# data[].attributes.headline
Aantrekkelijk leer- en trainingsmateriaal (Anne)

# data[].attributes.subject
Aantrekkelijk leer- en trainingsmateriaal (Anne)

# data[].attributes.body
Onze cursushandleidingen (zeer lijvig en veel tekst), Powerpoints en ondersteunende materialen vind ik qua opmaak echt niet meer van deze tijd.
Ik ben er echt van overtuigd dat als we onze materialen op een visueel aantrekkelijke manier presenteren, dit meer uitnodigt en enthousiasmeert voor onze cursussen.
Ik denk o.a. aan:

cursushandleiding in de vorm van een factsheet, met bijbehorende kennisclip van max. 2 minuten waarin de eindopdracht concreet wordt toegelicht.

PPT's / LessonUp of andere presentatievormen in 'Leren met lef'-stijl: werken met aantrekkelijke  en auteursrechtvrije afbeeldingen, weinig tekst, schema's en tabellen netjes opmaken (denk aan deelnemers met dyslexie!) etc.

werkbladen en achtergrondartikelen visueel aantrekkelijk opmaken (eventueel in Leren met Lef - format)

Kennisclips van max. 6 minuten (langer wordt niet bekeken).

# data[].attributes.body
Voor PABO, SPH, etc.
Mini-cgi als deelnemer geen aanspraak maakt op standaardvrijstelling.

Kleine kanttekening: ik zie nauwelijks verschil tussen 'standaardvrijstelling' of 'vrijstelling'. Als een deelnemer geen volwaardig diploma kan overleggen, is de volgende stap eigenlijk altijd direct een cgi.

# data[].attributes.body
Deelnemers baseren hun eindopdracht op eigen casuïstiek uit de praktijk (studentgesprekken, lessen, etc.)

# data[].attributes.headline
Ruimte in vorm van eindopdrachten (Anne)

# data[].attributes.subject
Ruimte in vorm van eindopdrachten (Anne)

# data[].attributes.body
Deelnemers leveren nu veelal (lange) schriftelijke verslagen in voor hun eindopdrachten. In de handleidingen staat vaak wel vermeld dat ze een 'digital' mogen inleveren, maar wat we daar precies onder verstaan weet eigenlijk niemand en wordt (behalve een incidentele ingesproken PPT) ook niet heel erg gestimuleerd in de trainingen.
Ik denk dat we hier veel meer vooruitstrevend in kunnen zijn, door niet alleen te zeggen dat het mag/kan, maar ook voorbeelden te geven en aandacht te besteden aan het 'hoe'.

# data[].attributes.body
inspirerende trainers besmetten deelnemers.
teach what you preach, zodat zij maximaal kunnen afkijken en voelen.
Ken je deelnemers en spreek ze aan hun kwaliteiten en hun gedragsdoelen

# data[].attributes.body
Eindpdrachten in zichtbaar gedrag uitvoeren: beelden met koppelingen aan de indicatoren

# data[].attributes.body
Voor snellerende dan wel ervaren deelnemers: lesbezoeken, waarin indicatoren aangetoond worden en "overblijvende" indicatoren via een plan van aanpak verdiept en beoefend worden, met een vervolg lesbezoek als beoordelingsmoment

# data[].attributes.body
Focussen op werkplekleren. Daar wordt de echte ontwikkeling zichtbaar!

# data[].attributes.body
Deelnemers "lezen de oudgedienden steeds vaker de les".

# data[].attributes.body
Moeten onvergetelijk voor de deelnemers zijn qua inspiratie en voorbeeld

# data[].attributes.headline
Keuzeruimte voor maatwerk, peerfeedback en portfolio (Ditty) 

# data[].attributes.subject
Keuzeruimte voor maatwerk, peerfeedback en portfolio (Ditty) 

# data[].attributes.body
We faciliteren ruimte die deelnemers naar eigen inzicht kunnen inzetten voor eigen doelen. Dit mag nog worden uitgebreid. Peerfeedback is (mede) een middel om feedbackvaardigheden te oefenen en aan te tonen. Het Portfolio is een instrument waar deelnemers hun 'trots' kunnen tonen. Dit mag als leer- en prestatiemiddel meer en effectiever worden ingezet.

