# data[].attributes.body
Jeśli test wypadł słabo, zachęcamy do zagłębienia się w treści zamieszczone obok.
Bibliotekarze SP 350

# data[].attributes.body
Choć chciałoby się, żeby dostęp do lektur szkolnych i wielu innych klasycznych tekstów kultury był darmowy, nie jest to takie proste.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Sądzę, że ani za czasów Platona, ani Cycerona nie było takich ułatwień w nauce jak obecnie" - twierdził prawie 500 lat, podsumowując swoją epokę, Francois Rabelais. Ciekawe, co powiedziałby ten pisarz i humanista, widząc współczesne innowacje edukacyjne. A właśnie - wiecie może, gdzie w sieci można przeczytać jego najsłynniejsze dzieło, czyli „Gargantuę i Pantagruela"? Albo gdzie dostępne są inne lektury - szkolne i nie tylko? Na Geeksie niestety ich nie mamy, ale wiemy, gdzie jest znaleźć. I chętnie się tą wiedzą podzielimy.

Opublikowano 2 miesiące temu

# data[].attributes.attachment_link.title
Lektury szkolne - gdzie czytać i skąd legalnie pobierać - Geex

# data[].attributes.attachment_link.description
„Sądzę, że ani za czasów Platona, ani Cycerona nie było takich ułatwień w nauce jak obecnie" - twierdził prawie 500 lat, podsumowując swoją epokę, Francois Rabelais. Ciekawe, co powiedziałby ten pisarz i humanista, widząc współczesne innowacje edukacyjne. A właśnie - wiecie może, gdzie w sieci można przeczytać jego najsłynniejsze dzieło, czyli „Gargantuę i Pantagruela"?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy zdjęcia publicznie udostępnione na Facebooku i Instagramie wciąż są nasze? Czy możemy publikować zdjęcia, na których są inne osoby? Na co się zgadzamy korzystając z portali społecznościowych?

Regulaminy portali społecznościowych, które po akceptacji przez użytkownika są formą umowy, określają prawa i obowiązki zarówno użytkownika jak i właściciela serwisu. W przeciwieństwie jednak do typowych umów, których treść kształtowana jest w oparciu o uzgodnione przed obie strony postanowienia tu reguły są niejako „narzucane" przez właściciela serwisu. Brak możliwości modyfikacji regulaminu może rodzić przekonanie, że jedyny wybór, jaki może dokonać przyszły użytkownik jest albo akceptacja regulaminu albo rezygnacja. Analiza regulaminów Facebooka i Instagrama, pokazuje jednak, że ich użytkownicy nie są całkowicie pozbawieni wpływu, na to, co dzieje się z materiałami, które w nich umieszczają. Po pierwsze użytkownik jest właścicielem umieszczanych w serwisie treści i może dzięki ustawieniom prywatności określać krąg, dla którego będą dostępne. Regulamin Instagrama mówi, że serwis nie rości sobie praw własności do treści przesyłanych przez użytkowników. Warto jednak pamiętać, że udostępnienie treści jako publicznej, jest równoznaczne z wyrażeniem zgody na korzystanie z niej przez innych użytkowników, a także osoby trzecie. Jeżeli zatem udostępnimy publicznie nasze zdjęcie, musimy liczyć się z tym, że utracimy kontrolę, nad dalszym jego rozpowszechnianiem i sposobem wykorzystania. W tym przypadku bowiem nawet skasowanie zdjęcia może okazać się nieskutecznym sposobem usunięcia go z sieci, bo fotografia mogła zostać wcześniej przez kogoś pobrana.

Zakres wykorzystania publicznie udostępnionych zdjęć nie jest jednak nieograniczony. Korzystanie z fotografii w sposób naruszający przepisy ustawy karnej, powodując np. zniewagę czy zniesławienie, może skutkować pociągnięciem do odpowiedzialności karnej. Również w przypadku, gdy wykorzystanie materiałów umieszczonych w sieci będzie stanowić naruszenie dóbr osobistych (np. dobrego imienia), może skutkować odpowiedzialnością przewidzianą przez Kodeks cywilny.

W odniesieniu do zdjęć czy postów, które są chronione przez prawo własności intelektualnej, użytkownicy serwisu przyznają jego właścicielom niewyłączną, bezpłatną licencję, na korzystanie z umieszczonych przez użytkowników i objętych prawem własności intelektualnej treści. Konieczność udzielenia licencji nie jest pozbawiona podstaw prawnych, ponieważ jej uzyskanie jest niezbędne, by właściciel portalu/aplikacji mógł rozpowszechnić nasze zdjęcie czy post w Internecie. Licencja ta wygasa w momencie usunięcia przez użytkownika treści chronionych prawem własności intelektualnej - dlatego też, jeżeli chcemy by nasze zdjęcie zniknęło z Internetu, na ogół wystarczy jego usunięcie z portalu/aplikacji. Usunięcie treści nie będzie skuteczne, w przypadku, gdy materiały zostały udostępnione innym użytkownikom, którzy je „dalej" udostępnili a następnie nie usunęli albo zapisali w pamięci swojego komputera czy smartfona. Licencja udzielona właścicielom serwisu nie jest jednak ograniczona jedynie do zakresu niezbędnego do korzystania z portalu i jego aplikacji. Pozwala również pośrednio, na wykorzystywanie naszych zdjęć, postów i lajków w celu reklamowym, informując innych użytkowników - naszych znajomych - o tym, że na przykład post sponsorowany, zawierający reklamę jakiegoś produktu, został przez nas „polubiony".

Nasze zdjęcia z innymi osobami

Warto również zwrócić uwagę na kwestię wykorzystania wizerunku innych osób, które znajdują się na umieszczanych przez nas zdjęciach, oraz możliwości rozpowszechniania przez inne podmioty - np. media, postów czy fotografii, które zamieściliśmy na naszym profilu. Należy pamiętać, że zgodnie z ogólną zasadą polskiego prawa autorskiego, jego rozpowszechnienie wymaga zezwolenia osoby przestawionej na nim. Udostępnianie zdjęć na Facebooku czy Instagramie jest właśnie rozpowszechnianiem wizerunku, dlatego na takie działanie powinniśmy mieć pozwolenie, osób, które są na fotografii. Prawo autorskie nie określa formy, w jakiej pozwolenie powinno być udzielone, należy więc przyjąć, że może być wyrażone również werbalnie. W sądzie jednak może okazać się niewystarczające. Trudno wyobrazić sobie, że przed publikacją każdego zdjęcia np. z imprezy czy wakacji, na którym będą nasi znajomi, będziemy prosić wszystkich o pisemne wyrażenie zezwolenia. Należy jednak liczyć się z konsekwencjami rozpowszechnienia wizerunku bez zezwolenia. Jak wynika bowiem z regulaminu Facebooka, to my ponosimy wyłączną odpowiedzialność, za publikowane przez nas treści.

W kontekście możliwości dalszego wykorzystania naszych postów, wiele zależeć będzie od tego, czy udostępniamy publicznie czy tylko określonej grupie odbiorców. W drugim przypadku, upublicznienie informacji w nim zawartych, może być uznane za naruszenie naszego prawa do prywatności. Nie można również wykluczyć, że w niektóre nasze posty będą cechowały się na tyle twórczym i indywidualnym charakterem, że spełnią przesłanki uznania ich za utwór w rozumieniu prawa autorskiego, co skutkować będzie koniecznością uzyskania naszej zgody na ich wykorzystanie. W tych przypadka możliwe będzie również powołanie się na nasz post bez naszej zgody, jeżeli przytoczenie spełni warunki dozwolonego użytku, np. w ramach prawa cytatu. Co do fotografii - przyjmując że będą one chronione przez prawo autorskie - ich wykorzystanie przez osoby trzecie będzie wymagało naszej zgody, a ich rozpowszechnienie bez niej, wiązać się może dla rozpowszechniającego z sankcjami, zarówno karnymi jak i cywilnymi. Pamiętajmy również, że licencja której udzielamy właścicielom portali na korzystanie z materiałów chronionych prawem autorskim, obejmuje prawo do udzielania sublicencji - czyli dalszych licencji na rzecz innych podmiotów. Dlatego, mimo że serwis zdaje się nie korzystać z tego uprawnienia, nie można założyć, że korzystanie z naszych dzieł, umieszczonych np. na Facebook-u, przez inne podmioty jest bezprawne, bo teoretycznie może mieć ono oparcie właśnie w udzielonej przez portal sublicencji.

Reguły korzystania z portali społecznościowych, oprócz ochrony praw własności intelektualnej, kładą silny nacisk na ochronę prywatności i praw swoich użytkowników oraz innych osób. Niedozwolone jest zarówno atakowanie czy zastraszanie innych użytkowników, jak również publikowanie treści, które promują nienawiść, groźby czy przemoc, jak i publikowanie materiałów, które naruszają prawa osób trzecich. Każdy użytkownik może zgłosić naruszenie powyższych reguł, dzięki czemu w pewnym stopniu mamy wpływ na treści umieszczane w tych portalach, a właściciele serwisu są uprawnieni do usunięcia wszelkich materiałów czy informacji, które naruszają powyższe zakazy. W przypadku zaś wielokrotnego naruszania praw własności intelektualnej, także do zablokowania konta użytkownika, który złamał regulamin.

Użytkownicy Instagrama, nie tylko ponoszą wyłączną odpowiedzialność za umieszczone w aplikacji obrazy, pliki czy dane, ale także gwarantują, że posiadają do nich prawa autorskie bądź potrzebne licencje, a także że ich publikacja nie narusza praw innych osób. Nieprzestrzeganie powyższych postanowień może skutkować nawet usunięciem konta użytkownika. Akceptując regulamin serwisu użytkownicy zobowiązują się również do pokrycia wszelkich roszczeń, w tym tantiemów i innych oplat, należnych z tytułu publikacji.

Warto pamiętać, że użytkownicy korzystają z portalu/aplikacji na własną odpowiedzialność, a Facebook czy Instagram nie ponosi odpowiedzialności za umieszczane w serwisie dane. Co więcej, jedno z postanowień umowy o korzystanie zarówno w przypadku Facebooka jak i Instagrama zwalania ich właścicieli, pracowników czy agentów od odpowiedzialności za wszelkie roszczenia i szkody powstałe w wyniku korzystania z portalu/aplikacji. Postanowienia regulaminu Instagrama obligują również użytkownika do zgłoszenia wszelkich roszczeń wynikających z korzystania z serwisu w ciągu roku, od ich wystąpienia (pod rygorem ich przedawnienia).

W przypadku chęci ochrony swych praw przed sądem należy pamiętać, że zgodnie z postanowieniami regulaminu np. Facebooka, wszelkie ewentualne spory dotyczące roszczeń pozostających w związku z korzystaniem z portalu, będą rozpatrywane w Sądzie okręgowym Północnego Dystryktu Kalifornii lub w sądzie stanowym hrabstwa San Mateo, w oparciu o przepisy prawa stanu Kalifornia, co znacząco utrudnia dochodzenie ewentualnych roszczeń od właścicieli serwisu.

Inne, kontrowersyjne postanowienia regulaminów:

- arbitralne prawo właścicieli serwisów do odmowy dostępu do portalu dowolnym użytkownikom, z dowolnej przyczyny;

- uprawnienie do przejęcia każdej nazwy użytkowników portalu, z dowolnego powodu;

- możliwość edytowania, usuwania, blokowania treści i kont, które w ocenie właścicieli serwisu będą naruszały postanowienia regulaminu.

