# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wiadomości na temat koronawirusa pojawiają się wszędzie. Dzieci mogą czuć się zaniepokojone wyjątkową sytuacją. Zapewne pytają, dlaczego nie chodzą do szkół, przedszkoli, do kolegów czy na plac zabaw. Wielu rodziców zastanawia się, jak podjąć temat epidemii w taki sposób, aby uspokoić dzieci i nie martwić ich bardziej.

Zwróć uwagę na to, co dzieci widzą lub słyszą w telewizji, radiu lub Internecie.

Dbaj o to, aby telewizor nie był włączony cały dzień. Zbyt dużo informacji na temat koronawirusa może prowadzić do niepokoju.

Jeśli będzie to pomocne dla dziecka, może opowiedzieć Ci wszystko co w tym momencie wie o koronawirusie. Razem przyjrzycie się tym informacjom i będziesz mógł wydobyć te rzetelne. Może uchronić to najmłodszych przed zamartwianiem się i tworzeniem w głowie katastrofalnych wizji.

Wyjaśnij dzieciom, że czasami stres jest normalny.

Towarzyszy każdemu. Rozpoznanie tych uczuć i świadomość, że momenty niepokoju przemijają i życie wraca do normy, może pomóc dzieciom w budowaniu odporności.

W rozmowie z najmłodszymi o koronawirusie oraz emocjach związanych z obecną sytuacją, może pomóc książeczka, którą stworzyła pracująca z rodzinami psycholog - Manuela Molina.

Na język polski publikację przetłumaczył kolektyw Mamy Projekt. Można pobrać ją bezpłatnie ze strony (dostępna również polska wersja językowa): www.mindheart.co.

Grafika pochodzi z fanpage Mamy Projekt

Artykuły źródłowe:

https://childmind.org/article/talking-to-kids-about-the-coronavirus/

https://kidshealth.org/en/parents/coronavirus-how-talk-child.html

https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/community/schools-childcare/talking-with-children.html

Zobacz także:

Antonina Zarzyka

Absolwentka Psychologii na UJ, psycholog

Z wykształcenia psycholog. Zainteresowana psychologią rozwojową, psychologią dzieci i młodzieży. Z zamiłowania podróżnik i odkrywca. W pracy łączy wiedzę o dzieciach z działalnością redaktorską.

Polecamy

Więcej z działu: Artykuły

Warto zobaczyć

# data[].attributes.attachment_link.title
Koronawirus. Jak rozmawiać o nim z dzieckiem?

# data[].attributes.attachment_link.description
Wiadomości na temat koronawirusa pojawiają się wszędzie. Dzieci mogą czuć się zaniepokojone wyjątkową sytuacją. Zapewne pytają, dlaczego nie chodzą do szkół, przedszkoli, do kolegów czy na plac zabaw. Wielu rodziców zastanawia się, jak podjąć temat epidemii w taki sposób, aby uspokoić dzieci i nie martwić ich bardziej.

# data[].attributes.body
Blog dziecięca psychologia

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bez względu na to ile mamy lat- pięć, piętnaście, czterdzieści, czy osiemdziesiąt, trudno nam poukładać to co się teraz dzieje. Dzisiaj chciałabym Wam opowiedzieć o bajce, która może być doskonałym narzędziem do tego, by pomóc poukładać obecną sytuację przedszkolakom oraz dzieciom w młodszym wieku szkolnym. Poznajcie Jeżyka Bartka, który musiał zostać w domu... 🙂
„Jeżyk Bartek zostaje w domu", autorstwa psycholog i nauczycielki języka polskiego Marty Mytko, to historia tytułowego Jeżyka, który z powodu wirusa musiał zostać w swojej norce.

W bajce, jeżykowa mama wyjaśnia Bartkowi, czym jest wirus, który uniemożliwił pójście do leśnej szkoły, w jaki sposób się rozprzestrzenia oraz dlaczego podjęto decyzję o pozostaniu w norce. Wszelkie informacje, które w niej znajdziecie oparte są o zalecenia i wiedzę z zakresu profilaktyki koronawirusa.

Ogromną wartością bajki jest także to, że możemy przeczytać w niej o pomysłach na spędzanie i wykorzystanie czasu w domu.

Całą historię o Jeżyku Bartku czyta się ją z wielką przyjemnością, jest napisania przystępnym i pełnym ciepła językiem, adekwatnym dla najmłodszych dzieci.

Treść bajki dodatkowo dopełnia list do rodziców autorki- Marty Mytko, wyjątkowe ilustracje Marii Mytko oraz komentarz, wraz z propozycją ćwiczeń w domu, psychologa i psychoterapeutki dziecięcej Aleksandry Salwy.

Gorąco polecam i mam nadzieję, że bajka wspomoże wielu rodziców i nauczycieli.

Dzięki uprzejmości wszystkich osób zaangażowanych w stworzenie bajki, ilustracji oraz komentarza z ćwiczeniami- Marty Mytko, Marii Mytko oraz Aleksandry Salwy, bajkę możecie pobrać o tutaj:

Dziękuję 🙂

# data[].attributes.attachment_link.title
Bajka terapeutyczna: „Jeżyk Bartek zostaje w domu" (recenzja oraz bajka do pobrania!) #wsparciewkoronie

# data[].attributes.attachment_link.description
Dużo tu piszę, o tym jak ważna jest rozmowa z dzieckiem, bycie blisko. Bez względu na to ile mamy lat- pięć, piętnaście, czterdzieści, czy osiemdziesiąt, trudno nam poukładać to co się teraz dzieje. Dzisiaj chciałabym Wam opowiedzieć o bajce, która może być doskonałym narzędziem do tego, by pomóc poukładać obecną sytuację przedszkolakom oraz dzieciom w młodszym wieku szkolnym.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dzieci potrzebują wyjaśnienia niepokojących wiadomości, których wciąż słuchają.

Różnimy się między sobą, różnią się też nasze dzieci. Są takie (i mam nadzieję, że jest ich większość), które w obecnej sytuacji czują pewne podekscytowanie, ciekawość, a nawet radość (no, w końcu nie trzeba chodzić do szkoły i tyle nowych ciekawych rzeczy dzieje się wokół). Są jednak i takie, które z dużym niepokojem i lękiem stale sprawdzają portale informacyjne, dopytują dorosłych, poszukują informacji o zagrożeniu. Jeszcze inne mówią: „Dość!". Już nie mogą oglądać, słuchać, czytać i rozmawiać na temat zagrożenia koronawirusem. Wszystkie, nawet te szczęśliwe, z różnym natężeniem i częstotliwością odczuwają nieprzyjemne uczucia. Boją się...

Ten strach, zupełnie zrozumiały w obecnej sytuacji, wymaga zaopiekowania przez nas dorosłych. Być może kilka ogólnych wskazówek komuś pomoże, coś ułatwi lub kogoś upewni w postępowaniu.

1. Obserwujmy- siebie i nasze dzieci. Nie tylko pod kątem infekcji, ale i tego jak emocjonalnie radzimy sobie z otaczającą rzeczywistością. Jakie jest nasze dziecko? Jak reaguje na tę sytuację, jak reaguje na nas? Czy dopytuje? Czy unika rozmów? Czy sądzi, że musi nas chronić i robi dobrą minę do złej gry? Czy może (przynajmniej na razie) wygląda na to, że sytuacja go nie przeciąża? A jak my się zachowujemy? Czy epidemia, zagrożenie są stale obecne w naszych rozmowach? Czy nieustannie sprawdzamy wiadomości? Czy może unikamy tematu i nie chcemy o tym rozmawiać? Jak nasza postawa działa na syna czy córkę?

2. Bądźmy gotowi do rozmowy- przygotujmy sobie zestaw 3-4 rzetelnych faktów, którymi możemy się z dzieckiem podzielić. Czasem trzeba będzie powtórzyć je wielokrotnie - dzieci lubią upewniać się, że nie „ściemniamy" i wiemy, co mówimy. Bądźmy gotowi na konfrontację z fakenewsami („Tato, a Marcin powiedział..."). Nie warto jednak przekazywać dzieciom niesprawdzonych treści, niezliczonych supertajnych informacji czy dramatycznych nowin (np. „Jest kolejna ofiara!"). Bądźmy w tych rozmowach spokojni, opanowani i rzeczowi. Jeśli sami jesteśmy kłębkiem nerwów i mimo szczerych chęci nie udaje się nam zachować spokoju, zastanówmy się, kto z naszego otoczenia mógłby taką rozmowę przeprowadzić? Może wujek ratownik, pielęgniarz, ciocia lekarka czy nauczycielka biologii? Ustalmy z nimi wcześniej, czego potrzebujemy i jak chcielibyśmy, aby taka rozmowa wyglądała. Fajnie, jeśli jest to osoba bliska dla naszego dziecka, ktoś, do kogo ma zaufanie, kogo lubi. Psycholog jest ostatnią osobą w tej kolejce. Wizyta u specjalisty na takim etapie może tylko nasilić różne lęki.

3. Mówmy szczerze: „Nie wiem".„Ile to będzie trwało?", „Czy wszyscy zachorujemy?", „Kto pierwszy umrze z naszej rodziny?". Takie pytania mogą szokować, złościć. Po pierwsze, zachęcam do tego, by cieszyć się, że dzieci traktują nas jako ważne źródło informacji, mają do nas zaufanie. Czasem możemy ostudzić różne niepokoje, jednak na niektóre pytania nie znamy przecież odpowiedzi (nikt z nas nie wie, ile będzie trwała ta sytuacja). I o tej swojej niewiedzy warto szczerze mówić. Choć część rodziców/nauczycieli/opiekunów się tego obawia, taka szczerość buduje zaufanie!

4. Rozmawiajmy, jak radzić sobie z lękiem.To bardzo ważna wiedza! Opowiedzmy dzieciom, co sami robimy, żeby trudne myśli nie zapanowały niepodzielnie w naszej głowie (czytanie książek, oglądanie komedii, gry). Pytajmy, co im pomaga - dzieci są w tym bardzo kreatywne i mogą nas zaskoczyć superpomysłami, z których i my możemy korzystać. Sprawdźmy też, czego potrzebują w tej sytuacji. Zastanówmy się, co możemy wspólnie robić, aby zachować dobry nastrój. Umówmy się na jakiś kod - sygnał, kiedy ktoś z członków rodziny poczuje, że ten smutek go dopada. Ustalmy, kiedy potrzebujemy samotności, a kiedy towarzystwa innych ludzi. Szczerze rozmawiajmy o tym, że i my dorośli przeżywamy trudne emocje, ale znamy sposoby, aby z nimi sobie radzić! W tych rozmowach ważne jest zachęcanie do tropienia lęków niewypowiedzianych - czasem to, co dzieci mają w głowie, jest duuużo straszniejsze od rzeczywistości! Kiedy taki lęk ujrzy światło dzienne, traci swoją moc. No i można się nim zaopiekować (to trochę jak z koszmarami sennymi). Jeśli to jest możliwe, dajmy dziecku czas na płacz, złość i inne trudne emocje.

5. Wskazujmy na czasowość pewnych ograniczeń czy rozwiązań.Szczególnie dla nastolatków obecna sytuacja może być bardzo trudna. Mogą mieć poczucie zamachu na ich podstawowe prawa i ograniczanie wolności. Rozmawiajmy z nimi o tym. Pokazujmy terminowość tych rozwiązań i to, czemu one mają służyć.

6. Bądźmy odpowiedzialni.Ta sytuacja może być świetną lekcją empatii, wrażliwości i właśnie odpowiedzialności za wspólnotę: rodzinną, klasową, sąsiedzką. Nasze zachowania przekładają się przecież bezpośrednio na rozprzestrzenianie wirusa, a więc na życie i zdrowie innych ludzi. Rozmawiajmy o tym z naszymi dziećmi!

7. Nie oszukujmy. Starajmy się być spokojni, nie panikujmy. Jednak kiedy rozmawiamy o rzeczach trudnych i ulegamy emocjom, a młody człowiek nas na tym przyłapuje, na pytanie: „Co się stało?" nie odpowiadajmy: „Nic!". Takie ucinanie rozmowy, tworzenie tajemnic, jest pożywką dla lęków. Ochłońmy i - nawet jeśli nie od razu - wyjaśnijmy dziecku, co się stało, czego było świadkiem (czasem wystarczy powiedzieć ogólnie, np.: „Ta stała obecność informacji o wirusie mnie złości, martwi, niepokoi").

8. Zadbajmy o potrzeby dzieci. Tak jak my potrzebujemy porozmawiać z bliskimi, koleżanką czy kolegą, nasze dzieci również tego kontaktu potrzebują. Zadbajmy o to. Rówieśnicy są strasznie ważni! Pamiętajmy o nowych technologiach - to dobry moment, żeby z nich korzystać.

9. Uczmy się razem zdrowych nawykówi bądźmy wzorem do naśladowania. Pokażmy i przećwiczmy, jak myć ręce, jak zasłaniać usta, jak dbać o wypoczynek, odpowiedni sen i dobry nastrój. Rozmawiajmy o tym, co trudne, o potknięciach i zagrożeniach, i co z nimi robić.

10. Zadbajmy o innych- a może w tej trudnej sytuacji spróbujemy zająć się czymś użytecznym? Może razem z dzieckiem wesprzemy słabszych, którzy potrzebują naszej pomocy?

Unikajmy:

Słuchania własnych lęków! To nie są najlepsi doradcy. Być może trudno będzie tego zupełnie uniknąć, ale przynajmniej ważnych decyzji nie podejmujmy pod wpływem silnych emocji. One na ogół utrudniają nam dostęp do racjonalnego działania. We „mgle emocjonalnej" trudno bezpiecznie „wylądować".

Utożsamiania własnych emocji z emocjami syna czy córki. Dzieci są odrębnymi istotami! Mogą się wprawdzie zachowywać dokładnie tak jak my, ale powód tego zachowania może być już zupełnie inny (np. płakać można nie tylko ze smutku, ale i z radości, wzruszenia czy alergii - a to wciąż taki sam płacz). Bądźmy więc wrażliwi na ich odrębność i nie zakładajmy z góry emocjonalnej syntonii.