# data[].attributes.headline
DID1/PED1 Deelnemers mogen kiezen: beroepsproduct of zelf bewijzen verzamelen waarmee zij indicatoren aantonen (Ditty). 

# data[].attributes.subject
DID1/PED1 Deelnemers mogen kiezen: beroepsproduct of zelf bewijzen verzamelen waarmee zij indicatoren aantonen (Ditty). 

# data[].attributes.body
BV bij DID1 of PED1. Tot PRO2 de tijd geven om feedback te vragen op beroepsproduct en/of de bewijzen te verzamelen. Feedback vanaf deadline faciliteren in plaats van op deadline (meer tijd als dat gewenst is).  Bij herkansing aanvullende bewijzen ipv aanpassen.

# data[].attributes.headline
Feedback op beroepsproduct/bewijs als groeimodel (Ditty). 

# data[].attributes.subject
Feedback op beroepsproduct/bewijs als groeimodel (Ditty). 

# data[].attributes.body
De eerste fase van de opleiding (tot PRO2) als groeimodel door tussentijdse feedback. van PRO-2 tussentijds beslismoment maken (waar staat de deelnemer). Bewijzen verzamelen ten behoeve van aantonen indicatoren vanaf de start van de opleiding.

# data[].attributes.headline
Kwaliteit feedback op persoonljke producten (Ditty)

# data[].attributes.subject
Kwaliteit feedback op persoonljke producten (Ditty)

# data[].attributes.body
Door onze feedback zichtbaar te koppelen aan de indicatoren (inhoud), de strategie (leerproces/voortgang), persoonlijke kwaliteit en modus.

# data[].attributes.body
Ik word nu al blij van wat ik hier lees! (Ditty) maar verder... ontwerpteams met onze deelnemers en feedback vragen aan opdrachtgevers...

# data[].attributes.headline
Transfer: de vervlechting met de werkplek (Diane)

# data[].attributes.subject
Transfer: de vervlechting met de werkplek (Diane)

# data[].attributes.body
Beroepsproducten die bol staan van eigenaarschap bij de deelnemers als ze voelen hoeveel ze kunnen putten uit hun dagelijkse lespraktijk. De cyclus die tot stand komt door het toepassen van de leeropbrengst uit de bijeenkomsten op hun eigen lessen en de vragen uit de praktijk als input in de bijeenkomsten.

# data[].attributes.body
(Amber) Mooi dat de deelnemers zelf kunnen bepalen waar ze zich in willen bijscholen, denkende aan de beroepsproducten en het onderzoek. Ook de mogelijkheid tot versnellen vind ik sterk!

# data[].attributes.headline
Meer een vraag dan een antwoord (Amber): Hebben de deelnemers op hun werkplek ook een werkplekbegeleider met wie ze sparren, etc? Dat stimuleerde en motiveerde mij tijdens mijn master. Ik kreeg superveel feedback en denkvragen mee.... heel tof.

# data[].attributes.subject
Meer een vraag dan een antwoord (Amber): Hebben de deelnemers op hun werkplek ook een werkplekbegeleider met wie ze sparren, etc? Dat stimuleerde en motiveerde mij tijdens mijn master. Ik kreeg superveel feedback en denkvragen mee.... heel tof.

# data[].attributes.headline
Intake als welkomstgesprek c.q. loopbaangesprek (Diane)

# data[].attributes.subject
Intake als welkomstgesprek c.q. loopbaangesprek (Diane)

# data[].attributes.body
Herkenbare voorbeelden hierboven! Daarbij zou ik de intake meer expliciet loopbaangericht willen zien en ook in de hele PROF-lijn een duidelijke positionering: beweegredenen en betekenisvolle ervaringen als startpunt voor door de deelnemer gewenste actie

# data[].attributes.headline
Falen verhalen: vieren van glorieuze missers (Diane)

# data[].attributes.subject
Falen verhalen: vieren van glorieuze missers (Diane)

# data[].attributes.body
Natuurlijk willen we met behulp van positieve feedback een waarderend perspectief bieden op leren en zo een positieve leercultuur vormen. We willen het goede voorbeeld zijn door met zachte ogen te kijken. En ook: fouten durven maken, deze samen bekijken "vieren van glorieuze missers" en er samen van leren. Risico's durven nemen en op je snuit gaan is van vitaal belang!

