# data[].attributes.body
Był poliglotą: znał łacinę, niemiecki, francuski, angielski, ukraiński i rosyjski. Języka angielskiego nauczył się samodzielnie, w związku z tym miał problemy z wymową (sam nazywał swój mówiony angielski Gorilla English), ale dobrze czytał i pisał.

# data[].attributes.body
Jacek Kaczmarski w utworze „Ogłoszenie w Kosmos” z 1995, oddał hołd ówcześnie żyjącemu Lemowi.

# data[].attributes.body
Lem był pasjonatem motoryzacji. Pierwsze prawo jazdy zdobył na kilka miesięcy przed wybuchem wojny, ale nie miał okazji się nim nacieszyć.
W PRL posiadał m.in. następujące samochody: AWZ P70, Wartburg 1000, Fiat 1800, Fiat 125p oraz Mercedes-Benz W126. Był kierowcą obdarzonym temperamentem: lubił wyprzedzać i ścigać się spod świateł; zawsze z impetem wjeżdżał do garażu. Samodzielnie majsterkował przy swoich samochodach.

# data[].attributes.body
23 listopada 2011, z okazji 60. rocznicy wydania Astronautów, pierwszej powieści Lema, wyszukiwarka Google przygotowała specjalnego Google Doodle z animacją
i minigrą opartą na motywach
z Cyberiady, a inspirowaną ilustracjami Daniela Mroza do dzieł Lema. Był to najbardziej skomplikowany doodle wydany do tego czasu przez Google.

# data[].attributes.body
W sobotę - 15 maja br. o godz. 21.00 Galeria im. Jana Tarasina w Kaliszu zaprasza na premierową emisję słuchowiska: Ciemność i pleśń  na podstawie opowiadania Stanisława Lema pod tym samym tytułem.

link do transmisji poniżej:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W sobotę 15 maja 2021 roku o godzinie 21.00 w ramach „Nocy Muzeów 2021" zapraszamy na premierową emisję słuchowiska „ Ciemność i pleśń" na podstawie opowiadania Stanisława Lema pod tym samym tytułem.
Twórcami słuchowiska są Łukasz Glapka i Wojciech Masacz.

Na udział w seansie głębokiego słuchania obowiązują wejściówki. Można je odbierać w siedzibie Galerii lub rezerwować telefonicznie pod numerem: 62 7674081

Dla wszystkich widzów, którzy nie będą mogli zasiąść na naszym patio, by poddać się sensowi głębokiego słuchania, słuchowisko zostanie wyemitowane równolegle na kanale YouTube Galerii Sztuki im. Jana Tarasina.

Tym wydarzeniem Galeria chce włączyć się w obchody Roku Lema, który organizowany jest przy okazji setnej rocznicy urodzin pisarza. Za realizację słuchowiska „Ciemność i pleśń" odpowiadają dwaj kaliscy twórcy: Łukasz Glapka - artysta obrazu i dźwięku oraz Wojciech Masacz - aktor kaliskiego teatru i lektor. Do tej pory zrealizowali wspólnie cztery projekty: w 2020 roku nagrali słuchowisko „Undula" na podstawie opowiadania Brunona Schulza oraz „Nad Bałtykiem" na podstawie noweli Tadeusza Micińskiego. Rok 2021 przyniósł adaptację opowiadania „Kochanka Szamoty" Stefana Grabińskiego oraz realizację słuchowiska „Ciemność i pleśń" według opowiadania Stanisława Lema. Galeria Sztuki im. Jana Tarasina zorganizowała wraz z twórcami wyjątkowy wieczór ze słuchowiskiem.

Łukasz Glapka - urodził się w 1983 roku w Kaliszu, gdzie mieszka i pracuje. Działania artystyczne pod pseudonimem giper_lab realizuje w sferze obrazu i dźwięku. Jest autorem ścieżki dźwiękowej do Nitka (2018) prezentowanego w Teatrze im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu w ramach otwartego przewodu doktorskiego Anny Wytych-Wierzgacz oraz ścieżki dźwiękowej do wystawy Bogny Rząd „Genesis" (2019) w Galerii Sztuki im. Jana Tarasina w Kaliszu. W 2019 roku w ramach Nocy Muzeów w tejże Galerii odbył się pokaz projekcji wideo i teledysków jego autorstwa (pseud. giper_lab). W tym samym roku zrealizował ścieżki dźwiękowe do koncertu zespołu Kurz oraz performansów „Napięcia" i „Tropienie". W 2020 roku zaprezentował w ramach multimedialnej wystawy PRÓBA 2020 w Galerii Sztuki im. Jana Tarasina wideo pt. „notatki listonosza Baltazara K.".