Zmuszania dziecka do opowiadania, co czuje w tej trudnej sytuacji. To wprawdzie dla nas ważna wiedza, ale nie zawsze i nie dla każdego dostępna. Jeśli dziecko stawia opór - nie zmuszamy! Przypominamy, że jesteśmy, że jesteśmy na tę rozmowę gotowi, ale czekamy na jego sygnał. Możemy też dopytać, czy jest coś, co ułatwiłoby taką rozmowę.

Mówienia: "Wszystko będzie OK", jeśli sami w to nie wierzymy.

Sugerowania, co dziecko powinno czuć w podobnej sytuacji.

Składania obietnic, których nie można dotrzymać.

Kiedy niepokoić się o dziecko?
Kiedy dziecko:

często przeżywa uczucie lęku;

boi się rzeczy, które do tej pory nie budziły niepokoju;

skarży się na ból głowy i dolegliwości ze strony żołądka, czasem przechodzące w rozwolnienie, wymioty, ma zawroty głowy i omdlenia, kołatania serca, nadmiernie poci się lub zgłasza inne objawy somatyczne;

jest apatyczne, osowiałe, nie może zasnąć;

ze snu budzą je koszmary;

zgrzyta zębami, co może świadczyć o silnym napięciu mięśniowym w okolicach żuchwy;

łatwo przechodzi w skrajne emocje - od śmiechu do płaczu;

łatwo się męczy;

nie ma apetytu lub ma wzmożony apetyt, jak nigdy wcześniej;

ma wymienione objawy, które zamiast słabnąć, przybierają na sile i wyraźnie utrudniają dziecku codzienne życie...

...Twoje dziecko i Ty potrzebujecie profesjonalnej pomocy psychologicznej.
Na zakończenie, ku pokrzepieniu serc!
Nawet najtrudniejsza sytuacja może dodać nam i naszym dzieciom skrzydeł. Dzieje się tak wtedy, kiedy będąc w trudnej sytuacji doświadczamy (my i one) wsparcia od innych, także kiedy dbamy o innych. Kiedy mimo trudnych doświadczeń mamy wpływ na różne obszary własnego życia, nawet z pozoru błahe („To nadal ja decyduję, co zjem na śniadanie"). I wreszcie - kiedy mam poczucie, że mimo trudności radzę sobie z życiem.
Fakty o profilaktyce zakażenia koronawirusem:
Należy bezwzględnie myć ręce; zwłaszcza po dotknięciu innych osób oraz często dotykanych przedmiotów znajdujących się w miejscach publicznych.

Nie wolno dotykać nieumytymi dłońmi oczu, nosa i ust.

Należy kichać i kaszleć w chusteczkę jednorazową (którą od razu wyrzucamy) lub w zgięcie łokciowe.

Należy bezwzględnie pozostać w domu, jeżeli czujemy się chorzy.

W przypadku wysokiej gorączki, kaszlu i trudności w oddychaniu należy natychmiast skontaktować się z infolinią 800-190-590

Warto unikać zgromadzeń i miejsc publicznych.

Warto ograniczyć podróżowanie transportem publicznym.

fot. Shutterstock

# data[].attributes.attachment_link.title
Koronawirus a dzieci. Porozmawiajmy o strachu

# data[].attributes.attachment_link.description
Różnimy się między sobą, różnią się też nasze dzieci. Są takie (i mam nadzieję, że jest ich większość), które w obecnej sytuacji czują pewne podekscytowanie, ciekawość, a nawet radość (no, w końcu nie trzeba chodzić do szkoły i tyle nowych ciekawych rzeczy dzieje się wokół).

# data[].attributes.body
Wydawnictwo Oleksiejuk

# data[].attributes.body
MamyProjekt

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czym jest koronawirus i czym grozi spotkanie z nim? Dlaczego nie ma szkoły? Jak rozmawiać z dzieckiem na tak trudne tematy? Podpowiedzi przynosi dostępna bezpłatnie w PDF książeczka opracowana przez kolumbijską psycholog Manuelę Molinę Cruz.

Polską wersję poradnika przygotował kolektyw MamyProjekt.
Sytuacja jest trudna i zmienia się dynamicznie. Z dnia na dzień pojawiają się nowe doniesienia na temat rozprzestrzeniania się wirusa. Jak rozmawiać o tym z dzieckiem? Z pomocą rodzicom przychodzi kolumbijska psycholog Manuela Molina Cruz, autorka krótkiego ilustrowanego opowiadania o koronawirusie. Właśnie powstała jego polska wersja.

- Dzieci są szalenie spostrzegawcze. Zauważają więcej niż nam, dorosłym, się wydaje. Szybko wyczuwają i łatwo przejmują nasze emocje. Dlatego tak ważna jest szczera rozmowa z malcem na temat tego, co się dzieje wokół nas. Trudne tematy należy podejmować - mówi Joanna Studzińska z kolektywu MamyProjekt, autorka przekładu. To ona w poszukiwaniu wartościowych materiałów natrafiła w internecie na opracowanie Manueli Moliny Cruz i zaproponowała jej współpracę nad stworzeniem polskiej wersji. - Dzięki rozmowie i tłumaczeniu dziecięcy strach przed nieznanym może się zmniejszyć i zostać oswojony. Historyjka o wirusie, którą przetłumaczyłyśmy jest wspaniałą pomocą dla rodziców - dodaje.

Opowiadanie stworzone przez kolumbijską psycholog to krótka historia podróżującego po całym świecie wirusa, przywierającego do ludzi. Ilustracje zostały zaprojektowane tak, by dziecko samo mogło opowiedzieć o tym, jak się czuje słysząc o wirusie. - Nie ma jednej recepty na to, jak rozmawiać z dzieckiem o trudnych sprawach. Ale ta książeczka podpowiada, jak to zrobić. Pokazuje rodzicom pewien kierunek myślenia - wyjaśnia Małgorzata Żmijska z MamyProjekt.

Internetowa publikacja ma wesprzeć rodziców w rozmowie z dzieckiem i wyjaśnieniu, na czym polega zagrożenie. Autorka radzi, żeby podkreślać rolę samego dziecka w zachowaniu bezpieczeństwa. Dzięki temu maluch może poczuć, że sam przyczynia się do poprawy sytuacji, staje się spokojniejszy. Psycholog zachęca też do wielokrotnego czytania opowiastki z maluchem - Z emocjami pracuje się poprzez powtarzalną zabawę i historyjki czytane wiele razy - podkreśla.

Opowiadanie zostało przetłumaczone na kilka języków, w tym polski. Treść jest dostępna bezpłatnie na www.mamyprojekt.pl oraz na stronie www.mindheart.co/descargables.
Źródło: inf. pras.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak rozmawiać z dziećmi o koronawirusie? Pobierz bezpłatny poradnik

# data[].attributes.attachment_link.description
Polską wersję poradnika przygotował kolektyw MamyProjekt. Sytuacja jest trudna i zmienia się dynamicznie. Z dnia na dzień pojawiają się nowe doniesienia na temat rozprzestrzeniania się wirusa. Jak rozmawiać o tym z dzieckiem? Z pomocą rodzicom przychodzi kolumbijska psycholog Manuela Molina Cruz, autorka krótkiego ilustrowanego opowiadania o koronawirusie. Właśnie powstała jego polska wersja.

# data[].attributes.attachment_link.title
Krótki film o koronawirusie dla dzieci - video explainer by DINKSY

# data[].attributes.body
e-book

# data[].attributes.attachment_link.title
Wartościowa bajka dla dzieci. Opowieść dodająca otuchy

# data[].attributes.body
odcinek 1

# data[].attributes.attachment_link.title
POROZMAWIAJMY O KORONAWIRUSIE (odcinek 1.) - Fundacja Szkoła z Klasą

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy należy z uczniami rozmawiać o koronawirusie? Zdecydowanie TAK. Młodzi ludzie, w tym dzieci, ze wszystkich stron słyszą o rozprzestrzenianiu się choroby COVID-19, mają jednak zwykle w głowach mętlik, bo informacje naprawdę rzetelne mieszają się tu z dezinformacją i plotkami.

# data[].attributes.body
odcinek 2

# data[].attributes.attachment_link.title
POROZMAWIAJMY O KORONAWIRUSIE (odcinek 2.) - Fundacja Szkoła z Klasą

# data[].attributes.attachment_link.description
ludzie starsi - to oni najczęściej zapadają na infekcję, przebieg choroby jest u nich znacznie ostrzejszy niż u ludzi młodych. Oni też najczęściej stają się ofiarami wirusa - na przykład u pacjentów w wieku powyżej 80 roku życia wskaźnik śmiertelności wynosi ok. 15% w porównaniu ze średnim wskaźnikiem, który wynosi obecnie ok.

# data[].attributes.body
odcinek 6

# data[].attributes.attachment_link.title
POROZMAWIAJMY O KORONAWIRUSIE (odcinek 6.) - Fundacja Szkoła z Klasą

# data[].attributes.attachment_link.description
Na dodatek uczniowie - nie ze swojej winy, nie mają zwykle pełnego i szybkiego dostępu do sieci, muszą spierać się z rodzeństwem i rodzicami, kiedy jest "ich czas" przed ekranem.

# data[].attributes.body
odcinek 3

# data[].attributes.attachment_link.title
POROZMAWIAJMY O KORONAWIRUSIE (odcinek 3.) - Fundacja Szkoła z Klasą

# data[].attributes.attachment_link.description
O ile nie jest to stwierdzone inaczej, prawa do materiałów na stronie posiada Fundacja Szkoła z Klasą, a treści są dostępne na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska . Pewne prawa zastrzeżone na rzecz Fundacji oraz autorów poszczególnych treści.

# data[].attributes.body
odcinek 4

# data[].attributes.attachment_link.title
POROZMAWIAJMY O KORONAWIRUSIE (odcinek 4.) - Fundacja Szkoła z Klasą

# data[].attributes.attachment_link.description
wychowawczym i edukacyjnym wyzwaniem, mamy też kontakt, choćby mailowy i telefoniczny z wieloma rodzicami - stąd czwarty odcinek naszego poradnika poświęcamy właśnie tej sprawie. Dla wszystkich najbliższe dni to będzie szczególny czas, rzadko bowiem zdarza się tak, że siedzimy z dziećmi bez przerwy w domu.

# data[].attributes.body
odcinek 5

# data[].attributes.attachment_link.title
POROZMAWIAJMY O KORONAWIRUSIE (odcinek 5.) - Fundacja Szkoła z Klasą

# data[].attributes.attachment_link.description
tutoriale - jak z nich korzystać ) albo (Teams). Możesz używać (Jak wykorzystywać Padlet w szkole i klasie można poczytać na m.in. stronie Superbelfrów ), , stworzyć grupy na Fb (ale pamiętając o ograniczeniach wiekowych). albo - bardziej ambitnie - z wykorzystaniem takich narzędzi jak Trello, Asana i wiele innych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pandemia koronawirusa wzbudza strach i panikę nie tylko wśród dorosłych, ale również dzieci. Ograniczenia nałożone przez polski rząd - w tym zamknięcie szkół, przedszkoli i żłobków, wielu placówek kultury i zalecenia, aby pozostać w domu - choć są konieczne, mogą rodzić niepokój, a nawet bunt wśród młodzieży. Jak rozmawiać z dziećmi o koronawirusie, tłumaczy dr Magdalena Śniegulska, psycholog z Uniwersytetu SWPS.

Różnimy się między sobą i różnią się też nasze dzieci. Są takie, które w obecnej sytuacji czują pewne podekscytowanie, ciekawość, a nawet radość. W końcu nie trzeba chodzić do szkoły i tyle nowych ciekawych rzeczy dzieje się wokół. Są jednak i takie, które z dużym niepokojem i lękiem stale sprawdzają portale informacyjne, dopytują dorosłych, poszukują informacji o zagrożeniu. Jeszcze inne mówią: dość! Już nie mogą oglądać, słuchać, czytać i rozmawiać na temat zagrożenia koronawirusem. Wszystkie, nawet te szczęśliwe, z różnym natężeniem i częstotliwością odczuwają nieprzyjemne emocje.

Ten strach, zupełnie zrozumiały w obecnej sytuacji, wymaga od rodziców szczególnego zaopiekowania się swoimi dziećmi.
Oto kilka wskazówek, które mogą pomóc:

Obserwujmy - siebie i nasze dzieci. Nie tylko pod kątem infekcji, ale i tego, jak emocjonalnie radzimy sobie z zastaną rzeczywistością. Jakie jest nasze dziecko? Jak reaguje na tę sytuację, jak reaguje na nas? Czy dopytuje? Czy unika rozmów? Czy sądzi, że musi nas chronić i robi dobrą minę do złej gry? Czy może (przynajmniej na razie) wygląda na to, że sytuacja go nie przeciążą? A jak my się zachowujemy? Czy epidemia, zagrożenie jest stale obecne w naszych rozmowach? Czy nieustannie sprawdzam wiadomości? Czy może unikamy tematu i nie chcemy o tym rozmawiać? Jak nasza postawa działa na syna czy córkę?

Bądźmy gotowi do rozmowy - przygotujmy sobie zestaw 3-4 rzetelnych faktów, którymi możemy się podzielić z naszym dzieckiem. Czasem trzeba będzie powtórzyć je wielokrotnie - dzieci lubią upewniać się, że nie „ściemniamy" i wiemy, co mówimy. Bądźmy gotowi na konfrontację z fakenewsami („Tato, a Marcin powiedział..."). Nie warto jednak przekazywać dzieciom niesprawdzonych treści, niezliczonych supertajnych informacji, czy dramatycznych nowin (np. „Jest kolejna ofiara!"). Bądźmy w tych rozmowach spokojni, opanowani i rzeczowi. Jeśli sami jesteśmy kłębkiem nerwów i mimo szczerych chęci nie udaje się nam zachować spokoju, zastanówmy się, kto z naszego otoczenia mógłby taką rozmowę przeprowadzić? Może wujek ratownik, pielęgniarz, ciocia lekarka czy nauczycielka biologii? Ustalmy z nimi wcześniej, czego potrzebujemy i jak chcielibyśmy, aby taka rozmowa wyglądała. Dobrze jeśli jest to dla naszego dziecka bliska osoba, do której ma zaufanie, którą lubi. Mówmy szczerze „nie wiem". „Ile to będzie trwało?", „czy wszyscy zachorujemy?". Takie pytania mogą szokować, złościć. Po pierwsze, zachęcam do tego, by cieszyć się, że dzieci traktują nas jako ważne źródło informacji, mają do nas zaufanie. Czasem możemy ostudzić różne niepokoje, jednak na niektóre pytania nie znamy przecież odpowiedzi. Nikt z nas nie wie, ile będzie trwała ta sytuacja. I o swojej niewiedzy warto szczerze mówić. Choć część rodziców/nauczycieli/opiekunów się tego obawia, ta szczerość buduje zaufanie.