# data[].attributes.body
Openheid. Kijken in elkaars klaslokaal en in tijd opnames van elkaar bekijken. Als de stip op de horizon voor iedereen helder is, je samen kunt kijken naar de huidige stand van zaken en principes van didactisch coachen (en formatieve beslissingen) toepast.

# data[].attributes.body
Letterlijk ruimte: in welke (leer)cultuur werkt de deelnemer, hoe is de facilitering op de werkplek en welke invloed heeft de werkplekbegeleider? Peerfeedback en feedback van de trainers verhoogt succes maar kan de basis niet compenseren. Wat wij wel kunnen doen is de speelruimte voor de persoonlijke invulling van de beroepsproducten vergroten

# data[].attributes.body
We zijn nu bezig om bij iedere cursus zelf het wiel uit te vinden om differentiatie aan te bieden. Mijn idee is om dat standaard in de cursuhandleidingen te vermelden. Bv basis, verbreding en/of verdieping.

# data[].attributes.body
Ik ben het eens met Anne dat de handleidingen beter kunnen. Die zijn in mijn ogen te technisch. Ook is 'fouten maken mag' misschien een insteek die bijdraagt aan een positieve leercultuur.

# data[].attributes.body
@Anne: eens dat we digitals meer moeten integreren in de cursussen. Wellicht meer voorbeelden geven? Of afwisseling verplichten?
@Diane: goed idee om deelnemers meer bij elkaar te laten kijken.

# data[].attributes.body
Misschien ook waardevol in dit verband, overzichtsartikel NRO Formatief evalueren (Diane)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In dit overzicht richten we ons op de rol van de leraar. Wat moeten leraren weten over formatief handelen om het effectief in te kunnen zetten? We schetsen in dit overzicht een aantal hoofdlijnen.

Dit artikel omvat de volgende onderwerpen:

Formatief evalueren: evalueren om te leren

Steeds meer leraren en schoolleiders zijn geïnteresseerd in formatief evalueren en willen ermee aan de slag op hun school of doen dat inmiddels al. Toch heersen er in de praktijk nog wel onduidelijkheden over dit begrip. Er zijn verschillende benamingen in omloop, zoals formatief toetsen, handelen of lesgeven. Er leven ook misvattingen zoals bijvoorbeeld dat formatief evalueren zou gaan om een toets ("Vandaag krijg je een formatieve toets"). Of dat formatief evalueren automatisch zou samengaan met het afschaffen van schoolcijfers. De vraag is dus: wat is formatief evalueren dan wél?

Geen momentopname maar een proces

Summatief en formatief evalueren

Er is sprake van leren, als bij leerlingen nieuwe kennis en vaardigheden worden verankerd in het langetermijngeheugen Weinstein, Y., & Sumeracki, M. (2019). Winstone, N. E., & Boud, D. (2020). The need to disentangle assessment and feedback in higher education. Understanding how we learn. Studies in Higher Education. https://doi.org/10.1080/03075079.2020.1779687
Een cijfer kan wel inzicht geven in een bepaalde mate van beheersing (bijvoorbeeld: "80% van de sommen heb je goed gemaakt"), maar geeft geen inzicht in de vraag welke 20% van de lesstof nog niet goed gaat en waarom. Formatieve evaluatie geeft daar wel inzicht in. Als een school kiest voor formatief evalueren, betekent dat niet dat alle cijfers worden uitgebannen. Maar leerlingen krijgen pas een cijfer, bijvoorbeeld met het oog op overgang of diplomering, op het moment dat alle kansen om tot beheersing te komen zijn benut. A visual guide. Milton Park, Abingdon, Oxon: Routledge.
Leerlingen hebben deze nieuwe kennis en vaardigheden dan ook op de langere termijn tot hun beschikking. Ze kunnen deze gebruiken in verschillende situaties - ook buiten de schoolcontext De gangbare manier van toetsen - één prestatie op één moment direct nadat de leerling hierover les heeft gehad - past niet goed bij deze opvatting van leren. Ook het geven van cijfers draagt niet bij aan onderwijs dat tot doel heeft het leerproces te versterken. Want het werken met cijfers zal kortetermijnleren en blokken voor een toets stimuleren

De juiste informatie op het juiste moment

In het proces van formatief evalueren staan drie kernvragen centraal: waar werkt de leerling naartoe? Waar staat de leerling nu ten opzichte van de beoogde doelen? En welke actie is nodig om de leerling verder te helpen? Deze vragen helpen de leraar en de leerling om de benodigde informatie over het leerproces van de leerlingen te verzamelen. Op basis van deze informatie kunnen leraar en leerling hun strategie veranderen en aanpassen.