Wojciech Masacz - aktor, lektor, prywatnie mąż i tata. Urodził się w 1979 roku w Szczecinie.
W roku 2000 zajął drugie miejsce w Ogólnopolskim Konkursie Recytatorskim, a także jako lektor-wolontariusz wziął udział w organizowanym przez Adama Grudzińskiego Małym Przeglądzie Form Dokumentalnych w Szczecinie. W tym samym roku został przyjęty do PWST w Krakowie (obecnie AST). Gdzie w trakcie studiów jako lektor nawiązał współpracę z Radiem Kraków i telewizją TVN (po wygranym castingu nagrywał jako głos ostatniej edycji programu „Nauka Jazdy") a w Radiu Kraków ukończył warsztaty „Praca z mikrofonem" pod opieką Pani Romany Bobrowskiej - reżyserki radiowej, autorki wielu słuchowisk. Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego w 2004 roku stał się dla Wojciecha Masacza aktorskim domem, przygoda ta trwa już blisko 17 lat. Współpracuje z internetowym bankiem głosów Mikrofonika. Kilkakrotnie brał udział w projekcie „Nasze Czytanie" (nagrania lektur szkolnych) poznańskiej Fundacji Słowo i Kropka, gdzie obok m.in. Tomasza Knapika, Joanny Kołaczkowskiej i wielu innych czytał rozdziały „Lalki", „Ani z Zielonego Wzgórza" czy „Opowieści wigilijnej". Jego głos można spotkać zarówno w produkcjach reklamowych jak i audiobookach dostępnych m.in. na stronie Audioteki. W marcu 2020 został zaproszony do udziału w projekcie „Próba" - pierwszym słuchowisku nagrywanym całkowicie zdalnie, reżyserowanym przez Piotra Świątkowskiego z Radia Poznań. Dwa lata temu razem z kaliskim twórcą Łukaszem Glapką rozpoczęli pracę nad swoim pierwszym wspólnym słuchowiskiem: „Undula" na podstawie opowiadania Brunona Schulza. W 2019 roku Wojciech Masacz otrzymał Nagrodę Kulturalną Prezydenta Miasta Kalisza. Na scenie kaliskiego teatru będzie go można oglądać już niebawem m.in w najnowszych premierach: „Czytanie ścian" reż. Rudolf Zioło i w spektaklu „Dwoje biednych Rumunów mówiących po polsku" w reż. Radosława Maciąga. Ostatnio można go było oglądać na scenie w spektaklach: „Dowcip" w reż. Bożeny Suchockiej, oraz „Prosna. Kryminał muzyczny"
w reż. Łukasza Czuja.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ciemność i pleśń - Galeria Sztuki im. Jana Tarasina

# data[].attributes.attachment_link.description
W sobotę 15 maja 2021 roku o godzinie 21.00 w ramach „Nocy Muzeów 2021" zapraszamy na premierową emisję słuchowiska „ Ciemność i pleśń" na podstawie opowiadania Stanisława Lema pod tym samym tytułem. Twórcami słuchowiska są Łukasz Glapka i Wojciech Masacz. Na udział w seansie głębokiego słuchania obowiązują wejściówki.

# data[].attributes.headline
ZNAJDZIESZ                                   W BIBLIOTECE

# data[].attributes.subject
ZNAJDZIESZ                                   W BIBLIOTECE

# data[].attributes.body
DZIECI PANA ASTRONOMA
Czy wiecie, jak zbudowany jest Kosmos? Nie? Ja też nie wiedziałam, ale dowiedziałam się od Teleskopki i Teleskopka, dzieci pana Astronoma – co to jest Układ Słoneczny i gwiazdozbiory, dlaczego planety krążą dookoła Słońca, czy planety mają księżyce?

Dzieci nauczyły się tego od swojego taty, uczyły się, bawiąc. Napisały list do Słońca i odwiedziły dziwny ogród zoologiczny,
w którym mieszkają znaki zodiaku. Teleskopka i Teleskopek przekazali swoją wiedzę mnie, a ja przekazuję ją Wam. I mam nadzieję, że przy czytaniu też będziecie się bawić. Ponieważ wszystko, czego się dowiedziałam, zrymowałam, żeby łatwiej było zapamiętać.

# data[].attributes.headline
ZNAJDZIESZ                                     W BIBLIOTECE

# data[].attributes.subject
ZNAJDZIESZ                                     W BIBLIOTECE

# data[].attributes.body
JERZY I TAJNY KLUCZ DO WSZECHŚWIATA
Kosmiczna powieść przygodowa autorstwa genialnego fizyka Stephena Hawkinga oraz jego córka Lucy.

Gdyby nie ucieczka Freda, niesfornej świnki Jerzego, chłopiec być może nie poznałby Anny i jej ojca Eryka. Co gorsze, nie zdobyłby tajnego klucza do... Wszechświata!

Ta fascynująca książka łączy wciągającą i zabawną opowieść przygodową z interesującymi informacjami naukowymi o Wszechświecie, planetach, a także najnowszymi teoriami Stephena Hawkinga na temat czarnych dziur. Dodatkową atrakcją są kolorowe zdjęcia różnych obiektów kosmicznych!

# data[].attributes.headline
ZNAJDZIESZ                                  W BIBLIOTECE

# data[].attributes.subject
ZNAJDZIESZ                                  W BIBLIOTECE

# data[].attributes.body
WIELKA, WIĘKSZA I NAJWIĘKSZA
Wciągająca od pierwszej strony opowieść o trzech przygodach, jakie przydarzyły się dwójce sympatycznych, energicznych
i inteligentnych dzieci – Ice
i Groszkowi. Przygód, z których każda jest bardziej niezwykła od poprzedniej stąd tytuł książki.