Rozmawiajmy o tym, jak radzić sobie z lękiem - opowiedzmy dzieciom, co my robimy, żeby trudne myśli niepodzielnie nie zapanowały w naszej głowie (czytanie książek, oglądanie komedii, gry). Pytajmy, co im pomaga? Dzieci są w tym bardzo kreatywne i mogą nas zaskoczyć swoimi pomysłami, z których i my możemy korzystać. Sprawdzimy też, czego potrzebują w tej sytuacji. Zastanówmy się, co możemy wspólnie zrobić, aby zachować dobry nastrój. Umówmy się na jakiś kod - sygnał, kiedy ktoś z członków rodziny poczuje, że ten smutek go dopada. Ustalmy, kiedy potrzebujemy samotności, a kiedy towarzystwa innych ludzi. Szczerze rozmawiajmy o tym, że i my dorośli przeżywamy trudne emocje, ale znamy sposoby, aby sobie z nimi radzić! W tych rozmowach ważne jest zachęcanie do tropienia lęków niewypowiedzianych - czasem to, co dzieci mają w głowie, jest dużo straszniejsze od rzeczywistości! Kiedy taki lęk ujrzy światło dzienne, traci na swojej mocy no i można się nim zaopiekować (to trochę jak z koszmarami sennymi). Jeśli to jest możliwe, dajmy dziecku czas na płacz, złość i inne trudne emocje.

Wskazujmy na czasowość pewnych ograniczeń czy rozwiązań - szczególnie dla nastolatków, obecna sytuacja może być bardzo trudna. Mogą mieć poczucie zamachu na ich podstawowe prawa i ograniczanie wolności. Rozmawiajmy z nimi o tym. Pokazujmy terminowość tych rozwiązań i to, czemu one mają służyć.

Bądźmy odpowiedzialni - ta sytuacja może być świetną lekcją empatii, wrażliwości i właśnie odpowiedzialności za wspólnotę: rodzinną, klasową czy sąsiedzką. Nasze zachowania przekładają się bezpośrednio na rozprzestrzenianie wirusa, a więc na życie i zdrowie innych ludzi. Nie oszukujmy - starajmy się być spokojni, nie panikujmy. Kiedy rozmawiamy o rzeczach trudnych, ulegamy emocjom, a przyłapuje nas na tym młody człowiek i zadaje pytanie, co się stało? Nie ucinajmy rozmów i nie twórzmy tajemnic, bo to jest pożywką do karmienia lęków. Ochłońmy i nawet jeśli nie od razu, to wyjaśnijmy dziecku, co się stało, czego było świadkiem.

Zadbajmy o potrzeby dzieci - nasi podopieczni, podobnie jak dorośli, potrzebują rozmowy z bliskimi koleżankami czy kolegami. Zadbajmy o to. Pamiętajmy o nowych technologiach - to dobry moment, żeby z nich korzystać.

Uczmy się razem zdrowych nawyków, bądźmy wzorem do naśladowania. Pokażmy, jak myć ręce, jak zasłaniać usta, jak dbać o wypoczynek, odpowiedni sen i dobry nastrój. Rozmawiajmy o tym, co trudne, o zagrożeniach i co z nimi robić.

Zadbajmy o innych - a może w tej trudnej sytuacji spróbujemy zająć się czymś użytecznym? Może razem z dzieckiem wesprzemy słabszych, którzy potrzebują naszej pomocy?

Wskazujmy na czasowość pewnych ograniczeń czy rozwiązań - szczególnie dla nastolatków, obecna sytuacja może być bardzo trudna. Mogą mieć poczucie zamachu na ich podstawowe prawa i ograniczanie wolności. Rozmawiajmy z nimi o tym. Pokazujmy terminowość tych rozwiązań i to, czemu one mają służyć.
dr Magdalena Śniegulska, psycholog, Uniwersytet SWPS
Unikajmy:

Słuchania własnych lęków. To nie są najlepsi doradcy. Pewnie nie da się tego zupełnie uniknąć, ale przynajmniej nie podejmujmy ważnych decyzji pod wpływem silnych emocji. One na ogół utrudniają nam dostęp do racjonalnego działania. We „mgle emocjonalnej" trudno bezpiecznie „wylądować".

Utożsamiania własnych emocji z emocjami syna czy córki. Dzieci są odrębnymi istotami! Mogą się wprawdzie zachowywać dokładnie jak my, ale powód tego zachowania czy emocja, która za tym stoi, może być już zupełnie inna! Bądźmy więc wrażliwi na ich odrębność i nie zakładajmy z góry tej emocjonalnej syntonii.

Zmuszania dziecka do opowiadania o tym, co czuje w tej trudnej sytuacji. To wprawdzie ważna dla nas wiedza, ale nie zawsze i nie dla każdego dostępna. Jeśli dziecko stawia opór - nie zmuszajmy! Przypominajmy, że jesteśmy, na tę rozmowę gotowi, ale czekamy na jego sygnał. Możemy też dopytać, czy jest coś, co ułatwiłoby taką rozmowę.

Mówienia: „Wszystko będzie okey", jeśli sami w to nie wierzymy.

Sugerowania, co dziecko powinno czuć w podobnej sytuacji.

Składania obietnic, których nie możemy dotrzymać.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak rozmawiać z dziećmi o koronawirusie?

# data[].attributes.attachment_link.description
Pandemia koronawirusa wzbudza strach i panikę nie tylko wśród dorosłych, ale również dzieci. Ograniczenia nałożone przez polski rząd - w tym zamknięcie szkół, przedszkoli i żłobków, wielu placówek kultury i zalecenia, aby pozostać w domu - choć są konieczne, mogą rodzić ni

# data[].attributes.headline
Fundacja ABCXXI - Cała Polska czyta dzieciom

# data[].attributes.subject
Fundacja ABCXXI - Cała Polska czyta dzieciom

# data[].attributes.attachment_link.title
#MądrzeRAZEMwDOMU - Mydło w dłoń i wirus goń!

# data[].attributes.attachment_link.description
Dzieci chcą wiedzieć, dlaczego mają przestrzegać ograniczeń podczas pandemii. Polecenia bez wyjaśnienia nie zawsze przekonują. Znakomita poetka, p. Małgorzata Strzałkowska wyjaśnia więc dzieciom - i nie tylko im - dlaczego w czasie epidemii wirusa należy wszystko myć. I jak działa mydło. Takiej doskonałej, rymowanej instrukcji nie znajdziecie w aptece!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mam dziś dla Was niespodziankę - bajkę edukacyjną dla dzieci. W dodatku o Sami Wiecie Kim 😉

Kto z nas, dorosłych, nie jest choć trochę zaniepokojony, zagubiony i niepewny w obecnej sytuacji? A co dopiero dzieci! Mimo, że nie przestają się bawić w najlepsze, z pewnością czują, że coś jest nie tak. Psychologia mówi, że człowiek boi się najbardziej... nieznanego. Dlatego nie warto dzieci zupełnie izolować od tematu, tylko w bezpieczny sposób przedstawić im problem.

W tym celu stworzyłam dla Was bajkę "Koronawirusy i mądre wróżki". Chciałam, by była edukacyjna - wyraźnie pokazywała dzieciom jak roznoszą się "zarazki" i co robić, by tego unikać 🤲. Jednocześnie chciałam oswoić kwestię pozostawania w domu, a nawet przedstawić zalety z tym związane 👨‍👩‍👦

‍Co bardzo ważne, bajka pokazuje, że dorośli znają sposób na pokonanie problemu i dzieci nie muszą się zanadto obawiać. Jako pediatra, nie mogłam pominąć tematu szczepionki;)

Przy okazji dzieci poznają kilka słówek po hiszpańsku 🇪🇸: Salud - zdrowie, Chino - Chińczyk 🇨🇳, Italiano - Włoch 🇮🇹, Polaco - Polak 🇵🇱. Mąż pomógł mi dobrać piękny walc 💃 i pozostałe dźwięki, a także zmontował całość :* Dziękuję osobom, które mi pomagały za rady i poprawki. @mamologia spojrzała na tekst psychologicznym okiem, co bardzo cenne, dziękuję. Inspiracją był oczywiście mój Karolek, którego (wraz z jego przyjaciółmi) spotkacie w bajce.

Nie dodaję animacji, by baśń pozostawić w świecie wyobraźni i nie zachęcać do kolejnych chwil przed monitorem. Jeśli zechcecie przeczytać opowieść sami, tekst pisany wysyłam wszystkim osobom zapisanym do newslettera (formularz na blogu w prawej kolumnie).

Oddaję więc bajkę w Wasze ręce i dziecięce serca. Niech oswoi trudny temat będąc kolejnym powodem do wspólnych, rodzinnych chwil.

Dajcie znać jak Wam się podoba bajka 🙂

Jeśli chcecie poczytać więcej o koronawirusie tutaj znajdziecie odpowiedzi na 60 Waszych pytań: https://pediatranazdrowie.pl/koronawirus-medyczne-odpowiedzi-na-wszystkie-pytania/ .

# data[].attributes.attachment_link.title
Bajka "Koronawirusy i mądre wróżki" - PEDIATRA NA ZDROWIE

# data[].attributes.attachment_link.description
Mam dziś dla Was niespodziankę - bajkę edukacyjną dla dzieci. W dodatku o Sami Wiecie Kim 😉 Kto z nas, dorosłych, nie jest choć trochę zaniepokojony, zagubiony i niepewny w obecnej sytuacji? A co dopiero dzieci! Mimo, że nie przestają się bawić w najlepsze, z pewnością czują, że coś jest nie tak.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Od kilkunastu dni odpowiadam na bardzo wiele Waszych pytań o koronawirusa. Wiele z nich się powtarza, więc postanowiłam zebrać odpowiedzi w jednym miejscu, aby stworzyć dla Was małe kompendium wiedzy na ten temat.

Artykuł z podstawowymi informacjami znajdziecie tutaj: Koronawirus z Chin - najważniejsze informacje. Bardzo wiele informacji o dzieciach, a także zasady postępowania w razie podejrzenia zakażenia opisane tutaj: Koronawirus w Polsce. Informacje dla rodziców.

Użyte nazwy:
👉 wirus o którym mówimy to SARS-CoV-2.
👉 choroba, którą ten wirus wywołuje to COVID-19 ( COrona VIrus Disease wykryty w 20 19 r.) szcz

Informacje ogólne

Czy zakażenie zawsze przebiega z gorączką?

Jakie nietypowe objawy mogą wystąpić?

Oprócz najczęstszych objawów, tj.: gorączka, suchy kaszel, duszność, złe samopoczucie, mogą występować również: biegunka, wymioty (najczęściej na początku choroby), zaburzenia czucia smaku i węchu, ból gardła, uczucie zmęczenia, bóle stawów, katar (kilka % przypadków).

O tym jak rozpoznać duszność przeczytasz (i zobaczysz na filmie) tutaj: Jak rozpoznać duszność - opis i filmy.

Wiemy już, że zakażenia koronawirusem przebiegają u dzieci:
zwykle
👉 bezobjawowo (wynik testu dodani przy braku symptomów choroby),
lub
👉 skąpoobjawowo (np. sam mało nasilony kaszel / jedynie stan podgorączkowy / tylko złe samopoczucie, biegunka),
rzadko
👉 z nasilonymi objawami.

Niektóre z opisanych przypadków z tej grupy wiekowej (podkreślone linki do oryginalnych badań):

W badaniu z Chin obserwacji zostało poddanych 5 dzieci z potwierdzonym zakażeniem koronawirusem. 4 z nich przechorowało bezobjawowo, 1 miało katar, kaszel, ból gardła, gorączkę. Nie wymagało intensywnego leczenia.

Znamy opis przypadku noworodka z Chin, mamy zakażonej koronawirusem, urodzonego cięciem cesarskim. U dziecka potwierdzono zakażenie, stwierdzono u niego niewielkie zmiany zapalne w płucach. Pozostawał w stanie dobrym, bez gorączki i duszności.

Opis 20 przypadków zakażenia koronawirusem u dzieci w wieku od 1 dnia życia do 14 lat). Objawy to najczęściej gorączka lub/i kaszel, rzadziej biegunka, wymioty, katar, ból gardła. Nie stwierdzono ciężkiego przebiegu. Co ciekawe, u 40% stwierdzono koinfekcję (dziecko miało jednocześnie również inne zakażenie).

Opis 6 przypadków dzieci (1-7lat) z potwierdzonym koronawirusem. Objawy to: kaszel (6/6 dzieci), wysoka gorączka (6/6), wymioty (4/6), wirusowe zapalenie płuc 4/6. Jak długo przebywały w szpitalu? 5-13 dni. Jak długo miały gorączkę? 3-11 dni. 1 pacjent wymagał opieki Oddziału Intensywnej Terapii. Oczywiście w tamtym czasie i rejonie na koronawirusa zapadło dużo więcej dzieci, które w ogóle nie wymagały hospitalizacji.

Specjalnie do badania wybrano 8 ciężkich przypadków zakażenia. Do czasu publikacji 3 było nadal leczonych, natomiast większość (5/8) została wyleczona i wypisana do domu. Co ważne, pierwszym objawem u wszystkich dzieci był przyspieszony oddech. O tym jak rodzic może to rozpoznać przeczytasz w moim poprzednim artykule: Jak rozpoznać duszność - opis i filmy.

9 niemowląt (<1. roku życia): głównie gorączka lub/i łagodne objawy zapalenia górnych dróg oddechowych.

Kolejne kilkaset przypadków zebranych tutaj i tutaj. Podobne wnioski: najczęściej łagodny przebieg, rzadko zdarzają się zachorowania o ciężkim przebiegu.

Warto też zwrócić uwagę na jeszcze jedną kwestię. Pomimo epidemii koronawirusa, dzieci nadal mogą chorować na inne schorzenia.

