# data[].attributes.attachment_caption
Wat is werkgeluk en waarom is het zo belangrijk? Dat zit zo : NN

# data[].attributes.body
In dit artikel wordt er geschreven over het werkgeluk van werknemers en waarom dit zo belangrijk is voor je werk en eigen geluk. Volgens de theorie zijn de werknemers productiever, beter gemotiveerd en blijer als er rekening wordt gehouden met het werkgeluk. Het hangt dan ook af van verschillende factoren zoals; salaris en collega's.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gelukkige werknemers zijn goud waard. Ze zijn productiever, presteren beter en verzuimen minder. Ook is hun positieve energie vaak aanstekelijk. Iets om aan te werken dus: dat werkgeluk! Maar hoe doe je dat? Wat beïnvloedt het werkgeluk van je werknemers? En hoe weet je of ze gelukkig zijn op het werk? In dit artikel vertellen we je alles wat je wil weten over werkgeluk.

Iedere ochtend fluitend naar je werk, op zondagavond niet kunnen wachten tot je maandag weer mag beginnen en aan het eind van de dag met tegenzin je laptop dichtklappen. Te mooi om waar te zijn?

Oké, deze omschrijving is voor veel mensen misschien wat overdreven. Toch is meer werkgeluk wel degelijk een haalbaar streven. En daar kun je als werkgever een belangrijke bijdrage aan leveren.

Wat is werkgeluk?

De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor werkgeluk. Toch heeft de Van Dale het woord nog niet opgenomen. Dat geldt voor meer landen - alleen in Denemarken schijnen ze een woord te hebben voor werkgeluk. De Denen spreken van Arbejdsglæde. Letterlijk: gelukkig zijn op het werk.

Werkgeluk hangt van meer af dan de hoogte van het salaris.

Typ je 'werkgeluk' in op een online zoekmachine, dan verdrink je in het aantal definities. Want wat is werkgeluk? En wanneer ervaar je werkgeluk? Weinig woorden zijn zo ongrijpbaar als het woord werkgeluk. Waar je ene werknemer misschien gelukkig wordt van vaste patronen in het werk, hecht de ander vooral waarde aan veel afwisseling. De definitie van werkgeluk is dus persoonlijk en hangt af van het type organisatie en werknemer.

Wie is verantwoordelijk voor werkgeluk?

In principe zijn werknemers zelf verantwoordelijk voor hun werkgeluk. Kunnen ze hun draai echt niet vinden op het werk? Dan moeten ze niet alleen met hun vinger naar hun leidinggevende of collega's wijzen. Ook zelf hebben ze een aandeel in hun werkgeluk.

Tegelijkertijd kun je het werkgeluk als werkgever wel degelijk faciliteren. Bijvoorbeeld door je werknemers genoeg autonomie en vertrouwen te geven. En goed na te denken over welke leiderschapsstijl je inzet. Daarnaast wil iedereen het gevoel hebben dat hun werk opgemerkt wordt.

Ook is het belangrijk dat je werknemers op een plek zitten waar ze hun vaardigheden goed kunnen inzetten. Als werkgever kun je daarbij helpen door goed te luisteren naar de behoeftes van je werknemers. Wat hebben ze nodig en waar willen ze zich in ontwikkelen? Op die manier toon je jezelf een empathisch leider - en dat is een recept voor succes.

Wat is er nodig voor werkgeluk?

Hoewel we nog geen duidelijke definitie voor werkgeluk hebben in Nederland, zijn er wel een aantal gemene delers die het werkgeluk van je werknemers bepalen. Een van Johan Cruijffs vele citaten luidt: "Om gelukkig te zijn, moet je iets doen waar je gelukkig van wordt." Dat klinkt misschien simpel, maar daar begint het wel mee. Haalt je werknemer plezier uit het werk? Dan zal hij of zij ook meer werkgeluk ervaren.

Vijf belangrijke pijlers

Maar werkgeluk is meer dan alleen plezier hebben in het werk dat je doet. Volgens Ab Dijksterhuis, psycholoog en hoogleraar psychologie van het onderbewuste aan Radboud Universiteit Nijmegen, bestaat werkgeluk uit een aantal pijlers.

Betekenis: we willen iets doen dat nuttig voelt en daar voldoening uithalen;

Verbondenheid: we willen sociaal contact, bijvoorbeeld met collega's;

Competentie: we willen prestaties leveren en daar waardering voor krijgen;

Autonomie: we willen zelf beslissingen nemen over ons werk en ons vrij voelen;

Psychologische veiligheid: we willen geen risico's lopen op het werk, zowel fysiek als mentaal.

Is het je opgevallen dat salaris niet expliciet benoemd wordt in dit rijtje? Dat betekent natuurlijk niet dat werknemers geen belang hechten aan een goed salaris. Dat is onderdeel van de waardering die je krijgt voor je prestaties. Maar ook uit het World Happiness Report van 2021 blijkt dat werkgeluk van veel meer afhangt dan alleen de hoogte van het salaris.

Werknemers die werkgeluk ervaren, zijn zo'n 12% productiever.

Naast de bovengenoemde pijlers wordt werkgeluk vaak genoemd in combinatie met bevlogenheid. Wat dat inhoudt? Volgens Frank Brinkmans, expert duurzame inzetbaarheid bij Nationale-Nederlanden, krijgen bevlogen werknemers energie van hun werk. Ze gaan op in hun taken, voelen zich geïnspireerd en geprikkeld." Lees wat het geheim is achter bevlogen werknemers.

Leer van de vijf gelukkigste landen hoe je werkgeluk een boost geeft

Nederland is één van de gelukkigste landen ter wereld. We staan in de top vijf van het World Happiness Report, achter Finland, IJsland, Denemarken en Zwitserland. Een goede score! Maar het kan altijd beter. Wat kun je als werkgever van die andere vier landen leren op het gebied van werkgeluk?

Zo geef je het werkgeluk van je werknemers een boost

Wat beïnvloedt het werkgeluk van je werknemers nog meer?

Ook een vitale werkomgeving is belangrijk voor het werkgeluk van je mensen. Je medewerkers kunnen nog zoveel plezier halen uit de taken zelf, als ze fysiek en mentaal niet lekker in hun vel zitten, zal het werkgeluk niet duurzaam zijn.

Vitaliteit stimuleren

Als werkgever kun je een belangrijke bijdrage leveren aan de vitaliteit van je mensen. Wij stelden een checklist op voor vitale medewerkers. Daarin staat alles wat je niet mag vergeten rondom een vitaliteitsbeleid, zoals manieren om je werknemers te motiveren om in beweging te komen. Of tips om gezonde voeding te stimuleren bij je werknemers.

Ook is het belangrijk om werkstress onder je werknemers te voorkomen. Stress op het werk is beroepsziekte nummer één. En dat staat werkgeluk in de weg. Met deze 6 tips voorkom je werkstress bij je werknemers.

Privésituatie

We moeten ook de privésituatie niet vergeten. Werkgeluk hangt namelijk ook samen met externe factoren, zoals iemands thuissituatie. Zo zijn er steeds meer Nederlanders die moeilijk rondkomen, vanwege de hoge inflatie. Schuldenexpert Nadja Jungmann geeft je hier tips om verzuim door financiële stress te voorkomen.

Ook kan het zijn dat je werknemers in privétijd veel mantelzorgtaken op zich nemen. Of dat hun nachtrust een negatieve invloed heeft op hun werkgeluk. Slaapexpert Irma Leijten legt in dit artikel uit hoe groot de invloed van slecht slapen is op het werk - en hoe je er als werkgever mee om kunt gaan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wat is werkgeluk en waarom is het zo belangrijk? Dat zit zo : NN

# data[].attributes.attachment_link.description
Gelukkige werknemers zijn productiever, presteren beter en verzuimen minder. Ook is hun positieve energie vaak aanstekelijk. Iets om aan te werken dus: dat werkgeluk! Maar hoe doe je dat? In dit artikel vertellen we je alles wat je wil weten over werkgeluk.

# data[].attributes.attachment_caption
Vrijheid in jouw werk: wat is het en wat zijn de voordelen?

# data[].attributes.body
In dit artikel worden de voordelen van vrijheid in je werk omschreven en welk effect dit op je heeft. Deze bron hebben we gekozen omdat wij vrijheid in je werk erg belangrijk vinden en het hier veel voordelen beschrijft.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wanneer heb je vrijheid in je werk?

Vrijheid hebben in je werk verwijst naar je vermogen om keuzes te maken op je werkplek, maar eigenlijk ervaart iedereen vrijheid anders.

Je voelt waarschijnlijk vrijheid in je werk als jij je eigen werktijden mag bepalen, maar ook wanneer je de werkplek mag bepalen: op kantoor, thuis of zelfs in het buitenland. Flexibel zijn in je werk laat je vrijer voelen in je werk, maar vrijheid in je werk neemt echter ook andere vormen aan. Heb jij het gevoel dat je veel negativiteit op je werk ervaart en hier niet aan kunt ontsnappen? Dan ervaar je juist geen vrijheid in je werk. Een aantal voorbeelden hiervan zijn:

Je kunt geen onredelijke verzoeken weigeren die tegen jouw waarden ingaan, zonder dat je negatieve reacties krijgt.

Het voelt voor jou onmogelijk om je huidige baan te verlaten.

Je collega's discrimineren of pesten je en je hebt het gevoel dat er niets aan te doen is.

Je wilt verhuizen, maar dit is vanwege je werk niet mogelijk.

De voordelen van vrijheid in je werk

Vrijheid in je werk heeft positieve effecten op het werk zelf, maar ook in je privéleven. Wij noemen vier voordelen van het hebben van vrijheid in je werk.

#1 Productiviteit

Ten eerste maakt voldoende vrijheid in je werk jou productiever. Wanneer jij je eigen werktijden mag bepalen, plan je dit waarschijnlijk in op de momenten van de dag dat jij het meest productief bent. Ook het zelf bepalen van je werkplek verhoogt de productiviteit. Misschien heb jij wel meer concentratie als je thuis werkt, of op een andere plek dan je eigen werkplek in het kantoor.

Voornamelijk bij complexe of creatieve banen leidt vrijheid in je werk tot een verhoogde productiviteit. Wanneer werknemers veel beslissingen hebben in het werk wat ze doen, heeft dit uiteindelijk positieve effecten voor het hele bedrijf.

#2 Werk-privébalans

Heb je iets gepland, zoals een leuk familie-uitje, maar valt het net binnen je werktijden? Wanneer je veel vrijheid hebt in je werk en je eigen werktijden mag bepalen, is het voor jou geen probleem om zowel aanwezig te zijn op je familie-uitje, als om je werktijden van die week vol te maken. Ook wanneer het geen probleem is om doktersafspraken in te plannen binnen werktijd en je de mogelijkheid hebt om thuis te werken wanneer je kinderen thuis zijn ervaar je veel vrijheid in je werk.

Het hebben van vrijheid in je werk verbetert de werk-privébalans. Wanneer je een werkschema hebt dat je kunt afstemmen op je privéleven, haal je het beste uit zowel je werk als privéleven.

#3 Meer voldoening uit je werk

Het ervaren van vrijheid in je werk zorgt er ook voor dat jij je werk leuker gaat vinden. Het uitvoeren van je taken terwijl je veel keuzes mag maken op het werk geeft je een groter gevoel van trots op je werk in het algemeen en over het bedrijf.

Deze vrijheid zorgt er uiteindelijk voor dat je inzet hoger is. Je voelt je niet beperkt in het werk wat je doet. Bij complexere banen leidt vrijheid in het werk tot een verhoogde motivatie en goede prestaties. Ook wanneer je denkt overgekwalificeerd te zijn voor je huidige functie, helpt meer vrijheid je te matchen aan je baan. Zo kun jij je vaardigheden toepassen hoe jij dat wilt. Hierdoor ervaar je ook meer voldoening.

#4 Mentale gezondheid

Vrijheid in je werk heeft positieve effecten op je mentale gezondheid. Banen met fysiek of cognitieve complexe taken nemen mogelijk stress met zich mee. Eist je werk veel van je? Vrijheid hebben in je werk kan dit verlichten en uiteindelijk een burn-out voorkomen.

Aangezien vrijheid in je werk ook betekent dat je gemakkelijk aan negativiteit op je werk kunt ontsnappen, heeft het ontbreken aan vrijheid ook negatieve effecten op je mentale gezondheid. Word je door collega's gediscrimineerd, heb je het gevoel dat je onredelijke verzoeken niet kan weigeren of voel je dat je niet gemakkelijk je baan kunt verlaten? Dit zijn voorbeelden van negativiteit op het werk die leiden tot een burn-out, wat uiteindelijk zorgt voor verdere mentale problemen, zoals angst en depressie, en lichamelijke effecten, zoals spierpijn en migraine.

#5 Betrokkenheid

Betrokkenheid van werknemers houdt in dat werknemers inbreng geven in de beslissingen van de organisatie en positief gedrag vertonen ten opzichte van de organisatie. Eén van de manieren om deze betrokkenheid te verhogen is door flexibiliteit aan te moedigen, wat het gevoel van vrijheid verhoogt.

Wanneer werkgevers hun werknemers vertrouwen en veel vrijheid geven in het werk, heeft dit positieve invloed op hoe werknemers zich voelen over hun baan en het bedrijf. Dit verhoogt de loyaliteit aan het bedrijf en zorgt ervoor dat je meer betrokken bent in het werk wat jij doet.

Ervaar jij vrijheid in je werk?

Vrijheid in je werk is een breed concept. Enerzijds houdt het in dat jij je vrij voelt om het werk uit te voeren op de manier hoe jij dat wilt. Ook de mogelijkheid om te ontsnappen aan negativiteit op de werkvloer betekent dat je vrijheid hebt in je werk.

Het hebben van vrijheid in je werk verhoogt de productiviteit, doordat het je concentratie verbetert. De balans tussen werk en privé verbetert, omdat jij je werkschema afstemt op je privéleven. Doordat jij je eigen keuzes maakt in je werk, leidt dit tot een hoger gevoel van trots waardoor je meer voldoening uit je werk haalt. Wanneer je werk veel van je eist, verlicht vrijheid in je werk de stress en voorkomt het mentale gezondheidsproblemen.

Stelling: Het missen van vrijheid in je werk is een goede reden om een andere baan te zoeken.

Eens of oneens? Laat het weten in de reacties!

# data[].attributes.attachment_link.title
Vrijheid in jouw werk: wat is het en wat zijn de voordelen?

# data[].attributes.attachment_link.description
De werk-privébalans van werknemers is de laatste jaren erg veranderd. We verlangen steeds meer naar vrijheid op het werk.

# data[].attributes.headline
Hoeveel een ondernemer gemiddeld verdient

# data[].attributes.subject
Hoeveel een ondernemer gemiddeld verdient

# data[].attributes.body
Het is vrij bekend dat als je een wat succesvolle ondernemer vrij veel verdient, in dit artikel wordt het kort beschreven hoeveel ongeveer. Hier kan je dus lezen wat een ondernemer nou precies verdient, dat vinden wij ook interessant om mee te nemen in ons onderzoek.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat werknemers ongeveer verdienen weten we al een tijdje. Maar wat verdient een gemiddelde zelfstandige nou eigenlijk? Ondernemersplatform Sprout zocht het uit in een enquête onder 500 ondernemers.

Grote verschillen

Het verschil tussen ondernemers met personeel en ondernemers zonder personeel is - niet verrassend - groot. Een zzp'er verdient gemiddeld 45.000 euro bruto, een ondernemer met personeel gemiddeld 80.000 euro. Ter vergelijking: de gemiddelde Nederlander verdient dit jaar in dienstverband 36.000 euro bruto, volgens een schatting van het Centraal Planbureau.

Driekwart van de respondenten laat zijn of haar inkomen afhangen van het bedrijfsresultaat. En niet elk bedrijf maakt winst - vorig jaar draaide zo'n 15 van de ondervraagde bedrijven verlies - dus dan is het inkomen mager. Het uitbetalen van een (riant) loon of een management fee moet er dus wel vanaf kunnen, laten de ondernemers weten.

Bewijs van succes

Ondernemers zijn over het algemeen tevreden over hun inkomen: twee derde vindt het (ruim) voldoende. 7 procent zegt het zelfs 'riant' te vinden. Niet gek, want die groep verdiende gemiddeld 180.000 euro. Zo'n 30 procent is negatief over zijn inkomen en vindt het te laag. Het ideale inkomen vinden ondernemers gemiddeld 120.000 euro; ver boven wat de meesten daadwerkelijk verdienen.

Geld betekent voor de meesten vrijheid, onafhankelijkheid en zekerheid, maar ze geven het ook graag uit: aan leuke dingen, of aan spullen zoals een huis, auto of kunst. Het telt ook als een vorm van bewijs: dat ze succes hebben met hun bedrijf en ideeën.

# data[].attributes.attachment_link.description
Voor jezelf beginnen, dat doe je vaak voor de vrijheid, onafhankelijk, de mogelijkheid om zélf iets te bouwen en... het geld?

# data[].attributes.body
Deze bron bespreekt het probleem dat het ondernemerschap steeds minder uit loont, zo zijn de lonen fors met 42% gedaald. Wij vinden dat je ook de nadelen moet kunnen zien van de vrijheid die je krijgt bij het ondernemerschap.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Onderzoek naar verschillende aspecten van de ondernemendheid laten zien dat innovatie en proactiviteit geen enkel effect hebben op het onmiddellijke bedrijfsresultaat (de nettomarges en continuïteit). Een hogere risicobereidheid en autonomie hebben een beperkt positief effect op de nettomarges en een hogere risicobereidheid geeft een klein positief effect op de continuïteit. Sterk concurreren verzwakt de continuïteit licht.