# data[].attributes.headline
ZNAJDZIESZ                                               W BIBLIOTECE

# data[].attributes.subject
ZNAJDZIESZ                                               W BIBLIOTECE

# data[].attributes.body
E.T.
Książka ta powstała w oparciu    o głośny film Stevena Spielberga pod tym samym tytułem i scenariusz Melissy Mathison. Wiliam Kotzwinkle, autor literatury fantastycznonaukowej, opisał przygody przybysza z innej planety, "starego botanika", który na Ziemi znalazł przyjaciela i opiekuna w dziesięcioletnim chłopcu.To książka o przyjaźni przekraczającej bariery kosmicznych cywilizacji, bezpretensjonalna, pełna humoru i fantazji, a zarazem uniwersalna w swej moralnej wymowie.
(lubimy czytać.pl)

# data[].attributes.headline
ZNAJDZIESZ                                    W BIBLIOTECE

# data[].attributes.subject
ZNAJDZIESZ                                    W BIBLIOTECE

# data[].attributes.body
ATLAS NIEBA
Na astronomię nigdy nie jest za późno. Ta wspaniała nauka odkrywa swoje tajemnice przed każdym, kto tylko zechce zadać sobie pytanie na temat porządku panującego w świecie planet
i naszego miejsca w tym barwnym kalejdoskopie. Prezentowany album to przewodnik po kosmosie. Uporządkowane informacje uzupełnione o specjalistyczne
i często zapierające dech
w piersiach fotografie uprzyjemnią odkrywanie skarbów nieba.

Książka zawiera rysunki najpopularniejszych konstelacji oraz nieba w poszczególnych miesiącach.

# data[].attributes.headline
ZNAJDZIESZ                                         W  BIBLIOTECE

# data[].attributes.subject
ZNAJDZIESZ                                         W  BIBLIOTECE

# data[].attributes.body
NA WŁASNE OCZY.
O SAMODZIELNYCH OBSERWACJACH NIEBA I ZIEMI
Książka adresowana do wszystkich miłośników astronomii, aktywnych obserwatorów zjawisk astronomicznych oraz erudytów, którzy pragną sobie przyswoić podstawy obserwacji nieba.
(empik.com)

# data[].attributes.headline
ZNAJDZIESZ                                     W BIBLIOTECE

# data[].attributes.subject
ZNAJDZIESZ                                     W BIBLIOTECE

# data[].attributes.body
PIERWSZAKI Z KOSMOSU
Pola właśnie rozpoczyna naukę w pierwszej klasie. A razem z nią w szkole zjawiają się przybysze z kosmosu - Titi i Toto. Tym wesołym stworkom trudniej niż innym dzieciom przyswoić sobie szkolne reguły i zwyczaje. Niekiedy wpadają w tarapaty, ale zawsze jest z nimi wesoło. Doskonała lektura dla każdego pierwszoklasisty

# data[].attributes.headline
ZNAJDZIESZ                                          W BIBLIOTECE

# data[].attributes.subject
ZNAJDZIESZ                                          W BIBLIOTECE

# data[].attributes.body
MAŁY ASTRONOM. PORADNIK DLA DZIECI
„Mały astronom” to niezwykły przewodnik, którym zachwyci się każde dziecko, nie tylko miłośnik astronomii. To książka dla tych wszystkich, których fascynuje rozgwieżdżone niebo.Wybierz się na wędrówkę  po Drodze Mlecznej, poznaj Układ Słoneczny, Gwiazdy
i wiele ciekawych zagadnień astronomicznych. Dowiedz się także, z czego jest zbudowany
I do czego służy teleskop
i że przez zwykłą lornetkę również można dostrzec na niebie wiele magicznych obiektów. Spójrz
w niebo i zachwyć się gwiazdami!
(empik.com)

# data[].attributes.headline
ZNAJDZIESZ                                        W BIBLIOTECE

# data[].attributes.subject
ZNAJDZIESZ                                        W BIBLIOTECE

# data[].attributes.body
OPOWIEŚCI O PILOCIE PIRXIE
Stanisław Lem planował dwa, może trzy opowiadania o pilocie Pirxie. Ku radości czytelników powstało ich więcej. Dzięki temu możemy dziś obcować z jednym z najsłynniejszych bohaterów literatury science-fiction.
Kim jest Pirx? Jest jednym
z nas. Nie ma w sobie nic
z herosa i zdarza mu się wpadać w panikę. W decydujących momentach jednak dzięki inteligencji, a czasem dzięki łutowi szczęścia, udaje mu się  znaleźć wyjście z opresji.
Pirx dojrzewa z każdym kolejnym opowiadaniem. Razem z nim dojrzewają problemy, którym musi stawić czoła.
Ale nie tylko to stanowi
o wartości tych przygód -
w każdym opowiadaniu pilot udowadnia, że człowiek ma szansę w konfrontacji z bezkresnym i zimnym kosmosem. Pilot Pirx pokazuje, że nasze słabości czasem mogą być naszą siłą.
(empik.com)

# data[].attributes.headline
ZNAJDZIESZ                                       W BIBLIOTECE

# data[].attributes.subject
ZNAJDZIESZ                                       W BIBLIOTECE

# data[].attributes.body
SOLARIS
W książce Stanisław Lem podejmuje jeden z najpopularniejszych tematów literatury fantastycznej - czyli kontaktu, z obcą cywilizacją, odmienną formą życia, i nieznanym. I to właśnie dlatego "Solaris" wciąż fascynuje.
(empik.com)