W Wuhan lekarze przyjrzeli się 366 dzieciom hospitalizowanym w styczniu z powodu infekcji dróg oddechowych. Co ciekawe, w 11,8% z nich rozpoznano grypę, a jedynie u 1,6% - SARS-CoV-2.

To pokazuje, że mimo epidemii, infekcje oddechowe u dzieci mają dużo częściej inną przyczynę niż koronawirus (np. zapalenie ucha, zakażenie układu moczowego, grypa lub inne wirusy, bakteryjne zapalenie płuc, które może wymagać antybiotykoterapii). Bądźmy więc czujni, by nie przegapić ważnego problemu u naszych dzieci.

Światowe statystyki podają, że dzieci chorują bardzo rzadko - kilka procent ze wszystkich potwierdzonych przypadków. Warto mieć na uwadze, że na pewno jest ich więcej, jednak ze względu na bezobjawowy przebieg, nie zostają oni poddawani badaniu w kierunku koronawirusa.

W związku z tym, że maluchy chorujące bezobjawowo nie prezentują objawów - wydaje nam się, że są zdrowe. Noszą jednak w sobie wirusa - mogą zakażać otoczenie. Mniej niż osoby objawowe (ponieważ nie kaszlą), ale jednak takie ryzyko istnieje. Dlatego też obecnie wszystkie dzieci powinny być izolowane od osób starszych i z innych grup ryzyka.

Oczywiście czekamy na szersze badania na temat zachorowalności oraz przebiegu u maluchów, ale wydaje się, że akurat ta grupa może czuć się stosunkowo bezpiecznie.

Dziecko w szpitalu - czy będę mogła z nim zostać?

Dziecko z podejrzeniem lub potwierdzoną infekcją COVID-19 najpewniej będzie pozostawało pod opieką jednego rodzica. Jeśli będzie taka możliwość zostaną umieszczeni w izolatce, z której nie można wychodzić do czasu zakończenia potrzeby izolacji. W celu zapobiegania rozprzestrzenianiu się wirusa lekarze mogą rozmawiać z rodzicem również telefonicznie, nie wchodząc za każdym razem do sali.

Inaczej sprawa ma się z noworodkami i wcześniakami, o czym piszę niżej.

W większości szpitali obecnie wydany jest zakaz odwiedzin, z dzieckiem przebywa tylko jeden, ten sam rodzic.

W mediach pojawiła się informacja, że nowy regulamin niektórych szpitali zawiera informację: "Wstrzymanie pobytu opiekunów prawnych na oddziałach szpitala (wyjątkiem są matki karmiące i opiekunowie dzieci z niepełnosprawnościami)". Sprawa z pewnością zostanie wyjaśniona w ciągu najbliższych dni. Nie sądzę, by kilkuletnie dzieci mogły same pozostawać w salach chorych, a personel pielęgniarski nie może zajmować się karmieniem, przewijaniem i tuleniem wszystkich dzieci na oddziale.

W tej sprawie będę Was na bieżąco informować na Instagramie i Facebook'u.

Chorzy rodzice - co z dzieckiem?

Czy wirus przenosi się jedynie drogą kropelkową i przez kontakt bezpośredni?

Drogi zakażenia koronawirusem to:
👉 kontakt bezpośredni (np. pocałunki, uścisk ręki, badanie pacjenta),
👉 kropelkowa (kaszel, kichanie),
👉 przez zakażone powierzchnie i przedmioty (takie, na które niedawno nakasłała chora osoba, oblizywanie smoczka, picie ze wspólnego kubka),
👉 kał, mocz, łzy - ta droga zakażenia prawdopodobnie jest również możliwa.

Czy są możliwe inne drogi zakażenia?

👉 powietrzna - najprawdopodobniej nie. Koronawirus przenoszony jest w kroplach z dróg oddechowych, które opadają z grawitacją. Nie "wisi" w powietrzu.
👉 kontakty seksualne - tak, ze względu na bliskość, pocałunki,
👉 sperma - nie zawiera wirusa,
👉 przez łożysko - mało danych, ale w Anglii stwierdzono przypadek noworodka z dodatnim wynikiem testu tuż po porodzie,
👉 mleko mamy - nie ma dowodów na obecność wirusa w mleku matki, stwierdza się w nim przeciwciała przeciwko koronawirusowi,
👉 zwierzęta - nie ma dowodów by zwierzęta domowe mogły przenosić zakażenie,
👉 materiał z dróg oddechowych pobrany od osoby zakażonej w celu wykonania badania na obecność wirusa - jest zakaźny.

Jak długo koronawirus SARS-CoV-2 przeżywa na powierzchniach?

Tego niestety nadal nie wiemy. Ukazało się badanie sugerujące, że SARS-CoV-2 w warunkach laboratoryjnych utrzymuje się na:
👉 plastiku 3 dni,
👉 stali 2-3 dni.
👉 miedzi 4 godziny
👉 kartonie 24 godziny.
Wydaje się, że w niektórych warunkach wirus może przetrwać do kilkunastu dni.

W tym artykule jest również napisane, że w aerozolu w powietrzu może przetrwać 3 godziny. Warto jednak zwrócić uwagę, że w badaniu użyto bębna (jak na rysunku) który się kręcił i utrzymywał aerozol w ruchu. Nie można więc przenieść tego bezpośrednio np. na pokój w pracy czy klatkę schodową.

Wszystko jest nadal w fazie badań i obserwacji, nowe dane wkrótce się pojawią.

Czy mogę się zarazić od psa/kota/insektów?

Nie ma dotychczas dowodów na to, by zwierzęta domowe, takie jak psy i koty miały przenosić zakażenie koronawirusem. Niemniej niektóre wirusy mogą zarażać również zwierzęta, warto więc pamiętać o myciu rąk po kontakcie z pupilami. CDC zaleca, by osoby zakażone koronawirusem były odizolowane od zwierząt. Więcej na ten temat przeczytasz tutaj.

Nie ma żadnych dowodów potwierdzających, że SARS-CoV-2 może być przenoszone przez insekty (jak np. malaria przez komary).

Czy można wychodzić z dzieckiem na spacer?

Osoby poddane kwarantannie absolutnie nie mogą opuszczać mieszkania lub szpitala.

Osoby starsze oraz z grup ryzyka nie powinny opuszczać mieszkania. Każde ich wyjście (również do sklepu czy apteki) wiąże sie z dużym ryzykiem zakażenia i ciężkiego przebiegu.

Kobiety w ciąży, noworodki i wcześniaki też raczej nie powinny na razie wychodzić (idąc na spacer dotykamy klamek, przycisków w windzie).

Jeśli mamy objawy jakiejkolwiek infekcji - zostajemy w domu. Jesteśmy zakaźni dla otoczenia, niezależnie od przyczyny.

Jeśli mieszkacie w domku i macie swój ogródek, nie będziecie się kontaktować z innymi osobami, w tym z sąsiadem przy płocie - jest bezpiecznie, można wychodzić. Koronawirus nie fruwa w powietrzu.

Jeśli nie macie żadnych objawów można rozważyć wyjście na spacer, ale w pełni bezpieczni jesteśmy tylko jeśli wszyscy członkowie rodziny zostają w domu i nie wychodzą. Jeśli wychodzimy na spacer nie spotykamy się z żadnymi osobami. Nie umawiamy się z koleżankami na wspólny spacer, nie zabieramy dzieci na plac zabaw - tam maluchy bawią się razem, w bliskim kontakcie, dotykają drabinek, zabawek. Można wyjść w odludne miejsce, wówczas jest bezpiecznie (pomijając przyciski, poręcze i inne powierzchnie po drodze). Obecnie w lesie już nietrudno spotkać dużo osób.

Warto w tym czasie wywietrzyć mieszkanie.

Jazda na rowerze, hulajnodze wydaje się bezpieczna.

Jeśli wiesz, że Twoje dziecko dotyka klamek, przycisków windzie, będzie chciało się bawić ze spotkanym na spacerze sąsiadem lub będzie nalegało na wejście do sklepu 👉 #zostańwdomu.

Aktualizacja: W związku z epidemią od dnia 1.04 obowiązywać będą następujace zasady:
👉 Wychodzenie z domu ma być ograniczone do absolutnego minimum, takiego jak wyjście do pracy, po zakupy żywnościowe, wyprowadzenie psa, wizyta w aptece lub u lekarza.
👉 Minister zdrowia mówił, że nadal będzie można wyjść na krótki spacer, lub na rower. Ale, żeby nie traktować tego jako czasu na uprawianie sportu, tylko dla poprawy zdrowia psychicznego. Za sportowe bieganie można otrzymać mandat.
👉 Obowiązuje zasada 2 metrów minimalnej odległości między pieszymi. Dotyczy to również rodzin i bliskich. Wyłączeni z tego obowiązku będą: rodzice z dziećmi wymagającymi opieki (do 13 roku życia), osoby niepełnosprawne lub niemogące się samodzielnie poruszać oraz ich opiekunowie.
👉 Osoby poniżej 18. roku życia będą mogły wyjść z domu tylko pod opieką rodziców lub dorosłego opiekuna.
👉 Zakaz korzystania z parków, placów zabaw, plaż, bulwarów, promenad i rowerów miejskich. Zamknięte będą też ogrody zoologiczne i botaniczne, ogródki jordanowskie, zieleńce.
👉 W Mszach Świętych i pogrzebach będzie mogło uczestniczyć do pięciu osób plus sprawujący mszę.

Za łamanie zakazów przewidziane są kary od 5 do 30 tys. zł, a w działaniach weryfikujących policji pomoże wojsko.

Czy podczas kwarantanny można wyjść na zakupy lub do apteki?

Osoby poddane kwarantannie nie mogą opuszczać mieszkania. Ani na spacer z psem, ani do apteki, ani po zakupy, ani na wizytę lekarską. W razie problemów zdrowotnych powinny skorzystać z teleporady.

Samowolne opuszczenie kwarantanny (domowej czy szpitalnej) grozi grzywną do 30 tys. zł. Policja każdego dnia może sprawdzić, czy taka osoba przebywa w domu, Ministerstwo Cyfryzacji stworzyło również nową aplikację "Kwarantanna donowa", której zadaniem jest kontrola przestrzegania kwarantanny. Osoby starsze i samotne mogą telefonicznie zgłosić się do gminy, by otrzymać pomoc w postaci przynoszenia zakupów czy paczek żywnościowych (szczegóły tutaj). Wiele sklepów i aplikacji zakupowych w tym szczególnym czasie wprowadza bezpłatne dostawy dla osób powyżej 60. roku życia. Niektóre aplikacje taksówkarskie umożliwiają zamówienie zakupów z dowozem do domu. Nie zapomnijcie o swoich najbliższych! 🙂

Czy warto wyjechać do domku nad morzem/w górach?

Akualizacja 1.04
Obecnie jest zakaz przemieszczania się, nie można podróżować bez ważnej przyczyny.

Czy możemy się spotkać z dziadkami na Święta?

Jeżeli przez minimum 2 tygodnie przed Świętami żadna osoba z 2 rodzin nigdzie nie wychodziła (również na zakupy) i nie spotykała innych osób, ani nie ma objawów chorobowych to spotkanie będzie względnie bezpieczne (zawsze jeszcze dziecko mogło rozwinąć bezobjawową chorobę pod koniec tego okresu).

Jeśli te warunki nie są spełnione, to dla dobra wszystkich niestety należy się powstrzymać z wizytą.

Mimo wszystko jednak, jeśli w okresie Świąt rządzący nadal będą zalecać pozostanie w domu - należy tak zrobić. Obecnie wydany jest zakaz przemieszczania się (podróżowania) do 11.04.

Czy lecieć na wakacje za granicę?

Akualizacja 1.04
Obecnie jest zakaz przemieszczania się, nie można podróżować bez ważnej przyczyny.

Czy koronawirus utrzymuje się w powietrzu?

Jeżeli chora osoba zakaszle w zamkniętym pomieszczeniu, to wirus w drobnych kropelkach z dróg oddechowych będzie się unosił jeszcze przez jakiś czas (nie wiemy dokładnie jak długo) w powietrzu, powoli opadając wraz z grawitacją. Jeśli dodatkowo działa klimatyzacja z wymuszonym obiegiem powietrza (jak w samolocie), to powoduje cyrkulację powietrza i wolniejsze opadanie wirusa.

Przeprowadzono różne badania na ten temat, sugerujące, że wirus może się utrzymywać w powietrzu 3 godziny (opis w pytaniu niżej " Jak długo koronawirus SARS-CoV-2 przeżywa na powierzchniach? ") lub przenosić się w samolocie na odległość do 7 rzędów w każdą stronę. Żadne z tych badań jednoznacznie nie potwierdza jak długo wirus utrzymuje się w powietrzu i na powierzchniach. Zadajemy sobie też pytanie, czy nawet, jeśli weźmiemy wdech powietrza z zakażonymi drobinkami (np. jeśli jakiś czas temu zakażony sąsiad kasłał w windzie, którą teraz sami jedziemy), to czy ilość wirusa w aerozolu wystarczy do zakażenia nas.

Jednakże, na świeżym powietrzu, gdzie są duże przestrzenie i ruch powietrza, prawdopodobieństwo zarażenia prawie nie istnieje. Co innego, gdyby w trakcie spaceru ktoś idący z naprzeciwka kichnął prosto na nas z małej odległości.

Spotkałam na spacerze sąsiada, który jest chory. Czy mogłam się zarazić?

Co to znaczy mieć ''bliski kontakt''?

👉 Osoba mieszkająca w tym samym gospodarstwie domowym, co osoba zakażona koronawirusem.
👉 Osoba, która miała bezpośredni fizyczny kontakt z osobą zakażoną (np. uścisk ręki).
👉 Osoba, która miała bezpośredni kontakt z zakaźnymi wydzielinami osoby zakażonej (np. kontakt z wydzieliną kaszlącej osoby zakażonej koronawirusem lub dotykanie gołymi rękami używanych przez taką osobę chusteczek higienicznych).
👉 Osoba, która miała kontakt twarzą w twarz z osobą chorą na COVID-19 w odległości ≤2 metrów i przez okres >15 minut.
👉 Osoba, która pozostawała w zamkniętym pomieszczeniu (np. klasa w szkole, pokój spotkań, poczekalnia w szpitalu itp.) z osobą chorą na COVID-19 przez ≥15 minut i w odległości <2 metrów.
👉 Pracownik ochrony zdrowia, pracownik laboratorium lub inna osoba sprawująca bezpośrednio opiekę nad osobą zakażoną bez zastosowania odpowiednich środków ochrony.
👉 Osoba, która podróżowała w samolocie siedząc w odległości do 2 miejsc (w każdym kierunku). W pewnych warunkach za osoby z bliskiego kontaktu można uznać wszystkich pasażerów i obsługę podróżujących w danej sekcji samolotu lub w całym samolocie.