"Met meer ondernemerschap maak je niet het verschil, de bedrijfsresultaten veranderen er nauwelijks door. Dat geeft te denken en kan erop wijzen dat Nederland steeds minder ondernemersvriendelijk wordt. Slechte toegang tot financiering, grote regeldruk en een wispelturige overheid maken ondernemers kopschuw om te investeren", aldus Lex van Teeffelen.

"Voor ondernemers betekent dit dat ze regelmatig hun bedrijfsvoering tegen het licht houden. Er zijn teveel ondernemers die nauwelijks kunnen leven van hun opbrengsten. Stop er als ondernemer mee als je er niet fatsoenlijk van kan leven, want je neemt een enorm risico."

# data[].attributes.attachment_link.title
Ondernemerschap loont steeds minder | Hogeschool Utrecht

# data[].attributes.attachment_link.description
Zo laat de 11e editie van de KB Index zien. een initiatief van HU, ONL en Qredits

# data[].attributes.body
In dit artikel staat dat volgens de grondwet elke werknemer gelijk is in een bedrijf. Dit staat in artikel 45 van de grondwet, zo mag er geen discriminatie zijn op basis van nationaliteit en mogen werknemers vragen naar gelijke behandeling.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een van de vier vrijheden van EU-burgers is het vrije verkeer van werknemers. Daarbij gaat het onder meer om het reis- en verblijfsrecht van werknemers, het inreis- en verblijfsrecht van familieleden en het recht om in een andere EU-lidstaat te werken en op voet van gelijkheid met de onderdanen van die lidstaat te worden behandeld. Voor betrekkingen in overheidsdienst kunnen er beperkingen gelden. De Europese Arbeidsautoriteit is een speciaal agentschap dat zich bezighoudt met het vrije verkeer van werknemers, met inbegrip van gedetacheerde werknemers.

Rechtsgrond

Artikel 3, lid 2, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU); artikel 4, lid 2, punt a), en de artikelen 20, 26 en 45 tot en met 48 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU).

Doelstellingen

Het vrije verkeer van werknemers is van meet af aan een van de grondbeginselen van de EU geweest. Dit beginsel is vastgelegd in artikel 45 VWEU en geldt als een fundamenteel recht van werknemers. Het vormt een aanvulling op het vrije verkeer van goederen, kapitaal en diensten binnen de Europese interne markt. Artikel 45 VWEU houdt in dat elke vorm van discriminatie op grond van nationaliteit, wat betreft werkgelegenheid, beloning en overige arbeidsvoorwaarden, wordt afgeschaft. Bovendien is in dit artikel bepaald dat een EU-werknemer het recht heeft om in te gaan op een aanbod tot dienstverband, zich vrij te verplaatsen op het grondgebied van de betreffende lidstaat, in een van de lidstaten te verblijven voor het uitoefenen van een beroep en nadien onder bepaalde voorwaarden op het grondgebied van die lidstaat verblijf te houden.

Onderdanen van EVA-landen (IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland) hebben het recht om in de EU te werken, en genieten daarbij dezelfde rechten en plichten als EU-werknemers. De EU heeft ook speciale overeenkomsten met andere landen buiten de EU.

Resultaten

Volgens gegevens van Eurostat hield 3,9 % (10,2 miljoen) van de EU-burgers in de werkende leeftijd (20-64) in 2021 verblijf in een ander EU-land dan het land van hun staatsburgerschap, tegenover 2,4 % in 2009. Daarnaast werden er 1,7 miljoen grensarbeiders en 3,6 miljoen detacheringen geregistreerd.

A. Huidige algemene regeling van het vrije verkeer

Het fundamentele recht op vrij verkeer voor werknemers is sinds de jaren 1960 in verschillende verordeningen en richtlijnen vastgelegd. De oprichtingsverordening betreffende het vrije verkeer van werknemers (Verordening (EEG) nr. 1612/68) en de aanvullende richtlijn inzake de opheffing van de beperkingen van de verplaatsing en het verblijf (Richtlijn 68/360/EEG van de Raad) zijn beide verschillende keren gemoderniseerd. Momenteel staan de belangrijkste EU-bepalingen inzake het vrije verkeer van werknemers in Richtlijn 2004/38/EG betreffende het recht van vrij verkeer en verblijf, Verordening (EU) nr. 492/2011 betreffende het vrije verkeer van werknemers, Verordening (EU) 2019/1149 tot oprichting van een Europese Arbeidsautoriteit en Richtlijn 2014/54/EU betreffende maatregelen om de uitoefening van de in de context van het vrije verkeer van werknemers aan werknemers verleende rechten te vergemakkelijken.

1. Reis- en verblijfsrecht van werknemers

Met Richtlijn 2004/38/EG werd het EU-burgerschap geïntroduceerd als basisstatus voor onderdanen van de lidstaten bij de uitoefening van hun recht op vrij verkeer en verblijf op EU-grondgebied. Gedurende de eerste drie maanden heeft iedere EU-burger het recht om op het grondgebied van een ander EU-land te verblijven zonder andere voorwaarden of formaliteiten dan de verplichting in het bezit te zijn van een geldige identiteitskaart of een geldig paspoort. Voor langere perioden mag de ontvangende lidstaat van burgers eisen dat zij hun aanwezigheid in het land binnen een redelijke, niet-discriminerende termijn registreren.

Het recht van Unieburgers om langer dan drie maanden in een andere lidstaat te verblijven, blijft gebonden aan bepaalde voorwaarden: EU-burgers die geen werknemer of zelfstandige zijn, hebben alleen recht op verblijf indien zij over voldoende bestaansmiddelen beschikken, om te voorkomen dat zij ten laste komen van de bijstandsregeling van het EU-gastland, en indien zij een ziektekostenverzekering hebben. Studenten en personen die een beroepsopleiding volgen, hebben ook recht op verblijf, evenals (onvrijwillig) werklozen die zich hebben ingeschreven als werkloze.

Na een ononderbroken legaal verblijf van vijf jaar verwerft elke EU-burger een duurzaam verblijfsrecht in de ontvangende lidstaat.

Met Richtlijn 2004/38/EG zijn de bepalingen met betrekking tot gezinshereniging gemoderniseerd door de definitie van "familielid" (die voorheen alleen betrekking had op de echtgenoot, bloedverwanten in neergaande lijn beneden de leeftijd van 21 jaar of ten laste komende kinderen, en ten laste komende bloedverwanten in opgaande lijn) uit te breiden tot geregistreerde partners, indien het geregistreerd partnerschap in de wetgeving van de ontvangende lidstaat gelijk wordt gesteld met het huwelijk. Deze familieleden hebben recht op verblijf in hetzelfde land als de werknemer, ongeacht hun nationaliteit.

Met Verordening (EU) nr. 492/2011 zijn regels inzake werk, gelijkheid van behandeling en de gezinsleden van werknemers vastgelegd. Alle onderdanen van de lidstaten hebben het recht om werk te zoeken in een andere lidstaat overeenkomstig de desbetreffende regelgeving zoals die van toepassing is op de nationale werknemers van die lidstaat. De lidstaten mogen onderdanen van andere lidstaten niet discrimineren, bijvoorbeeld door banen alleen open te stellen voor nationale werknemers of taalvereisten op te leggen die onredelijk en onnodig zijn voor de baan in kwestie. Verder komen mobiele werknemers in aanmerking voor dezelfde ondersteuning vanuit de nationale diensten voor de arbeidsvoorziening als onderdanen van de ontvangende lidstaat, en hebben zij ook het recht om lang genoeg in het gastland te verblijven om werk te zoeken, naar een baan te solliciteren en een aanstelling te krijgen. Dit recht is in gelijke mate van toepassing op alle werknemers uit andere lidstaten, of zij nu in vaste dienst zijn, of als seizoenarbeider, grensarbeider of dienstverlener werken.

Deze regels zijn echter niet van toepassing op gedetacheerde werknemers, omdat gedetacheerde werknemers geen gebruik maken van hun recht op vrij verkeer. In dat geval zijn het juist de werkgevers die gebruikmaken van hun vrijheid van dienstverlening om werknemers tijdelijk naar het buitenland te sturen. Gedetacheerde werknemers genieten bescherming in het kader van de detacheringsrichtlijn (Richtlijn (EU) 2018/957 tot wijziging van Richtlijn 96/71/EG), waarin is vastgelegd dat zij recht hebben op dezelfde beloning als lokale werknemers in het ontvangende land, en waarin is bepaald na hoeveel tijd de arbeidswetgeving van de ontvangende lidstaat van toepassing is ( 2.1.13).

Voor de arbeidsvoorwaarden geldt dat werknemers die onderdaan zijn van een lidstaat en werkzaam zijn op het grondgebied van een andere lidstaat dezelfde sociale en fiscale voordelen en toegang tot huisvesting genieten als nationale werknemers. Bovendien hebben ze recht op gelijke behandeling ten aanzien van de uitoefening van vakbondsrechten.

Bepalingen om discriminatie tegen te gaan, hebben tevens betrekking op de kinderen van mobiele werknemers. De lidstaten moeten de schoolgang en opleiding van deze kinderen bevorderen, zodat ze beter kunnen integreren.

Ten slotte zijn de lidstaten overeenkomstig artikel 35 van Richtlijn 2004/38/EG uitdrukkelijk bevoegd de in het kader van de richtlijn toegekende rechten in te trekken in geval van misbruik of fraude.

3. Jurisprudentie inzake het vrije verkeer van werknemers

Sinds de invoering van het EU-burgerschap heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU) in verschillende rechtszaken inzake het vrije verkeer van werknemers de interpretatie van Richtlijn 2004/38/EG verder verduidelijkt. Een speciaal daarvoor bedoelde onlinegegevensbank van de Commissie geeft een overzicht van de jurisprudentie op dit gebied.

B. Beperkingen op het vrije verkeer

Uit hoofde van het Verdrag mogen de lidstaten EU-onderdanen de toegang tot of het verblijf op hun grondgebied weigeren om redenen van openbare orde, openbare veiligheid of volksgezondheid. Dergelijke maatregelen moeten zijn gebaseerd op het persoonlijke gedrag van de betrokkene, dat een voldoende ernstige en werkelijke bedreiging voor de fundamentele belangen van de staat moet vormen. In dit opzicht wordt in Richtlijn 2004/38/EG voorzien in een reeks procedurele waarborgen.

Op grond van artikel 45, lid 4, VWEU is het vrije verkeer van werknemers niet van toepassing op banen in de publieke sector, hoewel deze afwijking door het HvJ-EU op zeer restrictieve wijze is uitgelegd.

Gedurende een bepaalde overgangsperiode na de toetreding van nieuwe lidstaten kunnen bepaalde voorwaarden van toepassing zijn die een beperking inhouden van het vrije verkeer van werknemers van, naar en tussen deze lidstaten. Er zijn momenteel geen overgangsperioden van kracht.

Door de Brexit is er op 31 december 2020 een einde gekomen aan het vrije verkeer van werknemers tussen het VK en de EU-27. De rechten van de burgers van de EU-27 die al in het VK woonden en werkten, en die van Britse burgers die al in de EU-27 woonden en werkten, vallen onder het terugtrekkingsakkoord, waardoor hun recht om in het betreffende land te blijven of te werken behouden blijft, non-discriminatie wordt gewaarborgd en hun socialezekerheidsrechten worden beschermd. Alle nieuwe grensoverschrijdende situaties die op 1 januari 2021 en daarna zijn ingegaan, vallen onder de handels- en samenwerkingsovereenkomst tussen de EU en het VK met betrekking tot sociale zekerheid.

C. Maatregelen ter bevordering van het vrije verkeer

De EU heeft zich grote inspanningen getroost om een gunstig klimaat te scheppen voor de mobiliteit van werknemers. Hierbij gaat het onder meer om:

een hervorming van het systeem voor de erkenning van beroepskwalificaties behaald in andere EU-lidstaten, om de procedure te harmoniseren en vlotter te laten verlopen. Hieronder valt de automatische erkenning van bepaalde beroepen in de gezondheidssector en van architecten (Richtlijn 2013/55/EU tot wijziging van Richtlijn 2005/36/EG 2.1.6);

de uitgave in 2016 van een Europese beroepskaart voor bepaalde gereguleerde beroepen;

de coördinatie van socialezekerheidsstelsels, waaronder het meenemen van sociale bescherming, dankzij Verordening (EG) nr. 883/2004 en Uitvoeringsverordening (EG) nr. 987/2009, die momenteel wordt herzien (2.3.4);

een Europese ziekteverzekeringskaart (2004) als verzekeringsbewijs overeenkomstig Verordening (EG) nr. 883/2004, en een richtlijn betreffende grensoverschrijdende gezondheidszorg (Richtlijn 2011/24/EU);

verbeteringen in de verwerving en het behoud van aanvullende pensioenrechten (Richtlijn 2014/50/EU);

de verplichting om rechtsmiddelen te waarborgen voor werknemers die te maken hebben met discriminatie, en instanties aan te wijzen die gelijke behandeling bevorderen en hierop toezicht houden (Richtlijn 2014/54/EU).

De Europese Arbeidsautoriteit (ELA), een initiatief in het kader van de Europese pijler van sociale rechten, is op 31 juli 2019 opgericht. De Autoriteit heeft als voornaamste doelstellingen: het waarborgen van een betere handhaving van de EU-regels inzake arbeidsmobiliteit en de coördinatie van sociale zekerheid, het verlenen van ondersteunende diensten aan mobiele werknemers en werkgevers, het ondersteunen van de coördinatie tussen de lidstaten bij grensoverschrijdende rechtshandhaving, met inbegrip van gezamenlijke inspecties en bemiddeling om grensoverschrijdende geschillen op te lossen, en het bevorderen van de samenwerking tussen de lidstaten bij de aanpak van zwartwerk.

De Autoriteit neemt verschillende eerdere Europese initiatieven voor haar rekening die van belang zijn voor arbeidsmobiliteit, waaronder met name het portaal voor beroepsmobiliteit, Eures (Europees netwerk van diensten voor de arbeidsvoorziening), en het Europees platform voor de aanpak van zwartwerk.

D. Gevolgen van de COVID-19-pandemie en de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne voor het vrije verkeer van werknemers

De COVID-19-pandemie, waardoor de EU begin 2020 werd getroffen, leidde tot ongekende beperkingen van het vrije verkeer van werknemers tussen de EU-lidstaten, met name als gevolg van de herinvoering van grenscontroles aan de binnengrenzen. Dit leidde tot verminderde mobiliteit en meer werkloosheid onder grensarbeiders, seizoenarbeiders en gedetacheerde werknemers. In maart 2020 vaardigde de Europese Commissie richtsnoeren uit met betrekking tot de uitoefening van het vrije verkeer van werknemers tijdens de uitbraak van COVID-19. Op 13 oktober 2020 heeft de Raad zijn goedkeuring gehecht aan een aanbeveling betreffende een gecoördineerde aanpak van de beperking van het vrije verkeer in reactie op de COVID-19-pandemie, die bepalingen bevat over het opschorten van quarantainevereisten voor mensen met een vitaal beroep. Deze aanbeveling is op 1 februari 2021 vernieuwd.

Na de Russische invasie in Oekraïne zijn miljoenen mensen uit Oekraïne naar de Europese Unie gevlucht. Om doeltreffende bijstand te kunnen verlenen, kwam de Commissie onmiddellijk met een voorstel voor een richtlijn tijdelijke bescherming. Op grond van die richtlijn krijgen mensen die Oekraïne ontvluchten een verblijfsvergunning en toegang tot onderwijs en de arbeidsmarkt. De Commissie heeft ook een richtsnoer opgesteld om mensen te helpen toegang te krijgen tot werk, opleiding en volwassenenonderwijs. Dit richtsnoer heeft tot doel de snelle en doeltreffende integratie van Oekraïense vluchtelingen op de Europese arbeidsmarkt te waarborgen en de erkenning van hun academische en beroepskwalificaties te vergemakkelijken. Uit cijfers van juli 2023 blijkt dat momenteel meer dan 4,1 miljoen mensen uit Oekraïne profiteren van het mechanisme voor tijdelijke bescherming.

Rol van het Europees Parlement

Het Europees Parlement heeft steeds benadrukt dat de EU en haar lidstaten hun inspanningen ter bevordering van het vrije verkeer van werknemers op elkaar moeten afstemmen.

In zijn resolutie van 16 januari 2014 over de eerbiediging van het fundamentele recht van vrij verkeer in de Europese Unie herinnert het Parlement eraan dat het recht op vrij verkeer voor werkdoeleinden niet in verband moet worden gebracht met misbruik van socialezekerheidsstelsels, en verzoekt het de lidstaten af te zien van handelingen die het recht van vrij verkeer zouden kunnen aantasten.

Het Parlement heeft in zijn resolutie van 16 april 2019 zijn steun uitgesproken voor de oprichting van een Europese Arbeidsautoriteit. Het heeft er tevens op aangedrongen een centraal portaal inzake het vrije verkeer op te richten en de Autoriteit de bevoegdheid te geven op eigen initiatief gezamenlijke inspecties voor te stellen. Bovendien heeft het Parlement samenwerking bij de aanpak van zwartwerk tot een van de kerntaken van de Autoriteit gemaakt, en ervoor gezorgd dat het Europees platform tegen zwartwerk (opgericht in 2016 met grote steun van het Parlement) zijn werkzaamheden kan voortzetten.