# data[].attributes.headline
ZNAJDZIESZ                                   W BIBLIOTECE

# data[].attributes.subject
ZNAJDZIESZ                                   W BIBLIOTECE

# data[].attributes.body
CYBERIADA
Cyberiada - zabawny melanż tradycyjnej baśni i literatury science fiction z konstruktorami
w roli czarowników i cudami, które są tam tylko niebywale rozwiniętą inżynierską sprawnością - stanowi swego rodzaju przestrogę przed brakiem umiaru, etyki i zbytnią wiarą we wszechmoc inżynierii.
(empik.com)

# data[].attributes.headline
ZNAJDZIESZ                                     W BIBLIOTECE

# data[].attributes.subject
ZNAJDZIESZ                                     W BIBLIOTECE

# data[].attributes.body
BAJKI ROBOTÓW
Dawno, dawno temu, gdzieś za Cieśniną Andromedzką żyli sobie Palibaba-intelektryk, Królewna Elektrina i robot Automateusz...

„Bajki robotów” po raz pierwszy ukazały się w 1964 roku. Od tego czasu nieustannie bawią
i zadziwiają swą oryginalnością. Lem, jak sugeruje już sam tytuł, połączył w tej książce światy na pozór sobie obce: baśniową akcję przeniósł w kosmos, a księżniczki
i czarodziejów zamienił na inteligentne i przede wszystkim obdarzone uczuciami maszyny. Powstał w ten sposób utwór wymykający się wszelkim klasyfikacjom, dzieło, które może być czytane przez młodszych czytelników, ale także przez wymagających miłośników fantastyki naukowej, skrzące się błyskotliwym humorem
i arcyzabawną groteską.
(lubimyczytać.pl)

# data[].attributes.body
Zapraszam Was na kosmiczny spacer! A w planach zwiedzanie Marsa.Zastanawialiście się kiedyś, czy dałoby się tam żyć? Możemy sprawdzić, jak tam jest. Otóż kochani, dzisiaj proponuję Wam wyjątkowy film z przelotu nad powierzchnią Marsa. W ciągu prawie pięciu minut zobaczymy największe atrakcje tej planety.Będzie gigantyczne pęknięcie powierzchni planety – kanion VallesMarineris, który ma 5000 km długości i 200 km szerokości. Powstał prawdopodobnie podczas stygnięcia skorupy Marsa i stanowi największą taką strukturę ze znanych nam. Dla porównania – Wielki Kanion Kolorado ma niespełna 450 km długości.
Jest też największa góra, jaką znaleźliśmy. To Olympus Mons, wygasły wulkan tarczowy
o wysokości około 21 km ponad średnią powierzchnię planety (wznosi się 25–27 kilometrów ponad otaczającą go równinę).
U podstawy ma 624 km, jego krater ma długość 85 km, szerokość 60 km i głębokość
3 km. Ostatnio z Olympus Mons lawa wydobywała się 10-20 milionów lat temu.

Gotowi do startu? Ruszamy!

# data[].attributes.attachment_link.title
Imaging the Red Planet for 15 Years - Mars Express Highlights

# data[].attributes.headline
ZNAJDZIESZ                                          W BIBLIOTECE

# data[].attributes.subject
ZNAJDZIESZ                                          W BIBLIOTECE

# data[].attributes.body
„Apollo 11” Ewy Nowak to opowieść o pierwszym lądowaniu człowieka na Księżycu w roku 1969. Wraz z trzema amerykańskimi astronautami wsiadamy na pokład statku Apollo 11, startujemy, przyspieszenie rakiety wbija nas w fotel i w końcu lądujemy na Księżycu. Duża dawka faktów i odkrywanie tajemnic kosmosu!
(Wydawnictwo Egmont)

# data[].attributes.body
ZAPRASZAMY DO LEKTURY KSIĄŻKI Aliny i Daniela Mizielińskich pt. "Tu jesteśmy".

Przebojowa książka edukacyjna, która zamieni was w kosmicznych odkrywców. Dowiecie się z niej, jak wielkim wyzwaniem jest badanie kosmosu, i jak niesamowite są pomysły naukowców, którzy próbują wydrzeć mu jego tajemnice. Przeczytacie
o gwiazdach, planetach i czarnych dziurach, międzynarodowej stacji kosmicznej i wyprawie na Marsa, teleskopach, sondach i rakietach.
O niezwykłych misjach, eksperymentach i wizjach, które wszystkie mają jeden cel: odkrywanie tego ogromnego, tajemniczego świata, w którym nasza planeta jest tylko maleńką kropką. Dzięki efektownym ilustracjom, niezliczonym ciekawostkom i zwięzłym tekstom w mgnieniu oka pokonacie setki lat świetlnych przestrzeni międzygwiezdnej, a podróż po stronach książki stanie się pasjonującą kosmiczną przygodą.
(lubimyczytać.pl)

# data[].attributes.body
PROPONUJEMY DO PRZECZYTANIA MŁODSZYM CZYTELNIKOM KSIĄŻKĘ "Robot Robert" Zofii Staneckiej.

Pan Polikarp prowadzi fabrykę,
w której z plastiku buduje roboty. Jego ulubieńcem jest robot Robert. To bardzo sprytny i zwinny robot. Potrafi wszystko posprzątać! Poza tym robot Robert zawsze lubił dużo pracować. Jednak pewnego dnia, kiedy czyścił brud w fabryce, usłyszał śpiew ptaków i zatęsknił za latem. ...
(Wydawnictwo Egmont)