Jeśli więc minęliśmy chorego sąsiada na ulicy, ale nie witaliśmy się ręką, nie rozmawialiśmy z nim >15 minut z odległości <2 metrów i nie kasłał/kichnął na nas - uważa się, że ryzyko zakażenia jest bardzo małe.

Czy paczki są bezpieczne?

Lepiej ręce myć czy dezynfekować?

Wiele badań wskazuje, że dezynfekcja nie ma wyższości w zapobieganiu zakażeniu nad prawidłowym umyciem rąk.
Warto pamiętać, by płyny na bazie alkoholu aplikować na suche dłonie. W przeciwnym razie będą uszkadzać naskórek, a do takiej powierzchni łatwiej przylegają patogeny.

Przepis na płyn dezynfekujący

Przepis na płyn dezynfekujący wg WHO

O ile znajdziecie jeszcze gdzieś potrzebne składniki 😉

Maski i rękawiczki

Czy maseczka chirurgiczna/bawełniana dobrze chroni przed koronawirusem?

Niestety nie, zwłaszcza nieprawidłowo użytkowana. Dlaczego?

👉 Zatrzymuje drobne kropelki, ale nie filtruje powietrza, przepuszcza mniejsze cząsteczki.
👉 Nie zakrywa oczu (które prawdopodobnie mogą być wrotami zakażenia).
👉Nie przylega ściśle do twarzy.
👉 Nieco trudniej się przez nią oddycha, przez co niektóre osoby zsuwają ją z nosa.
👉 Po 1-4 godzinach będzie wilgotna (od naszego oddechu). Wówczas stanie się wręcz wymarzonym środowiskiem dla wirusów, należy ją wymienić na nową.
👉 Daje fałszywe poczucie bezpieczeństwa, przez co pomijamy inne środki ostrożności, np. unikanie skupisk ludności, częste mycie rąk.
👉 Nieprawidłowo zdejmowana zwiększa ryzyko zakażenia.

Podsumowując: jeśli będziemy mieli założoną maseczkę, a ktoś kichnie nam w twarz, to i tak może nas zarazić. Jeśli będziemy ją nieprawidłowo użytkować (patrz niżej), to może wręcz zwiększyć ryzyko zakażenia.

Kto powinien nosić maseczkę?

Oficjalne zalecenia (w tym WHO) są jednoznaczne. Masek powinni używać:

👉 pracownicy ochrony zdrowia
W szpitalu/przychodni lekarze i pielęgniarki mają wielokrotny, bliski kontakt z chorymi, ryzyko zakażenia jest bardzo duże.

👉 osoby chore, z objawami
Maska zatrzyma małe kropelki z kaszlu i kichania, osoba ta będzie zdecydowanie mniej zakaźna dla otoczenia. Dodatkowo wówczas nie będzie pocierać okolicy nosa i ust przenosząc wiusy na ręce (co statystycznie robimy kilka razy na godzinę).

👉 osoby opiekujące się chorymi zakażonymi koronawirusem
Przy bliskim kontakcie z objawowym chorym jest duże ryzyko przeniesienia zakażenia.

Trzeba jednak wiedzieć, że noszenie maseczki będzie skuteczne tylko w połączeniu z częstym myciem rąk.

Osoby zdrowe nie muszą nosić maski. Badania pokazują, że w ich przypadku nie zmniejsza to ryzyka zakażenia. Co więcej, nieprawidłowo użytkowana nawet może zwiększać to ryzyko.

Jest jeszcze jedna ważna kwestia. Masek chirurgicznych brakuje niemal we wszystkich krajach walczących z epidemią. W związku z tym powinny one być używane tylko w wyżej wymienionych grupach, by niepotrzebnie ich nie zużywać. Jeśli medycy nie będą mieć odpowiedniej ochrony i zostaną zakażeni - nie będzie miał kto leczyć chorych. Dlatego też, jeśli masz w domu zapas maseczek - możesz przekazać je szpitalom.

Wydaje się, że do rozważenia są maski używane w zatłoczonym transporcie miejskim oraz dla osób, które mają wielogodzinowy kontakt z ludźmi (np. aptekarz, kasjer), jesli nie mają innej ochrony jak np. szyba. Noszenie masek na spacery, krótkie zakupy - według badań - nie przyniesie korzyści.

Jak prawidłowo użytkować maskę chirurgiczną?

👉 Przed założeniem maski umyj lub zdezynfekuj ręce.
👉 Zasłoń maską starannie usta i nos. Przymocuj maskę tak, żeby przestrzenie między twarzą a maską były jak najmniejsze.
👉 Unikaj dotykania maski w trakcie noszenia jej. Jeśli się to wydarzy - umyj/zdezynfekuj ręce.
👉 Wymień maskę jak tylko zrobi się wilgotna. Nie używaj ponownie jednorazowych masek (nawet po wyschnięciu).
👉 Zdejmowanie maski: chwyć ją od tyłu za wiązanie (nie dotykaj przedniej powierzchni maski) i zdejmij, a następnie wyrzuć do zamykanego kosza na śmieci. Umyj dokładnie ręce środkiem na bazie alkoholu lub wodą z mydłem.

Czy warto używać masek bawełnianych?

Czy kurier/sprzedawca powinien nosić na stałe rękawiczki?

Szczepienia i planowe wizyty

Czy można obecnie szczepić dziecko?

13.03 Polskie Towarzystwo Pediatryczne zdecydowało o wstrzymaniu się z kontynuowaniem szczepień (wstępnie do 18. 04), bilansów zdrowia, wizyt patronażowych. Nie dlatego, że szczepienie byłoby niebezpieczne albo zwiększało ryzyko zakażenia koronawirusem, tylko po to, by dzieci pozostały w domach, nie miały kontaktu z potencjalnie zakaźnymi osobami w placówkach ochrony zdrowia.

Nie jest to zakaz tylko zalecenie. Szczepienie może być wykonane w sytuacji zaistnienia uzasadnionych przesłanek medycznych - lekarz opiekujący się dzieckiem powinien podjąć wówczas indywidualną decyzję.

Krążą sugestie, że szczepienie obniża odporność (i mogłoby narazić dziecko na zakażenie koronawirusem) - nie jest to prawda, wręcz pobudza organizm do wytwarzania przeciwciał, więc wspomaga odporność. Więcej o szczepieniach tutaj.

Dzieci w oddziałach noworodkowych są normalnie szczepione.

Nawet jeśli opóźnienie szczepień nie pozwoli dokończyć schematu (np. rotawirus), albo potem trzeba będzie zmienić preparat - trudno. Najważniejsze teraz - zapobiegać rozprzestrzenianiu się wirusa.

Jednocześnie WHO zaznacza, że "każde zakłócenie realizacji szczepień ochronnych, nawet na krótki czas, może doprowadzić do kumulacji osób podatnych na zakażenie i zwiększyć ryzyko wybuchu ognisk epidemicznych tych chorób, którym można zapobiegać poprzez szczepienia". W związku z tym obecne zalecenia mogą się zmieniać z czasem, o czym będę Was informować na Facebooku i Instagramie.

Co ze szczepieniem na rotawirusa?

Mam zaplanowaną wizytę specjalistyczną. Pójść czy przełożyć?

Z tym badaniem jest dylemat, jeśli się przeczeka kilka miesięcy, nie będzie można już go wykonać (po 4. miesiącu życia wykonuje się RTG stawów). Pediatra może wstępnie wykluczyć duże wady w badaniu lekarskim. Decyzję musi podjąć rodzic czy zdecyduje się pójść na USG, o ile placówka sama nie odwoła wizyt.

Warto wiedzieć, że wg części specjalistów ortopedii niemowląt, nie ma wskazań do wykonywania USG bioder wszystkim dzieciom, a jedynie z grup ryzyka:
👉 dodatni wywiad rodzinny w kierunku rozwojowej dysplazji stawu biodrowego (któryś z rodziców ją miał),
👉 dziecko z porodu pośladkowego,
👉 dziecko z klinicznymi cechami niestabilności biodra lub innymi nieprawidłowościami w badaniu przedmiotowym - o tym powie Wam pediatra.

Jeśli więc Twoje dziecko należy do grupy ryzyka - można rozważyć pójście na badanie, decyzję pomoże podjąć lekarz opiekujący się dzieckiem.

Można pójść do stomatologa?

Czy mogę pójść do przychodni z inną chorobą?

Jak mogę otrzymać receptę, zwolnienie lekarskie, skierowanie do szpitala?

Testy na koronawirusa

Jak wygląda pobranie badania w kierunku koronawirusa?

Kiedy najlepiej pobierać próbkę na badanie?

Badanie najlepiej przeprowadzić dopiero na następny dzień po zaobserwowaniu objawów - wybierając najlepszy moment pobrania materiału uzyskamy 95% wiarygodności wyniku. W okresie bezobjawowym ilość wirusa może być za mała, by wykrył go test.

Jeśli nie ma objawów to jedynie badanie przeprowadzone w 7. dniu (co wynika z okresu wylęgania 2-14 dni, średnio 5-7 dni) od kontaktu z zakażonym, może potwierdzić lub wykluczyć zakażenie SARS-CoV-2.

Pobierając więc badanie w okresie bezobjawowym - wynik ujemny nie daje pewności, że nie jesteśmy zakażeni. Wykonując test "z ciekawości" lub "na wszelki wypadek" możemy mieć fałszywe poczucie, że jesteśmy zdrowi i nie możemy zarazić innych. Warto też zwrócić uwagę na to, że jeżeli bez wskazań pojedziemy do Szpitala Zakaźnego wykonywać test, to właśnie tam w poczekalni najłatwiej będzie spotkać osobę faktycznie zakażoną i się zarazić. Skorzystajmy z teleporad, numerów telefonów do stacji sanitarno - epidemiologicznych i infolinii (numery telefonów w całej Polsce tutaj: Koronawirus w Polsce. Informacje dla rodziców).

Dlaczego na wynik badania tak długo się czeka?

Szybkie testy wykrywające wirusa

Oprócz testów PCR (wykrywających cząsteczkę genetyczną wirusa) używanych obecnie w Polsce, na świecie są dostępne także tzw. "szybkie testy" - badania metodą ELISA - wykrywanie przeciwciał IgM wytworzonych przez organizm w reakcji na zakażenie. Niestety wiarygodne stają się dopiero gdy są wykonane raczej w 3. tygodniu od zakażenia (zwane testami późnymi). Wykonanie testu w 7. dniu daje wynik zbliżony do rzutu monetą. WHO traktuje je jedynie jako testy pomocnicze. Z pewnością dotrą do Polski, ich zaletą jest cena - ok. 60zł w porównaniu do kwoty 500zł za PCR, ale jakość dużo niższa. Bardziej przydatne mogą być do stwierdzenia czy osoba w przeszłości przebyła daną chorobę (czytaj następne pytanie).
Aktualizacja 29.03
W kilku krajach są tworzone szybkie testy w kierunku koronawirusa wykrywające antygen (komórkę patogenu lub białko z jego powierzchni). Wynik można uzyskać w 15 minut. Są mniej czułe niż PCR, wykrywają np. 7 na 10 pacjentów z potwierdzonym zakażeniem w teście PCR. Jeśli więc wynik jest ujemny to i tak trzeba robić bardziej czułe badanie, ale jeśli jest dodatni mamy potwierdzenie zakażenia. Będą też tańsze niż PCR.

Czy są testy pokazujące czy dana osoba już przechorowała COVID?

Wykonując badanie przeciwciał z surowicy krwi (obecnie nie jest dostępne w Polsce, ale na pewno wkrótce będzie) pobieramy klasę IgM - to nam określa czy jest obecna choroba. Oznaczając klasę IgG będziemy wiedzieć czy dana osoba przechorowała wcześniej zakażenie (też bezobjawowo) czy nie.

Należy jednak pamiętać kiedy mamy szansę te przeciwciała wykryć, by nie pobierać badań za wcześnie lub za późno.

Powyższy wykres pokazuje, że przeciwciała IgM będą wykrywalne dopiero po ok. 2 tygodniach od wystąpienia objawów (nie kontaktu z zakażonym). Przeciwciała IgG narastają później (ok. 4 tygodnia), ale utrzymują się długo. Nie wiemy jeszcze ile, zapewne miesiące/lata.

Choroby przewlekłe

Kto może najciężej chorować?

Pacjenci o ciężkim przebiegu oraz przypadki zakończone zgonem to najczęściej:

👉 osoby po 60rż, a zwłaszcza po 80. roku życia.
👉 częściej mężczyźni niż kobiety
👉 1 lub więcej spośród chorób przewlekłych:
- zaburzenia sercowo-naczyniowe,
- cukrzyca,
- nadciśnienie,
- nowotwory,
- przewlekłe choroby układu oddechowego, np. POChP,
- zaburzenia odporności.

Opisy przypadków ze świata często relacjonują, że pacjenci na OIOM-ie to głównie osoby otyłe - zwykle mają większość z powyższych schorzeń. Palenie papierosów to kolejny ważny czynnik ryzyka ze względu na obciążenie płuc.

Wiemy również o ciężkich przebiegach osób młodszych, ok. 40-letnich bez obciążeń. Nie jest ich dużo, ale nie jest to zupełnie bezpieczna grupa.

Czy osoba z chorobami tarczycy ma większe ryzyko ciężkiego przebiegu?

Nie ma dowodów na to, by prawidłowo leczone choroby tarczycy zwiększały ryzyko zachorowania lub ciężkiego przebiegu infekcji.

Nieleczona nadczynności tarczycy może przebiegać z leukopenią lub granulocytopenią co oznacza znaczne pogorszenie odporności.

Przy zaawansowanej, nieleczone niedoczynności tarczycy terapia w przypadku infekcji może być trudniejsza niż w prawidłowo kontrolowanej chorobie.