In zijn resolutie van 17 april 2020 over gecoördineerde EU-maatregelen om de COVID-19-pandemie en de gevolgen ervan te bestrijden, heeft het Parlement ertoe opgeroepen om grensoverschrijdend verkeer voor grensoverschrijdende en seizoenarbeiders toe te staan, vooral in sectoren die van essentieel belang zijn. Op 19 juni 2020 heeft het Parlement een resolutie over Europese bescherming van grensoverschrijdende en seizoenarbeiders in het kader van de COVID-19-crisis aangenomen. Een jaar later, in een resolutie van 19 mei 2021 over de gevolgen van de EU-regels voor het vrije verkeer van werknemers en diensten: arbeidsmobiliteit binnen de EU als instrument om de behoeften van en vaardigheden voor de arbeidsmarkt op elkaar af te stemmen, wees het Parlement nogmaals op de bijzonder kwetsbare positie van grensarbeiders, gedetacheerde werknemers, seizoensarbeiders en grensoverschrijdende en andere mobiele werknemers tijdens de COVID-19-pandemie en pleitte het voor de aanpak van de structurele tekortkomingen in de Europese en nationale regelgevingskaders. Tevens pleitte het Parlement voor een betere tenuitvoerlegging, handhaving en monitoring van de herziene detacheringsrichtlijn en voor de opzetting van een éénloketsysteem waar werknemers en werkgevers toegang hebben tot digitale diensten voor arbeidsmobiliteit en de detachering van werknemers.

Meer informatie over dit onderwerp is te vinden op de website van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken.
Aoife Kennedy

# data[].attributes.attachment_link.title
Vrij verkeer van werknemers | Infopagina's over de Europese Unie | Europees Parlement

# data[].attributes.attachment_link.description
Lees over het vrije verkeer van werknemers. De Infopagina's bieden een overzicht van de Europese integratie en de rol van het Europees Parlement

# data[].attributes.body
In dit artikel wordt er omschreven wat het ondernemerschap ongeveer inhoud en wordt het brede begrip uitgelegd. Wij vinden het belangrijk dat je dus wel ongeveer het idee van ondernemerschap door hebt, en hier je eigen mening over kan vormen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ondernemerschap gaat niet om geld
Bij ondernemerschap denk je al snel aan het hebben en runnen van een eigen bedrijf. Maar dat hoeft niet. Ondernemerschap komt ook voor binnen een organisatie. Dit heet intern ondernemerschap. Ondernemerschap betekent het zien van kansen en het benutten van die kansen waarmee je waarde creëert voor je omgeving en voor jezelf. De omgeving kunnen klanten zijn, maar ook de mensen die bij jouw bedrijf betrokken zijn. En waarde betekent weer meer dan geld alleen. Het kan ook voldoening betekenen of dingen doen die je echt leuk vindt.

Ondernemendheid
Het steeds weer zien en benutten van kansen zegt iets over hoe ondernemend iemand is. Dat kan iemand zijn met een eigen bedrijf, maar ook iemand die bij een bedrijf werkt. Maar ook iemand die geen bedrijf of baan heeft, kan heel ondernemend zijn. Ondernemend zijn is dus niet hetzelfde als het hebben van een eigen bedrijf. Er zijn ongeveer 1 miljoen ondernemers in Nederland, maar die zijn niet automatisch ook allemaal ondernemend. Het omgekeerde geldt ook: een ondernemend iemand heeft niet of start niet altijd een eigen bedrijf.

Kansen zien, benutten en waarde creëren voor jezelf en je omgeving
Bij ondernemerschap gaat het dus om drie onderdelen: kansen zien, kansen benutten en waarde creëren. De eerste twee onderdelen gaan over de ondernemende houding: het zien van kansen en die ook weten te benutten. Die houding kan je altijd en overal toepassen, op je werk, op school en in je vrije tijd. Het laatste onderdeel, waarde creëren, gaat over wat het benutten van die kans oplevert voor jou en voor jouw omgeving. Waarde is veel meer dan geld of inkomen alleen. Ondernemerschap gaat dus niet om geld, maar over de waarde die je voor de ander toevoegt.
Bekijk de 1 minuut video wat ondernemerschap is
Met ondernemende groeten,

Martijn

# data[].attributes.attachment_link.description
Ondernemerschap gaat niet om geld Bij ondernemerschap denk je al snel aan het hebben en runnen van een eigen bedrijf. Maar dat hoeft niet. Ondernemerschap komt ook voor binnen een organisatie. Dit heet intern ondernemerschap. Ondernemerschap betekent het zien van kansen en het benutten van die kansen waarmee je waarde creëert voor je omgeving en voor jezelf.

# data[].attributes.body
In deze bron wordt er uitgelegd wat de inzichten van ondernemers zijn en wat zij dus hebben gedaan in hun bedrijven (over het algemeen). Ze bekijken wat ze beter hadden kunnen doen en tegen welke problemen ze aan lopen in hun onderneming.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In 2020 hebben we onderzocht wat er speelt bij ondernemers die overwegen om te stoppen met hun onderneming. Tegen welke problemen lopen zij aan? Wanneer besluit je als ondernemer echt te stoppen? En waar krijg je mee te maken? Het onderzoek moest inzicht geven in hoe wij als overheid onze dienstverlening hierop kunnen aanpassen. Het onderzoek leverde de volgende inzichten op:

Ondernemers zijn van nature positief ingesteld. Ze doen er alles aan om door te kunnen gaan met hun onderneming. Achteraf geven veel ondernemers aan dat ze vaak (te) lang wachten voordat ze de knoop doorhakken en besluiten te stoppen.

Ondernemers kunnen overspoeld worden door emoties: van schaamte en verdriet tot opluchting. Dit kan fysieke en mentale uitputting met zich meebrengen. En soms een loyaliteitsconflict. Ze wíllen wel stoppen, maar willen tegelijkertijd hun personeel niet in de steek laten.

Ondernemers hebben vaak geen goed zicht op het proces dat doorlopen moet worden als hun onderneming stopt. Ondernemers die stoppen moeten meerdere stappen doorlopen bij verschillende overheidsorganisaties. Voor lang niet al ondernemers is dit duidelijk.

Veel ondernemers vinden het lastig om de weg te vinden naar hulp en oplossingen. Daarbij willen ze op een passende en respectvolle manier behandeld worden.

Sommige ondernemers eindigen met een (vaak forse) schuld. Een faillissement, schuldsanering of een uitkering aanvragen zijn daarbij geen uitzondering.

"Je twijfelt eerst, je hebt ook personeel waar je je verantwoordelijk voor voelt; maar op een gegeven moment kan het niet anders."

Nieuwe ontwikkelingen

In 2022 zagen we dat veel ondernemers het sinds 2020 steeds zwaarder hadden. Vooral door de effecten van Covid-19. Daar bovenop kwam de oorlog in de Oekraïne met de energiecrisis en de enorme inflatie als gevolg. De eigenvermogensposities van veel bedrijven verslechterde en veel ondernemers bouwden flinke schulden en betalingsachterstanden op. Wat betekenen deze nieuwe ontwikkelingen voor de behoefte van de ondernemer die wil stoppen? En voor de dienstverlening vanuit de overheid?

Om dit beter in beeld te krijgen, startten we in 2022 een verdiepend klantreisonderzoek naar 'Ondernemers met problematische schulden'. Hoe kunnen we ondernemers met problematische schulden in staat stellen om op een passende en vloeiende manier terug te betalen? Hoe kunnen zij de juiste steun krijgen om het bedrijf weer gezond te krijgen? Of welke steun hebben ze nodig om gecontroleerd te stoppen?

Deze klantreis steldede betrokken overheidsorganisaties in staat om de communicatie, diensten en processen rondom schulden en terugbetalen beter te ontwerpen vanuit de behoefte van de ondernemer.

Deze verkenning leverde de navolgende inzichten op:
Het verloop van schulden van klein naar problematisch ontstaat op veel manieren
De ondernemer doorgaat verschillende fases voordat de schulden problematisch blijken te zijn. Het is volgens ondernemers vaak 'een samenloop van omstandigheden' en 'een geleidelijk proces met steeds een stapje extra'.

"Toen de belasting [na de coronasteun] liet weten dat de terugbetaling eraan kwam, wist ik dat ik in de problemen zat."
Ondernemers proberen zo lang mogelijk zelf de situatie op te lossen
De manier waarop ondernemers ingrijpen varieert van kleine tot grote ingrepen. Vaak vragen ze uitstel van betaling aan of maken betaalafspraken. Ook gaan ze op zoek naar (her)financiering. Om uit de schulden te komen, nemen ondernemers regelmatig een extra baan erbij. Een laatste (pittige) maatregel die ondernemers nemen om van hun schulden af te komen is interen op hun spaargeld. Weinig ondernemers benoemen ingrepen in de bedrijfsvoering als een manier om uit de schulden te komen.

"Je gaat in de overlevingsmodus om te kijken wat er nog mogelijk is."

Er zijn verschillende factoren die tijdig ingrijpen belemmeren

We zien hierbij een aantal duidelijke trends:

Ondernemers hebben sterk het gevoel dat ze hun eigen boontjes moeten doppen.

Veel ondernemers staan sceptisch tegenover schuldhulp.

Ondernemers zijn vaak trots op hun bedrijf en zien om schuldhulp vragen als persoonlijk falen.

Ondernemers zijn druk in de weer om hun hoofd boven water houden en hebben/maken geen tijd (vrij) om hulp te zoeken.

Ondernemers doen vaak belemmerende aannames. Bijvoorbeeld dat er voor hun specifieke situatie geen goede hulp beschikbaar is.

Er zijn ook ondernemers die simpelweg niet weten hoe ze moeten ingrijpen.

"Ik kijk rond, maar ik heb geen idee bij wie ik terecht zou kunnen."

Ondernemers zijn vaak onbekend met beschikbare schuldhulporganisaties

Veel ondernemers geven aan geen idee te hebben van de hulp die voor hen beschikbaar is. Ze gaan hier ook niet naar op zoek. Het proces van bewustwording, signalering, zelfstandig ingrijpen en inschakelen van hulp verloopt niet altijd gemakkelijk. Ondernemers geven aan in cirkels te denken. Ze vallen terug op partijen waar ze mee te maken hebben. Bijvoorbeeld van de accountant naar de bank en weer terug. Ze zoeken niet snel ergens anders hulp. Opvallend is dat relatief weinig ondernemers bij de gemeente terechtkomen.

Ondernemers maken geen onderscheid tussen de overheid als schuldeiser en als schuldhulporganisatie

Daarbovenop komt nog de politiek. Bij onderwerpen zoals inflatie, stikstof, gasprijzen, etc. voelen ondernemers zich niet gehoord door de politiek in Den Haag. Deze perceptie beïnvloedt hoe ondernemers kijken naar de overheid als schuldhulporganisatie.

"Ik voel mij aangeschoten wild als zzp'er."

Achteraf weten ze vaak wel wat ze (anders) hadden kunnen doen

Achteraf zouden ondernemers die te maken kregen met schulden een aantal dingen anders doen. Zo gaven ondernemers aan:

Dat ze hun problemen te lang voor zich hebben gehouden.

Eerder hulp zouden zoeken bij de accountant of bij schuldhulporganisaties.

Hun trots opzij zouden zetten.

Eerder bedrijfskundige keuzes nemen (bijvoorbeeld kiezen om geen extra lening te nemen).

Eerder stoppen met de onderneming.

"Ik zou eerder stoppen met de onderneming, dan zouden de schulden niet zijn opgebouwd."

# data[].attributes.attachment_link.title
Inzichten uit onderzoek onder ondernemers

# data[].attributes.attachment_link.description
In 2020 hebben we onderzocht wat er speelt bij ondernemers die overwegen om te stoppen met hun onderneming. Tegen welke problemen lopen zij aan? Wanneer besluit je als ondernemer echt te stoppen? En waar krijg je mee te maken? Het onderzoek moest inzicht geven in hoe wij als overheid onze dienstverlening hierop kunnen aanpassen.

# data[].attributes.body
Ondernemer worden willen veel mensen, maar het is niet voor iedereen bestemd. Er zijn bepaalde eigenschappen die essentieel zijn voor het ondernemerschap, die worden in deze bron benoemd.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ondernemen is voor veel mensen een droom. Je eigen tijd indelen en zelf bepalen welke klussen je aanneemt. Dat klinkt aantrekkelijk, maar ondernemen is niet altijd makkelijk.

Wekelijks schrijven ruim 4.500 ondernemers zich in bij KVK. Hoewel een eigen bedrijf hebben veel voordelen heeft, zijn er ook zaken die het plezier in je werk flink kunnen verpesten. Dit zijn er acht.

Een veertigurige werkweek? Parttime werken? Dat geldt niet voor de gemiddelde ondernemer. Reken erop dat je meer dan fulltime bezig bent met het opzetten van je bedrijf. Je werk houdt nooit op. Klanten bellen en mailen ook buiten kantoortijden en verwachten snel een reactie.

Onderzoek laat zien dat veel zzp'ers regelmatig hebben. Als die stress je teveel wordt, loop je risico op een burn-out. Zeker voor ondernemers zijn de gevolgen van een burn-out groot. En dan met name de financiële gevolgen. Je kunt je afspraken met klanten niet meer nakomen en zelfs je inkomen verliezen.

Je kent het wel: na een druk en gezellig weekend laat je wekker je genadeloos weten dat de nieuwe werkweek begint. Maar als ondernemer heb je geen vergadering om 9.00 uur. Wie of wat houdt je tegen om je nog eens lekker om te draaien? De discipline om op tijd aan de slag te gaan moet helemaal uit jezelf komen. Die discipline heb je niet alleen nodig om je te houden aan afspraken met de klant, maar ook bijvoorbeeld voor het bijhouden van je administratie. Het is als ondernemer verleidelijk om dat voor je uit te schuiven.

Betalingsherinnering hier, aanmaning daar. Klanten die niet betalen zijn een grote ergernis voor ondernemers. Als werknemer ontvang je keurig elke maand je salaris. Lekker overzichtelijk en je weet zeker dat er genoeg geld op je rekening staat voor de maandelijkse afschrijvingen. Met een eigen bedrijf moet je regelmatig zelf achter je geld aan. Ook al werk je nog zo hard, sommige klanten vinden het geen probleem om je weken op je geld te laten wachten.

Als die rekening eindelijk is betaald, blijkt dat je vaste lasten zich harder opstapelen dan je inkomsten. Zeker in het begin is ondernemen investeren. Het kost tijd en geld om klanten te vinden. Doe je het goed, dan ga je uiteindelijk geld verdienen. Maar dat lukt lang niet alle ondernemers.

Waar veel startende ondernemers geen rekening mee houden, is dat er ook een berg werk op je afkomt waar je geen ervaring mee hebt. Facturen maken, belastingaangifte doen, een website bouwen, content maken voor social media, klantenservice en ga zo maar door.

Als eigen baas draag je alle verantwoordelijkheid, ook voor de klusjes die je niet leuk vindt. Je kunt zaken waar je minder goed in bent uitbesteden , maar meestal heb je daar niet direct budget voor. Zeker in het begin komen alle taken bij jou terecht.

Je eigen tijd indelen is voor veel mensen het voordeel van ondernemerschap. Niemand vertelt je wat je wanneer moet doen. Daar staat tegenover dat al jouw tijd geld kost. Ben je ziek en heb je veertig graden koorts? Voor ondernemers betekent dat soms gewoon door werken, in plaats van uitzieken in bed. Anders verdien je niets.

Hetzelfde geldt voor vakantie. Je zult niet de eerste ondernemer zijn die hier geen tijd voor durft te maken. Vooral in het begin is opdrachten weigeren lastig. Wie garandeert jou dat je over een half jaar nog genoeg werk hebt?

Zelf bepalen hoe je wilt werken, geeft vrijheid. Je hoeft geen rekening te houden met collega's die altijd iets hebben aan te merken op jouw enthousiaste plannen. Toch kan die kritische blik nuttig zijn. Feedback houdt je scherp en zorgt dat je je verder ontwikkelt.
Als startende ondernemer kun je collega's flink missen. Zeker als je net begint, loop je tegen dingen aan waar je nog geen ervaring mee hebt. En soms moet je leren omgaan met een lastige klant. Je hebt dan geen collega om even mee te overleggen.

Het bestaan van een ondernemer is onzeker, niet alleen qua inkomsten. Als je niks regelt, bouw je geen pensioen op en is er geen vangnet als je ziek wordt. Uiteraard kun je zelf pensioensparen en je verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid, maar je moet het wel allemaal zelf regelen.

Als je je wilt verzekeren, dan hangt de hoogte van je premie af van het risico dat je loopt. Een nagelstyliste loopt bijvoorbeeld minder risico arbeidsongeschikt te worden dan een bouwvakker. Als ondernemer loop je risico's waar mensen in loondienst niet mee te maken krijgen. Denk aan schade aan je bedrijfspand of voorraden. En wat dacht je van juridische conflicten, over die onbetaalde rekeningen bijvoorbeeld.

Ondernemen heeft nadelen, maar ook veel voordelen . Weeg ze tegen elkaar af en bepaal zelf of ondernemen bij jou past of niet.

# data[].attributes.attachment_link.title
Waarom ondernemen niet voor iedereen is | KVK

# data[].attributes.attachment_link.description
Ondernemen is voor veel mensen een droom. Je eigen tijd indelen en zelf bepalen welke klussen je aanneemt. Dat klinkt aantrekkelijk, maar ondernemen is niet altijd makkelijk.