# data[].attributes.headline
SZKOLNE PROJEKTY INSPIROWANE ROKIEM LEMA

# data[].attributes.subject
SZKOLNE PROJEKTY INSPIROWANE ROKIEM LEMA

# data[].attributes.body
EFEKTY REALIZACJI PROJEKTU Z ROBOTYKI

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Szkoła Podstawowa nr 10 im. Marii Konopnickiej w Kaliszu

# data[].attributes.body
Zapraszamy do wirtualnej podróży w okolice Czarnej dziury i z powrotem.

# data[].attributes.body
Bartek, 42 kg żywej wagi, potwornej wielkości bydlę, głowa jak ćwierć, już ma rok i 2 miesiące, a durne toto, że niech ręka boska! Każdego obcego oblizuje, wszystkich kocha, szczeka od rana do nocy. Zwariować można z tym psem, a gdy zaczynam kląć w żywy kamień, Barbara i Teściowa chórem do mnie: Sam chciałeś! – niby wilka, i faktycznie chciałem przez sentyment za tym moim starym alzatczykiem, com niegdyś go miał, ale skąd mogłem wiedzieć, że taki przystojny dureń nam się trafi?
[Stanisław Lem, list do Aleksandra Ścibora-Rylskiego, maj 1976]

# data[].attributes.body
Schodząc po schodach, ojciec zajrzał kiedyś do pokoju szwagierki, a widząc w nim tylko starego, ślepego jamnika Beja, zgasił światło.
– Zgasiłem u ciebie światło – mówił po chwili – bo niepotrzebnie się paliło.
– To szkoda, bo tam był Bej – odparła szwagierka.
– A po co mu światło?
– On sobie wieczorami lubi czasem poczytać.
– Poczytać? – zdumiał się ojciec. – Jak to poczytać? Przecież on jest ślepy!
[Tomasz Lem, "Awantury na tle powszechnego ciążenia", 2009]

# data[].attributes.headline
Jeden z psów Stanisława Lema wabił się Proton. Zdziwieni? 

# data[].attributes.subject
Jeden z psów Stanisława Lema wabił się Proton. Zdziwieni? 

# data[].attributes.body
Krakowska instytucja kultury, operator projektu PLANETA LEMA, organizator krakowskich festiwali literackich i filmowych.

# data[].attributes.body
Organizacja pozarządowa powstała z inicjatywy miłośników polskiej fantastyki naukowej, mająca na celu popularyzację tego gatunku zarówno w kraju, jak i za granicą. W zakres jej działalności wchodzi przede wszystkim promocja polskich twórców – pisarzy, grafików, muzyków, autorów gier wideo, fabularnych i planszowych, jak również aranżacja spotkań z pisarzami oraz ekspertami, mających przybliżać zagadnienia obecne w science fiction.

# data[].attributes.body
Jedno z najstarszych czasopism społeczno-literackich, w którym Lem publikował swoje teksty od lat 50 ubiegłego wieku.

# data[].attributes.body
To oficjalny serwis internetowy, którego misją jest propagowanie i udostępnianie twórczości Stanisława Lema.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
(1921-2006) one of the greatest contemporary writers-„a virtuoso storyteller" according to the „New York Times", whose books „convey the sense of a mind hovering above the boundaries of the human condition." While most of his works bear the broad „science fiction" label he was a master of a number of genres and styles from satire to philosophy. Lem's books have been translated into 52 languages and have sold over 40 million copies.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
stanislaw lem science fiction solaris literature technology

# data[].attributes.attachment_link.description
(1921-2006) one of the greatest contemporary writers-„a virtuoso storyteller" according to the „New York Times", whose books „convey the sense of a mind hovering above the boundaries of the human condition." While most of his works bear the broad „science fiction" label he was a master of a number of genres and styles from satire to philosophy.

# data[].attributes.body
Jedno z najważniejszych polskich wydawnictw. Stanisław Lem współpracował z WL od początku swojej kariery.

# data[].attributes.body
49JĘZYKÓW, NA KTÓRE DOKONANO TŁUMACZEŃ

# data[].attributes.body
7 maja br. o godz. 9:30 uczniów klas młodszych zapraszamy do obejrzenia spektaklu, którego akcja dzieje się w roku 3030 i istoty z innej planety przybywają Ziemi na ratunek.