Formatieve beslissingen nemen

Strategieën inzetten

1. Black, P., & William, D. (1998). Het verhelderen van leerdoelen en succescriteria
De eerste strategie is bedoeld om de leerlingen bij aanvang van het leerproces goed duidelijk te maken wat er van hen wordt verwacht. Wat betekent bijvoorbeeld een goed betoog schrijven? En waaraan kun je zien of een betoog wel of niet goed is? Gebrek aan helderheid over leerdoelen en succescriteria is vaak de reden dat leerlingen niet goed presteren op een summatieve toetsAssessment and classroom learning*.* Assessment in Education: Principle, Policy, & Practice, 5(1), 7-74.

2. Het voeren van effectieve discussies met leerlingen en het organiseren van activiteiten die informatie over het leerproces geven
De kern van deze strategie is het helder krijgen van hoe leerlingen denken. Wat zijn de redenen dat zij bepaalde stappen nemen? Welke keuzes maken zij en waarom? Op basis hiervan is het mogelijk leerlingen terugkoppeling te geven over hoe zij een nieuwe stap kunnen zetten. Met andere woorden: hoe zij hun leerstrategie kunnen aanpassen.

3. Carless, D, & Boud, D. (2018). Terugkoppeling geven voor het verdere leerproces
De derde strategie is het geven van feedback aan de leerlingen, zodat ze weten hoe ze verder moeten gaan om het leerdoel te bereiken. Het leren geven, ontvangen en kunnen handelen op basis van feedback versterkt de ontwikkeling van feedbackgeletterdheidThe development of student feedback literacy: enabling uptake of feedback. Assessment & Evaluation in Higher Education, 43, 8, 1315-1325
In het voorbeeld van een betoog schrijven gaat het bijvoorbeeld om feedback geven en krijgen op tussenproducten of deelaspecten van het schrijfproces, zodat het leidt tot een vervolgactiviteit op weg naar een goed betoog.

4. Kwangsu, C., & MacArthur, C. (2010). Student revision with peer and expert reviewing. Het activeren van medeleerlingen als belangrijke informatiebronnen
Bij deze strategie gaat het erom de leerlingen elkaar feedback te laten geven. Het geven en ontvangen van peer feedback zorgt voor wederzijdse verantwoordelijkheid en verhoogt daarnaast ook de betrokkenheid en prestaties van leerlingen. Ook helpt peer feedback omdat leerlingen elkaars taal goed begrijpenLearning and Instruction, 20, 4, 328-338.

5. Het activeren van leerlingen om verantwoordelijkheid te nemen voor het eigen leerproces
Met deze strategie verzamelt de leraar informatie over de mate waarin het leerlingen al lukt hun eigen leerproces te kunnen reguleren. Met andere woorden: of zij weten welke stappen zij moeten nemen in het schrijven van een betoog en hoe ze dat kunnen doen. Deze vijf strategieën vormen concrete handvatten voor leraren om formatief evalueren te integreren in hun eigen onderwijs.

De didactische gereedschapskist van de leraar

Bij formatieve evaluatie is de inzet van didactiek nodig om de juiste informatie te verzamelen over het leerproces van de leerlingen. Leraren kunnen met behulp van hun didactische gereedschapskist de informatie naar de oppervlakte halen die ze nodig hebben voor het bepalen van hun instructiestrategie. Hoe ziet dat er concreet uit?

Instructiestrategie aanpassen

Natuurlijk moet een leraar voor zichzelf ook duidelijk hebben wanneer een aanpassing van de instructiestrategie nodig is. Wat moet ik van de leerlingen hebben gezien om al dan niet verder te kunnen gaan? Wat moet ik op groepsniveau hebben gezien? Bijvoorbeeld: als 75% van de groep niet minimaal 80% van de vragen goed heeft, is aanpassing van de instructiestrategie nodig. Als er daadwerkelijk reden is om de instructiestrategie aan te passen, bepaalt de leraar wat nodig is om te voorkomen dat de leerling niet meer leert, gedemotiveerd raakt of het geloof in eigen kunnen verliest. De aanpassing heeft tot doel de leerling een kans tot leren te bieden.