Czy osoba z chorobami autoimmunologicznymi ma większe ryzyko ciężkiego przebiegu?

Tak, ze względu na zaburzoną odpowiedź z układu immunologicznego takie osoby mogą (ale nie muszą) ciężej przechodzić infekcję. Pamiętajcie, by regularnie przyjmować swoje stałe leki i #zostańwdomu.

Czy dziecko z alergią / astmą ma większe ryzyko ciężkiego przebiegu?

Jeśli astma jest prawidłowo kontrolowana, infekcja może przebiegać podobnie jak u osoby nie chorującej przewlekle. Chory w zaostrzeniu astmy będzie narażony na cięższy przebieg.
Rodzice dzieci z astmą natomiast wiedzą, że każda infekcja wirusowa może dać jej zaostrzenie, dlatego warto mieć zapas niezbędnych leków i być w kontakcie z pulmonologiem/alergologiem. Na pewno chory nie powinien odstawiać leków sterydowych, którymi jest leczony na stałe.

Alergia skórna / pokarmowa nie powinna mieć dużego wpływu na przebieg zakażenia, ale wszystko zależy od nasilenia objawów.

Ciąża i noworodki

Czy kobiety w ciąży są bardziej narażone na zachorowanie?

Mimo wielu zmian w organiźmie kobiet ciężarnych, nie ma dowodów, by ta grupa miała być bardziej podatna na zachorowanie lub cięższy przebieg. Kobiety w ciąży decydowanie powinny jednak unikać zakażenia, każda infekcja wirusowa może mieć wpływ na dziecko, zwłaszcza choroba w 1. trymestrze. Więcej na ten temat znajdziecie tutaj.

Czy zakażona kobieta może przenieść wirusa na dziecko jeszcze w czasie ciąży?

Dotychczas taka transmisja nie była potwierdzona.

W renomowanym czasopiśmie medycznym opublikowano opis 9 przypadków dzieci urodzonych od mam zakażonych koronawirusem. Kobiety nie przechodziły zakażenia ciężej niż przeciętnie, a badania noworodków nie wykazały przeniesienia zakażenia przez łożysko. Artykuł tutaj.

14.03 lekarze poinformowali, że w Anglii urodziło się dziecko matki zarażonej koronawirusem. Tuż po porodzie pobrano badania u noworodka, które dało pozytywny wynik. Wymaga to jeszcze analizy, ale wydaje się, że kobieta mogła przekazać wirusa dziecku wewnątrzmacicznie.

W innym przypadku w Chinach noworodek zakażonej mamy, urodzony w 40. tygodniu ciąży, miał dodatni wynik badania w kierunku koronawirusa, jednak próbka została pobrana dopiero po ponad 30h od porodu, więc nie ma pewności co do drogi przenoszenia (czy wewnątrzmacicznie czy już po porodzie).

Aktualizacja 27.03.
2 nowe badania ( tutaj i tutaj) sugerują, że jednak zakażenie dziecka może przebiegać przez łożysko. Pierwsze z nich podaje, że u niespełna 10% zakażonych mam wystąpiło przeniesienie wirusa na dziecko jeszcze w ciąży. Wymaga to jednak potwierdzenia kolejnymi badaniami.

Wg obecnych zaleceń ciąża mamy zakażonej koronawirusem powinna zostać zakończona cesarskim cięciem, żeby zminimalizować ryzyko zakażenia dziecka.

Czy można karmić piersią?

Według dotychczasowych (choć nielicznych) danych wirus nie przenika do mleka kobiecego. Nadal jednak mama może zarazić dziecko drogą kropelkową.

WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) mówi, że kobieta zarażona koronawirusem może karmić piersią przestrzegając poniższych zasad, by nie zarazić malucha innymi drogami:
👉 założyć maseczkę podczas KP,
👉 umyć ręce przed przystawieniem dziecka,
👉umyć ręce przed użyciem laktatora, prawidłowo go odkażać wg zaleceń producenta.
Więcej na ten temat przeczytacie tutaj.

Pamiętajmy, że w razie zachorowania niemowlęcia, mleko mamy dostarczy mu przeciwciał i innych komórek odpornościowych, które pomogą zwalczyć chorobę (nie wspominając już o wielu innych prozdrowotnych skutkach, jak zapobieganie alergii, astmie, zapaleniom ucha, płuc, nowotworom). Więcej o karmieniu piersią przeczytacie tutaj.
.
Inną opinię wydał polski Konsultant Krajowy ds Neonatologii, prof. Helwich:

". Wyniki badań dotyczące braku przedostania się koronawirusa do pokarmu matek są oparte na niewielu przypadkach, dlatego powinny być traktowane z dużą ostrożnością.
W przypadku kobiet zakażonych koronawirusem lub w okresie diagnozowania w kierunku COVID zalecana jest izolacja dziecka od matki. Należy umożliwić matce odciąganie mleka, by utrzymać laktację.
Po potwierdzeniu ustania ryzyka transmisja zakażenia z matki na dziecko (dwukrotny ujemny test u matki zakażonej i pojedynczy test ujemny u podejrzanej) możliwe jest karmienie naturalne. "

Jeśli zapytacie: to w końcu karmić czy nie karmić? Mówimy tutaj o noworodkach, więc w momencie decyzji będziecie na Oddziale Noworodkowym, tam lekarze powiedzą Wam co macie robić.

Podkreślę, że mówimy tu o karmieniu piersią w przypadku gdy mama jest chora na COVID-19 lub gdy oczekuje na wyniki testu. Wszystkie inne mamy mogą swobodnie karmić piersią.

Ciąża - co z badaniami i porodem?

19 marca 2020 roku zostały zmienione zalecenia Konsultanta Krajowego ds. Perinatologii i Konsultanta Krajowego ds. Położnictwa i Ginekologii odnośnie do organizacji pracy oddziałów położniczo-ginekologicznych w sytuacji epidemiologicznej związanej z zakażeniem wirusem SARS-CoV-2:

👉 Zawieszeniu podlegają odwiedziny w oddziałach położniczo-ginekologicznych, w tym obecność osób towarzyszących przy porodach. Należy umożliwić pacjentkom kontakt z najbliższymi przy pomocy ich własnych urządzeń elektronicznych.
👉 Należy odwołać wszystkie planowe zabiegi ginekologiczne z wyjątkiem stanów nagłych. W sytuacji wątpliwej przed zabiegiem należy skonsultować się telefonicznie lub bezpośrednio z lekarzem specjalistą położnictwa i ginekologii.
👉 Wizyty ambulatoryjne - poza przypadkami nagłymi i sytuacjami wymagającymi bezpośredniego kontaktu z lekarzem - powinny być odwołane. W pozostałych przypadkach należy umożliwić przeprowadzenie porady zdalnej ( teleporady, telekonsultacje) mającej na celu ustalenie dalszego postępowania (e-recepty, e-zlecenia badań, zwolnienia lekarskie, termin kolejnej wizyty).
👉 Procedury z zakresu diagnostyki prenatalnej powinny być prowadzone z zachowaniem wszelkich środków ostrożności oraz użyciem środków ochrony indywidualnej.
👉 Wszystkie pacjentki zgłaszające się do poradni/ambulatorium powinny wcześniej umówić godzinę wizyty telefonicznie lub mailowo, a następnie zgłosić się na nią nie wcześniej niż na 15 minut przed planowanym jej rozpoczęciem. Na wizytę należy zgłaszać się pojedynczo, bez osób towarzyszących.
👉 Wszystkie kobiety ciężarne, niezależnie od ich aktualnego statusu epidemiologicznego, muszą bezwzględnie przestrzegać zasad higieny indywidualnej, dążyć do zaniechania bezpośrednich kontaktów towarzyskich oraz unikać przebywania w miejscach zbiorowisk ludzkich.

Zadbajcie więc o to, by utrzymać kontakt telefoniczny z lekarzem prowadzącym ciążę, a większość wizyt jest odwołana, by nie narażać Was na zachorowanie. Trzymam za Was kciuki podczas porodu i życzę Wam dobrych lekarzy i położnych, którzy będą Waszym wsparciem podczas porodów bez rodziny.

Czy można odwiedzać noworodki i wcześniaki w szpitalu?

Szczepionka i leki

Czy koronawirus jest podobny do grypy?

Na początku epidemii wydawało się, że obie choroby mogą przebiegać podobnie. Obecnie statystyki i dane naukowe pokazują, że SARS-CoV-2 (wyjaśnienie nazewnictwa tutaj) stanowi większe zagrożenie - jest bardziej zakaźny, częściej daje ciężkie powikłania, szybciej się rozprzestrzenia, nie mamy na niego leku (o leku na grypę przeczytacie tutaj) ani szczepionki.

Czy szczepienie przeciwko grypie chroni przed koronawirusem?

Co zrobić w przypadku podejrzenia zakażenia?

Jak leczyć zakażenie koronawirusem w domu?

Wkrótce coraz więcej z nas będzie miało potwierdzone zakażenie koronawirusem. Jednocześnie u wielu dzieci zaobserwujemy nieznaczne objawy infekcji dróg oddechowych (np. kaszel + stan podgorączkowy), rodzice nie zdecydują się jechać do Szpitala Zakaźnego tylko będą leczyć malucha w domu. Warto więc wiedzieć jak postępować.

Leczenie jest objawowe - nie ma konkretnego leku przeciwwirusowego (jak w przypadku grypy). Leczymy jak inne choroby przeziębieniowe - inhalacje z soli fizjologicznej, syropy na kaszel (wg zaleceń lekarskich - skorzystaj z teleporady), w razie gorączki paracetamol.

Ibuprofen może szkodzić?

W ostatnich dniach do Polski docierają doniesienia (głównie z Francji), że zakażeni koronawirusem leczeni ibuprofenem mieli cięższy przebieg choroby, dlatego w razie potrzeby bezpieczniej jest podawać paracetamol. WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) oraz EMA (Europejska Agencja Leków) wypowiedziały się w tej sprawie: nie ma badań naukowych potwierdzających te doniesienia, dopuszczalne jest jego stosowanie.

Oczywiście nadal będą prowadzone obserwacje i badania w tej sprawie. Pamiętajmy, że znowu mówimy o chorych z potwierdzonym zakażeniem SARS-CoV-2. Wszystkie inne osoby bez obaw mogą przyjmować swoje leki.

Czy odkryto już lek na koronawirusa?

Niestety nadal nie mamy specyficznego leku na tego wirusa. Lekarze na całym świecie stosują preparaty działające na inne wirusy, w tym HIV, WZW C, a także stosowane w chorobach autoimmunologicznych (np. RZS) - z różnym efektem.

Dosyć dobre wyniki na świecie daje substancja stosowana od kilkudziesięciu lat w leczeniu malarii - chlorochina. Dlatego też 13.03.2020r. preparat Arechin został zarejestrowany do leczenia wspomagającego zakażonych koronawirusem w Polsce. Ma hamować postęp choroby oraz skracać czas trwania infekcji. Warto wiedzieć, że nie jest lekiem przeciwwirusowym, mechanizm działania nie jest pewny, jego ewentualna skuteczność jest oparta bardziej na opisach przypadków niż wiarygodnym, dużym badaniu klinicznym. Może też mieć działania niepożądane.
Lek nie jest drogi, produkowany w Polsce, obecnie dostępny jedynie w szpitalach.

W terapii chorych z COVID-19, na świecie i w Polsce, próbuje się podawać różne leki stosowane w zakażeniach wirusem HIV, WZW, w chorobach reumatycznych. Niestety one również nie zabijają koronawirusa, nie mają solidnych wyników badań potwierdzających ich skuteczność i bezpieczeństwo w tej terapii, ale są opisywane liczne przypadki poprawy stanu zdrowia pacjentów, dlatego próbujemy je stosować. Dodatkowo badane są też inne leki przeciwwirusowe, stosowane m.in. przy epidemii SARS i MERS.

Oseltamivir - lek na grypę jest nieskuteczny w leczeniu COVID-19.

Wpływ leków na nadciśnienie na przebieg choroby

Zapewne dotarły już do Was informacje, że leki z grupy tzw. ACE-I oraz ARB (sartany) mogą pogarszać przebieg zachorowania na COVID-19. Niemal codziennie ukazują się nowe doniesienia potwierdzające lub przeczące tej hipotezie.

Rada ds. Nadciśnienia Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego wypowiedziała się jasno na ten temat: zdecydowanie zaleca się, aby lekarze i pacjenci kontynuowali dotychczasowe leczenie, ponieważ nie ma dowodów klinicznych ani naukowych sugerujących, że należy przerwać terapię ACE-I lub ARB z powodu zakażenia COVID-19.

Mało tego, istnieją badania na zwierzętach sugerujące, że leki te mogą nawet chronić przed poważnymi powikłaniami płucnymi u pacjentów z zakażeniem COVID-19, ale jak dotąd nie ma danych dotyczących ludzi.

Jeżeli byliście dotychczas leczeni tymi lekami - nie ma wskazań do ich odstawienia lub zamiany na inną grupę.
Wkrótce pojawią się następne badania, zalecenia mogą się zmienić.

Wpływ sterydów na zakażenie koronawirusem

W środowisku medycznym podniesiona jest również kwestia glikokortykosteroidów systemowych (doustne/dożylne/domięśniowe), które mogłyby pogarszać lub poprawiać przebieg zakażenia (więcej tutaj). Na razie wyniki nie są jednoznaczne, ale ważne jest, by samodzielnie nie odstawiać w domu tych leków, gdyż prawidłowa kontrola chorób przewlekłych jest bardzo ważna w przypadku zachorowania. W razie wątpliwości skontaktuj się ze swoim lekarzem.

Sterydy wziewne, stosowane np. w astmie, powinny być normalnie przyjmowane.

Kiedy będzie dostępna szczepionka na koronawirusa SARS-CoV-2?

Dodatkowe informacje

Dziecko z jakąś infekcją dróg oddechowych. Bać się czy nie?