# data[].attributes.attachment_link.title
Teatr Kultureska - "Kosmolenie ratują Ziemię" - demo spektaklu

# data[].attributes.body
Tu możecie obejrzeć pokaz humanoidalnego robota ASIMO na Pikniku Naukowym w 2019 r.

# data[].attributes.body
Zapraszamy do udziału w 24 Pikniku Naukowym w wersji online organizowanym przez Polskie Radio i Centrum Nauki KOPERNIK
https://pl-pl.facebook.com/PiknikNaukowy/

# data[].attributes.body
Fragment z wykładu Golem XIV - „O ewolucji”

# data[].attributes.body
Pod tym linkiem esej "Philip K. Dick, czyli fantomatyka mimo woli" z tomu Fantastyka i futurologia

# data[].attributes.body
Tutaj zbiór esejów Dialogi

# data[].attributes.body
Zapraszamy do lektury "Bajki o królu Murdasie" - fragm. Bajek robotów

# data[].attributes.body
E-book "Maszyna Trurla" - fragm. Cyberiady

# data[].attributes.body
Wojna pralnicza - fragm. Dzienników gwiazdowych

# data[].attributes.body
Tu "Nowa kosmogonia" - fragm. Doskonałej próżni

# data[].attributes.body
Tu znajdziecie dostęp do ebooka "Terminus" - fragm.
z Opowieści o pilocie Pirxie

# data[].attributes.body
Zapraszamy do lektury artykułu pt. „O przedlemowskiej fantastyce naukowej”, z którego dowiecie się jakie były początki polskiej literatury SF.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jeśli za narodziny science fiction uznać próbę racjonalnego lub pseudonaukowego wytłumaczenia fantastycznego zjawiska, w naszej literaturze momentem takim było ukazanie się Wojciecha Zdarzyńskiego życie i przypadki swoje opisującego (1785). Choć warszawski ksiądz, historyk i publicysta Michał Dymitr Krajewski fabularny wzorzec wyciągnął z Mikołaja Doświadczyńskiego przypadków (1776) Ignacego Krasickiego, to pierwszą polską utopią księżycową zasłużył sobie na miano prekursora rodzimej literatury fantastycznonaukowej. Balon jako środek astronautycznej lokomocji, inspirowany Podróżami Guliwera opis księżycowych realiów, a wszystko przy zachowaniu pozorów prawdopodobieństwa? Podobnych rzeczy w kraju nad Wisłą dotąd nie czytano.

Prędzej polscy entuzjaści nowinek technologicznych faktycznie doczekali się lotu balonem załogowym (z ogrodu Foksal, 10 maja 1789 roku), niż czytelnicy - naśladowców Krajewskiego. Po demaskacjach fantastycznych iluzji w Rękopisie znalezionym w Saragossie (1805), po triumfach ludowej fantastyki u Mickiewicza i Słowackiego oraz powieści gotyckiej w pierwszej połowie XIX wieku dopiero pozytywizm, z jego postulatem rozwoju nauk przyrodniczych, oraz wpływ twórczości Juliusza Verne'a rozwinęły scjentystyczne ambicje wśród polskich fantastów.
Początki polskiej SF
Przykład stanowi rozproszony dorobek Józefa Bohdana Dziekońskiego, powstańca listopadowego, towiańczyka i członka Cyganerii Warszawskiej. Jego (1845), porównywany z Goethego psychologiczny moralitet i opowieść historyczna o poszukującym kamienia filozoficznego królewskim alchemiku, to tylko jeden z wielu dowodów paranaukowych zainteresowań Dziekońskiego czarnoksięstwem, okultyzmem czy hipnozą.

Niespełnioną obietnicą futurologii z prawdziwego zdarzenia pozostają natomiast nieliczne zachowane fragmenty Historii przyszłości, snutej przez Adama Mickiewicza w różnych wersjach od 1829 roku. O pierwszej wersji tej monumentalnej historiografii wiemy co nieco z listownej relacji Antoniego Odyńca. Polskiego wieszcza zajmować miała nie tylko postępująca technicyzacja życia, z oplatającą Europę koleją żelazną na czele i możliwością międzyplanetarnej komunikacji, sztucznymi satelitami i teleskopami otaczającymi Ziemię. Mickiewicz analizował także wpływ nauki i przemysłu na psychikę, moralność, kulturę oraz, szerzej, na idee napędzające lub paraliżujące rodzaj ludzki. To z kolei przeniosło pisarza w obręb historii przyszłych polityk i wojen globalnych. Nieukończona historia spekulatywna Mickiewicza, referowana przez narratora żyjącego w XXIII wieku, mogła znacznie wyprzedzić przewidywania samego H.G. Wellsa zawarte w pokrewnym gatunkowo, niewydanym po polsku Kształcie rzeczy przyszłych (1933).
Na wyścigi z Verne'em i Wellsem
Dla odmiany spełnioną zapowiedzią nowego etapu rozwoju polskiej fantastyki była Podróż po Księżycu odbyta przez Serafina Bolińskiego (1858). Powieść Teodora Tripplina o kilkanaście lat wyprzedziła oparte na racjonalistycznym myśleniu pozytywistyczne historie o „cudownym wynalazku". O podobnym technologicznym pomyśle, mającym uszczęśliwić człowieka i uwznioślić jego egzystencję, opowiada nowela Sygurda Wiśniowskiego Niewidzialny (1881), łącząca temat z późniejszym o 16 lat Niewidzialnym człowiekiem Wellsa.