Als het helder is wanneer er informatie nodig is, kiest een leraar vervolgens welke didactische activiteiten nodig zijn om de juiste informatie te verzamelen over het leerproces van de leerlingen. We geven drie concrete voorbeelden van dergelijke didactische activiteiten.

Abel, M., & Bäuml, K. T. (2020). Would you like to learn more? Retrieval practice plus feedback can increase motivation to keep on studying. Activeren van voorkennis
Leren begint bij wat je al weet. Om erachter te komen wat leerlingen al weten over de te behandelen lesinhoud, kan de leraar op verschillende manieren de reeds aanwezige kennis van leerlingen achterhalen. Het activeren van eerdere kennis en ervaring in combinatie met actiegerichte feedback, motiveert leerlingen te blijven leren en versterkt het geloof in eigen kunnenCognition, 201. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2020.104316
Een braindump-oefening (oefening om je hoofd leeg te maken) of één-minuut-paper (wat weet je nog over de vorige les?) helpt de leerlingen ook om hun voorkennis op te halen.

Christodoulou, D. (2016). Het stellen van vragen
Om te checken of leerlingen nog begrijpen wat je als leraar doet en beoogt, is het stellen van de juiste vragen een krachtig didactisch principe. Er zijn vele manieren om leerlingen een vraag te stellen. De essentie van een goede, diagnostische vraag is te achterhalen op welk moment in de leerlijn de leerling de lesstof niet meer begrijpt, om er vervolgens de instructie- en leerstrategie op aan te passenMaking good progress. The future of Assessment for Learning. Oxford: University Press.
Meerkeuzevragen zijn zeer geschikt voor formatieve doeleinden, waarbij het belangrijk is antwoorden te formuleren waarvan de leraar weet dat deze vaak door leerlingen worden gekozen, maar incorrect zijn. Een verkeerd antwoord geeft de leraar dan directe informatie waar de leerling nog extra instructie nodig heeft. Een diagnostische vraag mag niet te complex zijn. Ook moet zo'n vraag tijdig in het leerproces worden gesteld, want anders bestaat er een kans dat de leraar niet meer kan achterhalen waar leerlingen in het oplossingsproces een mogelijke denkfout maken. Exit tickets die leerlingen aan het einde van een les invullen, kunnen de leraar inzicht geven in de vraag op welke aspecten van een onderwerp in de volgende les extra instructie nodig is.

Alle-leerlingen-geven-antwoord-aanpakken
Om alle leerlingen betrokken te houden, is de inzet van bijvoorbeeld wisbordjes effectief, bordjes waar leerlingen korte antwoorden op kunnen schrijven (en weer uitwissen). De leraar presenteert een open of gesloten vraag en elke leerling antwoordt. De leraar krijgt meteen inzicht in de antwoorden, op basis waarvan kan worden besloten of een aanpassing in de instructiestrategie nodig is.

Formatieve evaluatie in het curriculum

Formatieve evaluatie kan binnen en tussen lessen ingezet worden, maar ook binnen onderwijsperiodes of over periodes heen. Maar als er binnen en tussen de lessen geen sprake is van formatief evalueren, dan zal het ook geen impact hebben op de langere termijn. Daarom is een samenhangend curriculum nodig, een curriculum waarin doelen, leeractiviteiten en toetsing goed op elkaar afgestemd zijn.

Samenhang in het curriculum

Heldere doelen

Doel in taal leraar

Doel in taal leerling

Leerlingen zijn in staat om in schrift een empirisch, wetenschappelijk verdedigbaar onderzoek te ontwerpen en te beschrijven waarin de relaties tussen twee of meer variabelen kan worden beschreven

Je wordt gevraagd een onderzoek voor te bereiden waarin je duidelijk maakt hoe de relatie is tussen twee of meer variabelen (zoals tijd of temperatuur). Hoe je het onderzoek gaat ontwerpen en uitvoeren schrijf je op. Je schrijft ook hoe je de procedures die je leert in de lessen over het doen van wetenschappelijk onderzoek hebt verwerkt in jouw onderzoek