Sara Dobrzańska, Fundacja Legalna Kultura

# data[].attributes.attachment_link.title
Na co się zgadzamy korzystając z portali społecznościowych?

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy zdjęcia publicznie udostępnione na Facebooku i Instagramie wciąż są nasze? Czy możemy publikować zdjęcia, na których są inne osoby? Na co się zgadzamy korzystając z portali społecznościowych? Regulaminy portali społecznościowych, które po akceptacji przez użytkownika są formą umowy, określają prawa i obowiązki zarówno użytkownika jak i właściciela serwisu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Epidemiczna izolacja zachęca do nadrabiania filmowych i serialowych zaległości. I&nbspchoć przyszło nam żyć w dobie powszechnej dostępności legalnych źródeł Kto i dlaczego tworzy? takich jak choćby Netflix, Player.pl czy platforma VOD.pl, to pirackie serwisy wciąż mają się dobrze, a z ich oferty korzystają rzesze użytkowników. W 2017 r. firma Deloitte oszacowała, że na piractwie polska gospodarka może tracić nawet do 3 mld złotych w skali roku. Kto i dlaczego korzysta? Warto mieć to na względzie zwłaszcza teraz, gdy polska kultura stoi w obliczu ogromnego zagrożenia, a artyści z niepokojem spoglądają w przyszłość. Kto i jak walczy?
Na pierwszy rzut oka, pirackie serwisy nie różnią się za bardzo od swoich legalnych odpowiedników. Strona startowa, katalog udostępnionych materiałów, no i w końcu odtwarzacz multimediów. Dobrym przykładem jest choćby niezwykle popularna strona kinomaniak.cc - przy pierwszym wejściu nie ma możliwości zorientowania się, że coś jest nie tak. Katalog filmowy z podziałem na gatunki, zaimportowane oceny z IMDb - wszystko się zgadza. Nawet zajrzenie do regulaminu nie wzbudza wątpliwości, gdyż znajdują się w nim zapisy, zachęcające użytkowników do zgłaszania naruszeń praw autorskich - zupełnie jak w legalnym serwisie. Co więc tak naprawdę odróżnia oba typy stron? Jedna kwestia - zgody autorów i honoraria dla ich twórców. A właściwie ich brak. Nie powinno być to dla nikogo zaskoczeniem, ale sprawa jest naprawdę prosta - pirackie serwisy nie płacą za udostępniane pliki, cały zysk zachowując tym samym dla siebie. Byłem autentycznie zdumiony, gdy dowiedziałem się, że droga do stworzenia pirackiej strony jest dość łatwa i wiedzie ścieżką, w której wiele pojedynczych kroków jest zgodne z prawem. Organizatorzy takich działalności korzystają z pomocy legalnie działających pośredników, takich jak dostawcy domen, serwerów czy oprogramowania, brokerów sprzedających reklamy oraz pośredników płatności zapewniających stały dopływ pieniędzy. Jak się okazuje nie trzeba też być wybitnym hakerem, aby taki serwis stworzyć. Sieć dostarcza nam gotowe szablony stron i darmowe oprogramowanie. Schody zaczynają się dopiero po starcie. Konkurencja jest naprawdę spora - polscy internauci korzystają regularnie z ponad 1200 nielegalnych serwisów! Warto też pamiętać, że mówimy tu o działaniach przestępczych, więc o stosowaniu zasad biznesowego fair-play możemy zapomnieć. Zwłaszcza, że chodzi tu o naprawdę duże pieniądze. Szacuje się, że gotówkowe przychody z rozpowszechniania treści bez zgody ich twórców lub osób uprawnionych wyniosły w 2016 r. ok. 900 mln zł. Nic więc dziwnego, że wiele osób skusi się na wybranie drogi nowoczesnego pirata. Wszak zachęca do tego brak odpowiednich przepisów i niska skuteczność walki z nielegalnymi adresami. Ale o tym za chwilę...

Przyjmuje się, że struktura demograficzna użytkowników serwisów pirackich jest taka sama jak domen legalnych. Przed rozpoczęciem researchu do niniejszego tekstu, byłem przekonany, że piracenie to domena raczej ludzi młodych. Okazuje się jednak, że z uwagi na powszechną dostępność takich adresów oraz fakt, iż do korzystania z nich nie potrzeba już nadzwyczajnych umiejętności informatycznych, wiek korzystających użytkowników wzrasta. Warto także odnotować, że - jak już wyżej wspomniałem - w niektórych przypadkach bardzo trudno stwierdzić, która strona jest legalna, a która działa z naruszeniem prawa (w weryfikacji pomoże Baza Legalnych Źródeł prowadzona przez Legalną Kulturę). Większość internautów chce szybko przeczytać, obejrzeć lub posłuchać - kwestia przeczytania regulaminu czy zapoznania się ze statusem strony pozostaje na dalszym planie. „Trudno przesuwać na użytkownika obowiązek każdorazowej weryfikacji legalności konsumowanych treści, co dla wielu z nich jest zwyczajnie niemożliwe przez brak specjalistycznej wiedzy i doświadczenia na rynku licencyjnym. Natomiast taki obowiązek powinny mieć zarówno firmy internetowe handlujące z piratami, jak i organy państwa. Tymczasem 99% pirackich serwisów narusza już choćby Ustawę o świadczeniu usług drogą elektroniczną przez niepodawanie danych kontaktowych, co jest radośnie przez wszystkich ignorowane" - mówi Marcin Przasnyski, ekspert z zakresu ochrony własności intelektualnej w internecie. Jak widać, brak odpowiednich przepisów oraz - przede wszystkim - brak kultury korzystania z legalnych źródeł, składają się na obraz polskich użytkowników takich treści. Co ciekawe, mamy też sporą grupę korzystającą zarówno z legalnych jak i nielegalnych stron. Jak to wytłumaczyć? Użytkownicy legalnych platform bywają sfrustrowani faktem, że pomimo wydawania sporych kwot na miesięczne abonamenty nie mogą znaleźć tam w legalny sposób wielu filmów czy seriali, które w danej chwili są popularne lub z jakiegoś powodu jest o nich głośno w sieci. Dlatego często sięgają po pirackie kopie poszukiwanych tytułów, nie zastanawiając się za bardzo jaką szkodę wyrządzają. Należy także pamiętać, że najpopularniejszy multimedialny serwis na świecie - YouTube - również ma problemy z egzekwowaniem praw twórców. To nich spoczywa obowiązek monitorowania i ewentualnego zgłaszania naruszeń. Wiąże się to z dość żmudną drogą poprzez internetowe formularze oraz oświadczenia. Dodatkowo w takich sytuacjach wymagane jest podanie całego zestawu danych osobowych, co przez niektórych prawników uznawane jest za naruszenie zasady minimalizacji wynikającej np. z RODO. Czy ciężar jest tu sprawiedliwie rozłożony? Moim zdaniem nie, zwłaszcza gdy zdamy sobie sprawę, że jest to jedyna droga do zdjęcia bezprawnie rozpowszechnionego materiału.

O Polsce mówi się, że „nie buduje troski o intelektualny kapitał". To fakt. Użytkowników nielegalnych serwisów nie obchodzą twórcy. Interesuje ich wyłącznie szybka konsumpcja treści. No cóż, takie czasy. Polska znajduje się również na czarnej liście krajów sprzyjającym piractwu. Ma to swoje realne skutki, zwłaszcza gdy spojrzymy na kwestię artystycznego inwestowania w tej szerokości geograficznej. Duzi producenci i ich wieloliczbowe budżety słusznie omijają środowiska, w których nie dość, że nie ma pewności zarobku, to jeszcze istnieje realne zagrożenie kradzieży zysków. Niestety, główny oręż do walki z tym zjawiskiem, czyli uregulowania prawne dające możliwości blokowania pirackich domen, nie zostały u nas wprowadzone. Przypomnijmy, że Polska jest nadal członkiem UE i powinna wdrożyć konieczne narzędzia, takie jak art. 8 ust. 3 Dyrektywy o w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, zgodnie z którym „Państwa Członkowskie zapewnią, aby podmioty praw autorskich mogły wnioskować o wydanie nakazu przeciwko pośrednikom, których usługi są wykorzystywane przez stronę trzecią w celu naruszenia praw autorskich lub pokrewnych." Nie trzeba być prawnikiem, aby zdać sobie sprawę z tego, że jest to zdecydowanie najskuteczniejszy, a przy tym szybki i niedrogi sposób na ochronę praw twórców i innych uprawnionych osób i podmiotów. To właściciele praw są na froncie walk z internetowymi piratami, a ich działania polegają na równoczesnym monitorowaniu sieci, wyłapywaniu i zgłaszaniu nielegalnych treści oraz na zbieraniu informacji, które służą następnie jako materiał dowodowy w sprawach przeciwko operatorom bezprawnych serwisów. Na szczęście ich działania przynoszą skutki, gdyż w Polsce zamyka się kilkadziesiąt takich stron rocznie.
Za pomoc w tworzeniu tekstu dziękuję Marcinowi Przasnyskiemu - dyrektorowi APP Global Ltd., działającemu na rzecz ochrony własności intelektualnej na arenie międzynarodowej.
Obecnie kraje członkowskie Unii Europejskiej muszą poradzić sobie z wdrożeniem nowelizacji wspólnotowego prawa autorskiego. Dyrektywa wywołała w zeszłym roku ogromne kontrowersje, podlane fałszywym przekonaniem o rzekomym ograniczaniu wolności w internecie jako jej głównej intencji. Przypomnę tylko, że nowe prawo nakłada na właścicieli platform obowiązek uzyskania licencji na wszystkie udostępniane treści, wliczając te wrzucane przez użytkowników. Pomoże to zakończyć erę nic nieznaczących i nieweryfikowalnych oświadczeń o posiadaniu praw do upload'owanych materiałów - tak jak w tej chwili odbywa się to choćby na platformie YouTube, cda.pl czy chomikuj.pl. Odpowiednią licencję będzie musiała uzyskać sama strona, a bez niej nie będzie ich mogła publicznie udostępniać. Należy także pamiętać, że aby istnieć, serwisy pirackie muszą generować zyski - w innym wypadku, ich prowadzenie po prostu nie opłaca. Internet zarabia głównie na reklamach, więc odcięcie piratom tego źródła dochodu może być kolejną skuteczną bronią w walce z nielegalnie rozpowszechnianymi treściami. I&nbsptu znów potrzeba jasnych przepisów oraz dobrej woli dużych graczy takich jak np. Google, który czasami odmawia stronom i serwisom zaangażowanym w piractwo dostępu do swojej oferty reklamowej.

Jestem prawie pewny, że złota era wirtualnego piractwa przeszła już do historii. Znakiem czasów mogą być Chiny, które świetnie radzą sobie w walce z tym zjawiskiem. Oczywiście główną rolę odgrywają tu pieniądze, gdyż chodzi o to, aby Państwo Środka było uznawane za poważnego partnera dla amerykańskich nadawców telewizyjnych czy producentów filmowych. Takie czasy...