Bezgraniczne zachwyty nad techniką w wątpliwość podawał Bolesław Prus w (1890) i nieukończonej Sławie (około 1885). Obie powieści łączy temat metalu lżejszego od powietrza. Projekt profesora Geista w paryskim epizodzie Wokulskiego pozostawał „niedopięty" na ostatnią śrubkę, lecz jeśli wierzyć samemu wynalazcy - rzecz wydawała się możliwa. Poświęcona temuż Geistowi Sława (pierwotnie pomyślana jako kontynuacja Lalki), rozwijać miała charakterystyczny dla SF topos szalonego wynalazcy zawierającego iście faustowski pakt - już nie z diabłem, a z Nauką. W przypadku Prusa zamiary ukończenia fantastycznonaukowej opowieści spełzły na niczym. Tym większy żal, że zainteresowaniu naukami przyrodniczymi i techniką autor dawał wyraz w licznych artykułach i odczytach (np. w O odkryciach i wynalazkach z 1873 roku), potwierdzających, że miał wszelkie kwalifikacje, by wielkimi literami zapisać się w dziejach gatunku.

Obok opowieści o „cudownym wynalazku", pozytywistyczna fantastyka drugiej połowy XIX wieku najczęściej przyjmowała formę popularnonaukowych, beletryzowanych pogadanek służących najpierw i przede wszystkim celom pedagogicznym (obywatelskiemu wychowaniu czy promowaniu etosu pracy). Taka była adresowana do najmłodszych Baśń o niezgodnych królewiczach i królowej perłowego pałacu (1889) J.M. Zaleskiej i, stanowiąca kontynuację tamtej książki, Atlanta, czyli przygody młodego chłopca na wyspie bezludnej (1893) Zofii Urbanowskiej. Również Guciem zaczarowanym (1884) Urbanowska przetarła szlak Erazmowi Majewskiemu, z jego fantastyczno-przyrodniczymi powieściami Doktor Muchołapski (1890) i Profesor Przedpotopowicz (1898), czy Władysławowi Umińskiemu, autorowi ponad trzydziestu powieści popularnonaukowych i wychowawczo-patriotycznych, zwanemu niekiedy „polskim Verne'em".

Pozytywizm w pewien sposób faworyzował „ścisłowców" wśród polskich fantastów, a nazbyt użytkowy program epoki skłaniał do milczenia prawdziwie wolne duchy. Może dlatego miejsce w kanonie światowej fantastyki jako pierwszy Polak zapewnił sobie dopiero przedstawiciel Młodej Polski. W Trylogii księżycowej, na którą składają się Na srebrnym globie. Rękopis z Księżyca (1903), (1910) i Stara Ziemia (1911), Jerzy Żuławski połączył wątki fantastyki naukowej, filozoficzną refleksję nad genezą mitu i antyutopijną wizję rozwoju cywilizacyjnego. Znawca gatunku Antoni Smuszkiewicz zauważył, że na przestrzeni trzech tomów polskiemu autorowi udało się w syntetycznym skrócie, niejako mimochodem, zastosować całą gamę chwytów narracyjnych znanych z historii SF Można więc bez przesady uznać, że (jak dotychczas) artystycznie szczytowe osiągnięcie gatunku stało się swego rodzaju podsumowaniem i krytyczną refleksją nad nim samym.
Cuda niewidy i inne wynalazki
Za czasów Młodej Polski i w dwudziestoleciu międzywojennym zbiorową wyobraźnią rządziły zjawiska pozazmysłowe, zaburzenia osobowości i rozwijające się badania nad przyczynami obłędu. Paliwo pisarskiej wyobraźni stanowiła wiara w życie pozagrobowe, w reinkarnację czy fenomeny w rodzaju hipnozy i telepatii. Jeśli jeden biegun ówczesnej fantastyki zajmował Stefan Grabiński, najwybitniejszy przedstawiciel nieracjonalnej fantastyki grozy, to antypody tej samej fantastycznej planety zajmował Antoni Lange, który zjawiska spirytystyczne tłumaczył metodą naukową. Do najbardziej znanych dzieł młodopolskiego poety należy utopijna powieść okultystyczna (1924) oraz zbiory opowiadań W czwartym wymiarze (1912) i (1912). Lange to ciekawy przypadek: choć w swoich utworach często nawiązywał do religii, filozofii i literatury hinduskiej, nieścisłe zainteresowania łączył z (nierzadko szokującymi publiczność) osiągnięciami ówczesnej nauki, takimi jak odkrycia zmierzające do odmłodzenia ludzkiego organizmu czy teoria Einsteina z jego rozważaniami na temat elastyczności czasu.

Z motywem chronomocji ostro rozprawił się Antoni Słonimski. W rozpiętej między latami 2123-1796 Torpedzie czasu (1924) członek grupy „Skamander" opowiedział o, znanych każdemu entuzjaście popkultury, przykrych skutkach poprawiania przeszłości. Tym samym polemizował Słonimski z Vernowską wiarą w wyłącznie uszczęśliwiającą moc technologii, a przy okazji z historiozoficzną werwą wyłamał i poszerzył li tylko rozrywkowe ramy interesującego nas gatunku.

Dwudziestolecie międzywojenne to czas największej popularności tematu „cudownego wynalazku". Zupełnie serio potraktowany został przez Stefana Barszczewskiego, autora Eliksiru profesora Bohusza (1923), (1925) czy Jak być mogło (1926). O żywotności rodzimej SF w tamtym czasie świadczy jednak wkraczanie właściwych jej motywów do kolejnych, niekoniecznie poważnych, gatunków. „Cudowny wynalazek" pojawiał się w przygodowych powieściach dla młodzieży (jak Ludzie elektryczni Edmunda Jezierskiego i Telewizor Orkisza Tadeusza Sierzputowskiego), satyrze obyczajowej (przede wszystkim w bogatej twórczości Brunona Winawera, ale także w Roku przestępnym i Jana Karczewskiego) czy społeczno-politycznym paszkwilu ubranym w szatki powieści o przyszłości (System doktora Caro Adolfa Nowaczyńskiego).