Naast het gebruiken van leerlingtaal, zijn er nog meer manieren om helderheid over doelen en inhouden te geven. Zo kunnen leraren hun leerlingen voorbeelden van de gewenste prestatie laten zien, zodat ze weten wat van hen wordt verwacht en wat criteria zijn voor succes. Of leerlingen krijgen een schematisch overzicht aan de start van een onderwijsperiode (een advance organiser zoals beschreven in Wijze lessen In een dergelijk overzicht maakt een leraar duidelijk welke stof de leerlingen tijdens de lessen kunnen verwachten en waarom, zodat leerlingen ook de verbanden tussen de lessen en de lesinhouden over een langere periode zien.

Wat vraagt formatief evalueren van scholen en schoolteams?

Kiezen voor formatief evalueren betekent een omslag in het denken over onderwijs en toetsen. Dat vraagt dus nogal wat van leraren en schoolteams. Wat is er nodig op een school om de omslag van cijfergericht onderwijs naar leer- en beheersingsgericht onderwijs te kunnen maken?

Een lerende cultuur in de school

Een bedachtzame implementatie

De Engelse hoogleraar onderwijskunde Dylan Wiliam, die internationaal bekend is geworden met zijn boeken over formatief evalueren, ontwikkelde een meerjarig professionaliseringsprogramma voor leraren, Keeping Learning on Track Educational Testing Service (2009). Research rationale for the Keeping Learning on Track program. Princeton: ETS
Dat programma bestaat niet alleen uit het overbrengen van flink wat kennis over formatieve evaluatie, maar ook uit het vormen van een professionele leergemeenschap voor een periode van twee jaar. Ook daaruit blijkt dus dat het leren vormgeven van formatieve evaluatie in de dagelijkse schoolpraktijk tijd en volharding vraagt.

Effecten van formatief evalueren

Vanuit de wetenschap over leren en didactiek lijkt het aannemelijk dat formatief leren positieve effecten heeft op het leren en de motivatie van leerlingen. Maar het is nog niet zo eenvoudig om dat op wetenschappelijke wijze aan te tonen.

Effecten zijn moeilijk vast te stellen

Factoren die de effectiviteit van formatief evalueren vergroten

Wél is vanuit de wetenschap over leren en didactiek veel bekend over welke factoren bijdragen aan het leerproces van de leerling (in termen van langetermijnleren, motivatie, welbevinden) en aan de kwaliteit van de leraar/school (in termen van het behalen van de onderwijsdoelen, versterken van de kennisbasis over leren en didactiek, teamleren en een gezond pedagogisch klimaat).

Voor de leerling zal formatieve evaluatie effectief zijn als zij actief worden betrokken bij het begrijpen en opstellen van succescriteria, zij tijd krijgen om na te denken en feedback te verwerken en zij succeservaringen opdoen. Door formatieve evaluatie bouwen de leerlingen niet alleen een sterke kennisbasis op, maar ontwikkelen zij vaardigheden waarmee ze - ook als de leraar er niet is - hun eigen leerproces kunnen reguleren. Formatief evalueren biedt leerlingen de kans in haalbare stappen te leren en te werken, waardoor zij het geloof in eigen kunnen versterken en gemotiveerd te blijven.

Voor de leraar zal formatieve evaluatie effectief zijn als hij kennis heeft over leren en binnen de eigen context en vanuit (pedagogische) waarden de juiste didactiek weet in te zetten. Het op de juiste wijze inzetten van didactische principes als voorkennisactivatie, het werken met uitgewerkte voorbeelden, het organiseren van feedback en het stellen van denkgerichte vragen, zal de leraar tijdig van informatie voorzien waar leerlingen staan en wat zij nodig hebben. Het effect van formatieve evaluatie zal worden bepaald door het op een juiste wijze verzamelen en interpreteren van deze informatie ten behoeve van een formatieve beslissing die de leerling verder helpt. Formatieve evaluatie zal bovendien een positief effect hebben op de ontwerpvaardigheid van leraren, aangezien een samenhangend curriculum nodig is om formatieve evaluatie te kunnen organiseren. Het gaat er dus om eerst helderheid te creëren over de doelen en het curriculum, en daarna pas het proces van formatieve evaluatie in te richten.