Paweł Kowalewicz, prawnik w Fundacji Legalna Kultura

# data[].attributes.attachment_link.title
Takie czasy. Co warto wiedzieć o nielegalnych źródłach

# data[].attributes.attachment_link.description
Epidemiczna izolacja zachęca do nadrabiania filmowych i serialowych zaległości. I&nbspchoć przyszło nam żyć w dobie powszechnej dostępności legalnych źródeł Kto i dlaczego tworzy? takich jak choćby Netflix, Player.pl czy platforma VOD.pl, to pirackie serwisy wciąż mają się dobrze, a z ich oferty korzystają rzesze użytkowników. W 2017 r.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
IP Day - z inicjatywy World Intellectual Property Organization (WIPO) 26 kwietnia jest Światowym Dniem Własności Intelektualnej

Własność intelektualna (ang. intellectual property - IP) szczególnie dzisiaj odgrywa istotną rolę w kontekście globalnego rozwoju. Rolę tę będzie nadal zwiększać, stając się coraz częściej określana prawem nowych technologii oraz będąc podstawą budowy przemysłu kreatywnego. Warunkiem osiągania przez przedsiębiorstwa sukcesu jest bowiem podejmowanie strategicznych decyzji gospodarczych w oparciu o dostarczone dane i umiejętności ich ekonomicznej analizy. Realizacji tego zadania służą m.in. narzędzia sztucznej inteligencji, które są wykorzystywane do tworzenia i zarządzania własnością intelektualną. Niewątpliwie przewagę będą w przyszłości osiągać tylko te przedsiębiorstwa, które stawiają na innowacyjność. Innowacje można wspierać, udzielając własności przemysłowej ochrony - patentując wynalazki czy rejestrując wzory użytkowe i przemysłowe. W obszarze AI i w sektorze kreatywnym większe znaczenie będą miały natomiast modele ochrony oparte na prawach autorskich i prawach pokrewnych. Obok stosunkowo nowych podstaw ochrony prawnej, jak w przypadku baz danych, dużą wagę będzie miało poszukiwanie skutecznej ochrony interesów za pomocą roszczeń deliktowych. Przykład ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa na podstawie przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji dowodzi, że metoda oparta na możliwości uzyskiwania zakazów lub odszkodowań z tytułu czynów niedozwolonych stanowi nie tylko komplementarny, ale i konkurencyjny sposób ochrony własności intelektualnej.

Nie można też zapomnieć, że dla każdego z nas rezultaty pracy intelektualnej, takie jak literatura, muzyka, film, programy i gry komputerowe, a także design i moda, powinny stanowić przykłady dóbr niematerialnych, które zmieniają społeczeństwa i jednocześnie mają ciągle rosnące znaczenie ekonomiczne. Dostrzec należy w tym miejscu przede wszystkim nowe narzędzia i platformy komunikacji, w szczególności w świetle możliwości, jakie wiążą się z rozwojem mediów społecznościowych. Konieczne staje się więc dostosowywanie zasad korzystania z własności intelektualnej i jej nowych postaci do współczesnych standardów technologicznych, potrzeb użytkowników i gwarancji ochrony dla właścicieli praw. Podkreślając znaczenie IP w kontekście pracy twórców i wynalazców, należy ponadto zwrócić uwagę zarówno na wpływ innowacyjności i wynalazczości na gospodarkę, jak i twórczości artystycznej na kulturę. Nowoczesne technologie i biznes są przez IP ściśle ze sobą powiązane. W podobny sposób własność intelektualna, dzięki projektom realizowanym w kulturze i nauce, odgrywa znaczącą rolę w rozwoju przemysłu kreatywnego, w edukacji i w sektorze rozrywki.

Przy okazji IP Day warto więc ponownie przedstawić przedmioty własności intelektualnej i korzyści płynące z ich ochrony. Aktualną odpowiedź znaleźć powinno również pytanie, jak IP wpływa na gospodarkę w kontekście innowacyjności w Europie i w Polsce. Na omówienie - jako ważne wyzwanie, z którym prawo własności intelektualnej mierzy się na co dzień - zasługują również sposoby zwalczania towarów podrobionych i pirackich. Komentarza wymagają także przepisy wprowadzające w Polsce sądy do spraw własności intelektualnej - warto ustalić, czy rozwiązywanie sporów z obszaru IP stanie się proste i skuteczne. W tym dniu nie może też zabraknąć pytań o przyszłość IP, a ściślej o to, czy nowe technologie przyniosą rewolucję w regulacjach dotyczących IP, czy może jednak regulacje IP będą nadążać za rozwojem nowych technologii.

Jak w praktyce zmienia się prawo własności intelektualnej

Podsumowaniem i jedną z konkluzji IP Day może być natomiast stwierdzenie, że podobnie jak innowacje uważa się za główny czynnik budowania przewagi konkurencyjnej, tak poziom ochrony własności intelektualnej pozwala zmierzyć międzynarodową konkurencyjność gospodarek narodowych. Kryteria, dzięki którym można wskazać kraje dysponujące skuteczną ochroną własności intelektualnej, pozwalają m.in. przesądzić o atrakcyjności danego rynku dla zagranicznych inwestycji. IP Day jest więc dobrą okazją do przypomnienia o celowości budowania nowoczesnego systemu ochrony własności intelektualnej oraz tworzenia innowacyjnej i kreatywnej gospodarki.

Pierwsze przejawy ochrony własności intelektualnej pojawiły się już parę dobrych wieków temu. Nie cofając się jednak aż tak daleko, powinniśmy wrócić na chwilę do roku 1883, w którym podpisano najważniejszy akt prawny z punktu widzenia ochrony własności przemysłowej - konwencję paryską. Akt ten, będący umową międzynarodową, obowiązuje oczywiście do dzisiaj i nieraz stosuje się go (przynajmniej pomocniczo) do wykładni pojęć lub zasad rządzących tą dziedziną prawa. W roku 2020 można zadać sobie jedno pytanie: czy podstawowy akt prawa własności przemysłowej jest nadal aktualny?

Pytanie to jest szczególnie zasadne, jeśli weźmiemy pod uwagę zakres ochrony własności przemysłowej określony w konwencji. Wskazano w niej, że „przedmiotem ochrony własności przemysłowej są patenty na wynalazki, wzory użytkowe, rysunki i modele przemysłowe, znaki fabryczne lub handlowe, nazwa handlowa i oznaczenia pochodzenia lub nazwy pochodzenia, jak również zwalczanie nieuczciwej konkurencji".

Znaki fabryczne lub handlowe, czyli znaki towarowe

Przedmiot ochrony własności przemysłowej nie zmienił się od czasu przyjęcia konwencji paryskiej - nie dodano żadnego do przywołanego wyżej katalogu „nowego prawa" (w przepisach polskich jest jeden wyjątek - prawo ochronne do topografii układu scalonego - którego znaczenie jest jednak marginalne). Warto jednak prześledzić, czy nastąpiły zmiany w obrębie samego przedmiotu prawa własności przemysłowej i na czym ewentualnie mogą one polegać. Na potrzeby niniejszego opracowania z katalogu określonego w konwencji paryskiej wybrano znaki towarowe.

Regulacja znaków towarowych przeszła w ostatnich latach prawdziwą rewolucję, która objęła nawet samą definicję znaku towarowego. Dzisiaj za znak możemy uznać każde oznaczenie, które da się przedstawić w rejestrze znaków w sposób nie budzący wątpliwości co do zakresu jego ochrony (a dokładniej w sposób pozwalający właściwym organom i odbiorcom na ustalenie jednoznacznego i dokładnego przedmiotu ochrony udzielonej właścicielowi tego znaku towarowego) i które odróżnia towary jednego przedsiębiorcy od towarów drugiego przedsiębiorcy. Poprzednia regulacja przez wiele lat wymagała, aby oznaczenie mające uzyskać prawo ochronne jako znak towarowy dało się przedstawić graficznie. W następstwie wspomnianej reformy esencja znaku towarowego nie uległa zmianie - nadal musi to być oznaczenie odróżniające towar na rynku. Jeśli jednak chodzi już o formę tego oznaczenia, zgłaszający uzyskali dużą dowolność, a ogranicza ich jedynie sposób przedstawienia znaku w odpowiednich rejestrach. Zmiana definicji znaku towarowego niewątpliwie stanowiła odpowiedź na potrzeby rynku - wyróżnienie towarów na rynku nie następuje już tylko za pomocą „nieśmiertelnego" logo, a rozwój nowoczesnych technologii musiał w końcu znaleźć odzwierciedlenie w regulacji dotyczącej znaków. Wniosek, jaki można wysunąć, obserwując działania zgłaszających, jest jeden: znaki towarowe stają się coraz bardziej skomplikowanym tworem. Tę tendencję obrazują najnowsze zgłoszenia ujawnione w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), których wybór przedstawiamy poniżej.

Znaki trójwymiarowe

EUTM018009650 (zarejestrowany m.in. dla silników, procesorów danych)

EUTM 018039165 (zarejestrowany dla usług sprzedaży)

Znaki multimedialne

EUTM 018070353 (zarejestrowany dla obuwia, obuwia do tańca towarzyskiego, butów na wysokim obcasie)

EUTM017934434 (zarejestrowany m.in. dla preparatów farmaceutycznych)

EUTM018095241 (zarejestrowany m.in. dla gier komputerowych)

EUTM017931163 (zarejestrowany m.in. dla gier hazardowych)

Znaki będące wzorem

EUTM017835679 (zarejestrowany m.in. dla napojów alkoholowych).

Znak EUTM 017889645 (zarejestrowany m.in. dla zabawek)

Znaki pozycyjne (chroniące umiejscowienie konkretnego elementu w całości produktu)

EUTM 018014974 (zarejestrowany m.in. dla telefonów)

EUTM 018105734 (zarejestrowany dla bluz z kapturem)

Znaki ruchome (chroniące określone oznaczenie w połączeniu z sekwencją ruchów)

EUTM 016433369 (zarejestrowany m.in. dla odzieży i żywności)

EUTM 015968654 (zarejestrowany m.in. dla oprogramowania komputerowego)

Z powyższego - bardzo ograniczonego - przeglądu oraz z obserwacji najnowszych zgłoszeń dotyczących znaków towarowych płyną kolejne wnioski. Znak towarowy zaczyna pełnić wiele innych funkcji niż tylko wyróżnienie produktów w obrocie. W przypadku niektórych zgłoszeń z ochrony właściwej znakom towarowym bez wątpienia zaczynają korzystać utwory w rozumieniu prawa autorskiego, i to w szczególności utwory multimedialne. Tendencję do „przenoszenia" ochrony właściwej dla innych przedmiotów prawa własności intelektualnej na znaki towarowe widać zresztą coraz wyraźniej - wśród przedstawionych powyżej znaków towarowych z łatwością można odnaleźć takie, dla których właściwszą formą zgłoszenia byłby wzór przemysłowy lub nawet patent. To zjawisko musi nasuwać kolejne pytanie: czy faktycznie wszystkie z wyżej wymienionych zarejestrowanych znaków unijnych cechują się niezbędną zdolnością odróżniającą, czyli czy będą prawidłowo odróżniać towar jednego przedsiębiorcy od towarów drugiego przedsiębiorcy?

Rozszerzenie możliwości przedstawienia znaku towarowego prowadzi również do sytuacji, w której utrudnione może być określenie, co tak naprawdę jest znakiem towarowym lub jego elementem wyróżniającym. Tego rodzaju wątpliwości niosą za sobą bardzo poważne konsekwencje dla faktycznego zakresu ochrony takich oznaczeń oraz dla możliwości dochodzenia roszczeń opartych na nietypowych znakach towarowych.

Autorzy:
adw. prof. INP PAN dr hab. Paweł Podrecki,

adw. dr Anna Sokołowska-Ławniczak

Kancelaria Traple Konarski Podrecki i Wspólnicy

www.traple.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Własność intelektualna - czyli ile jest dzisiaj IP w nowych technologiach i przemyśle kreatywnym?