# data[].attributes.attachment_caption
5 jaar Finanxe - Vincent van Wieren kijkt terug

# data[].attributes.body
Een bron over de terugkijk op Finanxe en het begin daarvan. Over Vincent van Wieren, een Groningse ondernemer op allerlei gebieden. Wij hebben deze bron gekozen omdat het voornamelijk gaat over Vincent, een ondernemer, die we van plan zijn te interviewen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
18 april 2018

Vincent van Wieren is mede eigenaar van Finanxe en sinds de oprichting in 2013 vanaf de zijlijn betrokken. 'Iets met het detacheren van financials' groeide in 5 jaar uit tot een succesvol bedrijf met 11 interne collega's en rond de 100 lopende projecten, waarbij Martijn Bakker de dagelijkse leiding heeft. Vincent vertelt over de samenwerking en over hoe het is om Finanxe te zien groeien:

Hoe kijk jij terug op de afgelopen 5 jaar?
"In 2009 heb ik voor het eerst bedacht om iets te gaan doen met het detacheren van financials in de veranderende wereld van de accountancy. Ik heb samenwerking gezocht, mensen gezocht, maar het kwam nooit tot een passende match. Tot ik via via in contact kwam met Martijn, we hadden direct een goede klik. Martijn heeft vervolgens Finanxe helemaal opgebouwd tot wat het nu is, een succesvol bedrijf en een hele leuke groep mensen. Het is echt genieten om te zien hoe Martijn zichzelf ontwikkelt en hoe hij Finanxe zo ontzettend snel laat groeien. Daar ben ik heel trots op. Martijn is er met het idee vandoor gegaan en heeft er een mega succesvol bedrijf van gemaakt, ik ben vanaf de zijlijn betrokken en hoef alleen nog maar af en toe te sparren...

Ik vertrouw eigenlijk iedereen, maar Martijn vertrouw ik blind. Ik ben nooit bang dat hij iets fout doet, dat is heel prettig samenwerken! Martijn is geïnteresseerd en goed voor mensen, hij wil mensen helpen. Hij is een super enthousiaste, gedreven kerel, betrokken, gepassioneerd, oprecht, eerlijk en direct. Hij toont leiderschap en dat vind ik heel fijn. Ook naar mij toe is hij direct en open, er blijft niks onuitgesproken, we hebben een hele fijne samenwerking.
Terug naar het interview met Martijn Bakker
Lees hier ook hoe consultant Jerwin ten Caat terugkijkt op de afgelopen 5 jaar
Heb je een advies voor Martijn voor de komende 5 jaar?
Mijn advies is wat tegenstrijdig... Koester de passie en de dynamiek, maar beteugel ook de onrust. Je hoeft niet overal op in te springen, houd je koers vast. Maar tegelijkertijd brengt onrust je ook bij die passie en gedrevenheid en die zijn belangrijk! Eigenlijk wil ik vooral tegen Martijn zeggen: geniet van het succes!

# data[].attributes.attachment_link.title
5 jaar Finanxe - Vincent van Wieren kijkt terug

# data[].attributes.attachment_link.description
18 april 2018 Vincent van Wieren is mede eigenaar van Finanxe en sinds de oprichting in 2013 vanaf de zijlijn betrokken. 'Iets met het detacheren van financials' groeide in 5 jaar uit tot een succesvol bedrijf met 11 interne collega's en rond de 100 lopende projecten, waarbij Martijn Bakker de dagelijkse leiding heeft.

# data[].attributes.body
In dit artikel wordt er gesproken over waarom zzp'ers zo tevreden zijn. En wat de voor- en nadelen zijn over het zzp'er zijn. De meeste verkiezen het daarom ook over loondienst. Wij hebben deze bron gekozen, omdat het laat zien dat veel mensen toch die vrijheid in hun baan willen en daarom niet voor de loondienst kiezen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zzp’ers dik tevreden, slechts 1 op 10 verkiest loondienst - Flexmarkt

# data[].attributes.attachment_link.description
Zelf bepalen wanneer en hoeveel je werkt, is een belangrijker drijfveer om zzp’er te worden dan geld. Dit blijkt uit de Zelfstandigen Enquête Arbeid (ZEA). De Zelfstandigen Enquête Arbeid (ZEA), een onderzoek, dat TNO en CBS in samenwerking met het ministerie van SZW, is in 2023 voor de vijfde keer gehouden onder zevenduizend zelfstandig ondernemers, grotendeelsLees Meer

# data[].attributes.headline
Kunstbron hoe ondernemerschap kunst beinvloedt

# data[].attributes.subject
Kunstbron hoe ondernemerschap kunst beinvloedt

# data[].attributes.body
In deze bron lees je hoe sommige ondernemers een initiatief hebben genomen om kunst in ondernemingen toe te voegen. We hebben dit gekozen omdat dit perfect past bij ons culturele onderzoek en hoe het binnen ckv past

# data[].attributes.attachment_link.title
Samen sterk voor Rotterdam, samen sterker in business - Rotterdammers4Rotterdammers

# data[].attributes.attachment_link.description
Rotterdammers 4 Rotterdammers is een “Good Citizen Club” geboren uit zingeving & liefde voor de stad Rotterdam. Een maatschappelijk platform voor ondernemers met hun roots in Rotterdam. Voor ondernemers die vanuit deze verbintenis zich wil binden aan de maatschappelijke betrokkenheid van onze stad.

# data[].attributes.headline
Kunstbron, inspirerende kunst voor ondernemers

# data[].attributes.subject
Kunstbron, inspirerende kunst voor ondernemers

# data[].attributes.body
De bron toont inspirerende kunstwerken van talentvolle kunstenaars met internationale allure, gericht op ondernemers. Het benadrukt de kracht van creativiteit in zakelijke innovatie en biedt waardevolle inzichten voor ondernemers die op zoek zijn naar nieuwe perspectieven en ideeën. Deze bron is gekozen vanwege zijn focus op de synergie tussen kunst en ondernemerschap, wat relevant is voor het begrijpen van creativiteit en innovatie in het bedrijfsleven.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wie in de afgelopen weken onze locatie in Driebergen heeft bezocht, heeft het al gezien. Er hangen nieuwe schilderijen aan de wand. Kunst is voor ons belangrijk en wel om een aantal redenen. Als eerste omdat wij daarmee sfeer en inspiratie in de ruimte brengen. Als tweede omdat we op deze manier podium kunnen bieden aan (opkomende) kunstenaars. Wij bieden periodiek ruimte aan talentvolle artiesten, zodat zij hun werk kunnen laten zien aan een breder publiek. Dat is nu ook het geval in Grytte Bloemenheuvel in Driebergen. Deze collectie heeft echter een speciaal verhaal.
Zuid-Afrika
De schilderijen die daar nu hangen zijn meegenomen door Paul Keursten. Hij woont in Zuid-Afrika en heeft Nederland bezocht tijdens de kerstperiode. In Zuid-Afrika werkt Paul samen met Mandy. Zij heeft jarenlang voor galerieën gewerkt en een passie voor het ontdekken van kunstenaars. Deze kunstenaars hebben vaak nog weinig middelen maar hebben veel potentie om hun eigen profiel te maken. Mandy helpt ze verder met het ontwikkelen van hun stijl, portfolio en het verkopen van de kunst in Zuid Afrika. Van de opbrengsten koopt ze dan weer materialen om nieuw werk te maken.

Doorbreken
Omdat deze kunstenaars op het punt staan om door te breken op de internationale markt, heeft Paul deze werken meegenomen naar Nederland. Ze hangen nu op een plek waar veel mensen komen. Mogelijk kunnen de schilderijen dus worden verkocht. Het voordeel is dat de kunstenaar geen geld betaald om het werk op te hangen, zoals in veel galeries. De werken die er nu hangen zijn voor nu nog een lage prijs te koop en de verwachting is dan ook dat de werken in een aantal jaar meer waard worden.

Talentvolle kunstenaars
Wij als Grytte vinden het stimuleren van ondernemerschap belangrijk en willen het graag laagdrempelig houden voor iedereen. Daar stellen wij onze deuren voor open.

Naast de werken van talentvolle kunstenaars, hangt er ook werk van Esther Mahlangu. Zij is momenteel 85 jaar en ooit begonnen als ondernemende kunstenaar. Zij is het levende voorbeeld van hoe je als kunstenaar kan leven van je werk en steeds beter kan worden. Mahlangu heeft al meerdere prijzen over de wereld gewonnen, met grote automerken samengewerkt en daarbij support ze nog steeds haar community om zo talentvolle kunstenaars zichzelf te laten ontwikkelen.

Ben je benieuwd naar de werken, kom dan vooral een keer langs om de schilderijen te bekijken: Grytte Bloemenheuvel, Hoofdstraat 25 te Driebergen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Inspirerende kunst voor ondernemers, door talentvolle kunstenaars met internationale allure - Grytte

# data[].attributes.attachment_link.description
Wie in de afgelopen weken onze locatie in Driebergen heeft bezocht, heeft het al gezien. Er hangen nieuwe schilderijen aan de wand. Kunst is voor ons belang ...

# data[].attributes.body
Dit artikel beschrijft de banen met veel individuele vrijheid zoals bijvoorbeeld zzp'er of freelancer. Het is ook een advertentie voor de site zelf, maar er wordt veel informatie gegeven. Zo kun je zien welke banen nou precies veel vrijheid geven, wat wij graag willen laten zien.

# data[].attributes.body
In deze bron wordt verteld dat het belangrijk is om actief bezig te zijn in je baan, bijvoorbeeld tijdens de pauzes of gewoon om je weer even te stimuleren. Zo laten wij verschillende bronnen met andere kanten van een baan zien.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Werkgevers hebben een belangrijke rol in het stimuleren van beweging tijdens een werkdag. Als werkgever kun je zorgen voor een werkomgeving die werknemers uitnodigt of zelfs verleidt tot bewegen. Ook in de organisatie van het werk liggen kansen en voorwaarden voor het faciliteren en stimuleren van bewegen bij werknemers.

Werkomgeving tijdens werk

Bied een omgeving aan die uitnodigt om tijdens het werk minder te zitten of meer te bewegen.

Kies voor meubilair om zitten te kunnen afwisselen met staan zoals zit-stabureau's en zit-stavergadertafels (eventueel met rugsteun). Schaf een aantal alternatieven voor de gewone bureaustoel aan, zoals:

bureaufietsen om dynamisch werken te stimuleren en de bovenbeenspieren te activeren

een wiebelkruk of zitbal voor een actieve zithouding;

Aantrekkelijke trap/trappenhuis (bijvoorbeeld voetstapjes), die goed bereikbaar is
Promoot het gebruik van trappen in plaats van liften door middel van bestickering, posters, flyers en e-mails.

Stel middelen beschikbaar die nodig zijn voor lopend overleg (wandelen tijdens overleg met max. 3 mensen), bijvoorbeeld middelen die helpen bij het opnemen van notulen

Plaats apparaten zoals een printer, maar ook prullenbakken, ver van de werkplek zodat men een stukje moet lopen

Werkomgeving tijdens pauzes

Faciliteren en stimuleren van een actieve invulling van pauzes, zoals lunchwandelen, tafeltennis, fitness, darten, etc. door:

Inventariseer onder werknemers welke behoefte en belangstelling er is

Richt een fitnessruimte in.

Stel middelen voor tafeltennis, darten, sjoelen, etc., bijvoorbeeld in de kantine beschikbaar.

Sta flexibele werktijden toe, zodat er mogelijkheid is voor een lunchwandeling .

Bied lunchzakjes voor de lunchwandeling aan.

Vervang (een deel van de) zitplekken in de kantine door statafels. Vaak gaan mensen dan ook vanzelf wel een stukje lopen.

Zorg voor een douche- en kleedruimte, om het voor werknemers makkelijker te maken om met de fiets naar het werk te komen en tussendoor te sporten. Veel werknemers willen wel, maar zien het niet zitten om bezweet achter de computer te gaan zitten.

Plaats het koffiezetapparaat ver van de werkplek af, zodat men even moet lopen voor koffie of thee.

Bied in combinatie met de middelen die hierboven staan, kennis en inzicht aan en stimuleer om zitten te onderbreken

Bied voorlichting aan om te zorgen voor bewustwording (eventueel met een te ontwikkelen testje 'hoeveel zit jij?')

Motiveer en stimuleer medewerkers om zitten vaker af te wisselen met staan en lopen: gebruik hiervoor een app met competitie-element of beloningen.

Geef zelf het goede voorbeeld.

Creëer een challenge met medewerkers, denk bijvoorbeeld aan de '10.000 stappen-challenge' of 'plank-challenge'.

Sluit, in overleg met werknemers(vertegenwoordiging), een voordelig sportabonnement bij een lokale sportschool af voor medewerkers of compenseer hen gedeeltelijk voor sportkosten.

Ontwikkel beleid dat werknemers stimuleert om te wandelen, te fietsen of gebruik te maken van een andere fysieke activiteit op weg naar werk.

Meer informatie voor werkgevers

Vitaalbedrijf
Het programma Vitaal Bedrijf is een initiatief van VNO-NCW en MKB-Nederland. Met Vitaal Bedrijf willen ze ondernemers stap voor stap op weg helpen naar een vitale toekomst. Met als resultaat meer inzet, meer plezier, meer productiviteit en meer rendement. Het programma biedt o.a.scans die inzicht geven in de vitaliteit van een bedrijf, adviesgesprekken en een Vignet aan. Werkgevers kunnen kosteloos van dit initiatief gebruik maken.

Thuiswerken is topsport
VNO-NCW brengt handige informatie en bruikbare tips voor gezond thuiswerken bij elkaar op één plek.

Gezonde werkvloer
Dit platform biedt gratis tools om gezondheid en vitaliteit op de werkvloer te stimuleren.

Werken in beweging
Wandelnet en Fietsersbond brengen samen met werkgevers Werken in Beweging. Op de website vinden werkgevers informatie over fietsregelingen, fietsvoorzieningen en andere manieren waarop ze beweging binnen hun organisatie kunnen stimuleren. Maar werkgevers kunnen ook posters en andere fysieke middelen aanvragen die bewegen op het werk promoten.

Arboportaal - zittend werken
Op deze pagina vind je informatie en enkele tools om in beweging te blijven.

Arboportaal - computerwerk
Hier vind je handige tools, instrumenten en documenten over beeldschermwerk.

# data[].attributes.attachment_link.description
Werkgevers hebben een belangrijke rol in het stimuleren van beweging tijdens een werkdag. Als werkgever kun je zorgen voor een werkomgeving die werknemers uitnodigt of zelfs verleidt tot bewegen. Ook in de organisatie van het werk liggen kansen en voorwaarden voor het faciliteren en stimuleren van bewegen bij werknemers.

# data[].attributes.body
Vrijheid in je werk is belangrijk, in deze bron worden er tips gegeven hoe je dit voor elkaar kan krijgen. Zoals verbinding maken en de leiding nemen in je eigen werk.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Carrièrecoach | Leiderschapscoach | Teamcoach

# data[].attributes.attachment_link.title
3 tips om meer vrijheid in je werk te krijgen - Carrièrecoach | Leiderschapscoach | Teamcoach

# data[].attributes.attachment_link.description
Meer vrijheid op je werk, ben jij de negatieve sfeer op het werk met alle verstikkende regeltjes zat? Ik geef je 3 tips.

# data[].attributes.body
De bron van Beeld en Geluid bekijkt hoe musea ondernemerschap toepassen voor financiële duurzaamheid en een groter publieksbereik. Het bespreekt strategieën zoals merchandising en evenementen om extra inkomsten te genereren. Deze bron is gekozen vanwege zijn inzicht in ondernemerschap in de culturele sector en biedt waardevolle lessen voor culturele instellingen en geïnteresseerden in de zakelijke kant van de kunstwereld.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Hylke Thiry Teammanager Sales en Business Developer

# data[].attributes.attachment_link.title
Musea en de kunst van het ondernemen | Beeld & Geluid

# data[].attributes.attachment_link.description
Musea zijn niet alleen schatkamers van kunst en cultuur, ze hebben ook uitstekende mogelijkheden tot hun beschikking voor succes op de zakelijke markt. Zo kunnen musea, door zakelijk gebruik te maken van hun educatieaanbod, collectie en workshops, zowel hun bezoekersaantallen vergroten, alsook een l

# data[].attributes.headline
Werknemers sneller mede-eigenaar in bedrijf

# data[].attributes.subject
Werknemers sneller mede-eigenaar in bedrijf

# data[].attributes.body
Deze bron duidt op dat werkgevers sneller werknemers meer bevoegdheden geven binnen hun bedrijf. Je kan dus stellen dat er zo meer vertrouwen ontstaat binnen het bedrijf.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nieuwsuur

Schoonmakers, hoveniers of kappers die voor een baas werken, maar tegelijkertijd ook mede-eigenaar zijn van het bedrijf. Steeds meer werkgevers van kleine- en middelgrote bedrijven (MKB) proberen hun werknemers aan het bedrijf te binden door ze aandeelhouder te maken. Maar daar kleven ook risico's aan.

Bij grote consultancy- en advocatenkantoren gebeurt dat al langer. In die bedrijven is de top gezamenlijk eigenaar. Maar inmiddels biedt ook zo'n 10 procent van de MKB-bedrijven hun medewerkers de mogelijkheid om aandeelhouder of zelf mede-eigenaar te worden van het bedrijf. Daarbij gaat het niet alleen om de top, maar juist om werknemers in alle lagen van het bedrijf. Zij beslissen mee over de koers en delen in de winst en het verlies van de onderneming.