Wiecie już, że dzieci najczęściej przechodzą COVID-19 łagodnie. Leczenie w takim przypadku jest objawowe, robimy to, co przy innych "wirusówkach". Często pytacie: "moje dziecko ma sam kaszel/tylko gorączkował 2 dni/ ma trochę kaszlu i stan podgorączkowy, czy to może być koronawirus?". Wydaje się, że może, objawy przecież mogą być różnorodne u dzieci. Co jeśli to faktycznie SARS-CoV-2, a co jeśli nie? To samo - zostaje w domu, z nikim się nie spotyka, leczymy objawowo, jeśli ma jakiekolwiek objawy z dróg oddechowych traktujemy tak, jakby mógł zarażać innych. Możemy skorzystać z teleporady, w razie pogorszenia stanu zawsze możemy zadzwonić na Pogotowie Ratunkowe. Duszność u dziecka jest wskazaniem do hospitalizacji.

Będzie dylemat czy jechać do Szpitala Zakaźnego, by pobrać badanie w kierunku koronawirusa. Tu trzeba uważać, by czekając na test w kolejce dopiero go nie "złapać", a leczenie i tak będzie podobne. Czasami znaczenie mają względy epidemiologiczne, np. by wiedzieć kogo izolować z otoczenia. Najlepiej doradzi lekarz w czasie teleporady, można zadzwonić na specjalną infolinię (800 190 590) lub do lokalnego SANEPID-u (numery telefonów tutaj). Są w Polsce miejsca, w których karetka z medykiem przyjeżdża do domu pacjenta by pobrać badanie.

Czy można zachorować kilka razy na koronawirusa?

Co można przyjmować ''na odporność''?

Mąż przyjeżdża z zagranicy. Stanowi zagrożenie?

Tak, taka osoba powinna odbyć 14-dniową kwarantannę. Zasady odbywania kwarantanny znajdziecie tutaj.

Warto wiedzieć, że jeśli nie ma możliwości odbywania kwarantanny w domu (np. obawiacie się o żonę w ciąży lub noworodka), można ją odbywać we wskazanym przez służby ośrodku. Za ustanowienie miejsca izolacji pozadomowej odpowiada Sanepid lub Wojewódzkie Centrum Zarządzania Kryzysowego.

Kto wystawia zwolnienie na czas kwarantanny?

Zwolnienie do pracy wystawia Sanepid. Jak czytamy na stronie ZUS:

Decyzja inspektora sanitarnego stanowi podstawę do wypłaty świadczeń z tytułu choroby na ogólnych zasadach. Zatem za czas nieobecności w pracy z powodu kwarantanny lub izolacji przysługuje wynagrodzenie za czas choroby lub zasiłek chorobowy, wypłacane przez płatnika składek lub ZUS. Decyzja może być dostarczona do pracodawcy bądź do placówki ZUS po okresie kwarantanny lub izolacji.

Zasiłek opiekuńczy, prawne regulacje

Wszystkie najważniejsze prawne szczegóły związane z koronawirusem, w tym o pracy w czasie kwarantanny, stanie epidemii, zasiłku opiekuńczym, zwolnieniach lekarski, itp. znajdziecie na mamaprawniczka.pl.

Czy to prawda, że picie ciepłej wody lub alkoholu zapobiega zachorowaniu i leczy?

W internecie pojawiła się informacja (rzekomo zalecenia lekarza z zagranicy), który podaje, że częste picie ciepłej wody wypłukuje wirusa z gardła zapobiegając zakażeniu. Niestety prawda jest taka, że wirus namnaża się i oddziałuje w nosogardle i płucach. Tam ciepłą wodą nie zadziałamy.

Alkohol NIE jest metodą leczenia choroby wywołanej koronawirusem. Może być wykorzystywany (w postaci specjalnych płynów czy żeli) do dezynfekcji, czyli zabijania wirusa na powierzchniach czy na dłoniach, ale picie alkoholu nie zapobiegnie zakażeniu, ani go nie wyleczy.

Poza tym koronawirus jest zabijany przez płyny ze stężeniem alkoholu 60-85%, a dla przeżycia lepiej takiego nie pić 😉

Metody celebrytów na koronawirusa

Żona polskiego detektywa reklamuje pewien preparat w celu dezynfekcji skóry. Składniki: Oczar wirginijski 86%, ethanol. Zawiera zdecydowanie za niskie stężenie alkoholu (14%), a powinno być 60-85%.

Pewna prezenterka poleca skorzystanie z "przekazu energetycznego" u bioenergoterapeuty. Myślicie, że czary mary uchroni przed koronawirusem? 😉

Wszyscy są ciekawi, a nikt nie zna odpowiedzi. W jakimś stopniu liczymy na wiosnę i lato, mamy nadzieję, że wyższe temperatury zmniejszą żywotność wirusa. Niestety w człowieku będzie się on rozwijał podobnie niezależnie od zewnętrznych temperatur, jednak na świeżym powietrzu będzie żył krócej, więc zakaźność będzie mniejsza. Jednakże wg badań w 80 procentach zarażamy się drogą kropelkową, więc zakaźność powierzchni nie będzie miała aż takiego znaczenia.

Historie epidemii pokazały, że zaczynały się one wygaszać, gdy w populacji coraz więcej osób nabierało odporności po przechorowaniu (przy tym procesie niestety słabsze jednostki umarły jeśli nie były izolowane). Wówczas osoby z odpornością stanowiły barierę dla rozprzestrzeniania się infekcji. Prawdopodobnie może to potrwać nawet kilka miesięcy. Jeśli udałoby się zastosować kategoryczną izolację (jak w Chinach) lub znaleźć celowany lek, choroba mogłaby się tak szeroko nie rozpowszechnić. Szczepionka oczywiście będzie miała na to znaczący wpływ, ale jej spodziewamy się dopiero za ok. rok.

W artykule w „The New England Journal of Medicine", gdzie autorzy snują różne scenariusze i różne prognozy. Większość tych prognoz - na podstawie statystyk włoskich - mówi o tym, że w połowie czerwca epidemia się zmniejszy, ale nie wygasi się całkowicie. Będzie się tlić przez wakacje i niewykluczone, że jesienią będzie nowa fala infekcji koronawirusem. Tak wcale nie musi być, wiele zależy od naszych poczynań i od tego, jak skrupulatnie będziemy przestrzegać #zostańwdomu.

>>>>> Artykuł aktualny na dzień 23.03.2020r.<<<<<

Mam nadzieję, że odpowiedziałam na wiele Waszych wątpliwości, jeśli macie inne pytania śmiało piszcie tutaj lub na Instagramie i Facebook'u, gdzie na bieżąco rozwiewam wątpliwości dotyczące koronawirusa.

# data[].attributes.attachment_link.title
Koronawirus - medyczne odpowiedzi na wszystkie pytania - PEDIATRA NA ZDROWIE

# data[].attributes.attachment_link.description
Od kilkunastu dni odpowiadam na bardzo wiele Waszych pytań o koronawirusa. Wiele z nich się powtarza, więc postanowiłam zebrać odpowiedzi w jednym miejscu, aby stworzyć dla Was małe kompendium wiedzy na ten temat. Artykuł z podstawowymi informacjami znajdziecie tutaj: Koronawirus z Chin - najważniejsze informacje.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Posiedź w domu, przegoń smutki i rozwiązuj łamigłówki!
Z racji, że sami doświadczamy pracy zdalnej z dziećmi "na pokładzie", wiemy jak ciężko zorganizować czas spędzony w domu. Dlatego postanowiliśmy udostępnić Wam trochę materiałów, które możecie wydrukować na domowej drukarce.
Poniżej znajdziecie zarówno łamigłówki, jak i kolorowanki, eksperymenty do wykonaniu w domu (koniecznie pod okpieką osoby dorosłej) oraz wersję demo gry Odkrywcy Amazonia. Wystarczy kliknąć w obrazek, pobrać plik PDF i wydrukować :)

Mamy też coś SPECJALNEGO! Z pomocą, jak wypełnić te długie i nudne dni, przyszły Basia Supeł i Agata Łuksza, które przygotowały książkę "Staś i Jadzia Pętelka zostają w domu". W książce oprócz opowiadania i informacji jak dokładnie myć ręce, znajduje się też mnóstwo zabaw i... GRA PLANSZOWA!
Książkę w imieniu autorki i ilustratorki oddajemy na Wasze ręce całkowicie za darmo. Aby ją pobrać wystarczy kliknąć w baner poniżej. :)

ŻYCZYMY MIŁEJ WSPÓLNEJ ZABAWY!
Wydawnictwo Zielona Sowa
KOLOROWANKI:

ŁAMIGŁÓWKI I ZABAWY

MEGAEKSPERYMENTY

GRA KAFELKOWA
ODKRYWCY AMAZONIA

# data[].attributes.attachment_link.description
Posiedź w domu, przegoń smutki i rozwiązuj łamigłówki! Z racji, że sami doświadczamy pracy zdalnej z dziećmi "na pokładzie", wiemy jak ciężko zorganizować czas spędzony w domu. Dlatego postanowiliśmy udostępnić Wam trochę materiałów, które możecie wydrukować na domowej drukarce.Poniżej znajdziecie zarówno łamigłówki, jak i kolorowanki, eksperymenty do wykonaniu w domu (koniecznie pod okpieką osoby dorosłej) oraz wersję demo gry Odkrywcy Amazonia.

# data[].attributes.headline
Wydawnictwo Nowa Era - Jak wspierać nastolatków w sytuacji edukacyjnej niepewności?

# data[].attributes.subject
Wydawnictwo Nowa Era - Jak wspierać nastolatków w sytuacji edukacyjnej niepewności?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jak wspierać nastolatków w sytuacji edukacyjnej niepewności?

Nasze nastoletnie dzieci miały swoją własną, przewidywalną i rządzącą się określonymi regułami codzienność - naukę w szkole, zajęcia dodatkowe, spotkania z rówieśnikami, wyjścia do kina, pierwsze randki... Z powodu epidemii zamknięci w domach nastolatkowie mają wrażenie, że cały ich dotychczasowy świat runął.
Kryzys epidemiologiczny jako sytuacja stresowa dla młodzieży
Ze względu na epidemię wirusa SARS-CoV-2 życie codzienne młodzieży szkolnej bardzo się zmieniło. W sferze edukacji najbardziej odczuwane przez uczniów zmiany dotyczą przede wszystkim kształcenia na odległość, a także niepewności związanej z tym, kiedy i w jaki sposób odbędą się egzamin ósmoklasisty i egzaminy maturalne. Brak jednoznacznych informacji na ten temat może znacząco zwiększyć poczucie zagrożenia wśród uczniów, ponieważ jest to dodatkowe ryzyko dla ich dalszych planów edukacyjnych.

Kolejnym trudnym obszarem jest sfera wolności osobistej i konieczność dostosowania się do wprowadzonych ograniczeń w poruszaniu się. Młodzi ludzie, którzy nie ukończyli 18. roku życia, nie mogą wyjść z domu bez opieki. Dodatkowo w mocy nadal pozostają ograniczenia w przemieszczaniu się wszystkich osób. W dalszym ciągu nie można wychodzić z domu, a wyjątek stanowi konieczność załatwiania niezbędnych spraw życia codziennego. Miejscami, w których mimo ograniczeń chętnie spotykała się młodzież, były parki, plaże czy bulwary - obecnie także objęte zakazem wstępu.

Choć wszyscy mamy świadomość konieczności przeciwdziałania i zwalczania COVID-19, wiedza z zakresu psychologii zdrowia nie pozostawia jednak wątpliwości: w sytuacji zagrożenia ważnych dla nas zasobów może pojawiać się silny stres. Dla młodzieży takimi zagrożonymi zasobami są na przykład realizacja planów edukacyjnych, które dadzą w przyszłości możliwość uzyskania wymarzonego zawodu czy wyjazdu edukacyjnego za granicę, a także możliwość bezpośredniego kontaktowania się ze znajomymi.

We współczesnych psychologicznych koncepcjach stresu podkreśla się znaczenie indywidualnej oceny sytuacji, w której się człowiek znalazł. Każdy może postrzegać i odczuwać stres inaczej. Jednostkowo podejmujemy decyzję, czy dana sytuacja jest stresująca i czy nam zagraża. Jeśli jesteśmy w stanie sprostać wymaganiom, to podnosi się poziom odporności na kolejne tego typu sytuacje. Oczywiście stres może działać nie tylko destrukcyjnie. Do pewnego momentu towarzyszące mu pobudzenie jest pozytywną siłą, która motywuje człowieka i zwiększa możliwości radzenia sobie z zadaniami i problemami.

Wynika z tego, że niezwykle ważne jest, jak młodzi ludzie ocenią sytuację, w której się znaleźli. Jeśli uznają, że mimo trudności są w stanie poradzić sobie z wyzwaniem, to negatywne konsekwencje stresu mogą się nie pojawiać. Jeśli jednak poczucie bezsilności, niepewności i chaosu informacyjnego będzie się pogłębiać, to uczniowie mogą uznać, że przestają sobie radzić z rzeczywistością. Zamiast skupiać się na realizacji planów, zaczną doświadczać wzmożonego napięcia psychicznego i skupiać się głównie na reakcjach swojego organizmu, nad którymi zaczynają tracić kontrolę. A jeśli dodatkowo są przed nimi ważne egzaminy, to sytuacja jest szczególnie trudna. Warto podkreślić, jak stres wpływa na organizm człowieka - zaburza jego funkcjonowanie emocjonalne, poznawcze (a więc także zdolność myślenia i rozwiązywania problemów) i społeczne, a przy długotrwałym działaniu może prowadzić do poważnych chorób somatycznych. W związku z tym bardzo ważne jest skuteczne radzenie sobie ze stresem.
Potrzeba wsparcia
Badania pokazują, że wsparcie społeczne może znacznie zmniejszać odczuwany stres. Dzięki wsparciu możemy ukoić emocje, pozyskać ważne informacje, potrzebne rzeczy lub sposoby działania. Celem wsparcia jest ogólne podtrzymanie na duchu, zmniejszanie stresu, opanowanie kryzysu poprzez tworzenie poczucia przynależności, bezpieczeństwa i nadziei, a także pomoc w rozwiązywaniu problemów i przezwyciężaniu trudności. Przy jego ocenie ważnym aspektem jest stopień trafności podejmowanych działań. Dlatego w zaistniałej sytuacji wspieranie nastolatków musi uwzględniać nie tylko okoliczności, w jakich młodzi ludzie się znaleźli, lecz także ich potrzeby indywidualne i te, które są charakterystyczne dla okresu dorastania. Istotne jest bowiem, żeby młodzież sama uznała, że nasze działania są dla nich wsparciem, a nie na przykład narzucaniem pewnych rozwiązań wbrew ich woli.
Relacje z rodzicami
W dorastanie wpisany jest naturalny proces przebudowy relacji z rodzicami. Młodzież coraz więcej czasu spędza z kolegami i koleżankami, a coraz mniej z najbliższą rodziną. Celem rozwoju jest bowiem ukształtowanie niezależności od rodziców. Warto jednak podkreślić, że chociaż następuje istotny wzrost znaczenia relacji z rówieśnikami, to rodzina nadal ma silny wpływ na dorastającego człowieka. Wbrew powszechnej opinii młodzi ludzie - choć czasem temu zaprzeczają - niezwykle cenią relacje rodzinne.
W obecnej sytuacji ograniczeń w bezpośrednich kontaktach z rówieśnikami oraz edukacji domowej relacje z rodzicami stają się kluczowym źródłem wsparcia dla młodych ludzi doświadczających nowych wyzwań oraz codziennych trudności.