# data[].attributes.attachment_link.description
IP Day - z inicjatywy World Intellectual Property Organization (WIPO) 26 kwietnia jest Światowym Dniem Własności Intelektualnej Własność intelektualna (ang. intellectual property - IP) szczególnie dzisiaj odgrywa istotną rolę w kontekście globalnego rozwoju. Rolę tę będzie nadal zwiększać, stając się coraz częściej określana prawem nowych technologii oraz będąc podstawą budowy przemysłu kreatywnego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Każda forma korzystania z cudzej twórczości jest powszechnie i błędnie uznawana za plagiat. Takich postaci użytkowania jest o wiele więcej, co postaram się przedstawić w niniejszym tekście. PLAGIAT
Polskie prawo autorskie nie zna definicji plagiatu. Możemy się jedynie posiłkować art. 115 ustawy Pr. Aut., zgodnie z którym „kto przywłaszcza sobie autorstwo albo wprowadza w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3. " Należy zatem uznać, że plagiat polega na świadomym i bezprawnym przywłaszczeniu autorstwa cudzego utworu, niezależnie od jego formy czy treści. Nie ma również znaczenia czy przywłaszczamy sobie autorstwo dzieła objętego ochroną prawno-autorską, czy też utworu, do którego prawa autorskie wygasły lub mamy do czynienia z tzw. utworami osieroconymi (prawa do nich prawdopodobnie nie wygasły, jednak nie ma możliwości dotarcia do ich twórców lub spadkobierców). Przechodząc płynnie do przykładów ze świata filmowego, nie sposób nie wspomnieć o filmie „Za garść dolarów" - znanego spaghetti westernu w reżyserii Sergio Leone i Clintem Eastwoodem w roli głównej. Film zebrał nawet niezłe recenzje, a reżyser został zasypany wiadomościami od fanów i ludzi ze środowiska. Jedna z nich, nadana przez Akiro Kurosawę miała brzmieć: „Dobry film, tylko że to mój film". Chodzi o obraz pt. „Yojimbo", który został nakręcony parę lat wcześniej. Kurosawa zażądał części zysków i finalnie sprawa zakończyła się ugodą opiewającą na 100 tysięcy dolarów i 15 % udziale w zyskach.
AUTOPLAGIAT
Zgodnie z doktryną prawniczą autoplagiat to wielokrotne publikowanie tego samego lub w niewielkim tylko stopniu przetworzonego utworu, w warunkach wprowadzających w błąd, że jest to utwór po raz pierwszy rozpowszechniony. Co ciekawe autoplagiat nie jest plagiatem w rozumieniu prawa autorskiego, gdyż nie dochodzi do przywłaszczenia autorstwa lub wprowadzenia co do niego w błąd - twórca jest wszakże ten sam. Interesujące wytłumaczenie zjawiska autoplagiatu dostarcza Grzegorz Sołtysiak w książce pt. „Plagiat. Zarys Problemu" (Warszawa, 2009). Jego zdaniem definicją tego procederu może być sposób postępowania głównego bohatera „Przygód dobrego wojaka Szwejka". Sprzedawał on bowiem psy, które wyszkolone w określony sposób, uciekały od nowych właścicieli i wracały do Szwejka. Dzięki temu bohater powieści Jaroslava Haška mógł je sprzedawać na okrągło. Przechodząc jednak do czasów bardziej współczesnych i skupiając się na tematyce filmowej, warto zwrócić uwagę na postać, która w środowisku uznawana jest za twórcę często korzystającego z własnego dorobku artystycznego. Mam tu na myśli Hansa Zimmera - znanego kompozytora muzyki filmowej. Przykładem zarzucanego mu powielania własnych pomysłów są soundtracki do filmów „Cienka czerwona linia" oraz „Pearl Harbor". Pierwsza część „Tennessee" (utwór z soundtrack'u „Pearl Harbor") i motyw z „Cienkiej czerwonej linii" brzmią niemal dokładnie tak samo. Drugi tytuł obraca się po prostu w bardziej ponurych i przygnębiających dźwiękach, pozostawiając film w nieco bardziej batalistycznej atmosferze. Kolejnym przykładem jest uderzające podobieństwo utworu „Time" z „Incepcji" oraz „Salomon" z filmu „Zniewolony. 12 Years a Slave".
INSPIRACJA
Czymże by był przemysł filmowy bez inspiracji? Przecież to ona napędza kreatywność i pozwala na odsłonięcie głęboko zakorzenionych kodów kulturowych zbieranych przez twórców przez całe życie. Zapożyczenia czy nawiązania są rzeczą powszechną i tak jak już wspomniałem, moim zdaniem zjawiskiem raczej pozytywnym. Cała twórczość choćby Tarantino opiera się przecież na odtwarzaniu pewnych kalk i przekazywaniu ich za pomocą charakterystycznego dla tego twórcy języka. Weźmy na przykład klasyczny już obraz „Wściekłe Psy". Film opowiada o szajce eleganckich przestępców, zajmujących się napadami na sklepy jubilerskie. Identyczną w formie opowieść dostarczył widzom również Ringo Lama w „Płonącym mieście". To historia grupy rzezimieszków, którzy kradną klejnoty ubrani w podobne garnitury. Później, przestępcy znajdują się w fabularnym klinczu i wszystko kończy się krwawym finałem - zupełnie jak u Tarantino. Reżyser zresztą nigdy nie wypierał się takich inspiracji... Pomimo tego, że w Hollywood film uznawany jest za totalną „zrzynkę", nigdy nie doszło do procesu, a zapożyczenia stały się swego rodzaju znakiem rozpoznawczym Quentina Tarantino.

Podobnie jak w przypadku plagiatu, polskie prawo autorskie nie poświęca utworom inspirowanym zbyt dużo uwagi. Art 2 Pr. Aut mówi, że „za opracowanie nie uważa się utworu, który powstał w wyniku inspiracji cudzym utworem." No i to właściwie tyle. Dla porządku należy wspomnieć, że opracowanie to m.in. tłumaczenie lub adaptacja innego utworu. Utwór inspirowany jest z kolei dziełem samoistnym, posiadającym pełnię praw autorskich, a twórca ma prawo nim swobodnie rozporządzać. Z ciekawszych inspiracji na pewno warto wymienić słynną scenę z „Lśnienia", w której wcielający się w głównego bohatera Jack Nicholson „otwiera" drzwi za pomocą siekiery. Kubrick inspirował się w tym przypadku sceną z filmu „Furman Śmierci (org. Körkarlen) - niemego, szwedzkiego obrazu z 1921 r. Za utwór inspirowany można już również uznać „Kształt wody" Guillermo del Toro. Twórca „Labiryntu Fauna" został pozwany o splagiatowanie sztuki „Let Me Hear You Whisper" z 1969 r. Sędzia nie zgodził się jednak z argumentacją strony powodowej i stwierdził, że „chociaż zarówno sztuka, jak i film opowiadają o pracownicy placówki naukowej postanawiającej uwolnić stwora, na którym przeprowadza się eksperymenty, jest to zbyt ogólny koncept, by mógł być chroniony prawem. To samo dotyczy faktu, że pracownica przejmuje się nieuchronną śmiercią obiektu i rodzi się między nimi więź. Po przeanalizowaniu fabuły, wątków, scenariusza w obu dziełach, sąd dopatrzył się jedynie niewielkich podobieństw - zbyt małych, by uzasadnić powództwo. Nie powinno być jednak żadnych wątpliwości, że del Toro inspirował się sztuką Paula Zindela - co, jak wspomniałem wyżej, nie jest niczym złym, a zwłaszcza nielegalnym.
TWÓRCZOŚĆ RÓWNOLEGŁA
Twórczość równoległa to bardzo delikatny i rzadko poruszany temat. Wyobraźmy sobie bowiem, że dwie nieznające się osoby, niemające ze sobą żadnego połączenia wpadają na taki sam pomysł i przystępując do jego twórczej realizacji. Niemożliwe? Jak się okazuje takie sytuacje się zdarzają. O twórczości równoległej wypowiedział się nawet Sąd Apelacyjny w Warszawie, który stwierdził, że „Nie jest plagiatem dzieło, które powstaje w wyniku zupełnie odrębnego, niezależnego procesu twórczego, nawet jeżeli posiada treść i formę bardzo zbliżoną do innego utworu. Możliwe są sytuacje, w których dwóch twórców, niezależnie od siebie, wykorzystuje w utworze ten sam pomysł i opracowuje go przy użyciu bardzo zbliżonych środków artystycznych, zwłaszcza jeżeli dzieła dotyczą tego samego tematu albo tematów bardzo zbliżonych." (Wyrok z dnia 15 września 1995 r., I&nbspACr 620/95). Warto również dodać, że każdy z tak stworzonych utworów jest chroniony prawem autorskim i równoprawnie występuje w obrocie rynkowym.
GHOSTWRITING CZYLI AUTOR-WIDMO
Ghostwriting zostawiłem sobie na koniec, gdyż jest to trochę inna kategoria. Generalnie mamy tu do czynienia z sytuacją, w której autorem utworu jest tak naprawdę twórca, któremu zlecono jego stworzenie, a następnie prawa autorskie zostały przeniesione na osobę, która będzie uznawana za autora. Zjawisko te, jest bardzo powszechne, zarówno w biznesie muzycznym (pisanie piosenek i tekstów na zamówienia), jak i w przemyśle filmowym (np. tworzenie zamówionych scenariuszy). Samo pojęcie zostało spopularyzowane przez film Romana Polańskiego pt. „Autor widmo", opowiadający o brytyjskim pisarzu (w tej roli Ewan McGregor), który podejmuje się anonimowego dokończenia książkowych wspomnieć brytyjskiego premiera.

Co ciekawe, zgodnie z prawem nie można zrzec się ani przenieść na inną osobę praw autorskich osobistych (umowami przenoszone są wyłącznie te majątkowe), co oznacza, że prawdziwy twórca konkretnego utworu na zawsze pozostanie jego autorem w świetle przepisów. Idąc dalej w analizę przepisów - czy przypadkiem definicją plagiatu nie było właśnie „przywłaszczenie sobie autorstwa bądź wprowadzenie co do niego w błąd"? No właśnie. Status prawy ghostwritingu do dziś pozostaje w sferze sporów, choć np. w środowisku akademickim korzystanie z usług autorów widmo uznawane jest za nieetyczne. W tzw. showbiznesie z kolei jest to zjawisko powszechne i dopóki będą ludzie skłonni zapłacić odpowiednią ceną za np. napisanie tekstu do utworu, dopóty taka działalność będzie się miała nieźle.

Autor: Paweł Kowalewicz Prawnik Fundacji Legalna Kultura

# data[].attributes.attachment_link.title
Autor-widmo? Plagiat? Twórczość równoległa? - jakie są formy korzystania z cudzej twórczości

# data[].attributes.attachment_link.description
Każda forma korzystania z cudzej twórczości jest powszechnie i błędnie uznawana za plagiat. Takich postaci użytkowania jest o wiele więcej, co postaram się przedstawić w niniejszym tekście. PLAGIAT Polskie prawo autorskie nie zna definicji plagiatu. Możemy się jedynie posiłkować art. 115 ustawy Pr.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
PROGRAM SZKOLENIOWY W ZAKRESIE ROZWOJU KOMPETENCJI CYFROWYCH

PRAWO W KULTURZE

/ Prawo w praktyce

Czy autor to człowiek? - Sztuczna Inteligencja wyzwaniem dla prawa własności intelektualnej
Dożyliśmy ciekawych czasów, w których ludzie przestali mieć monopol na kreatywną i artystyczną twórczość. Świadczy o tym chociażby fakt składania wniosków patentowych z równoczesnym wskazaniem maszyny jako „wynalazcy". Przepisy w tym zakresie są jednak jasne, co nie znaczy, że nie stoimy u progu rewolucji prawnej, która umożliwi przyznawanie wyłącznych praw autorskich Sztucznej Inteligencji (dalej „SI").
Sprawa, o której mowa we wstępie dotyczyła dwóch przedmiotów „wynalezionych" przez urządzenie o nazwie Dabus, używaną przez zespół naukowców z brytyjskiego University of Surrey. Pierwszym ze zgłoszonych produktów był pojemnik do napojów, który można konfigurować w dowolny sposób - także łączyć z innymi, zwiększając tym samym jego objętość. Drugim natomiast było urządzenie świetlne mające na celu ułatwienie lokalizacji np. rozbitków podczas akcji ratunkowej. Wnioski dotyczące obu wynalazków zostały zgłoszone w końcówce 2018 r. do Europejskiego Urzędu Patentowego (dalej „EUP"). Pod koniec zeszłego roku EUP odrzucił oba zgłoszenia, wskazując na niezgodność treści wniosków ze wspólnotowym prawem patentowym. Zgodnie bowiem z Konwencją o udzielaniu patentów europejskich z 1973 r., do uzyskania takiej ochrony wymagane jest wskazanie osoby fizycznej - wynalazcy. EUP rozwinął te zasadę, wskazując w uzasadnieniu decyzji, iż w zgłoszeniu należy podać nazwisko oraz adres wynalazcy. Nazwisko pełni nie tylko funkcję identyfikacyjną, ale także umożliwia egzekwowanie przysługujących praw i stanowi część „osobowości" - wymaganej przepisami do przyznania ochrony. Urząd uznał również, iż nazw nadanych rzeczom (w tym wypadku DABUS) nie można utożsamiać z nazwiskami osób fizycznych. Zgłaszający argumentowali również, iż na podstawie stosunku pracy z maszyną, nabyli prawa do stworzonych przez nią produktów, co EUP skwitował, iż Dabus nie może być stroną prawidłowo zawartej umowy, z uwagi na brak zdolności prawnej, co zapędziło tę argumentacje w przysłowiowy kozi róg.
Czy autor to człowiek?