De effecten van formatieve evaluatie voor de school worden vergroot wanneer teams van leraren werken vanuit een gemeenschappelijke visie op leren en didactiek, en zij vanuit sterk onderwijskundig leiderschap de ruimte krijgen met formatieve evaluatie te werken en van elkaar te leren.
Dit artikel is geschreven door Dominique Sluijsmans, met bewerking door Marleen Kieft.

# data[].attributes.attachment_link.title
Formatief evalueren: wat, wanneer en hoe? | Onderwijskennis

# data[].attributes.attachment_link.description
In dit overzicht richten we ons op de rol van de leraar. Wat moeten leraren weten over formatief handelen om het effectief in te kunnen zetten? We schetsen in dit overzicht een aantal hoofdlijnen. Dit artikel omvat de volgende onderwerpen: Steeds meer leraren en schoolleiders zijn geïnteresseerd in formatief evalueren en willen ermee aan de slag op hun school of doen dat inmiddels al.

# data[].attributes.headline
Onderzoek verweven in Ped 2 of Did 2 - sluit mij aan bij notitie van Anne :-)

# data[].attributes.subject
Onderzoek verweven in Ped 2 of Did 2 - sluit mij aan bij notitie van Anne :-)

# data[].attributes.body
Caroline

# data[].attributes.headline
Praktijkonderzoek (OO1 & OO2) 'afschaffen' (Anne)

# data[].attributes.subject
Praktijkonderzoek (OO1 & OO2) 'afschaffen' (Anne)

# data[].attributes.body
Didactisch Handelen 2 en Pedagogisch Handelen 2 een kleine 'onderzoekscomponent' geven, wat zwaarder maken qua studiepunten (in DID2 zit die eigenlijk al in het ADDIE-model verweven)
Vrijgekomen ruimte vullen deelnemers met een keuzeprogramma waarin wij diverse workshops/masterclasses/etc. aanbieden (zelf en met externen binnen/buiten HR). Deelnemers schrijven zich in voor een x-aantal workshops die passen bij hun leervragen. Denk aan:

digitale didactiek

lob

kritisch denken

didactisch coachen

practoraten van mbo's vragen om een workshop te verzorgen

voorlopers / projectleiders / ambassadeurs van interessante mbo-projecten in de regio een workshop laten verzorgen

etc.

# data[].attributes.headline
Tempo en keuze onderdelen (maatwerk en thema onderzoek/DH) in programma (Carolien)

# data[].attributes.subject
Tempo en keuze onderdelen (maatwerk en thema onderzoek/DH) in programma (Carolien)

# data[].attributes.body
Toetsen van grotere eenheden, als de deelnemer halverwege zijn PDG is worden er een aantal producten beoordeeld (go en no/go moment). Deze producten zijn eerdere uitgebreid van feedback door anderen voorzien, en de verwerking hiervan is inzichtelijk

# data[].attributes.headline
Professionele feedbackcultuur binnen ons team (Carolien) 

# data[].attributes.subject
Professionele feedbackcultuur binnen ons team (Carolien) 

# data[].attributes.body
Ik zou het fijn vinden als we als team elkaar meer vinden, elkaar opzoeken en elkaar ook feedback geven om te groeien maar ook om in je kracht te komen. Elkaar durven aanspreken, ook als het ongemakkelijk voelt, verantwoordelijkheden durven delen, en kwetsbaar durven zijn. Moeilijke zaken bespreekbaar maken en niet vooruitschuiven. Ik zou het ook fijn vinden als Edwin hierin een evenwaardige rol in heeft.

# data[].attributes.headline
Voorbeelden van andere vormen van beroepsproducten/vormen (Carolien)

# data[].attributes.subject
Voorbeelden van andere vormen van beroepsproducten/vormen (Carolien)

# data[].attributes.body
Kritisch met elkaar durven kijken naar een gevarieerde toetsmix en daarin ook een rolmodel zijn. Durven experimenteren maar ook leren van andere opleidingen. Het gesprek aangaan met andere innovererende opleidingen om mooie ideeen in te winnen. Feedback meer centraal stellen zonder dat dit een overkill wordt voor de trainers.

# data[].attributes.body
Leren (met lef) centraal zetten, en onszelf daarop professionaliseren, bijv Did (beeld)coachen en onze eigen feedbackcultuur tegen het licht houden. Kwetsbaarheid, vertrouwen en veiligheid horen daar bij.