De gedachte is om personeel te verbinden met bedrijf in tijden van krapte op de arbeidsmarkt. Volgens de werkgevers die Nieuwsuur sprak zijn werknemersdie delen in de opbrengst van het bedrijf productiever. Ook betekent dit dat werknemers soms enkele maandsalarissen per jaar extra bovenop hun normale salaris verdienen.

Maar er zijn ook risico's. "Hoe meer werknemers meedelen in de winst, hoe kwetsbaarder ze zijn voor verlies", zegt Anne-Sophie Halbertsma, onderzoeker bij de Universiteit Utrecht.

Schoonmaakster Grace Canceran is werknemer en mede-eigenaar bij schoonmaakbedrijf Schoongewoon. Het bedrijf heeft een goed jaar achter de rug en dat merkte Canceran op haar salarisstrook. "Ik verdiende vijf tot zes extra maandsalarissen."

Personeel van bedrijf steeds vaker ook mede-eigenaar: 'Je hebt een stukje zeggenschap'

Volgens onderzoeker Halbertsma is deze vorm van aandeelhouderschap niet voor iedereen weggelegd. "Het vraagt een bepaalde mate van financiële geletterdheid. Dat heeft niet iedereen."

Daarom bereidt het Utrechtse projectmanagementbureau P2 de medewerkers goed voor op wat het betekent om aandeelhouder te zijn. "We leggen onze werknemers in meerdere gesprekken uit wat ze kunnen verwachten", zegt directrice Marinda Gaillard, "en het is voor niemand verplicht." Ook vraagt inspraak uit zoveel monden om goede organisatie. "Het is zeker niet voor iedere bestuurder weggelegd", zegt Gaillard.

Te hoge kosten

Met de voorwaarde dat werkgevers inderdaad voor goede randvoorwaarden zorgen, ziet onderzoeker Anne-Sophie Halbertsma meer voordelen dan nadelen. "Er is in de Verenigde Staten veel meer onderzoek gedaan dan in Europa, maar er zijn duidelijke aanwijzingen dat het een positieve invloed heeft op het werkplezier, de binding tussen bedrijf en werknemer en de productiviteit."

Toch loopt Nederland internationaal achter, ziet Halbertsma. In Frankrijk ligt het aantal bedrijven met een vorm van participatie bijvoorbeeld een viervoud hoger. "Dat ligt ook aan wetgeving en belastingregels, die laten ondernemers in Nederland minder ruimte om dit door te voeren."

Vakbond CNV pleit er daarom onder meer voor dat werkgevers jaarlijks voor tweeduizend euro aan aandelen kunnen schenken aan hun personeel. "We zien dit als een belangrijk middel om economische ongelijkheid tegen te gaan", zegt CNV-voorzitter Piet Fortuin tegen Nieuwsuur. "Maar de fiscale regels maken dat de kosten om dit door te voeren nu nog te hoog zijn, zeker voor het MKB."

De vakbond staat niet alleen in haar oproep. Ook werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland staan positief tegenover het voorstel financiële werknemersparticipatie makkelijker te maken: als het goed gaat met het bedrijf "moeten werknemers daar ook de vruchten van kunnen plukken." Dat kan door "specifiek winstdeling lager te belasten."

Toch ziet het Ministerie van Financiën "op dit moment geen aanleiding de regelgeving aan te passen." Aan Nieuwsuur het ministerie weten in tegenstelling tot CNV "geen fiscale obstakels te zien." En of het tot meer gelijkheid leidt "is nog maar de vraag, omdat een deel van werkend Nederland niet in aanmerking komt of omdat werknemers het zich niet kunnen veroorloven om een deel van hun inkomen variabel te laten zijn." CNV laat weten te hopen bij een volgend Kabinet wel voet aan de grond te krijgen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Medewerkers van bedrijf steeds vaker ook mede-eigenaar: 'Vijf tot zes maandsalarissen extra'

# data[].attributes.attachment_link.description
Werknemers die ook aandeelhouder zijn bij hun eigen bedrijf, deze ondernemingsvorm wint in Nederland voorzichtig aan populariteit.

# data[].attributes.headline
Meerderheid van ondernemers verdient onder minimumloon

# data[].attributes.subject
Meerderheid van ondernemers verdient onder minimumloon

# data[].attributes.body
Deze bron gaat over dat de meerderheid van de lonen lager liggen dan minimumloon en zelfs dat 30% op bijstandsniveau zit. Je kan dus stellen dat ze hier niet over tevreden zijn.

# data[].attributes.attachment_link.title
Meerderheid van de ondernemers verdient minder dan het minimumloon - MKB Servicedesk

# data[].attributes.attachment_link.description
Een meerderheid van de ondernemers in Nederland minder verdient dan het minimumloon, blijkt uit de 11e editie van de Kleinbedrijf Index. De reden? Zelfstandigen doen er alles aan om de continuïteit van hun bedrijf te waarborgen en halen daardoor minder loon uit het bedrijf.

# data[].attributes.body
Het eigen geluk van ondernemers is gestegen, in deze bron wordt er verteld waar ondernemers hun geluk vandaan halen. Wij vinden het belangrijk dat veel mensen een hoog werkgeluk halen, en waar ze dat dan vandaan halen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Fijn dat je onze website bezoekt. Op onze website maken we gebruik van cookies om de functionaliteit en de werking van onze website te verbeteren. Naast functionele en analytische cookies gebruikt VNO-NCW ook additionele cookies. Vind je het goed als we deze plaatsen?

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat vinden ondernemers nou het leukste aan het ondernemerschap? Forum zocht het uit. Best verrassend: geld verdienen in elk geval niet.

# data[].attributes.body
Deze bron duidt op de (on)tevredenheid van de ZZP’ers. Zo wordt er gesproken over het relatief lage inkomen en de mentale klachten die het werk met zich mee kan brengen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De startmotieven van mensen die als zelfstandig ondernemer gaan werken, lopen uiteen (Van der Torre & Janssen, 2015). Eén groep krijgt in de media en politiek veel aandacht: de zogenoemde 'gedwongen' zelfstandigen. Enerzijds wordt er wel gesproken van 'dwang' als een werkgever overgaat tot gedwongen ontslag van een werknemer om die persoon vervolgens als zelfstandige opnieuw in te zetten. Anderzijds kan ook de arbeidsmarktsituatie iemand als het ware 'dwingen' om zelfstandige te worden, bijvoorbeeld omdat het niet lukt om een geschikte baan als werknemer te vinden.

Het is te verwachten dat 'gedwongen' zelfstandigen minder tevreden zijn met hun werksituatie dan personen die vanuit positieve overwegingen hebben gekozen voor het zelfstandig ondernemerschap. Tot nu toe is er echter weinig onderzoek gedaan naar de mate waarin 'gedwongen' zelfstandigen ontevreden zijn met hun werksituatie en slechte kwaliteit van arbeid ervaren.

Vergelijkend onderzoek

Voor ons vergelijkende onderzoek gebruikten we gegevens uit de Zelfstandigen Enquête Arbeid (ZEA) van TNO en CBS. De ZEA is een representatief onderzoek waaraan in 2015 bijna 4.000 zelfstandig ondernemers zonder personeel deelnamen. In de enquête is onder andere gevraagd naar startmotieven, tevredenheid en de kwaliteit van arbeid.

Van alle zelfstandig ondernemers zonder personeel blijkt 9 procent vanwege voornamelijk negatieve redenen gestart. Deze ondernemers geven aan dat ze geen geschikte baan konden vinden als werknemer, dat ze ontslag of geen verlenging van hun contract hadden gekregen, of dat hun voormalige werkgever wilde dat ze als zelfstandige gingen werken. Het valt op dat zelfstandig ondernemers zonder personeel met overwegend negatieve motieven vaker dan ondernemers met positieve motieven ouder zijn dan 55 jaar. Ze hebben relatief vaak een pedagogisch, creatief of taalkundig beroep, bijvoorbeeld als muziekleraar, auteur of taalkundige.

Ongeveer twee derde van alle zelfstandig ondernemers zonder personeel is vanuit overwegend positieve redenen gestart. Deze mensen geven bijvoorbeeld aan dat ze op zoek waren naar een nieuwe uitdaging, altijd al zelfstandige wilden worden of zelf hun werktijden wilden bepalen. Een kwart van de zelfstandig ondernemers zonder personeel begon vanuit neutrale redenen (bijvoorbeeld omdat men is ingestapt in een familiebedrijf of omdat het beroep meestal als zelfstandige wordt uitgeoefend) of had net zoveel positieve als negatieve redenen.

De startmotieven zijn overigens retrospectief vastgesteld, waarbij wordt teruggekeken op de omstandigheden die maakten dat men als zelfstandige aan de slag is gegaan. Het is niet uitgesloten dat de rapportage over die omstandigheden is beïnvloed door de huidige werksituatie en de beleving daarvan.

Tien procent minder inkomen

Zelfstandig ondernemers met negatieve startmotieven hebben ongeveer tien procent minder inkomen dan zelfstandig ondernemers met positieve startmotieven. Ook beoordeelt een groter deel van deze groep (37 procent)hun financiële situatie als matig tot slecht (ten opzichte van 23 procent van ondernemers met positieve startmotieven).

Bij de kwaliteit van de werksituatie zijn beide groepen vergeleken op werkdruk, autonomie en burn-outklachten (werkgerelateerde psychische vermoeidheid). De verschillen in werkdruk en autonomie blijken gering, maar de zelfstandig ondernemers met negatieve startmotieven hebben wel vaker burn-outklachten: 9 procent versus 7 procent. Dat percentage is overigens wel minder dan bij werknemers, waarvan 14 procent (in 2014) burn-outklachten ervaart. De verschillen in burn-outklachten tussen ondernemers met overwegend positieve en ondernemers met negatieve motieven kunnen niet worden teruggevoerd op verschillen in werkdruk of autonomie.

De geringere werkzekerheid van ondernemers met negatieve startmotieven speelt wel een rol. Ze maken zich vaker zorgen over de toekomst van hun onderneming, achten de kans op een faillissement groter en zijn vaker ontevreden over hun mogelijkheden om voldoende opdrachten te kunnen behouden. Burn-outklachten komen vaker voor bij ondernemers die pessimistisch zijn over hun toekomst.
Tabel 1 Burn-outklachten en zorgen over de toekomst van zelfstandig ondernemers zonder personeel, 2015 Voor alle percentages in de tabel geldt dat ze statistisch significant van elkaar verschillen (met p < ,05). Bron: CBS, TNO
Minder gezond, wel bevlogen

Een ander opvallend verschil is de ervaren gezondheid. Van de ondernemers met negatieve startmotieven geeft 22 procent aan dat de gezondheid minder dan goed is in vergelijking met 14 procent van de ondernemers met overwegend positieve startmotieven. Deels komt dit doordat ondernemers met negatieve startmotieven relatief oud zijn en ouderen zich minder gezond voelen. Maar ook als hiermee wordt rekening gehouden, blijft het verschil statistisch significant. Het aandeel is ook groter dan bij werknemers, waarvan 18 procent aangeeft dat de gezondheid minder dan goed is.

Daarnaast zijn zelfstandig ondernemers met negatieve startmotieven iets minder bevlogen in hun werk dan zelfstandig ondernemers met positieve startmotieven. Opvallend is dat ondernemers met negatieve startmotieven gemiddeld genomen toch vaak enthousiast zijn over hun werk. Ze blijken meer bevlogen dan werknemers.

Al met al niet ontevreden

Ten slotte is de tevredenheid met het werk en met de arbeidsomstandigheden vergeleken. De ondernemers met negatieve startmotieven blijken vaker ontevreden dan de ondernemers met positieve startmotieven. Ze zijn vaker ontevreden met hun werksituatie als geheel en met hun arbeidsomstandigheden. Maar al met al zijn de meeste zelfstandig ondernemers met negatieve startmotieven niet ontevreden.

Wel zijn ze vaker ontevreden met hun werk als geheel dan werknemers. Van de werknemers geeft 9 procent namelijk aan ontevreden te zijn met hun werksituatie als geheel ten opzichte van 13 procent van de zelfstandig ondernemers met negatieve startmotieven. Verder willen ondernemers met negatieve startmotieven minder vaak dan zelfstandig ondernemers met positieve startmotieven hun carrière als zelfstandige voortzetten en ze denken er ook vaker over na om een baan als werknemer te zoeken.
Tabel 2. Oordeel over werksituatie van zelfstandig ondernemers zonder personeel, 2015 Voor alle percentages in de tabel geldt dat ze statistisch significant van elkaar verschillen (met p < ,05). Bron: CBS, TNO
Geen probleemgroep

Al met al ervaren zelfstandig ondernemers zonder personeel met overwegend negatieve startmotieven op veel aspecten een slechtere kwaliteit van arbeid dan ondernemers met overwegend positieve startmotieven. Toch is het merendeel van de zelfstandigen met negatieve startmotieven niet ontevreden over hun situatie en ook niet voornemens te stoppen als zelfstandige. Ook tonen ze zich bevlogen in hun werk.

Het blijkt dus dat mensen die vanuit overwegend negatieve redenen beginnen, niet ontevreden hoeven te zijn over hun werk als zelfstandig ondernemer. En we kunnen dus ook niet concluderen dat de 9 procent van de zelfstandig ondernemers zonder personeel die vanuit negatieve overwegingen is begonnen op alle fronten een probleemgroep is als we kijken naar de kwaliteit van arbeid.
Wouter van der Torre werkt als onderzoeker bij TNO. Henk-Jan Dirven werkt als senior statistisch onderzoeker bij het CBS. Seth van den Bossche werkt als programmamanager bij TNO. Dit artikel is een bewerking van: Een slechte start en dan? De werksituatie van zelfstandig ondernemers met negatieve en positieve startmotieven in het Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken Literatuur
Van der Torre, W., & Janssen, B.J.M. (2015). ESB Statistiek: Kiezen voor zelfstandig ondernemerschap. Economisch Statistische Berichten, 100 (4717), 525.

Foto: Ib Aarmo (Flickr Creative Commons)

# data[].attributes.attachment_link.description
Er wordt veel gesproken over mensen die door hun baas of hun slechte positie op de arbeidsmarkt 'gedwongen' als zelfstandige aan de slag gaan. Deze groep - bijna één op de tien zzp'ers - ervaart een mindere kwaliteit van arbeid dan zelfstandigen die startten vanuit positieve motieven, blijkt uit nie

# data[].attributes.body
In deze bron worden de voordelen van de vrijheid in het werk en hoe dit je kan helpen in je baan. Ook wordt er verteld over de ideeën en flexibiliteit van je werk en hoe dit positief je werk beïnvloed.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Werk je in een omgeving waar je elke beweging moet verantwoorden? Of heb je het geluk om te werken in een setting waar je vrijheid en autonomie ervaart? Het antwoord op deze vragen kan een groot verschil maken in je algehele welzijn, vooral als het gaat om stress en burn-out. In dit artikel verkennen we het belang van vrijheid in je werk en hoe het je kan helpen om stress te verminderen en burn-out te voorkomen.

Wat bedoelen we met 'vrijheid in je werk'?

Vrijheid in je werk kan vele vormen aannemen. Het kan gaan om flexibele werktijden, een mate van vrijheid om je eigen projecten te kiezen, of zelfs de vrijheid om vanuit huis te werken. Vrijheid gaat echter niet alleen over fysieke beperkingen; het gaat ook over de mogelijkheid om je mening te uiten, nieuwe ideeën te verkennen en beslissingen te nemen die invloed hebben op je werk en je team.

Waarom is vrijheid zo belangrijk?

Eén van de grootste voordelen van vrijheid in je werk is dat het je mentale veerkracht kan versterken. Wanneer je autonomie hebt over je taken en verantwoordelijkheden, ontstaat er een groter gevoel van controle. Dit kan helpen om het gevoel van overweldiging te verminderen, wat vaak een voorbode is van stress en burn-out. Een gevoel van controle en bekwaamheid kan je zelfvertrouwen een boost geven, waardoor je meer bestand bent tegen de uitdagingen en stressoren die je op je werkpad tegenkomt.

Een bepaalde mate van werkvrijheid kan ook bijdragen aan een verhoogd niveau van betrokkenheid en voldoening in je werk. Als je de ruimte krijgt om je eigen beslissingen te nemen en je werk naar eigen inzicht in te richten, ben je meer geneigd om jezelf volledig in te zetten. Dit leidt tot een hoger niveau van werkplezier, een sterkere toewijding aan je taken en uiteindelijk een grotere voldoening in je professionele leven. En zoals we allemaal weten, kan voldoening in je werk als een effectieve buffer fungeren tegen de slopende effecten van stress en burn-out.

Invloed van vrijheid op je mentale gezondheid

Te veel stress kan leiden tot een verscheidenheid aan gezondheidsproblemen, waaronder burn-out. Vrijheid in je werk kan als een buffer dienen, waardoor de effecten van stress verminderd worden.

Voordelen voor productiviteit en creativiteit

Wanneer je een bepaalde mate van vrijheid hebt om je eigen beslissingen te nemen en je werk zelf in te richten, kan dit wonderen doen voor je productiviteit en creativiteit. In een autonome werkomgeving ben je niet alleen gemotiveerder om je taken af te ronden, maar je bent ook meer geneigd om buiten de gebaande paden te denken. Dit bevordert innovatie en kan leiden tot het vinden van creatieve oplossingen voor complexe problemen. Deze vrijheid kan je helpen om je volledige potentieel te benutten, waardoor je meer voldoening uit je werk haalt en beter in staat bent om met stress om te gaan.