Aktualnie obowiązujące w Unii Europejskiej przepisy dotyczące prawa autorskiego nie wskazują jednoznacznie, komu należałoby przyznać prawa do dzieł wytworzonych przez sztuczną inteligencję. Prawnicze autorytety nie pozostawiają jednak wątpliwości i kategorycznie stwierdzają, iż na gruncie konwencji berneńskiej (aktu stanowiącego podstawę współczesnych systemów ochrony prawnoautorskiej) ochrona utworu jest odnoszona wyłącznie do człowieka. Potwierdzenia możemy szukać np. w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 6.07.2009 r w sprawie Infopaq International A/S przeciwko Danske Dagblades Forening (C-5/08). TSUE stwierdził wówczas, że „konieczną cechą utworu jest autora własna intelektualna twórczość". Warto także zwrócić uwagę na motyw 16 dyrektywy o czasie ochrony w odniesieniu do fotografii, w którym czytamy, iż „stanowi własność intelektualną twórczość autora, odzwierciedlającą jego osobowość". Nie pozostawia chyba wątpliwości, że wskazuje tym samym na człowieka jako autora. Podobnie uważają przedstawiciele doktryny w USA, Australii, Hiszpanii czy RFN. Wyjątek (i to całkiem wyraźny) przewiduje prawo brytyjskie. Ustawa z 1988 r. która wpłynęła również na systemy dawnych kolonii, tj. Irlandii, Nowej Zelandii, Indii czy Hongkongu, określa wytwory Sztucznej Inteligencji jako „computer generated works" i definiuje je jako dzieła, którym nie jest możliwe przypisanie autorstwa człowieka. W takich sytuacjach, prawa autorskie przysługują osobie, która „podjęła działania konieczne do stworzenia utworu", czyli np. stworzyła odpowiednie oprogramowanie.

Polskie przepisy krajowe mówią jednak jasno, iż „Prawo autorskie przysługuje twórcy, o ile ustawa nie stanowi inaczej." (art. 8 ust. 1 Pr. Aut) oraz że „ domniemywa się, że twórcą jest osoba, której nazwisko w tym charakterze uwidoczniono na egzemplarzach utworu lub której autorstwo podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek inny sposób w związku z rozpowszechnianiem utworu." Sprawa wydaje się zatem całkiem jasna, jednak warto zaznaczyć, w latach 70 XX w. prof. Andrzej Kopff, piszący projekt ustawy o prawie autorskim proponował, aby programy komputerowe były chronione w ramach prawa autorskiego tylko wówczas, gdy są przeznaczone do wspomagania twórcy przy tworzeniu utworu. Na gruncie obecnie obowiązującej ustawy programy komputerowe są jednak odrębnymi utworami, którym przysługuje taka sama ochrona jak „klasycznym" utworom.

Zmiany, zmiany.

Prawo autorskie powstało jako reakcja na pojawienie się druku, a następnie rozwijało się wraz z rozwojem technologii służących do rozpowszechniania kultury - fotografii, kinematografii czy w końcu Internetu. Wydaje się zatem oczywiste, że Sztuczna Inteligencja jest kolejnym wyzwaniem dla prawa własności intelektualnej. SI nie jest już koncepcją żywcem wyjętą z książek sci-fi. Wystarczy wspomnieć choćby rok 2014 i artykuł o trzęsieniu ziemi w Kalifornii, który został stworzony właśnie przez SI i to w zawrotnym tempie 3 minut. Warto zaznaczyć, że późniejsze badania empiryczne wykazały, że czytelnicy nie są w stanie odróżnić tekstu napisanego przez człowieka - dziennikarza, od tego stworzonego przez komputer. Kolejnym przykładem może być licytacja dział sztuki zorganizowana w październiku 2018 r. przez nowojorski odział domu Christe's. Podczas aukcji zlicytowano obraz pt. „Portret Edmonda Belamy'ego", który został w całości stworzony w wyniku działania dwuczęściowego algorytmu. Jeden z nich generował nowe portrety na podstawie wgranych do systemu dzieł sztuki, drugi miał weryfikować czy stworzony obraz jest wynikiem działalności człowieka czy też maszyny. W chwili, gdy algorytm stwierdził, iż poddana weryfikacji grafika, jest dziełem ludzkim - proces mógł dobiec końca. Obraz został finalnie sprzedany za 435 tysięcy dolarów, co jasno pokazuje z jakimi sumami możemy mieć do czynienia w przyszłości.

Autor: Paweł Kowalewicz, prawnik w Fundacji Legalna Kultura

# data[].attributes.attachment_link.title
Czy autor to człowiek? - Sztuczna Inteligencja wyzwaniem dla prawa własności intelektualnej

# data[].attributes.attachment_link.description
PROGRAM SZKOLENIOWY W ZAKRESIE ROZWOJU KOMPETENCJI CYFROWYCH Dożyliśmy ciekawych czasów, w których ludzie przestali mieć monopol na kreatywną i artystyczną twórczość. Świadczy o tym chociażby fakt składania wniosków patentowych z równoczesnym wskazaniem maszyny jako „wynalazcy". Przepisy w tym zakresie są jednak jasne, co nie znaczy, że nie stoimy u progu rewolucji prawnej, która umożliwi przyznawanie wyłącznych praw autorskich Sztucznej Inteligencji (dalej „SI").

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Prace stworzone przez dzieci w szkołach i przedszkolach zazwyczaj nie reprezentują unikatowego poziomu artystycznego. Często mają jednak silną wartość sentymentalną. Dlatego nie trudno wyobrazić sobie spór, gdy rodzice pragną uzyskać prace dziecka wykonane na zajęciach, a placówka oświatowa niekoniecznie pragnie pozbyć się ich albo nawet dąży do wykorzystania ich w szerszym niż zazwyczaj zakresie. Kto w takim wypadku zwyciężyłby prawną awanturę o pracę?
Na wstępie należy podkreślić, że przepisy prawa zrównują twórczość dzieci i dorosłych. Dlatego w przypadku, gdy w szkole lub przedszkolu powstanie praca spełniająca definicję utworu, jej autorowi będą przysługiwać analogiczne uprawnienia jak profesjonalnemu, dorosłemu twórcy.

Czy jednak każda szkolna praca dziecka podlega ochronie prawa autorskiego?

Na to pytanie należy odpowiedzieć przecząco. Chronione prawem są jedynie te wytwory człowieka, które mają charakter indywidualnej twórczości. Pojęcie to nie jest ściśle zdefiniowane i doczekało się wielu złożonych interpretacji. Zasadniczo przyjmuje się, że indywidualna twórczość jest oryginalnym odzwierciedleniem pełnej wizji lub charakteru autora. Do takiego tworzenia nie jest wymagany określony poziom kunsztu, potencjał intelektualny czy dojrzałość. Z drugiej strony, cech twórczości nie mają takie wytwory, które powstały w wyniku pracy o charakterze „rzemieślniczym" - powtarzalne i będące jedynie efektem określonej sprawności. Z reguły odmawia się również ochrony wytworom, które powstały całkowicie lub w przeważającej mierze w wyniku przypadku, gdyż ciężko w takim wypadku uznać, że autor odcisnął na nich swoje indywidualne piętno.

Konfrontacja powyższych zasad z efektami szkolnej pracy dzieci prowadzi do wniosku, że wytwory powstałe w bardzo wczesnym etapie nauki plastyki, gdy dziecko próbuje wykonać proste polecenia nauczyciela, a efektem starań jest zestaw mniej lub bardziej udanych figur geometrycznych, nie spełniają definicji indywidualnej twórczości. Podobnie jest z pracami, które powstały według ścisłych instrukcji nauczyciela lub polegały na wiernym kopiowaniu przedstawionego na lekcji wzorca. Wszelkie inne kategorie prac dziecka są jednak utworami autorskimi. To z kolei oznacza, że niezwykle trudno wytyczyć granicę pomiędzy pracą prawnie chronioną, a wytworem prostego plastycznego szkolnego ćwiczenia, któremu brak jest cech utworu. Dlatego z punktu widzenia placówki oświatowej bezpiecznym jest przyjęcie uproszczenia, że prace ucznia są chronione prawem autorskim.

Jeżeli nawet założymy, że wszelkie wytwory uczniów są prawnie chronione, nie przesądza to całkowicie, że szkoły i przedszkola powinny oddawać wszelkie prace szkolne uczniom i rodzicom. W razie zaistnienia sporu szkoła może podnieść zarzut, że praca jest przynamniej częściowo efektem działalności twórczej nauczyciela, który udzielał twórczych sugestii uczniom podczas lekcji plastyki. Nauczyciel zatrudniony na umowę o pracę przenosi autorskie prawa majątkowe do swojej szkolnej twórczości na pracodawcę. Ostatecznie więc może się okazać, że spora cześć szkolnych prac posiada dwóch autorów, a prawa autorskie przysługują wspólnie uczniowi i szkole. Według prawa autorskiego, istnieje domniemanie, że udziały współtwórców w autorskich prawach majątkowych są równe i jeżeli ich zamiary wobec utworu są sprzeczne, są zmuszeni do wypracowania konsensusu lub mogą żądać rozstrzygnięcia sporu przez sąd. W przypadku tego typu utworów mamy więc do czynienia z klasycznym patem. Należy założyć, że w braku porozumienia stron tego typu praca trafiłaby do szkolnej szuflady, służąc jedynie jako element dokumentacji opisującej przebieg nauczania.

Wydaje się, że w przypadku, gdy praca spełnia wymagania „indywidualnej twórczości", a w procesie twórczym nie uczestniczył nauczyciel, uczeń ma pełne prawo do otrzymania na własność swojej pracy. Nic bardziej mylnego. Nie można bowiem zapominać, że odrębnym zagadnieniem jest własność nośnika, na którym pracę utrwalono. Kwestie tą reguluje kodeks cywilny, który przewiduje, że osoba, która wykonała pracę z cudzych materiałów staje się ich właścicielem, jeżeli wartość nakładu pracy jest większa od wartości samych materiałów. W praktyce należy przyjąć, że w przypadku prac wykonanych kredkami lub farbami na zwykłej kartce papieru, przepisy są przychylne dla ucznia i rodziców, którzy mogą argumentować, że wraz z momentem sporządzenia przez dziecko utworu nabyło ono prawo własności do jego materialnego egzemplarza wytworzonego z mienia szkolnego. W takiej sytuacji teoretycznie szkoła może najwyżej żądać symbolicznej złotówki zwrotu kosztów. Sprawa ma się inaczej, gdy praca została wykonana na płótnie, jest elementem kosztownej szkolnej dekoracji lub utrwalona bądź połączona z innym mieniem szkolnym np. drzwiami, elewacją czy szybą. W takim wypadku - bez względu nawet na wyłączne prawa autorskie ucznia do pracy - szkoła ma prawo odmówić wydania nośnika, na którym takie dzieło utrwalono.