# data[].attributes.body
Deelnemers meer betrekken bij ontwikkelingen, (intern) onderzoek evaluaties, hoe wij ons onderwijs (willen) vormgeven, wat hun visie is v.w.b. positieve leercultuur e.d.? M.a.w. deelnemer betrokkenheid verhogen, door.. te leren met lef??

# data[].attributes.body
Ook beseffen dat we onderdeel uitmaken van een groter geheel. Wat we bedenken betaalbaar moet zijn, commercieel aantrekkelijk is, event. nieuw werk genereert, nieuwe ontwikkelingen ons (post-hbo/team) toekomstbestendig maken en houden, etc...

# data[].attributes.body
flexibele opbouw, keuzemogelijkheden (dat mag ruimer wat mij betreft), mogelijkheid om te versnellen en extra coaching voor 'vertragers'

# data[].attributes.body
Ik blijf het zelf ervaren en ik hoor het van deelnemers ... zoveel tegels en onderdelen. Maatwerkpdrachten / peerfeedback / portfolio's in alle maten / hoe heeft Prof 1 met Prof 2 te maken? / reflectie op lesbezoek

# data[].attributes.body
Binnen verschillende cursussen, m'n laatste ervaring was Did 1  - veel aanbod moet er komen en we stippen alles aan. Het is 'hard' werken voor trainer en deelnemers om alles binnen de 'gestelde tijd' te doen. Ik ervaar ook dat we bij de online lessen max tot 12.30 uur door kunnen gaan ...

# data[].attributes.body
Ik heb laatst een ervaring gehad dat een dtp-er met een ppt aan de slag ging - WOW zoveel beter en compacter!

# data[].attributes.headline
In gesprek blijven van belang versus eigen paradepaardjes

# data[].attributes.subject
In gesprek blijven van belang versus eigen paradepaardjes

# data[].attributes.body
Het is van belang om in gesprek te blijven met de ROC's echter waar een onderwerp erbij komt  versus waar een onderwerp eraf gaat.
Ik heb mogelijk zelf ook bepaalde inspiratie nodig om een positievere leercultuur neer te zetten. Zijn hiervoor trainingen? Ik merk door het thuis werken dat ik juist 'inspiratie' mis! Elk overleg twee tips met elkaar delen, we hebben zoveel met elkaar in huis en dit kan zichtbaarder worden.

# data[].attributes.headline
Weinig ruimte om ergens op  'in te spelen'. (Caroline)

# data[].attributes.subject
Weinig ruimte om ergens op  'in te spelen'. (Caroline)

# data[].attributes.body
De training zitten vol en daardoor ervaar ik weinig ruimte om met 1 groep op een onderwerp verder in te zoomen. Hoe ervaren jullie de 'open space' die in het rooster staat? Hoe geven jullie hier vorm aan? Wat zijn de reacties van deelnemers?

# data[].attributes.headline
Training Peerfeedback in rooster (Caroline)

# data[].attributes.subject
Training Peerfeedback in rooster (Caroline)

# data[].attributes.body
Staat de training peerfeedback op het de juiste / waardevolle plek in het rooster? Welke ervaringen zijn hiermee?

# data[].attributes.headline
Peerfeedback toevoegen aan Ped 1. (Caroline)

# data[].attributes.subject
Peerfeedback toevoegen aan Ped 1. (Caroline)

# data[].attributes.body
Bijv. dat ze op een opname feedback gaan geven - integreren in een cursus en daarmee hebben ze meteen voldaan aan 'kritische vriend'.

# data[].attributes.body
Zijn er andere opties om te bewijzen dat je over bepaalde vaardigheden / leerresultaten / gedragsindicatoren .. beschikt ...

# data[].attributes.headline
Schema Prof 2 leerresultaten / gedragsindicatoren (Caroline)

# data[].attributes.subject
Schema Prof 2 leerresultaten / gedragsindicatoren (Caroline)

# data[].attributes.body
We vragen ze na 1 jaar trainingen in te vullen wat hun groei is per beroepstaak. Een koppeling maken binnen een cursus. En daar al het gesprek aangaan 'wat wil je in de etalage' zetten Prof 2.