De link met stress en burn-out

Het ontbreken van een belangrijke mate van vrijheid en autonomie op de werkplek kan een directe invloed hebben op je stressniveaus en je vatbaarheid voor burn-out. Wanneer je voelt dat je weinig tot geen controle hebt over je werk en beslissingen, kan dat leiden tot gevoelens van machteloosheid en frustratie.

Deze emotionele last kan zich opstapelen tot een punt waarop stress overgaat in chronische stress, wat een belangrijke risicofactor is voor burn-out. Door meer vrijheid in je werk te creëren, kun je deze negatieve spiraal doorbreken en een gezondere, meer duurzame werkervaring opbouwen.

De rol van werkvrijheid in het voorkomen van burn-out

Het voorkomen van burn-out is een complexe taak die vaak een veelzijdige aanpak vereist. Eén van de meest effectieve manieren om burn-out tegen te gaan, is door meer vrijheid in je werk te integreren. Maar hoe werkt dat precies?

Autonomie als stressbuffer

Autonomie kan dienen als een soort buffer tegen de dagelijkse stressoren die je tegenkomt. Als je meer ruimte hebt om zelf te beslissen hoe je je tijd indeelt, welke taken je aanneemt en hoe je deze uitvoert, geef je jezelf de mentale ruimte om stress op een gezonde manier te verwerken. Hierdoor voorkom je dat stress zich ophoopt en uiteindelijk leidt tot een burn-out.

Het belang van keuzevrijheid

Keuzevrijheid is cruciaal in dit proces. De mogelijkheid om zelf keuzes te maken over kleine, maar belangrijke aspecten van je werkdag kan een enorm verschil maken in hoe je stress ervaart. Of het nu gaat om de keuze van je werkplek, de volgorde van je taken of de methoden die je gebruikt, keuzevrijheid kan je helpen om je minder beperkt en meer empowered te voelen.

Grenzen stellen

Werkvrijheid betekent ook dat je de ruimte hebt om grenzen te stellen. Dit kan je helpen om een gezondere balans te vinden tussen werk en privé, wat essentieel is voor het voorkomen van burn-out. Als je de vrijheid hebt om indien nodig 'nee' te zeggen tegen extra taken of om flexibele werktijden te hebben, maak je het voor jezelf makkelijker om te ontladen en te herstellen.

Door deze elementen van vrijheid en autonomie in je werkleven te implementeren, leg je een solide basis voor het verminderen van stress en het voorkomen van burn-out. Het is een investering in je mentale gezondheid die niet alleen je welzijn, maar ook je productiviteit ten goede komt.

De vier pijlers van werkvrijheid

Werkvrijheid is een concept dat op verschillende manieren kan worden benaderd. We breken het hier op in vier belangrijke pijlers: Eigenaarschap, Flexibiliteit, Creativiteit en Minder micro-management.

Eigenaarschap

Eigenaarschap [ 1] gaat over de mate waarin je verantwoordelijkheid neemt voor je werk en de resultaten daarvan. Als je het gevoel hebt dat je echt "eigenaar" bent van je projecten, ben je meer gemotiveerd om je beste beentje voor te zetten. Dit kan leiden tot een gevoel van trots en voldoening, wat weer bijdraagt aan het verminderen van stress en het voorkomen van burn-out.

Flexibiliteit

Flexibiliteit in je werk stelt je in staat om je werktijden, locatie en zelfs je werkstijl waar nodig aan te passen aan je eigen behoeften en die van je leven buiten het werk. Deze aanpasbaarheid kan je helpen om een gezondere werk-privébalans te vinden, wat essentieel is voor je algemene welzijn en voor het verminderen van stress en burn-out risico's.

Creativiteit

Creativiteit wordt vaak gezien als een 'leuke extra', maar in werkelijkheid is het een cruciale factor voor werkgeluk en tevredenheid. Als je de vrijheid hebt om creatief te denken en je ideeën uit te voeren, zal je je meer betrokken voelen bij je werk. Deze betrokkenheid kan je helpen om gemotiveerd en energiek te blijven, wat op de lange termijn stress en burn-out kan helpen voorkomen.

Minder micro-management

Micro-management kan ongelooflijk stressvol zijn en werkt vaak contraproductief. Het gevoel dat iemand constant over je schouder meekijkt, of dat daadwerkelijk iemand is of jouw eigen perfectionisme, kan leiden tot stress en onzekerheid. Door ruimte te geven voor meer autonomie en minder micro-management, kunnen werknemers hun eigen methoden ontwikkelen om problemen op te lossen, wat leidt tot een meer ontspannen en productieve werkomgeving.

Door deze vier pijlers te integreren in je dagelijkse werkzaamheden, kun je een werkomgeving creëren die zowel bevorderlijk is voor je professionele ontwikkeling als voor je mentale gezondheid.

Hoe creëer je meer vrijheid?

Als je je realiseert dat je meer vrijheid in je werk nodig hebt, zijn hier enkele stappen die je kunt ondernemen.

Communiceren met je leidinggevende: een open gesprek kan wonderen doen. Bespreek je behoeften en bekijk hoe deze kunnen worden ingepast in je huidige rol.

Initiatief tonen: wacht niet tot iemand je vrijheid geeft; neem zelf het initiatief om meer autonomie in je werk te creëren.

Grenzen stellen: het is belangrijk om je eigen grenzen te kennen en deze te communiceren. Dit helpt niet alleen om je werkleven aangenamer te maken, maar het beschermt je ook tegen mogelijke burn-out.

Planning en organisatie: een goede planning kan je helpen om je tijd efficiënter te gebruiken, wat je meer vrijheid kan geven om dingen te doen die je belangrijk vindt.

Tips om de balans te bewaren

Vrijheid in je werk klinkt als een droom, maar het kan ook zijn uitdagingen met zich meebrengen. Hoe ga je verantwoordelijk om met deze vrijheid zonder jezelf te verliezen in het proces? Hier zijn enkele tips om de balans te bewaren.

Stel prioriteiten

Met meer vrijheid komt ook meer verantwoordelijkheid. Zorg ervoor dat je weet wat echt belangrijk is en wat op de achtergrond kan wachten. Het stellen van prioriteiten helpt je om gefocust te blijven en voorkomt dat je je verliest in minder belangrijke zaken.

Plan maar wees flexibel

Planning is essentieel, maar een starre planning kan je vrijheid juist beperken. Probeer een evenwicht te vinden door een algemene plan te hebben en tegelijkertijd ruimte te laten voor onverwachte gebeurtenissen of creatieve uitbarstingen.

Leer 'nee' zeggen

Dit klinkt misschien tegenstrijdig, maar soms is 'nee' zeggen de beste manier om je vrijheid te bewaren. Door duidelijke grenzen te stellen, voorkom je dat je wordt overspoeld met taken en verplichtingen die je stressniveau verhogen.

Blijf communiceren

Vrijheid betekent niet dat je in isolatie kan en moet werken. Open en eerlijke communicatie met je team of leidinggevende is cruciaal om te zorgen dat iedereen op één lijn zit en om eventuele problemen vroegtijdig te signaleren.

Neem tijd voor jezelf

Vrijheid geeft je ook de mogelijkheid om pauzes te nemen wanneer je die nodig hebt. Of het nu gaat om een korte wandeling, een moment van meditatie of gewoon wat tijd om je gedachten te ordenen; het nemen van tijd voor jezelf kan wonderen doen voor je mentale gezondheid.

Door deze tips toe te passen, kun je profiteren van de voordelen van werkvrijheid zonder in de valkuilen te trappen die tot stress of zelfs burn-out kunnen leiden.

Conclusie: De rol van vrijheid in je werk

Vrijheid in je werk is meer dan een 'nice-to-have'; het is een essentiële factor die bijdraagt aan je mentale welzijn, je vermogen om stress te beheersen en het risico op burn-out te verminderen.

Veelgestelde vragen

Referenties

gb-ziektepreventie.nl - Wat is eigenaarschap - gevonden op 25/10/2023
Link naar pagina op gb-ziektepreventie.nl

# data[].attributes.attachment_link.title
De rol van vrijheid in je werk: van stress naar succes

# data[].attributes.attachment_link.description
Ontdek hoe de vrijheid in je werk bijdraagt aan minder stress en het voorkomen van burn-out. Deze pagina biedt tips om een gezondere werkomgeving te creëren.

# data[].attributes.body
Deze bron duidt op de voordelen van de vrijheid op werk als je die krijgt. Zo is het beter voor je eigen gezondheid, maar ook voor de werkresultaten. In deze bron wordt de vraag gesteld wanneer je precies vrijheid in je werk hebt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een nieuwe uitdaging vinden, zelf willen bepalen hoe en wanneer je werkt, niet meer voor een baas willen werken. Volgens onderzoek van het CBS zijn dit de belangrijkste redenen dat mensen zzp'er worden. Twijfel je nog of ondernemen iets voor jou is? Kijk eens naar deze negen voordelen van ondernemer zijn.

Als je onderneemt staat er niemand boven je. De baas? Dat ben jij. Zit jij vol goede ideeën en bepaal je graag zelf hoe je je werk doet? Dan is ondernemen ideaal. Eindelijk ben je niet meer afhankelijk van de goedkeuring van je leidinggevenden voordat je dat geniale idee kunt uitvoeren.

Niemand die er wat van zegt als je tussen twee afspraken door naar de sportschool gaat, een rondje hardloopt of een aflevering van je favoriete serie kijkt. Als ondernemer kun je gemakkelijker je eigen tijd indelen. Houd de balans tussen werk en privé daarbij wel in de gaten. Dat betekent een haalbare planning maken en je werk doen op de momenten waarop jij het beste in vorm bent. Zo kun je in je privétijd ook echt privédingen doen.

Zelfstandige ondernemers ervaren meer werkgeluk . Uit naar werkgeluk blijkt autonomie daarbij een belangrijk onderdeel te zijn: zelf kunnen bepalen hoe je invulling geeft aan je werk. Behalve de vrijheid om je eigen tijd in te delen, gaat het hierbij bijvoorbeeld om de manier waarop je je je werk uitvoert. Die autonomie heb je als ondernemer volop. Je hebt je te houden aan de wet en afspraken die je maakt met je klanten, maar jij bent degene die bepaalt onder welke voorwaarden je werkt.

Als ondernemer heb je vaak vrijheid wat betreft de plek waar je werkt. Je kiest zelf of je bij een klant, thuis of in je favoriete koffietentje werkt. Veel zzp'ers kiezen er ook voor om een kantoor te huren in een bedrijfsverzamelgebouw of boeken regelmatig een flexibele werkplek. Afhankelijk van je vakgebied, takenlijst of humeur kies je de werkplek die het beste past. Misschien heb je wel een vaste plek nodig voor je werkzaamheden en kun je niet zomaar overal je laptop openklappen. Maar ook dan kun je zelf beslissen welk pand het beste bij jouw ideeën en voorkeuren past.

Nederlanders reizen gemiddeld zo'n 22 kilometer naar hun werk. Met de auto kost dat - zonder files - al gauw veertig minuten per dag. Als je voor jezelf werkt, kun je ervoor kiezen om vanuit huis te werken. Of buiten de spits naar je klant te rijden, om files te vermijden. De tijd die je bespaart kun je vervolgens weer in je bedrijf investeren of zet je in voor een betere verdeling tussen werk en privé.

Als je ondernemer bent, telt je reistijd voor de Belastingdienst ook als werktijd. Handig om te weten als je bijvoorbeeld het urencriterium voor de ondernemersaftrek wilt halen.

Zonder werkgever of uitzendbureau blijft er meer geld over voor jou. Ook kun je proberen je werk extra slim in te richten, zodat je zoveel mogelijk euro's uit je tijd haalt. Voor sommige beroepsgroepen, zoals de IT , liggen de freelance tarieven zelfs veel hoger dan in loondienst.

Let op: houd er rekening mee dat wat je verdient geen nettowinst is. Een groot deel gaat op aan belastingen, verzekeringen en pensioen. Als je in loondienst bent, betaalt je werkgever vaak een deel van je pensioenpremie. Ondernemers moeten helemaal zelf pensioen opbouwen. Daarnaast krijg je te maken met risico's, zoals arbeidsongeschiktheid of een periode zonder opdrachten. Om je hiertegen te beschermen heb je verzekeringen en spaargeld nodig.

Je persoonlijke ontwikkeling neemt een sprong als je gaat ondernemen. En je ontdekt nieuwe talenten. Misschien blijk je zonder dat je het wist goed in marketing te zijn. Of word je helemaal blij van je boekhouding. Als ondernemer moet je voor jezelf kunnen opkomen en leer je onderhandelen . Ook train je je focus, want als je zelf je tijd kunt indelen, ligt afleiding op de loer.

Als ondernemer regel je je zaken zelf. Natuurlijk kun je taken uitbesteden, maar jij bepaalt welke dat zijn. Je doet zelf de leukste klussen en de taken waar je echt goed in bent. Voor het werk dat je minder goed kunt of waar te veel tijd in gaat zitten huur je iemand in. Denk aan een boekhouder voor je administratie of een virtueel assistent voor het beantwoorden van je mails en je klantenservice.

Je maakt je werk zo afwisselend als je wilt. Ben je bijvoorbeeld hovenier, dan sta je niet alleen in de tuin. Je houdt ook je website en social media bij en regelt de inkoop van materialen. Opdrachten kunnen verschillen. De ene dag leg je een mooie vijver aan. De volgende dag bouw je een pergola en voor een andere klant maak je een uitgebreid beplantingsplan.

Als ondernemer moet je creatief zijn. Of je dat nu van jezelf al bent of niet, ondernemen maakt je creatiever en beter in problemen oplossen. Wat doe je als je ineens veel meer opdrachten krijgt dan je in je eentje aan kunt? Of als er toch niet zoveel vraag is naar jouw product of dienst als je dacht? Ben je ondernemer, dan ga je dit soort uitdagingen aan. Als je een klant op de ene manier niet kunt binnenhalen, dan moet je een andere bedenken. En als de marktomstandigheden veranderen, moet je je strategie aanpassen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Twijfel je nog of ondernemen iets voor jou is? Laat je overtuigen door deze negen voordelen van ondernemer zijn.

# data[].attributes.headline
ZZP’ers tevredener dan mensen in loondienst 

# data[].attributes.subject
ZZP’ers tevredener dan mensen in loondienst 

# data[].attributes.body
Deze bron bespreekt de tevredenheid van de ZZP'ers. Dit gaat dan over op de werkvloer en over de lonen. Wel maken de ZZP'ers zich zorgen over de financiele positie in de toekomst

# data[].attributes.attachment_link.title
Onderzoek CBS: ZZP'ers tevredener dan mensen in loondienst | ZZP Nederland

# data[].attributes.attachment_link.description
Dat langer bestaande zelfstandigen zonder personeel (ZZP) tevredener zijn dan mensen in loondienst was al langer bekend. Uit onderzoek van het CBS blijkt nu ook dat startende ondernemers tevreden zijn met hun bestaan als ZZP'er.

# data[].attributes.headline
Ontevredenheid en onzekerheid volgens ZZP’ers

# data[].attributes.subject
Ontevredenheid en onzekerheid volgens ZZP’ers

# data[].attributes.body
In deze bron lees je hoe ZZP'ers liever loondienst willen werken dan ondernemer zijn. Ze vinden hun lonen te laag en er zijn veel tegenslagen tijdens het werk.

# data[].attributes.attachment_link.title
Financiële veerkracht van zzp’ers bij een wisselend inkomen

# data[].attributes.attachment_link.description
67% van de zzp’ers heeft een wisselend inkomen. Deze groep heeft vaker een lagere winst en kijkt onvoldoende naar de lange termijn. Een wisselend inkomen maakt zzp’ers onzeker. Ze hebben financiële zorgen en minder reserves. Bij interventies moet je je op deze problemen richten.

# data[].attributes.body
Deze bron duidt op de symptomen die je hebt als je met tegen zin naar week gaat. De oorzaak hiervan kan zijn dat bijvoorbeeld je niet gelijk behandeld word. Deze bron hebben we gekozen omdat je hierin duidelijk kan lezen hoe de werkplezier van werknemers zijn

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Iedereen heeft wel eens stress door werk. Gezonde stress ervaren is niet erg. Maar als je continu stress ervaart, kan dit grotere psychische en lichamelijke problemen veroorzaken. Leer de symptomen...

# data[].attributes.attachment_link.title
Ongelukkig op werk | 7 mogelijke symptomen + 6 tips

# data[].attributes.attachment_link.description
Ben jij ongelukkig op je werk? Dat kan te maken hebben met verschillende symptomen. In deze blog lees je de mogelijke symptomen en tips om gelukkiger te worden.

# data[].attributes.body
Deze bron duidt op het verschil van ondernemers in inkomsten. Er zijn ZZP’ers die boven gemiddeld aan inkomsten hebben maar er zijn ook inkomens van ZZP’ers die schrikbarend laag zijn. Deze bron hebben we gekozen omdat er een wisselende tevredenheid is tussen de lonen van de ondernemers

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Personal finance

De gemiddelde uurtarieven van zzp'ers zijn vaak hoger dan die van werknemers in loondienst. Toch betekent een hoger tarief niet altijd dat je beter af bent als zelfstandige. "Veel tarieven voor zzp'ers zijn schrikbarend laag."