Finalnie okazuje się zatem, że jedynie w sytuacji, gdy praca została wykonana samodzielnie przez ucznia, z jego własnych materiałów, przysługuje mu prawo od otrzymania jej na własność. W pozostałych przypadkach wydanie pracy wymaga porozumienia z przedszkolem lub szkołą. Pewną osłodą tego wniosku dla rodziców i uczniów są zapisy prawa oświatowego, które przewiduje, że „sprawdzone i ocenione pisemne prace ucznia są udostępniane uczniowi i jego rodzicom". Przepis ten oznacza, że bez względu na to, że szkoła jest właścicielem części autorskich praw majątkowych (w wyniku wkładu twórczego nauczyciela) czy samego nośnika z uczniowską pracą - ma ustawowy obowiązek jej udostepnienia. „Udostępnienie" to kolejne niezdefiniowane pojęcie. W praktyce oznacza to, że uczeń może zabrać szkolną pracę do domu, aby zaprezentować ją rodzicom. Szkoła może (lecz nie musi) jednak zastrzec, że praca powinna zostać zwrócona lub może udostępnić wyłącznie jej kopię. Konkretne zasady w tym zakresie powinny być określone w regulacjach wewnętrznych szkoły.

Ilość poruszonych powyżej wątków świadczy o tym, że z pozoru banalna kwestia praw do prac szkolnych jest tematem prawnie złożonym.

Analiza prowadzi do zasadniczego wniosku, że szkoły i przedszkola mogą przekazać prace na własność ucznia, lecz w wielu przypadkach mogą znaleźć także argumenty, aby takim żądaniom odmówić i udostępnić prace dopiero po dokonaniu oceny, wyłącznie na ograniczony czas.

Należy jednocześnie pamiętać, że podobna sytuacja może nastąpić również w przypadku chęci szerszego wykorzystania pracy przez drugą stronę. Nawet jeżeli w tworzeniu pracy brał udział nauczyciel i powstała ona z materiałów szkolnych, placówka ma ustawowe uprawnienie używać pracy wyłącznie w celu dokumentowania przebiegu nauczania. Nie budzi także kontrowersji zwyczajowe wywieszanie prac uczniów w salach i na szkolnych korytarzach - w takim wypadku należy uznać, że szkole udzielana jest dorozumiana licencja w zakresie zwyczajowej, wewnątrzszkolnej prezentacji pracy. Dorozumiane uprawnienia szkoły nie obejmują jednak prawa do jej rozpowszechniania, np. na stronie internetowej, w konkursach lub materiałach informacyjnych i promocyjnych. Działania takie mogą się odbywać wyłącznie po uprzednim udzieleniu zgody przez rodziców, której powinna towarzyszyć rodzicielska decyzja o sposobie podpisywania autorstwa pracy. Zgody tego typu powinny być dobrowolne i mieć charakter odrębnego oświadczenia. Dodawanie domniemanych zgód i upoważnień dotyczących dziecięcych prac w statucie szkoły z reguły byłoby nieskuteczne i możliwe do zakwestionowania w świetle m.in prawa autorskiego, prawa ochrony danych osobowych lub praw konsumenta. Ostatecznie zatem, aby uniknąć długotrwałego klinczu pośród gąszczu przepisów, obie zainteresowane Strony, dla swojego dobra, powinny zrezygnować z postawy roszczeniowej i spróbować się porozumieć.

Autor: mec. Bartosz Mysiak

Kancelaria LSW Leśnodorski, Ślusarek i Wspólnicy

www.lsw.com.pl | www.lswipblog.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Awantura o dziecięcy rysunek - czy każda szkolna praca dziecka podlega ochronie prawa autorskiego?

# data[].attributes.attachment_link.description
Prace stworzone przez dzieci w szkołach i przedszkolach zazwyczaj nie reprezentują unikatowego poziomu artystycznego. Często mają jednak silną wartość sentymentalną. Dlatego nie trudno wyobrazić sobie spór, gdy rodzice pragną uzyskać prace dziecka wykonane na zajęciach, a placówka oświatowa niekoniecznie pragnie pozbyć się ich albo nawet dąży do wykorzystania ich w szerszym niż zazwyczaj zakresie.

# data[].attributes.body
Sposób na identyfikację legalnych treści on-line

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy zdjęcia publicznie udostępnione na Facebooku i Instagramie wciąż są nasze? Czy możemy publikować zdjęcia, na których są inne osoby? Na co się zgadzamy korzystając z portali społecznościowych?

Regulaminy portali społecznościowych, które po akceptacji przez użytkownika są formą umowy, określają prawa i obowiązki zarówno użytkownika jak i właściciela serwisu. W przeciwieństwie jednak do typowych umów, których treść kształtowana jest w oparciu o uzgodnione przed obie strony postanowienia tu reguły są niejako „narzucane" przez właściciela serwisu. Brak możliwości modyfikacji regulaminu może rodzić przekonanie, że jedyny wybór, jaki może dokonać przyszły użytkownik jest albo akceptacja regulaminu albo rezygnacja. Analiza regulaminów Facebooka i Instagrama, pokazuje jednak, że ich użytkownicy nie są całkowicie pozbawieni wpływu, na to, co dzieje się z materiałami, które w nich umieszczają. Po pierwsze użytkownik jest właścicielem umieszczanych w serwisie treści i może dzięki ustawieniom prywatności określać krąg, dla którego będą dostępne. Regulamin Instagrama mówi, że serwis nie rości sobie praw własności do treści przesyłanych przez użytkowników. Warto jednak pamiętać, że udostępnienie treści jako publicznej, jest równoznaczne z wyrażeniem zgody na korzystanie z niej przez innych użytkowników, a także osoby trzecie. Jeżeli zatem udostępnimy publicznie nasze zdjęcie, musimy liczyć się z tym, że utracimy kontrolę, nad dalszym jego rozpowszechnianiem i sposobem wykorzystania. W tym przypadku bowiem nawet skasowanie zdjęcia może okazać się nieskutecznym sposobem usunięcia go z sieci, bo fotografia mogła zostać wcześniej przez kogoś pobrana.

Zakres wykorzystania publicznie udostępnionych zdjęć nie jest jednak nieograniczony. Korzystanie z fotografii w sposób naruszający przepisy ustawy karnej, powodując np. zniewagę czy zniesławienie, może skutkować pociągnięciem do odpowiedzialności karnej. Również w przypadku, gdy wykorzystanie materiałów umieszczonych w sieci będzie stanowić naruszenie dóbr osobistych (np. dobrego imienia), może skutkować odpowiedzialnością przewidzianą przez Kodeks cywilny.

W odniesieniu do zdjęć czy postów, które są chronione przez prawo własności intelektualnej, użytkownicy serwisu przyznają jego właścicielom niewyłączną, bezpłatną licencję, na korzystanie z umieszczonych przez użytkowników i objętych prawem własności intelektualnej treści. Konieczność udzielenia licencji nie jest pozbawiona podstaw prawnych, ponieważ jej uzyskanie jest niezbędne, by właściciel portalu/aplikacji mógł rozpowszechnić nasze zdjęcie czy post w Internecie. Licencja ta wygasa w momencie usunięcia przez użytkownika treści chronionych prawem własności intelektualnej - dlatego też, jeżeli chcemy by nasze zdjęcie zniknęło z Internetu, na ogół wystarczy jego usunięcie z portalu/aplikacji. Usunięcie treści nie będzie skuteczne, w przypadku, gdy materiały zostały udostępnione innym użytkownikom, którzy je „dalej" udostępnili a następnie nie usunęli albo zapisali w pamięci swojego komputera czy smartfona. Licencja udzielona właścicielom serwisu nie jest jednak ograniczona jedynie do zakresu niezbędnego do korzystania z portalu i jego aplikacji. Pozwala również pośrednio, na wykorzystywanie naszych zdjęć, postów i lajków w celu reklamowym, informując innych użytkowników - naszych znajomych - o tym, że na przykład post sponsorowany, zawierający reklamę jakiegoś produktu, został przez nas „polubiony".

Nasze zdjęcia z innymi osobami

Warto również zwrócić uwagę na kwestię wykorzystania wizerunku innych osób, które znajdują się na umieszczanych przez nas zdjęciach, oraz możliwości rozpowszechniania przez inne podmioty - np. media, postów czy fotografii, które zamieściliśmy na naszym profilu. Należy pamiętać, że zgodnie z ogólną zasadą polskiego prawa autorskiego, jego rozpowszechnienie wymaga zezwolenia osoby przestawionej na nim. Udostępnianie zdjęć na Facebooku czy Instagramie jest właśnie rozpowszechnianiem wizerunku, dlatego na takie działanie powinniśmy mieć pozwolenie, osób, które są na fotografii. Prawo autorskie nie określa formy, w jakiej pozwolenie powinno być udzielone, należy więc przyjąć, że może być wyrażone również werbalnie. W sądzie jednak może okazać się niewystarczające. Trudno wyobrazić sobie, że przed publikacją każdego zdjęcia np. z imprezy czy wakacji, na którym będą nasi znajomi, będziemy prosić wszystkich o pisemne wyrażenie zezwolenia. Należy jednak liczyć się z konsekwencjami rozpowszechnienia wizerunku bez zezwolenia. Jak wynika bowiem z regulaminu Facebooka, to my ponosimy wyłączną odpowiedzialność, za publikowane przez nas treści.

W kontekście możliwości dalszego wykorzystania naszych postów, wiele zależeć będzie od tego, czy udostępniamy publicznie czy tylko określonej grupie odbiorców. W drugim przypadku, upublicznienie informacji w nim zawartych, może być uznane za naruszenie naszego prawa do prywatności. Nie można również wykluczyć, że w niektóre nasze posty będą cechowały się na tyle twórczym i indywidualnym charakterem, że spełnią przesłanki uznania ich za utwór w rozumieniu prawa autorskiego, co skutkować będzie koniecznością uzyskania naszej zgody na ich wykorzystanie. W tych przypadka możliwe będzie również powołanie się na nasz post bez naszej zgody, jeżeli przytoczenie spełni warunki dozwolonego użytku, np. w ramach prawa cytatu. Co do fotografii - przyjmując że będą one chronione przez prawo autorskie - ich wykorzystanie przez osoby trzecie będzie wymagało naszej zgody, a ich rozpowszechnienie bez niej, wiązać się może dla rozpowszechniającego z sankcjami, zarówno karnymi jak i cywilnymi. Pamiętajmy również, że licencja której udzielamy właścicielom portali na korzystanie z materiałów chronionych prawem autorskim, obejmuje prawo do udzielania sublicencji - czyli dalszych licencji na rzecz innych podmiotów. Dlatego, mimo że serwis zdaje się nie korzystać z tego uprawnienia, nie można założyć, że korzystanie z naszych dzieł, umieszczonych np. na Facebook-u, przez inne podmioty jest bezprawne, bo teoretycznie może mieć ono oparcie właśnie w udzielonej przez portal sublicencji.

