrouwt de politiek niet.

De Voogd haalt in het onderzoek de commissie Remkes, de staatscommissie Parlementair Stelsel, aan die stelt:

'De verschillen in onvrede tussen hoog- en laagopgeleiden en tussen mensen met een hoog dan wel laag inkomen nemen de laatste jaren toe. De scheidslijn tussen deze groepen wordt op dit punt dus scherper. Sinds het begin van deze eeuw is er volgens het SCP een groeiende groep relatief laagopgeleide kiezers met weinig tot geen vertrouwen in de politiek en een beperkte politieke interesse. Zij voelen zich niet vertegenwoordigd, zijn ontevreden over politici en politieke partijen, ze vinden één keer in de vier jaar stemmen niet genoeg en menen dat 'de macht terug moet naar het volk'.'

Remkes adviseerde in het eindrapport dat de politiek de maatschappelijke tweedeling veel serieuzer moet nemen dan ze tot nu toe doen en dat die tweedeling een serieuze bedreiging is voor de democratisch rechtstaat. De adviezen zijn uit 2018, ver voordat het woordje 'nieuwe bestuurscultuur' werd uitgevonden.
Bruisregio's en krimpregio's
Met elke affaire wordt de groep die zich niet vertegenwoordigd voelt door de politiek groter. De Voogd legt met allerlei kaarten uit waar afgehaakt Nederland zich bevindt. In het onderzoek wordt daarbij gesproken over 'bruisregio's' en 'krimpregio's'. Bruisregio's zijn gebieden met een kosmopolitisch-progressieve leefwereld en deze staan tegenover de meer chauvinistische en conservatieve leefwereld in de krimpregio's. De afgelopen jaren heeft bij verschillende verkiezingen de opstandige stem uit op afstand geraakte regio's de uitslag bepaald. Het is een opstand tegen de politiek-bestuurlijke elites in de bruisgebieden die onvoldoende oog zouden hebben voor de noden en het gebrek aan toekomstperspectief in de krimpgebieden.

De onderzoekers geven daarbij ook een voorbeeld:

'Opvallend is de sterke toename van regionale economische ongelijkheid. Zo steeg tussen 2000 en 2016 het bbp per hoofd van de bevolking in de regio Amsterdam met 29.000 euro (van 47.000 naar 76.000 euro), en in Oost-Groningen met maar 7.000 euro (van 15.000 naar 22.000 euro). In beide regio's steeg de welvaart, maar groeide de onderlinge kloof. Het vertrouwen in de Tweede Kamer spreekt voor zich: die is het hoogste in de bruisregio's Amsterdam en Gooi & Vechtstreek, en het laagst in de krimpgebieden in Noord-Holland, Oost-Groningen, Drenthe en Zuid-Limburg.'

En zo volgt kaartje na kaartje. Er wordt bijvoorbeeld gekeken naar waar het meest wordt gestemd op 'buitenstaander-partijen' waarmee burger hun proteststem laten horen.

Kaartje na kaartje: gezondheid, werkgelegenheid, schooladvies en nog vele zaken meer.

Als je alles een beetje bij elkaar legt dan kom je ongeveer tot een kaart van afgehaakt Nederland. Gebieden waar men zich, meer dan op andere plekken in Nederland, niet meer vertegenwoordigd voelt door de politiek. Dat kaartje staat helemaal bovenaan het artikel. Mijn interpretatie van alle kaartjes die De Voogd zo nauwkeurig naast elkaar legde. Naast plattelandsgebieden gaat het ook om de probleemwijken in de grote steden. Met overigens uiteraard de opmerking dat dat niet wil zeggen dat iedereen in deze gebieden is afgehaakt. In deze gebieden zie je het gewoon meer. En ook buiten deze gebieden wonen afhakers alleen minder dan in de gemarkeerde zones.
Kansrijke en kansarme kiezers
De verschillen in Nederland zijn weer te geven over de assen waarin de opvattingen staan over 'Gaat Nederland de goede of de verkeerde kan op? en 'Hoe tevreden ben ik met mijn eigen leven.' Dat levert het volgende beeld op.

De groep rechtsboven ervaart dat het goed gaat met zichzelf en heeft ook wel vertrouwen in de toekomst. De groep linksonder vindt dat zij de groepen zijn die de klappen opvangen en zijn ook bang dat het in dit land niet beter zal gaan. De groep rechtsboven snapt onvoldoende waarom de groep linksonder zo ontevreden is. De kloof in Nederland zit tussen die twee groepen. Linksonder voelt zich buitenstaander. Rechtsboven is de gevestigde orde. En de gevestigde orde legt , in ieder geval in de politiek, een cordon sanitaire om de buitenstaanders. Tot woede van de buitenstaanders die daarmee hun gevoel voeden dat de gevestigde orde toch altijd alles bepaalt.

Rechtsboven en linksonder hebben onvoldoende vermogen om samen tot oplossingen komen. En daarmee ontstaat een klimaat waarbij we eerst slaan en dan praten. Het polderlandschap is daarbij aan de kant geschoven.

'Dit alles maakt dat 'Afgehaakt Nederland' feitelijk slachtoffer is van een driedubbel representatieprobleem: 1. Zij worden nogal eens matig vertegenwoordigd door rechts-populistische partijen en/of leiders; 2, Zij worden via hen nooit in de regering vertegenwoordigd, en hun belangen worden dus niet tot beleidskeuzen gemaakt. 3. Als stemmers op outcast-partijen en outcast-leiders worden de ontevreden kiezers ook nog eens gestigmatiseerd als 'racist', boze burger, domme anti-democraat, etc.'

Can't turn back the tide
In tijden van onrust

# data[].attributes.attachment_link.description
Soms heb je van die melancholische buien. Tenminste, ik heb ze. Van die momenten waar je mijmerend in de avondzon kunt zitten en waar de zon langzaam met je gedachten verandert in de maan. Van die momenten waarin je wat je de afgelopen tijd meemaakte nog eens aan je voorbij laat trekken.