Rodzice wspierający swoje dzieci powinni pamiętać o kilku podstawowych kwestiach - po pierwsze o tym, że zarówno oni, jak i ich dzieci znaleźli się w sytuacji nieprzewidywalnej, w której nie ma gotowych sposobów działania. Jak wynika z badań psychologów społecznych, takie sytuacje powodują, że poszukujemy informacji u innych, a nasze zaufanie do uznanych autorytetów rośnie. Jesteśmy więc podatni na wpływ innych osób.

Kluczowe jest zatem, żeby pozyskiwać informacje ze sprawdzonych źródeł. Publikowane w mediach fake newsy - fałszywe wiadomości o charakterze sensacyjnym - mogą nie tylko wprowadzać nas w błąd, lecz także pogłębiać w nas poczucie chaosu, bezradności i lęku. Lepiej ograniczyć się do pozyskiwania tylko kluczowych informacji, nie poszukiwać w mediach sensacyjnych teorii i co najważniejsze - nie zalewać nimi swoich dzieci. Każdego dnia słyszymy dane liczbowe o rosnącej liczbie chorych i kolejnych ograniczeniach, które wynikają z rosnącego zagrożenia. Jednocześnie brak jest informacji o konkretnych terminach egzaminach egzaminu ósmoklasisty i matur. Te informacje mogą wzbudzać poczucie niespójności i wzmagają napięcie. Lepiej jednak czekać na rozwój sytuacji niż poszukiwać sensacyjnych wyjaśnień i tym obniżać napięcie.

Po drugie, nieustanne przebywanie w gronie rodzinnym może być źródłem wielu napięć. W okresie dorastania często występuje przejściowy wzrost konfliktów z rodzicami, który wynika ze zmieniającej się pozycji młodego człowieka w społeczeństwie. Czasem nie są na to gotowi ani nastolatkowie, ani ich rodzice. Te zmiany mogą prowadzić do zachwiania relacji młodzież - rodzice, wywoływać dyskusje i zmianę wzajemnych oczekiwań. W ten sposób zachodzi naturalna zmiana stosunków rodzinnych.

W sytuacji izolacji domowej nieuniknione w tym procesie napięcia i konflikty mogą być szczególnie dotkliwe. Jednak warto pamiętać, że umiarkowany konflikt jest postrzegany jako taki, który tworzy procesy społeczne sprzyjające adaptacyjnym zmianom w relacjach rodzic - nastolatek. Konflikt istnieje bowiem we wszystkich relacjach interpersonalnych i może mieć wiele różnych konsekwencji negatywnych, neutralnych i pozytywnych, w zależności od tego, jak jest zarządzany. Zgodnie z tym poglądem konflikt zachęca rodziców i nastolatków do rewidowania swoich oczekiwań, renegocjowania niezależności i elastyczności relacji bez fundamentalnej zmiany wzajemnych uczuć między rodzicami i dziećmi. Ta elastyczność pozwala nastolatkom, aby stali się bardziej autonomiczni i kompetentni w relacjach poza rodziną. Istotnym wsparciem dla młodzieży będzie więc prowadzenie dyskusji poprzez wzajemne argumentowanie swoich stanowisk zamiast narzucania rozwiązań, stosowania gróźb czy lekceważenia problemów. Dyskusja i negocjacje w relacji rodzic - nastolatek uczą młodych ludzi ważnych kompetencji społecznych, z których mogą później czerpać przez całe życie.
Relacje z rówieśnikami i relacje uczuciowe
Okres dojrzewania jest czasem, w którym intensywnie rozwijają się relacje rówieśnicze - od grup koleżeńskich aż do związków intymnych. Relacje z koleżankami i kolegami są niezwykle ważne dla rozwoju oraz dla poczucia dobrostanu psychicznego młodzieży. Ze względu na to, że jednym z kluczowych zadań okresu dojrzewania jest uzyskanie niezależności i budowanie własnej autonomii, nastolatkowie wiele czasu poświęcają na kontakty z innymi młodymi ludźmi, poszukują akceptacji oraz budują własną pozycję w grupie. Uczestnictwo w grupie rówieśniczej zaspokaja liczne potrzeby psychiczne i społeczne, na przykład przynależności i akceptacji, a także realizacji statusu osoby niezależnej. Wielu z tych potrzeb nie można osiągnąć ani w ramach swojej rodziny, ani w ramach społeczeństwa, które nie oferuje jeszcze młodzieży pełnego w nim uczestnictwa. Jak wskazują badania, codzienne pozytywne doświadczenia z rówieśnikami przyczyniają się do wzrostu optymizmu wśród nastolatków, a także mają pozytywny wpływ na ich wyniki w nauce i ogólną samoocenę. Przywiązanie do rówieśników pozwala budować poczucie własnej wartości, z kolei poczucie odrzucenia stanowi obciążenie dla zdrowia psychicznego i powoduje nasilanie zachowań ryzykownych.

W związku z ograniczeniami w bezpośrednich kontaktach powinniśmy uznać wagę potrzeb młodzieży w zakresie relacji rówieśniczych i zadbać o to, żeby nasi nastolatkowie mieli czas na rozmowy telefoniczne i spotkania online. Ważne są także regularne kontakty z partnerką lub partnerem romantycznym. Nie należy bagatelizować tych potrzeb, wręcz przeciwnie - warto ustalić ze swymi dziećmi, w jaki sposób mogą zadbać o te ważne dla nich relacje. Szczególnie rodzice tych uczniów, przed którymi stoją wyzwania związane z egzaminami, mogą mieć poczucie, że kontakty z rówieśnikami to tylko „strata czasu", a ich dzieci powinny poświęcić się nauce. Nadmierna presja na młodzież może jednak wywoływać opór i bunt. Z tego powodu najlepszą strategią będzie ustalenie ram czasowych zarówno na kontakty rówieśnicze, jak i na realizację celów edukacyjnych.
Sposób myślenia nastolatków i realizacja planów edukacyjnych
W okresie dorastania intensywnie zmieniają się możliwości myślenia i rozwiązywania problemów - rozwija się myślenie logiczne, zdolność do refleksji i autorefleksji, a także perspektywicznego ujmowania zdarzeń. Dorastający głębiej wnikają w problemy, dostrzegają różne możliwości ich rozwiązania, stawiają dociekliwe pytania, mogą myśleć o przyszłości poprzez planowanie i badanie przyczyn. Zmiany w sferze myślenia stają się więc podstawą do projektowania własnych działań, w tym własnej ścieżki edukacyjnej. Ciekawość i samodzielnie wyznaczone cele są niezwykle ważne dla budowania motywacji w nauce.

Istotne jest, by wspierać młodzież w uświadamianiu sobie własnych celów i stworzeniu planu działania. Należy też precyzyjnie określić, jakie kroki są niezbędne do osiągnięcia ustalonych celów. Narzucanie rozwiązań i wywieranie presji będzie powodowało niechęć i opór, i obniży motywację wewnętrzną nastolatka.

Nie oznacza to, że rodzice powinni pozostawić młodzież bez wsparcia, wręcz przeciwnie. Przekazywanie dzieciom własnego punktu widzenia, wykazywanie zainteresowania i pomoc w podejmowaniu decyzji mogą stanowić istotne wsparcie w sytuacji zwiększonych wymagań emocjonalnych i zbliżających się egzaminów. Rodzice powinni jednak używać argumentacji i odwoływać się do dojrzałości swoich dzieci. Wyjaśnianie własnego punktu widzenia stanowi zachętę do dialogu. Argumentując własne stanowisko, rodzic odwołuje się do zdolności dziecka do abstrakcyjnego i logicznego myślenia, i tym samym wspiera jego rozwój w tym obszarze oraz motywację.

Strategia oparta na używaniu argumentów i prowadzeniu dyskusji może być także przydatna w rozmowach dotyczących aktualnych restrykcji społecznych. Młodzież może traktować te zasady jako narzucone przez świat dorosłych, co będzie wywoływało opór i chęć ich łamania. Należy pamiętać, że odrzucanie świata dorosłych jest częścią prawidłowego rozwoju, jednak w zaistniałych okolicznościach warto odwołać się do racjonalnych argumentów i pomóc młodzieży zrozumieć, dlaczego te zasady są niezbędne oraz jak ich lekceważenie może wpłynąć na zdrowie innych. Taki sposób prowadzenia rozmowy, w którym rodzice starają się przekazać i uzasadnić swój punkt widzenia, dowodzi, że szanują młodzież, mają zaufanie do zdolności podejmowania przez ich dzieci samodzielnych decyzji, a jednocześnie wspierają rosnącą autonomię nastolatków.

Bardzo często się zdarza, że rodzice dużo bardziej stresują się nadchodzącymi egzaminami niż ich własne dzieci. Dzieje się tak między innymi dlatego, że rodzice postrzegają życie swoich dzieci z perspektywy przyszłościowej (co dla niektórych młodych ludzi może być trudne, gdy nadal dominuje u nich myślenie „tu i teraz"), a także dlatego, że sama młodzież radzi sobie z napięciem poprzez zaprzeczanie emocjom. Jeśli młody człowiek zaprzecza swoim uczuciom, może to powodować obniżenie motywacji do podejmowania wysiłku edukacyjnego. Ważne, żeby rodzice zdawali sobie sprawę, że skutecznym rozwiązaniem nie jest podnoszenie poziomu lęku u dzieci, lecz wypracowanie wspólnych rozwiązań i ustalenie kolejnych kroków działania. Warto pamiętać, że podnoszenie napięcia emocjonalnego u młodzieży - szczególnie w sytuacji zagrożenia epidemiologicznego - może powodować znaczny wzrost lęku, co ogranicza możliwości abstrakcyjnego myślenia i twórczego rozwiązywania problemów.
A co jeśli stres przerodzi się w kryzys emocjonalny?
Czasami uporczywy stres staje się tak wyczerpujący, że nie tylko przewyższa możliwości samodzielnego poradzenia sobie z nim, lecz także nie obniża się pod wpływem wsparcia ze strony najbliższych. Może się przerodzić w kryzys emocjonalny związany z dużym napięciem, uczuciem przerażenia i bezradności, poczuciem wyczerpania własnych zasobów umożliwiających rozwiązanie doświadczanych problemów. W takiej sytuacji człowiek wymaga pomocy z zewnątrz. Konieczna jest pomoc specjalistów - psychoterapeutów i psychiatrów. Obecnie większość poradni oferuje pomoc psychiatryczną i psychoterapeutyczną online. W wielu miastach pojawiły się także zdalne, bezpłatne konsultacje psychologiczne w sytuacji kryzysu. Jeśli mamy wątpliwości, czy nasze dziecko jest w stanie poradzić sobie ze stresem, warto z takiej pomocy skorzystać.

Dr hab. Barbara Jankowiak, prof. UAM
Psycholożka, pedagożka, psychoterapeutka. Kieruje Pracownią Psychopedagogicznych Badań nad Rozwojem Człowieka na Wydziale Studiów Edukacyjnych UAM w Poznaniu. Jej główne zainteresowania naukowe koncentrują się na psychospołecznym funkcjonowaniu młodzieży. Mama Wojciecha i Jędrzeja.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak wspierać nastolatków w sytuacji edukacyjnej niepewności? | NOWA ERA

# data[].attributes.attachment_link.description
Nasze nastoletnie dzieci miały swoją własną, przewidywalną i rządzącą się określonymi regułami codzienność - naukę w szkole, zajęcia dodatkowe, spotkania z rówieśnikami, wyjścia do kina, pierwsze randki... Z powodu epidemii zamknięci w domach nastolatkowie mają wrażenie, że cały ich dotychczasowy świat runął.

# data[].attributes.body
Specjalna strona dla dzieci przygotowana przez UNICEF Polska

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Należy pamiętać, aby czerpać wiedzę z wiarygodnych źródeł, takich jak UNICEF i Światowa Organizacja Zdrowia. UNICEF nieustająco współpracuje z globalnymi ekspertami ds. Zdrowia, aby zapewnić Wam najdokładniejsze informacje. Są to informacje, którym można zaufać, opierające się na najnowszych dowodach naukowych.

Pomóż nam w walce z dezinformacją na temat COVID-19. Udostępnij tę stronę na facebooku, wyślij rodzinie, przyjaciołom i współpracownikom, aby mieć pewność, że ludzie znają fakty dotyczące COVID-19 i wiedzą jak chronić swoje zdrowie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Koronawirus (COVID-19) - Koronawirus (COVID-19)

# data[].attributes.attachment_link.description
Należy pamiętać, aby czerpać wiedzę z wiarygodnych źródeł, takich jak UNICEF i Światowa Organizacja Zdrowia. UNICEF nieustająco współpracuje z globalnymi ekspertami ds. Zdrowia, aby zapewnić Wam najdokładniejsze informacje. Są to informacje, którym można zaufać, opierające się na najnowszych dowodach naukowych. Pomóż nam w walce z dezinformacją na temat COVID-19.

# data[].attributes.headline
W niestandardowy sposób, za pomocą klocków LEGO lekarz wyjaśnia jakie mamy zasoby do obrony przed koronawirusem

# data[].attributes.subject
W niestandardowy sposób, za pomocą klocków LEGO lekarz wyjaśnia jakie mamy zasoby do obrony przed koronawirusem

# data[].attributes.attachment_link.title
O co chodzi z tym koronawirusem - prof. dr hab. n. med. Tomasz Banasiewicz