Reguły korzystania z portali społecznościowych, oprócz ochrony praw własności intelektualnej, kładą silny nacisk na ochronę prywatności i praw swoich użytkowników oraz innych osób. Niedozwolone jest zarówno atakowanie czy zastraszanie innych użytkowników, jak również publikowanie treści, które promują nienawiść, groźby czy przemoc, jak i publikowanie materiałów, które naruszają prawa osób trzecich. Każdy użytkownik może zgłosić naruszenie powyższych reguł, dzięki czemu w pewnym stopniu mamy wpływ na treści umieszczane w tych portalach, a właściciele serwisu są uprawnieni do usunięcia wszelkich materiałów czy informacji, które naruszają powyższe zakazy. W przypadku zaś wielokrotnego naruszania praw własności intelektualnej, także do zablokowania konta użytkownika, który złamał regulamin.

Użytkownicy Instagrama, nie tylko ponoszą wyłączną odpowiedzialność za umieszczone w aplikacji obrazy, pliki czy dane, ale także gwarantują, że posiadają do nich prawa autorskie bądź potrzebne licencje, a także że ich publikacja nie narusza praw innych osób. Nieprzestrzeganie powyższych postanowień może skutkować nawet usunięciem konta użytkownika. Akceptując regulamin serwisu użytkownicy zobowiązują się również do pokrycia wszelkich roszczeń, w tym tantiemów i innych oplat, należnych z tytułu publikacji.

Warto pamiętać, że użytkownicy korzystają z portalu/aplikacji na własną odpowiedzialność, a Facebook czy Instagram nie ponosi odpowiedzialności za umieszczane w serwisie dane. Co więcej, jedno z postanowień umowy o korzystanie zarówno w przypadku Facebooka jak i Instagrama zwalania ich właścicieli, pracowników czy agentów od odpowiedzialności za wszelkie roszczenia i szkody powstałe w wyniku korzystania z portalu/aplikacji. Postanowienia regulaminu Instagrama obligują również użytkownika do zgłoszenia wszelkich roszczeń wynikających z korzystania z serwisu w ciągu roku, od ich wystąpienia (pod rygorem ich przedawnienia).

W przypadku chęci ochrony swych praw przed sądem należy pamiętać, że zgodnie z postanowieniami regulaminu np. Facebooka, wszelkie ewentualne spory dotyczące roszczeń pozostających w związku z korzystaniem z portalu, będą rozpatrywane w Sądzie okręgowym Północnego Dystryktu Kalifornii lub w sądzie stanowym hrabstwa San Mateo, w oparciu o przepisy prawa stanu Kalifornia, co znacząco utrudnia dochodzenie ewentualnych roszczeń od właścicieli serwisu.

Inne, kontrowersyjne postanowienia regulaminów:

- arbitralne prawo właścicieli serwisów do odmowy dostępu do portalu dowolnym użytkownikom, z dowolnej przyczyny;

- uprawnienie do przejęcia każdej nazwy użytkowników portalu, z dowolnego powodu;

- możliwość edytowania, usuwania, blokowania treści i kont, które w ocenie właścicieli serwisu będą naruszały postanowienia regulaminu.

Sara Dobrzańska, Fundacja Legalna Kultura

# data[].attributes.attachment_link.title
Na co się zgadzamy korzystając z portali społecznościowych?

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy zdjęcia publicznie udostępnione na Facebooku i Instagramie wciąż są nasze? Czy możemy publikować zdjęcia, na których są inne osoby? Na co się zgadzamy korzystając z portali społecznościowych? Regulaminy portali społecznościowych, które po akceptacji przez użytkownika są formą umowy, określają prawa i obowiązki zarówno użytkownika jak i właściciela serwisu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rozwój nowoczesnych technologii i powstawanie nowych platform cyfrowych sprawiają, że coraz częściej mamy do czynienia z formami opartymi na wykorzystywaniu powstałej już twórczości. Widać to zwłaszcza na YouTube, na którym możemy znaleźć niezliczoną ilość let's play'ów, recenzji, analiz czy po prostu parodystycznych filmów, których istotą jest krytyka czy wręcz wyśmiewanie popularnych programów, utworów i twórców. Kiedy jest to zgodne z prawem cytatu, a kiedy jest naruszeniem praw autorskich?

Pytanie nawiązuje do dość głośnej jakiś czas temu sprawy youtubera Pawła Opydo. Spór pomiędzy twórcą a wytwórnią muzyczną Universal Music Polska zaczął się od publikowanych przez Opydo parodystycznych materiałów video, w których zostały wykorzystane fragmenty utworów artystów wydawanych przez Universal. Wytwórnia zgłosiła przedmiotowe materiały podnosząc, że takie użycie utworów i teledysków narusza prawa autorskie reprezentowanych przez fonograficznego giganta wykonawców. Opydo w obszernym, zamieszczonym na jego fanpage'u, poście, opisał całą sytuację i wyjaśnił, że wykorzystanie fragmentów utworów wydawanych przez Universal odbywało się na podstawie tzw. prawa cytatu. Czym w takim razie jest prawo cytatu i dlaczego wywołuje takie trudności interpretacyjne?

Prawo cytatu jest jedną z form dozwolonego użytku - przewidzianego w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych, odstępstwa od żelaznej zasady, zgodnie z którą, aby legalnie korzystać z cudzego utworu, należy uzyskać zgodę jego twórcy. Zerknijmy jednak wprost w treść ustawy. Zgodnie z art. 29 "wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów oraz rozpowszechnione utwory plastyczne, utwory fotograficzne lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym celami cytatu, takimi jak wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie lub prawami gatunku twórczości". Dopełnieniem wyżej przytoczonej normy, jest dodany nowelą z 2015 r. art. 29 ¹, który dopuszcza możliwość skorzystania z istniejącego już utworu, na potrzeby parodii, pastiszu czy karykatury, w zakresie uzasadnionym prawami tych gatunków twórczości. Powołując się, na prawo cytatu, nie można zapominać o treści art. 34 Pr. Aut., zgodnie z którym, aby prawidłowo korzystać z tej formy eksploatacji utworów, należy podać imię i nazwisko twórcy, oraz źródło, z którego pochodzi wykorzystywana przez nas praca. Tyle przepisy, lecz co to oznacza w praktyce? Czy możemy w swoich pracach korzystać z fragmentów cudzych utworów, a w przypadku roszczeń zasłaniać się dozwolonym użytkiem? Odpowiedź jest prosta i brzmi: tak, jeżeli wykorzystanie fragmentu cudzego utworu, będzie uzasadnione jednym z celów bezpośrednio wskazanych w treści przepisów - "wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie lub prawa gatunku twórczości". I tak, z wyjaśnieniem będziemy mieli do czynienia, gdy użycie cytatu jest niezbędne, aby odbiorca utworu wykorzystującego cytat nie miał problemów ze zrozumiem przesłania z niego płynącego. Dobrym przykładem uzasadnienia tegoż celu, może być abstrakcyjna sytuacja, w której twórca, chciałby swoim czytelnikom/widzom wyjaśnić jakim kolorem jest np. grynszpan. Żadne słowa, czy bogate opisy nie będą miały takiej skuteczności jak załączenie zdjęcia jakiegoś przedmiotu w tym konkretnym kolorze. Wyjaśnione? Dalej, przepis wskazuje grupę tożsamych ze sobą celów tj. polemika, analiza krytyczna lub naukowa. Tutaj sprawa również jest dość jasna. Cele te swej istocie zakładają, że wykorzystanie fragmentu cudzego dzieła, jest niezbędne do przeprowadzenia analizy konkretnego, cytowanego utworu. Klasyczny już przykład - krytyk filmowy, który w materiale video recenzuje jakąś produkcję, a do poparcia swoich tez używa fragmentów obejrzanego właśnie filmu. O wiele łatwiej będzie mu pokazać, na czym polega jego zdaniem nowatorska praca operatorów czy wyróżniająca się gra aktorka, gdy do swojej recenzji dołączy obrazujący temat fotos czy krótki fragment zawierający np. omawianą scenę. Nauczanie jako kolejna przesłanka używania cytatów, jest niezwykle zbliżona do "wyjaśnienia". W tym wypadku, merytoryczną bazą również będzie ułatwienie zrozumienia intencji autora, przy czym dochodzi do tego walor edukacyjny. Mowa tu np. o wszelkich pomocach naukowych takich jak podręczniki, skrypty, ale także prezentacjach wizualnych wykorzystywanych przy różnego rodzaju konferencjach naukowych. Ostatni uwzględniony w ustawie cel dotyczy korzystania z fragmentów rozpowszechnionego utworu w celach artystycznych - w obrębie takich gatunków sztuki, do których tworzenia niezbędne jest wykorzystanie cudzej twórczości. Mowa tu oczywiście o ujętych w katalogu art. 29 1 parodii, pastiszu i karykaturze.

W dyskusjach o wykorzystaniu cytatów bardzo często pojawia się pytanie o jego dopuszczalną wielkość i zakres wykorzystania. Niestety z uwagi na niematerialny i niezwykle umowny charakter własności intelektualnej, nie jest możliwe, aby jednoznacznie określić taką granicę. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że wszystkie informacje dotyczące określonej (np. tzw. "zasada 20 sekund", dopuszczająca użycie fragmentów nie dłuższych niż 20 sekund) granicy wykorzystania cudzej twórczości, są nieprawdziwe i zostały rozpowszechnione przez osoby, które nie znają przepisów. Tak jak wyżej wspomniałem, każdy przypadek powinien być indywidualnie badany, choćby z uwagi na fakt niezwykłej płynności ram prawnych, w które zamykane są przejawy twórczej działalności. Niestety orzecznictwo polskich sądów jest w tym przedmiocie niezwykle ubogie i nie daje satysfakcjonującej odpowiedzi na pytania dotyczące dopuszczalnego zakresu cytowania. Najważniejszym w omawianym temacie orzeczeniem, jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2004 r. (I CK 232/04), którego teza w brzmieniu "przytoczenie cudzego utworu nawet w całości jest dozwolone, (...), przy czym przytaczany utwór musi pozostawać w takiej proporcji do wkładu twórczości własnej, aby nie było wątpliwości co do tego, że powstało własne dzieło"[1], potwierdza moje rozważania dotyczące tego, że każda tego typu sprawa musi być z osobno rozpatrywana.

Wracając na koniec do sprawy z początku niniejszego tekstu, w oświadczeniu wydanym przez Universal Music Polska, zostało podniesione, iż "Pan Paweł Opydo dokonał opracowania utworów, co zgodnie z ustawą o Prawie Autorskim i Prawach Pokrewnych wymaga uzyskania stosownych zgód"[2]. Ponadto, w związku z tym, że zgłoszenie materiałów Opydo opierało się na tezie o naruszeniu praw autorskich, wytwórnia zażądała możliwości pozyskiwania środków z reklam wyświetlanych przy filmach rzeczonego youtubera. Recz w tym, że przedmiotowe żądanie jest w sposób oczywisty niezasadne, a włączenie tzw. monetyzacji na rzecz Universal, mogłoby skutkować powstaniem podstawy do roszczenia, o nieuprawnione, pobieranie korzyści z cudzej twórczości co miałoby prowadzić do bezpodstawnego wzbogacenie się przez wytwórnię. Cała ta sytuacja pokazuje, że procedury zgłaszania naruszeń na jednym z największych światowych serwisów są niewydolne - ale to temat na osobny artykuł. Jest to też kolejny sygnał dla decydentów, że należy przeprowadzić głęboką reformę prawa autorskiego, która dostosowałaby nasze przepisy do nieustannie rozwijającego się sektora nowych technologii, w którym własność intelektualna odgrywa bardzo ważną rolę.