"Toen ik zzp'er werd, ontdekte ik hoe leuk mijn vak eigenlijk is", vertelt Lisette van Bavel (57). Ze werkte jarenlang in loondienst en maakte 12 jaar geleden de overstap naar het ondernemerschap. "Toen ik in loondienst was, werkte ik vooral nachtdiensten. Overdag had ik voor mijn gevoel te weinig tijd voor de patiënten, 's nachts was het rustiger. Maar na jaren nachtdiensten draaien merkte ik dat ik niet meer kon slapen."

Ze werkte eerst een jaar via een uitzendbureau, voordat ze zich inschreef bij de Kamer van Koophandel (KvK). "Vanaf dat moment kwam ik op diverse plekken en kon ik zelf bepalen wanneer ik werkte. Ik kreeg weer plezier in mijn werk."

Van Bavel is zeker niet de enige: steeds meer professionals in de zorg werken als zzp'er. Volgens de Kamer van Koophandel (KvK) steeg het aantal ondernemingen in de zorg in het eerste kwartaal van 2019 met 7 procent. Uit en enquête van onderzoeksinstituut NIVEL blijken hun motivaties: meer vrijheid en een hoger uurloon.

Hoger tarief, meer vrijheid

Werknemers in de zorg kiezen voor een carrière als zzp'er, omdat ze flexibeler kunnen werken. Ze bepalen als zelfstandige hun eigen werktijden en hebben meer vrijheid om te bepalen welke zorg een patiënt nodig heeft.

Daarnaast denken ze dat ze meer kunnen verdienen. Uurtarieven voor zzp'ers zijn namelijk hoger dan die van mensen in loondienst.

Meer flex in allerlei branches

Dit is niet alleen zo in de zorg. Ook in andere branches steeg het aantal zelfstandig ondernemers. De afgelopen 15 jaar is het aantal flexwerkers bijna verdubbeld.

"De afgelopen 10 jaar maakten ict'ers steeds vaker de stap van loondienst naar zelfstandig ondernemerschap", ziet Bart van der Geest van bemiddelaar HeadFirst. "Ze hebben vaak twee redenen: ze houden van projectmatig werken en ze denken dat ze een hoger tarief kunnen krijgen."

En dat is ook zo, blijkt uit recente cijfers uit het onderzoek ZP Facts van Headfirst. De gemiddelde zzp'er in de it verdient 93 euro per uur. Dat is soms wel drie keer zoveel als hij in loondienst zou verdienen, schrijft vakblad AG Connect.

'Je houdt netto meer over'

Het uurtarief van een zzp'er in de zorg is inderdaad hoger. Terwijl je als verpleegkundige in loondienst omgerekend tussen 10 en 17 euro per uur verdient volgens Zorgenwelzijnplein, krijgen zzp-verplegers gemiddeld 39 euro per uur.

"Je houdt meestal netto meer over als zzp'er in de zorg", zegt Lex Tabak van SoloPartners, branchevereniging voor zzp'ers in de zorg. "En voor een werkgever ben je even duur."

Tabel: RTL Z, bron: Loonwijzer. Klik op de afbeelding om te vergroten.

Belasting

Ten eerste omdat je aan het eind van het jaar te maken krijgt met de fiscus. Als jij in loondienst werkt, heeft jouw werkgever al loonheffing ingehouden. Voor een zzp'er geldt dat niet: die moet aan het eind van het jaar inkomstenbelasting betalen.

Hoeveel, dat hangt af van de hoogte van je winst. We hebben een progressief belastingstelsel in Nederland, dat betekent dat je in verhouding meer belasting betaalt als je meer verdient. Zo moet iemand met een belastbare winst van 80.000 euro zo'n 32 procent belasting betalen, terwijl je met een winst van 35.000 euro maar 15 procent afdraagt aan de fiscus.

Is jouw winst minder dan 28.000 euro, heb je recht op startersaftrek en heb je minimaal 1225 uur gewerkt in je bedrijf? Dan betaal je helemaal geen inkomstenbelasting.

Arbeidsongeschiktheid

En denk ook aan pensioen en een verzekering voor arbeidsongeschiktheid (aov). Een rekenvoorbeeld:

Stel, je bent 30 jaar en maakt 28.000 euro winst als ondernemer. Als je je wilt verzekeren voor arbeidsongeschiktheid heb je allerlei opties: wil je de verzekering laten ingaan na 3 maanden of een jaar? Hoeveel procent van je inkomen wil je verdienen? En loopt de uitkering tot je pensioen, of slechts 2 jaar?

Kies je voor een aov die na 3 maanden ingaat met 35 procent arbeidsongeschiktheid en loopt tot je pensioenleeftijd, dan betaal je als communicatieadviseur of interim-manager ongeveer 600 euro per jaar. Voor een schoonmaker, paardrij-instructeur of automonteur is dat bedrag flink hoger: ongeveer 1800 euro per jaar, blijkt uit een rondgang langs diverse verzekeringsmaatschappijen.

Van Bavel heeft een aov en een beroepsaansprakelijkheidsverzekering. "Dat is heel belangrijk", vindt ze. "Zeker in mijn vak. Het blijft mensenwerk. Je kunt een keer een dure vaas omgooien of een fout maken in de medicatie. Als je dan niet verzekerd bent, heb je een heel groot probleem."

De ene zzp'er is de andere niet

Osse: "Of een tarief voldoende is, verschilt per persoon. Voor een consultant is het normaal om één of twee dagen per week klanten te werven, terwijl iemand die poetst daar minder tijd voor nodig heeft."

Het is behoorlijk lastig om het tarief van zzp'ers onderling te vergelijken, benadrukt Osse. "Tarieven hangen ook af onderhandelingsvaardigheden en van de markt."

Veelgevraagde functies

Dat is ook de verklaring dat zzp'ers in de zorg gemiddeld wél meer overhouden dan hun collega's in loondienst, en schoonmakers en postbezorgers meestal niet. Tabak van SoloPartners: "De gemiddelde zzp'er in de zorg heeft tien jaar ervaring, blijkt uit onze meest recente cijfers. Dat betekent dat ze hogere tarieven kunnen vragen. Bovendien is er gewoon heel veel vraag naar zzp'ers in de zorg."

Dat laatste geldt ook voor bijvoorbeeld it'ers. Zij hoeven ook minder hard te onderhandelen over hun tarief, blijkt uit het onderzoek van Headfirst. De tarieven die ze betaald krijgen, zijn op de krappe arbeidsmarkt vaak hoger dan ze vragen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zzp-tarief versus uurloon: of freelancen loont, verschilt per beroep

# data[].attributes.attachment_link.description
De gemiddelde uurtarieven van zzp'ers zijn vaak hoger dan die van werknemers in loondienst. Toch betekent een hoger tarief niet altijd dat je beter af bent als zelfstandige. "Veel tarieven voor zzp'ers zijn schrikbarend laag."

# data[].attributes.body
Deze bron gaat over de podcast, het bespreekt alles over het beginnen van een ondernemer en wat daar allemaal bij komt kijken. We hebben deze bron gekozen omdat we hierdoor een goede blik krijgen wat er moet gebeuren binnen een bedrijf hoe ondernemers en de werknemers een ideale werkomgeving kunnen hebben.

# data[].attributes.body
De bron bekritiseert het labelen van kunstenaars als ondernemers. Het betoogt dat dit hun autonomie kan ondermijnen en hun unieke behoeften negeert. Deze bron is waardevol voor onderzoek naar kunstenaars en ondernemerschap omdat het een alternatief perspectief biedt dat de complexiteit van het kunstenaarschap benadrukt en de gevaren van een te nauwe focus op ondernemerschap belicht.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In 2018 verhuisde ik naar Nederland voor een Master Beeldende Kunst en Ontwerp. In november van dat jaar vertelde ik tijdens de Amsterdam Art Conference mijn verhaal: dat ik van Amerika naar Nederland was verhuisd op zoek naar een goede plek als kunstenaar. De moderator vroeg me waarom ik had gekozen voor Nederland. 'Omdat er hier zoveel subsidie is', zei ik, ' dat is echt onvoorstelbaar in veel andere landen.' Er viel een korte stilte. Iemand in het honderdkoppige publiek grinnikte. Een korte, strenge lach, een beetje bitter. 'Weet je het zeker?', leek die lach te vragen.

Vier jaar later, nu ik in dit land ervaring heb als kunstenaar en schrijver, zou ik datzelfde publiek willen vertellen over de grote 'maar' bij de subsidiestroom. Het klopt dat ik financiering kon aanvragen voor mijn praktijk en projecten, maar het is een uitdaging gebleken om als kunstenaar het Nederlandse minimumloon te behalen. Daarbij stuit ik steeds weer op de term 'cultureel ondernemerschap'. Bij goede bestudering van het woord en de geschiedenis, vind ik de term eerder giftig dan nuttig. In dit artikel wil ik de mythe van de kunstenaar als ondernemer ontkrachten. In hoeverre gaat cultureel ondernemerschap tegen fair practice in? Is cultureel ondernemerschap een bruikbaar frame voor individuele kunstenaars? Wat is cultureel ondernemerschap eigenlijk? Mijn conclusie is simpel: we moeten ophouden kunstenaars ondernemers te noemen.

De opkomst van de retoriek van cultureel ondernemerschap in Nederland

Al in de jaren 2000 verscheen cultureel ondernemerschap in Nederland in beleidsdocumenten, maar de retoriek van ondernemerschap kwam pas in 2011 echt op gang, toen er op grote schaal werd bezuinigd op de Nederlandse kunst- en cultuurfinanciering. Bij de bezuinigingen kwam cultureel ondernemerschap op de voorgrond. 'Zijlstra benadrukt in zijn beleid het belang van cultureel ondernemerschap: hij wil dat culturele instellingen en kunstenaars ondernemender worden en een groter deel van hun inkomsten zelf verwerven.'

De inzet van ondernemerschap was voor de overheid een manier om haar bezuinigingsbeleid te rechtvaardigen, betoogt Johan Kolsteeg, assistent professor aan de Rijksuniversiteit Groningen. In zijn essay 'Situated Cultural Entrepreneurship' analyseert Kolsteeg strategische documenten van de overheid en constateert dat cultureel ondernemerschap wordt gebruikt als synoniem voor het vinden van nieuwe bronnen van inkomsten in reactie op de afnemende overheidssteun als gevolg van de economische crisis.' Het wordt nu verleidelijk om te concluderen dat de premisse van ondernemerschap voor kunstenaars in het Nederlandse cultuurbeleid werd opgevat als bijzaak.

De regeringen na Zijlstra hebben geprobeerd een deel van de bezuinigingsmaatregelen terug te draaien. Zo kon Jet Bussemaker, de minister van Cultuur na het Zijlstra-tijdperk, dertig miljoen euro inzetten voor kunst en cultuur (vergeleken met het budget van nul daarvoor) en erkende de moeilijke situatie van makers en culturele instituten. Het meest recente kabinet heeft structureel honderdzeventig miljoen euro teruggegeven aan cultuur, met de nadruk op het ondersteunen van jonge makers en de aanpak van de arbeidsmarkt.

Toch is de constructie van de kunstenaar als ondernemer in het Nederlandse cultuurbeleid gebleven. Dat blijkt uit de voorwaarden van het Mondriaan Fonds, dat 'de kwaliteit van cultureel ondernemerschap' als een van de criteria hanteert bij de beoordeling van individuele kunstenaars. Vermoedelijk is het positioneren van kunstenaars als culturele ondernemers dus niet alleen een excuus voor het schrappen van publieke financiering, maar heeft het ook een andere waarde. Men moet zich wel afvragen: is er na elf jaar zogenaamd cultureel ondernemerschap beleid dat kunstwerkers in staat stelt succesvolle culturele ondernemers te zijn?

Cultureel ondernemerschap tussen hamer en aanbeeld

Auteur Tom Eisenmann gaat dieper in op ondernemerschap als bedrijfsstrategie in 'What is Entrepreneurship?', een artikel voor de Harvard Business Review:

At a new venture's outset [...] many entrepreneurs bootstrap: they keep expenditures to a bare minimum while investing only their own time and, as necessary, their personal funds. In some cases, this is adequate to bring a new venture to the point where it becomes self-sustaining from internally generated cash flow.

Dit is het soort ondernemerschap dat het beleid projecteert op kunstenaars. We wijzen er echter op dat de nadruk hier ligt op de termen 'in sommige gevallen', 'hun eigen tijd' en 'persoonlijke middelen'. Daaruit blijkt dat alleen diegenen die het zich kunnen veroorloven financiële risico's te nemen, meestal doordat zij al ruim financieel onafhankelijk zijn, misschien een kans hebben, en dat de meerderheid van de mensen, als dit het uitgangspunt is, zal falen. Reality check: veel kunstenaars, vooral die uit de arbeidersklasse, hebben die hiergenoemde privileges niet.

Ook in bestaand financieel beleid dat ondernemers wil helpen, worden kunstenaars buiten beschouwing gelaten. Een rapport uit 2016 in opdracht van BKNL en het Mondriaan Fonds inventariseert financieringsmogelijkheden voor ondernemers en analyseert hoe de regelingen kunnen worden toegepast op individuele kunstenaars. Zoals het rapport aangeeft, zijn veel regelingen 'gericht op innovatieve verhandelbare producten en diensten met een aanzienlijk winstpotentieel' en zijn ze van toepassing op bedrijven op een veel grotere schaal dan die van individuele kunstenaars. Het is niet verwonderlijk dat het rapport concludeert dat het 'voor zelfstandige kunstenaars om verschillende redenen moeilijk is om voor overheidsfinancieringsregelingen in aanmerking te komen.'

Zelfs als sommige kunstenaars hun praktijk kunnen plaatsen binnen de beleidsagenda van innovatie, doceren kunstopleidingen zelden daadwerkelijke kennis over het runnen van een bedrijf, laat staan over het verwerven van financiering. In een interview uit 2018 beschreven docenten van drie Nederlandse en Vlaamse kunstacademies de introductie van ondernemerschap en een 'kritische houding' ten opzichte van de markt in hun curriculum. In het interview zegt Leen Bedaux, docent aan AKV | St. Joost: 'Onze studenten leren vanuit de theorie het ondernemerschap kennen. Wat is nou dat neoliberalisme en welke positie heb je daarbinnen als kunstenaar? Ze krijgen zelfs een hoofdstukje Marx te lezen en geen lesjes over btw en de Kamer van Koophandel.'

Volgens de retoriek van ondernemerschap wordt een kunstenaar geacht niet alleen werk te maken, maar ook voor zichzelf als businessmanager te fungeren. Maar zonder de nodige training doen ze dat middels vallen en opstaan en do-it-yourself. Als voorbeeld van hoe dit er in de praktijk uitziet, vertel ik graag over een recente ervaring. In een aanvraag waarmee ik om financiering vroeg om een tentoonstelling te kunnen produceren, moest ik een dekkingsplan overleggen met financieringspartners. Ik voldeed gedeeltelijk aan deze eis door een renteloze lening aan te vragen. Het fonds kende me het gevraagde bedrag toe, maar liet weten dat al het geld zou worden overgemaakt nadat ik het project had afgerond - niet voor of tijdens de productie.

In dit geval werd ik min of meer bij toeval producent en leerde cashflow te organiseren. Hoewel sommigen misschien zeggen dat dit een groei is van mijn 'vaardigheden als ondernemer', zou ik zeggen dat een dergelijke groei eerder kwaad doet dan goed. Het helpt de kunstenaar niet (beter) werk te maken als energie moet worden gestoken in de administratie, terwijl het financiële risico ook bij de kunstenaar wordt gelegd (onzekerheid over financieringsresultaten en toekomstige fondsenwerving).

Persoonlijk heb ik de nodige momenten meegemaakt waarop ik alle inspiratie voor mijn project verloor en me afvroeg waarom ik überhaupt kunst wilde maken. Hoewel ik uiteindelijk van deze episode ben hersteld, kan ik bevestigen dat moeten werken als een bedrijf de kunstenaar tijd, mentale ruimte en motivatie ontneemt.

Cultureel ondernemerschap: Vaag gedefinieerd en in de praktijk tegenstrijdig

Zijn er terwijl het kunstonderwijs achterblijft en kunstenaars in hun eentje doorploeteren plekken die praktische ondersteuning bieden? Op het eerste gezicht is het antwoord ja. In Nederland zijn verschillende organisaties actief die cultureel ondernemerschap bevorderen en zich op dit gebied opwerpen als kenniscentra. Zo biedt Cultureel Avonturiers betaalde workshops aan over het aanvragen bij cultuurfondsen, variërend van het schrijven van een begroting tot het opstellen van een marketingplan binnen een subsidieaanvraag. Het Huis voor Cultureel Ondernemerschap, onderdeel van het Huis voor de Kunsten Limburg, ondersteunt zelfstandige culturele professionals door hen te verbinden met semipublieke partners op het gebied van ondernemen, juridische zaken, innovatie en fair pay. Cultuur + Ondernemen (afgekort C+O), een van de meest herkenbare namen (mogelijk vanwege het relatief lange bestaan en frequente samenwerking met gemeenten), richt zich op het opleiden van kunstenaars om hun bedrijf op te bouwen.