Paweł Kowalewicz prawnik Legalnej Kultury

# data[].attributes.attachment_link.description
Rozwój nowoczesnych technologii i powstawanie nowych platform cyfrowych sprawiają, że coraz częściej mamy do czynienia z formami opartymi na wykorzystywaniu powstałej już twórczości. Widać to zwłaszcza na YouTube, na którym możemy znaleźć niezliczoną ilość let's play'ów, recenzji, analiz czy po prostu parodystycznych filmów, których istotą jest krytyka czy wręcz wyśmiewanie popularnych programów, utworów i twórców.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ostatnie lata przyzwyczaiły nas do komentowania bieżących wydarzeń przy pomocy internetowych obrazków, którymi internauci chętnie dzielą się przez media społecznościowe.

Trzeba jednak pamiętać, że nawet te najśmieszniejsze memy podlegają ochronie prawa autorskiego, a ich nieprawidłowe używania może skończyć się na sali sądowej. Tak stało się pod koniec roku 2019 r., w gliwickim Sądzie Okręgowym, gdzie zapadł przełomowy wyrok dotyczący właśnie memów. Sprawa dotyczyła naruszenia prawa autorskich przez firmę, która do stworzenia reklamującego ją obrazka, wykorzystała grafikę bez pozwolenia jej autorki. Wyrok co prawda nie jest prawomocny i najpewniej czeka nas apelacja, ale prawnicy reprezentujący poszkodowaną, przyznają że „jeśli linia orzecznicza w podobnych stanach faktycznych utrzyma się, będzie to z pewnością rewolucja w mediach społecznościowych, gdzie nie tylko firmy, ale i prywatni użytkownicy chętnie korzystają z grafik, rysunków czy fotografii chronionych prawem autorskim"

Autorem pojęcia "mem" jest najprawdopodobniej Richard Dawkins - brytyjski teoretyk ewolucji biologicznej związany z Uniwersytetem Oxfordzkim. W morzu definicji najbardziej intrygująca jest ta, mówiąca że "mem" to "podstawowa jednostka informacji kulturowej, która, podobnie do genów, powiela się, mutuje i podlega działaniu doboru naturalnego"[1]. Memy internetowe (ang. memes) to komunikaty obrazkowe składające się zazwyczaj ze zdjęcia (bądź rysunku czy grafiki) opatrzonego najczęściej żartobliwym podpisem. Memy pamiętają początki internetu, jednak źródeł ich popularności należałoby szukać w odmętach amerykańskich imageboard'ów, takich jak choćby 4chan. Z bardziej technicznego punktu widzenia istota internetowych memów sprowadza się do wykorzystania istniejącego już utworu w postaci np. fotografii oraz zmiany jego wydźwięku. Sprawa komplikuje się gdy spróbujemy wpisać mem w ramy wyznaczone przepisami prawa autorskiego. Wiążę się to z niedostosowaniem polskich norm legislacyjnych do otaczającej nas rzeczywistości - prawo po prostu nie nadąża za rozwojem cyfrowej komunikacji. Możemy się jednak pokusić o zakwalifikowanie memów do kategorii tzw. utworów zależnych, czyli będących opracowaniem cudzego dzieła (np. adaptacja, tłumaczenie, przeróbka). Należy jednak pamiętać, że aby móc skorzystać ze stworzonego przez nas opracowania, wymagana jest zgoda twórcy utworu pierwotnego - w przypadku memu, będzie to autor zdjęcia lub grafiki, którą zamierzamy przerobić. Dodatkowo prawo nakłada na twórców memów obowiązek wymienienia twórcy i tytułu utworu pierwotnego na każdym egzemplarzu opracowania. Jak łatwo się domyślić, regulacje w tym zakresie są martwe - przygotowując się do pisania niniejszego materiału, udało znaleźć mi się tylko kilka memów, które spełniałyby warunki korzystania z utworów pierwotnych. Czy to znaczy, że niepodpisane memy powstały z naruszeniem praw autorskich twórców utworów stanowiących tło? Teoretycznie tak, jednak nie słyszałem jeszcze o sytuacji, w której autor pierwotny wysuwał jakiekolwiek roszczenia wobec twórcy mema. Prawdopodobnie jest to spowodowane rozproszeniem odpowiedzialności, a także faktem, że znalezienie autora, zwielokrotnionego później obrazka jest praktycznie niemożliwe. Na szczęście ustawodawca zdaje się dostrzegać problem, a co za tym idzie potrzebę uregulowania kwestii internetowej twórczości, o czym świadczy tzw. duża nowelizacja prawa autorskiego. Przyjęty w 2015 r. pakiet przepisów miał na celu uzupełnienie regulacji dotyczących dozwolonego użytku, poprzez uelastycznienie tzw. "prawa cytatu". Jak to ma się do memów? Wprowadzony przepis art. 29, dopuszcza możliwość skorzystania z istniejącego już utworu, na potrzeby parodii, pastiszu czy karykatury w zakresie uzasadnionym prawami tych gatunków twórczości. Nie znaczy to, że wcześniej takie zapożyczenia były niedozwolone, jednak przepis traktujący o prawie cytatu był zbyt ogólny i nieprzystający do nowych form kulturotwórczego wyrazu. Bez wątpienia internetowy mem, może zostać sklasyfikowany jako forma parodii, co prowadzi do konkluzji, że to właśnie ten przepis powinien być stosowany w kontekście tego zjawiska. Pamiętając, że prawo cytatu jest jedną z form dozwolonego użytku, należy pamiętać, że trzeba podać imię i nazwisko twórcy, oraz źródło z którego pochodzi wykorzystywana przez nas prac.

Berlińskie techno w sądzie

Jak wspomniałem sprawy, w których wysuwane roszczenie ma swe źródło w naruszeniu praw autorskich przy tworzeniu mema, należą do rzadkości. Sytuacja wygląda inaczej, gdy mamy do czynienia z memem, zawierającym wizerunek konkretnej osoby. Wizerunek osoby fizycznej jest jej dobrym osobistym, a prawo do jego rozpowszechniania zależy od zgody tej właśnie osoby. Od żelaznej zasady istnieją dwa wyjątki. Nie potrzebujemy zgody, gdy wizerunek przedstawia osobę powszechnie znaną, a zdjęcie wykonano w związku z pełnieniem przez tę osobę funkcji publicznych oraz w przypadku gdy osoba stanowi jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza. Te wyjątki podlegają rzecz jasna pewnym ograniczeniom, w zakresie przedstawiania wizerunku osoby np. w obraźliwym czy wulgarnym kontekście.

Europejskie sądy coraz częściej rozpatrują sprawy dotyczące właśnie ochrony wizerunku. Jednym z najgłośniejszych w ostatnich latach było postępowanie z powództwa niejakiego "Techno Wikinga". W 2000 r., w czasie parady techno w Berlinie, kamera, za którą stał Matthias Fritsch uchwyciła wysoką, umięśnioną, postać, która swoją posturą oraz rysami twarzy przypominała mitycznego wikinga. Charakterystyczny dla tego typu imprez taniec "Techno Wikinga" przykuł uwagę użytkowników internetu, a oryginalne nagranie nabiło ponad 16 mln wyświetleń. Z miejsca zaczęły powstawać memy i przeróbki filmu, a popularność "Wikinga" zaczęła być wykorzystywana do sprzedaży gadżetów przedstawiających wizerunek, wtedy jeszcze, anonimowego mężczyzny. Autor filmu przez wiele bezskutecznie szukał osoby, której wizerunek utrwalił w hitowym ujęciu. W 2009 r. "Techno Wiking" znalazł się sam - Fritsch otrzymał wezwanie, w którym Wiking, za pośrednictwem swoich prawników zażądał, aby ten przestał pobierać korzyści majątkowe za, jego zdaniem, nielegalnie rozpowszechniony materiał. Fritsch zastosował się do tego wezwania, co nie przeszkodziło "Wikingowi" w wytoczenie powództwa. W pozwie zażądał usunięcia wszystkich kopii nagrania oraz innych dzieł powstałych pod wpływem filmu Fritscha. Dodatkowo wniósł o zasądzenie zadośćuczynienia w wysokości 25 tys. euro. Sprawa toczyła się przez ponad rok i w 2013 r. Sąd Krajowy w Berlinie wydał wyrok, nakazujący autorowi filmu zapłatę 8 tys. euro (dochód z mema) na rzecz "Wikinga", pokrycie części kosztów sądowych oraz zaprzestanie wykorzystywanie wizerunku powoda - pod groźbą kary w wysokości 250 tys. euro. Ponadto stwierdzono, że doszło do naruszenia praw do wizerunku, a autor upubliczniając nagranie bez zgody zainteresowanego, działał niezgodnie z obowiązującymi przepisami. Co ciekawe orzekający sąd oddalił powództwo w zakresie żądania zadośćuczynienia za "ból i cierpienie" spowodowane, zdaniem "Wikinga", rozpowszechnieniem jego wizerunku. Nie uwzględniony przez sąd I&nbspinstancji element powództwa stał się podstawą, do odrzuconej apelacji niezadowolonego tancerza. Warto wskazać, że orzeczenie ma zastosowanie wyłącznie do Matthiasa Fritscha i nie dotyczy innych osób, które posłużyły się wizerunkiem "Techno Wikinga". W celu trwałego i całościowego usunięcia swojego wizerunku, "Wiking" musiałby osobno pozwać wszystkich, którzy ten wizerunek wykorzystali. Aż do 2015 r. tożsamość "Techno Wikinga" pozostawała tajemnicą - po wielu latach poszukiwań (do tego celu wynajęci zostali prywatni detektywi) dziennikarzom irlandzkiego Waterford Whispers News udało się dotrzeć do niemieckiego biologa Gunthera Ackermana, który po latach, publicznie ujawnił swoją tożsamość. Na koniec warto wspomnieć, że po całej sądowej batalii Matthias Fritsch nakręcił film dokumentalny, opisujący całe zamieszanie związane z postacią "Techno Wikinga". Film udostępniony przez autora można zobaczyć poniżej.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ostatnie lata przyzwyczaiły nas do komentowania bieżących wydarzeń przy pomocy internetowych obrazków, którymi internauci chętnie dzielą się przez media społecznościowe. Trzeba jednak pamiętać, że nawet te najśmieszniejsze memy podlegają ochronie prawa autorskiego, a ich nieprawidłowe używania może skończyć się na sali sądowej.

# data[].attributes.headline
Słownik podstawowych pojęć prawa autorskiego

# data[].attributes.subject
Słownik podstawowych pojęć prawa autorskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
Przewodnik po prawie autorskim został przygotowany z myślą o wszystkich odbiorcach kultury. Składa się z przejrzystych pojęć. Przechodząc z rozdziału do rozdziału, można nie zasypiając z nudów, zapoznać się ze wszystkimi hasłami, które pozwalają oswoić się z terminologią prawniczą. Aby usprawnić poruszanie się.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

To make this website work, we log user data and share it with processors. To use this website, you must agree to our Privacy Policy, including cookie policy. I agree.

# data[].attributes.attachment_link.title
Internet a prawo autorskie - ppt pobierz

# data[].attributes.attachment_link.description
Czym jest prawo autorskie? Początków prawa autorskiego należy szukać w czasach , kiedy ludzie uświadomili sobie, że dzieło stworzone przez jednego artystę, może być kopiowane przez inne osoby.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

To make this website work, we log user data and share it with processors. To use this website, you must agree to our Privacy Policy, including cookie policy. I agree.

# data[].attributes.attachment_link.description
C e l e:  poznacie, co jest przedmiotem PA;  poznacie pojęcie utworu i jego twórcy; dowiecie się, co to są autorskie prawa osobiste, dozwolony użytek osobisty oraz dozwolony użytek publiczny /w tym użytek szkolny/; ... oraz co nieco o licencji Creative Commons i WiOO w szkole.