Wanneer ik echter dieper kijk kom ik op de website van C+O narratieven tegen die zelfuitbuiting uitdragen. Regelmatig geeft C+O concrete tips voor online zelfpromotie en een doorbraak naar 'Big Art', met als ondertoon een doorbraak door middel van doorzettingsvermogen in marketing die in de eigen tijd en op eigen kosten wordt gedaan. In een meer specifiek voorbeeld geeft C+O advies over werken aan projecten met weinig of geen budget: 'Soms levert een opdracht financieel weinig op, maar zorgt hij wel voor enorme exposure. Ga hier slim mee om.' Hoewel in hetzelfde artikel ook de Fair Practice Code en CAO's worden genoemd, herhaalt het vooral het schadelijke idee van 'zichtbaarheid als betaling'. Dit soort tegenstrijdig advies speelt kwalijke praktijken in de hand en leidt tot meer precaire werkomstandigheden.

Laten we even stilstaan bij het soort 'ondersteuning' - als je het überhaupt zo kunt noemen - dat kunstenaars van deze kenniscentra krijgen. Cultureel ondernemerschap: betekent dat managementvaardigheden aanleren, je gedrag veranderen, of ondanks precariteit risico's nemen? Afhankelijk van wie het over cultureel ondernemerschap heeft, variëren de definities ervan en wijzen naar verschillende of zelfs conflicterende praktijken. In het geval van het Huis voor Cultureel Ondernemerschap wordt er, ondanks dat ze zich zeer bewust zijn van de precaire financiële situatie waarin culturele professionals zich bevinden en ze 'alle hulp en ondersteuning bieden die ze kunnen gebruiken', links naar C+O gegeven. Dergelijke kruisverwijzingen geven problematische suggesties door en creëren zo een echokamer die schadelijke praktijken voor kunstenaars normaliseert.

Stop met kunstenaars ondernemers te noemen. Gebruik in plaats daarvan 'zzp'er' en 'kunstwerker'

De ambiguïteit van het cultureel ondernemerschap - en de praktijk die ervan is afgeleid - zorgt niet alleen voor verwarring onder kunstenaars maar leidt ook tot een impasse in het overheidsbeleid. In het rapport 'Passie Gewaardeerd' uit 2016 wijzen de Sociaal-Economische Raad (SER) en de Raad voor Cultuur (RvC) op het gebrek aan duidelijkheid omtrent de status van zelfstandigen, wat bijdraagt aan inkomensonzekerheid:

"Er zijn zzp'ers die uit volle overtuiging voor het zelfstandig ondernemerschap hebben gekozen. Een groot deel van hen blijft bewust eenpitter, een ander deel heeft de ambitie om te groeien. Ook zijn er zzp'ers die geen keuze hebben omdat ze een beroep hebben gekozen dat niet of in zeer beperkte mate in loondienst kan worden uitgeoefend. Denk aan beeldend kunstenaars, componisten, fotografen of galeriehouders. Er zijn ook mensen die uit noodzaak zzp'er zijn geworden. [...]

In de beleidsdiscussie over zzp'ers wordt vaak gesproken over het onderscheid tussen echte zelfstandigen, schijnzelfstandigen en werknemers. Relatief vaak eindigt die discussie in een patstelling met een pleidooi om of (individuele) ondernemersvrijheid voorop te stellen, of (collectieve) bescherming. De raden zijn van mening dat beide waarden van belang zijn en dat er een modus moet worden gevonden om zzp'ers te faciliteren en een zekere bescherming te bieden."

Wanhoop over de eindjes aan elkaar knopen zou nooit het begin van ondernemerschap moeten zijn, en geen enkele kunstenaar zou in de categorie van ondernemer moeten worden gedwongen. Ter overweging: in 2020 was de helft van de mensen die in de culturele en creatieve sector werkten zelfstandig en verdiende €729 per maand of €11.080 per jaar. Meer dan 90% van de bedrijven in de categorie 'kunst' waren in 2020 eenmanszaken. Hoeveel van deze mensen zouden 'uit volle overtuiging zelfstandige ondernemers [zijn] geworden'?

De rechtsvorm van de eenmanszaak, waaronder de meeste kunstenaars zich inschrijven, omvat drie concepten: zelfstandigheid, freelancen en een bedrijf zijn zonder personeel. Hoewel ze vallen onder één rechtsvorm opereren de drie bedrijfsvormen op verschillende manieren (waarbij zzp en freelancen meer gelijk aan elkaar zijn). De freelancer/zzp'er vindt werk voor zichzelf, terwijl de ondernemer middelen zoekt om winst te maken met het bedrijf. Denk aan het verschil tussen een grafisch ontwerper die factureert na iedere opdracht (freelancer), een tekstredacteur die ieder jaar voor twee maanden voor een filmfestival werkt (zzp'er) en een meubelstudio die kasten vormgeeft en verkoopt (ondernemer). Allemaal initiëren zij hun eigen bedrijfsactiviteiten maar ze verhouden zich op verschillende manieren tot middelen.

De term 'ondernemer' past slecht bij hen die werken als freelancers of zzp'ers, en de bekroning met 'cultureel' helpt ook niet. Zoals strategisch adviseur Roel van Herpt zei in zijn werk met het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK): 'De term cultureel ondernemerschap is problematisch. Het suggereert dat cultuur een commercieel bedrijf moet worden, of dat kunstenaars na een cursus marketing zichzelf moeten kunnen verkopen.'

Het is hoog tijd dat we een duidelijk onderscheid maken: stop met kunstenaars ondernemers te noemen. Gebruik in plaats daarvan termen die de werkelijke situatie waarin kunstenaars zich bevinden beschrijven: freelancers, kunstwerkers en culturele werkers.

Reframen van ondernemersvaardigheden met de agency van de kunstwerker

Kritiek op de term 'cultureel ondernemerschap' is echter geen oproep om kunstenaars ervan te weerhouden economisch duurzame praktijken op te bouwen. De vraag wordt eerder opnieuw geformuleerd: hoe vinden kunstenaars strategieën om precariteit te voorkomen met de agency van de kunstwerker?

Laten we beginnen met het opnieuw onderzoeken van wat 'ondernemersvaardigheden' worden genoemd. Nu de markt kunstenaars afzondert in geïsoleerde silo's waar zij strijden om beperkte middelen, worden de taken van fondsenwerving en netwerken gezien als individuele verantwoordelijkheden, en houden de mensen die de benodigde kennis hebben deze angstvallig voor zichzelf. Een collectieve kijk op kennis is dus niet alleen een manier om concrete strategieën te delen maar ook om solidariteit te creëren onder de kunstwerkers die door de markt van elkaar worden gescheiden.

Op peers georiënteerde workshops en informatiebanken zijn de sleutel tot een dergelijk herstel. Een voorbeeld van een dergelijke workshop is de Future Framing-serie van de Salwa Foundation en This Works, waarin een peergroup van kunstenaars en culturele werkers elkaar gedurende negen weken ontmoeten om hun uitdagingen en strategieën te bespreken. Een ander voorbeeld is het Post-Precarity Camp, mede georganiseerd door Platform BK, Hotel Maria Kapel en Institute of Network Cultures, waar onderwerpen zoals de gig economy, fair pay en het welzijn van kunstenaars diepgaand worden besproken. Ik heb aan beide meegedaan en vond ze open en veilige plekken met het ethos van wederzijdse steun.

Het transparant maken van informatie, met name over fondsenaanvragen, kan dergelijke wederzijdse ondersteuning bevorderen en schadelijke concurrentiepraktijken helpen verminderen. De 'funding library' van The White Pube (TWP), een collectieve identiteit van Gabrielle de la Puente en Zarina Muhammad in het Verenigd Koninkrijk, dient als belangrijke inspiratie. Deze bibliotheek publiceert succesvolle subsidievoorstellen in een doorzoekbare format en geeft daarnaast links naar tips voor het schrijven van aanvragen. TWP moedigt lezers aan om hun aanvragen bij hen in te dienen (met de optie om gevoelige informatie weg te laten), wat het een uitstekend voorbeeld maakt van halen bij en geven aan de doelgroep: de kunstenaars zelf. Hoewel er in Nederland nog geen equivalent van een dergelijke funding library bestaat, delen kunstenaars dergelijke informatie in kleinere kring en zou een soortgelijk initiatief daaruit voort kunnen komen.

Terwijl kunstwerkers en culturele werkers manieren vinden om collectief met de huidige markt om te gaan, moet het beleid een heldere taal ontwikkelen en de bescherming van precaire arbeidsverhoudingen waarborgen. In de discussie over eerlijke een duurzame economische praktijken is de term 'cultureel ondernemerschap' niet nuttig.
Dit essay is geschreven met steun van het Mondriaan Fonds. De tekst is proefgelezen en uit het Engels vertaald door Felix van der Vorst en Hannah Vernier. De illustraties zijn gemaakt door Yuri Veerman.
Voetnoten

'At a new venture's outset ... many entrepreneurs bootstrap: they keep expenditures to a bare minimum while investing only their own time and, as necessary, their personal funds. In some cases, this is adequate to bring a new venture to the point where it becomes self-sustaining from internally generated cash flow.' Zie 'What is Entrepreneurship?' van Tom Eisenmann in Harvard Business Review: https://hbr.org/2013/01/what-is-entrepreneurship.

Pagina 30, 'Een verkenning naar financieringsmogelijkheden voor ondernemers en de toegankelijkheid voor (beeldend) kunstenaars'. Zie link in voetnoot 7. 'De meeste overheidsfinancieringsregelingen zijn gericht op innovatieve, vermarktbare producten en - diensten met een aanzienlijk winstperspectief van MKB-ondernemingen die een andere schaal of rechtsvorm kennen dan zelfstandige beroepsbeoefenaren.'

'Vanwege de cruciale rol die ze spelen, verdienen ze alle hulp en steun die ze kunnen gebruiken.'

De definitie van 'kunst- of cultuurwerker' is diepgaand gecontextualiseerd in het boek The ABC of the Projectariat: Living and Working in a Precarious Art World. Zie: https://manchesteruniversitypress.co.uk/9781526161321/.

Zie: https://salwa.nl/agenda/future-framing en https://www.platformbk.nl/en/post-precarity-autumn-camp-how-to-survive-as-an-artist-2/.

Zie: https://salwa.nl/agenda/future-framing en https://www.platformbk.nl/en/post-precarity-autumn-camp-how-to-survive-as-an-artist-2/.

Over Jue Yang

Jue Yang is een kunstenaar, schrijver, filmmaker en criticus, werkend vanuit Rotterdam.

# data[].attributes.attachment_link.description
In 2018 verhuisde ik naar Nederland voor een Master Beeldende Kunst en Ontwerp. In november van dat jaar vertelde ik tijdens de Amsterdam Art Conference mijn verhaal: dat ik van Amerika naar Nederland was verhuisd op zoek naar een goede plek als kunstenaar. De moderator vroeg me waarom ik had gekozen voor Nederland.

# data[].attributes.body
Dit is een perfecte kunstbron hoe ondernemers in hun bedrijf staan. Het boek gaat over verhalen van echte ondernemers en tips van hun hoe je fouten kan voorkomen. We hebben dit boek gekozen omdat hier dus perfecte voorbeelden in staan van de ondernemerschap

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het boek De Ondernemende Ondernemer is gebaseerd op het proefschrift van Dr. Martijn Driessen.

Het is een populair geschreven boek dat heel toegankelijk leest en een aanrader voor iedere ondernemer.

Het gaat immers over de ondernemer zelf. Over het belangrijkste bezit van iedere onderneming. Dat kan een eenpitter zijn, een klein bedrijf met een paar medewerkers of een wat groter MKB bedrijf met 50 of meer werknemers.

Het gaat om de persoon achter de onderneming. De man of vrouw die eindverantwoordelijk is, en die zich daarin vaker alleen voelt staan dan gesteund.

Die persoon, de zelfstandige ondernemer, kan dan niet anders dan terugvallen op zijn of haar ondernemerskwaliteiten. Daar gaat dit boek over. En hoe je die kwaliteiten kunt ontwikkelen of compenseren.

hardcopy (paperback)

97 pagina's

toegankelijk geschreven

Het boek De ondernemende ondernemer beschrijft de achtergronden van de competenties die je nodig hebt om ondernemend te zijn. Met veel tips en praktische voorbeelden over hoe je die ondernemerskwaliteiten zelf kunt vergroten.

Daarnaast vertellen succesvolle ondernemers hoe zijn hun zwakke punten hebben omgetoverd tot sterke punten, zodat de lezer kan leren hoe hij een echte entrepreneur kan worden.

De Ondernemende Ondernemer. Bestseller.

Al meer dan 65.000 boeken verkocht!

Aanbevolen op de Startersdag van de Kamer van Koophandel en verkozen in de top 15 van beste ondernemersboeken in het Ondernemersblad De Zaak.

Op scholen en universiteiten wordt het boek in combinatie met de online ondernemerskwaliteiten app E-Scan gebruikt als lesstof.

Ik heb het boek gisteren in 1 ruk uitgelezen. Helder en toegankelijk. Ik heb het constant vertaald naar mezelf, het geeft je veel inzichten. Jan van Lunteren - ontwerpend meubelmaker

# data[].attributes.attachment_link.description
Het boek De ondernemende ondernemer beschrijft de achtergronden van de competenties die je nodig hebt om ondernemend te zijn.

# data[].attributes.body
De bron onderzoekt de essentiële ingrediënten voor succesvol ondernemerschap. Het identificeert drie dingen: visie, leiderschap en executiekracht. De samenvatting van dit artikel geeft inzicht in hoe ondernemerschap wordt gedefinieerd en hoe deze aspecten bijdragen aan succes in het bedrijfsleven. Wij hebben gekozen voor deze bron omdat het een gestructureerd kader biedt om ondernemerschap te begrijpen en te analyseren.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Welkom bij EY.com

Naast de cookies die strikt noodzakelijk zijn om deze website te beheren, gebruiken we de volgende soorten cookies om uw ervaring en onze diensten te verbeteren: Functionele cookies om uw ervaring te verbeteren (bijv. instellingen onthouden), en Prestatiecookies om de prestaties van de website te meten en uw ervaring te verbeteren.

We hebben gedetecteerd dat Do Not Track/Global Privacy Control is ingeschakeld in uw browser; als gevolg daarvan zijn Marketing/Targeting cookies, die worden ingesteld door derden waarmee we marketingcampagnes kunnen uitvoeren, onze relatie met u kunnen beheren, een profiel van uw interesses kunnen opbouwen en u inhoud of diensten kunnen aanbieden in overeenstemming met uw voorkeuren, automatisch uitgeschakeld.

U kunt uw toestemming voor cookies op elk gewenst moment intrekken als u op de website bent gekomen via een link in het privacybeleid, dat u onder aan elke pagina op de website kunt vinden.

Bekijk ons cookiebeleid voor meer informatie.
Cookies aanpassen
Ik weiger optionele cookies

# data[].attributes.attachment_link.title
De kunst van ondernemen - drie basisingrediënten

# data[].attributes.attachment_link.description
Succesondernemers en powervrouwen Sharon Hilgers en Josefien Groot, winnaars EY Entrepreneur Of The Year 2022, ontleden de kunst van ondernemen.

# data[].attributes.body
De bron van FasterCapital vertelt inspirerende succesverhalen van kunstenaars die hun creativiteit hebben omgezet in bloeiende bedrijven. Het benadrukt de transformatie van artistieke passie naar zakelijk succes en biedt concrete voorbeelden en persoonlijke verhalen om dit te illustreren. Deze bron kan waardevolle inzichten bieden voor iedereen die geïnteresseerd is in ondernemerschap in de kunstsector.

# data[].attributes.body
Onze hoofdvraag is: Hoe staan ondernemers in hun bedrijf? Met als deelvragen: Hoeveel vrijheid hebben werknemers? Zijn ondernemers tevreden over hun inkomen? Hoeveel activiteiten hebben werknemers?

Deze vragen zijn deels wel en deels niet beantwoord, de hoofdvraag is vooral beantwoord in de zin van hoe ze staan met hun inkomen en de werknemers. Vrijheid is erg belangrijk in je baan, en over het algemeen zijn ondernemers erg tevreden over hun inkomen. Over activiteiten zijn niet al te veel artikels te vinden, over wat ze voor het bedrijf doen. Het deel dat dus wel beantwoord is hoe de mensen nou vaak in hun baan/werk staan. En hoe dit hun eigen vrijheid en geluk beïnvloed.

De bronnen zijn vrij verschillend en vanuit veel verschillende hoeken. De ene bron heeft een ander onderzoekspunt dan de andere.

Het zoeken van de bronnen was niet al te moeilijk, er is veel over ons onderwerp te vinden. En de bronnen zijn erg duidelijk geformuleerd. Erg moeilijk was het dus niet, ook het begrijpen van de bronnen niet. Het opmerkelijke was dat veel bronnen dezelfde mening deelde over vooral de vrijheid die je moet krijgen in je baan en dat dit een goed ding is. Voor je eigen ontwikkeling en ideeën.

We hebben veel geleerd van deze bronnen, zoals de positie van zzp'ers in hun eigen "bedrijf" en over de algemene vrijheid die iedereen zou moeten krijgen in hun baan. En ook dat inkomen een belangrijke factor is in hun tevredenheid met hun baan. Zo weten wij dat we bij ons onderzoek vooral naar de mensen zelf moeten kijken, omdat de banen zo erg kunnen verschillend.

Door al deze bronnen hebben we ook meer motivatie gekregen om diep te kijken naar de verschillende soorten vrijheid en de verschillende meningen die hierbij zijn. Ondernemer zijn is misschien een vrije baan, maar andere banen kunnen ook zeker vrijheid geven.