Komedie teatralne i powieści obyczajowe wspomnianego Winawera, jak Doktor Przybram (1924), Dług honorowy (1929), Księga Hioba (1921) czy Promienie FF i inne morały (1926), łączy zainteresowanie autora postacią uczonego. Z jednej strony ekscentryczni naukowcy, nieżyciowi wynalazcy, z drugiej zaś cyniczni karierowicze to dwie charakterologiczne strony tej samej groteskowej, z ducha felietonistycznej strategii czołowego humorysty polskiej fantastyki.
Strachy i obawy
Pomimo starań Winawera i Karczewskiego, poprzedzające drugą wojnę utwory o przyszłości wyrastały z coraz powszechniejszych schyłkowych nastrojów panujących w społeczeństwie. Tendencyjne w latach dwudziestych , lecz w latach trzydziestych oparte na rzeczywistości ekonomicznych kryzysów i zbrojnych konfliktów, przekonanie o końcu zachodnioeuropejskiej cywilizacji bardzo rzadko na kartach polskiej powieści zamieniało się w kataklizm totalny. Stało się tak np. w Ostatnim na Ziemi (1928) Wacława Niezabitowskiego. Wbrew ponurej etykiecie, w naszej literaturze katastrofizm najczęściej okazywał się jednak pozorny, ludzkość - możliwa do ocalenia, a fabularna pointa - pokrzepiająca. Jak w Ostatniej godzinie (1913) Tadeusza Konczyńskiego czy Huraganie od Wschodu (1928) Niezabitowskiego.

Z długiego zestawu polskich powieści katastroficznych wyróżniają się dwa utwory Stanisława Ignacego Witkiewicza. W Pożegnaniu jesieni (1927) i Nienasyceniu (1930) Witkacy odmalował losy rozgorączkowanych dekadentów w fantastycznej, przedrewolucyjnej Polsce przyszłości, opisanej jednak na wzór tej międzywojennej. Krytyka współczesności spotyka tu historiozofię w groteskowej, parodystycznej przesadzie, różniącej się znacznie od popularnej, grzeczniejszej wersji SF.

Co prawda światowe konflikty spowolniły rozwój fantastyki naukowej, lecz zaraz po wojnie za pióro chwycił twórca, który nie tylko samodzielnie uzupełnił tę wyrwę, lecz zupełnie zmienił oblicze gatunku, rozsławiając Polskę na globalnej mapie SF stopniu dotąd niespotykanym. Ale to już zupełnie inna historia...

◊◊◊

Digitalizację materiałów bibliotecznych w ramach projektu „Patrimonium - zabytki piśmiennictwa" dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

◊◊◊

# data[].attributes.attachment_link.title
O polskiej przedlemowskiej fantastyce naukowej | Polona/Blog

# data[].attributes.attachment_link.description
Jeśli za narodziny science fiction uznać próbę racjonalnego lub pseudonaukowego wytłumaczenia fantastycznego zjawiska, w naszej literaturze momentem takim było ukazanie się Wojciecha Zdarzyńskiego życie i przypadki swoje opisującego (1785). Choć warszawski ksiądz, historyk i publicysta Michał Dymitr Krajewski fabularny wzorzec wyciągnął z Mikołaja Doświadczyńskiego przypadków (1776) Ignacego Krasickiego, to pierwszą polską utopią księżycową zasłużył sobie [...]

# data[].attributes.headline
Ekranizacje powieści                          i powiadań warte uwagi to:

# data[].attributes.subject
Ekranizacje powieści                          i powiadań warte uwagi to:

# data[].attributes.body
Milcząca gwiazda (1960),
reż. Kurt Maetzig,

Przyjaciel (1965),                     reż. Marek Nowicki i Jerzy Stawicki,

Przekładaniec (1968),            reż. Andrzej Wajda,

dwie ekranizacje Solaris:
z 1972 w reż. Andriej Tarkowski oraz z 2002               w reż. Stevena Soderbergha,

Test Pilota Pirxa (1978),
reż. Marek Piestrak

Maska (2010),                               reż. Bracia Quay,

Kongres (2013),                        reż. Ari Folman

# data[].attributes.headline
SZKOLNE PROJEKTY INSPIROWANE ROKIEM LEMA

# data[].attributes.subject
SZKOLNE PROJEKTY INSPIROWANE ROKIEM LEMA

# data[].attributes.body
Uczniowie naszej szkoły realizują projekt - pojazd zdalnie sterowany w oparciu o platformę programistyczną Arduino, w której wykorzystano język C/C++. Podczas zajęć z robotyki łączą ze sobą potrzebne komponenty
i programują płytkę Arduino korzystając z programu Tinkercad. Mówiąc w skrócie: tworzą schemat połączeniowy (obwody) i piszą szkic w programie przeglądarkowym, następnie wgrywają kod za pomocą Arduino IDE do płytki Arduino Uno, projektują podwozie do pojazdu - również w Tinckercad, drukują podwozie na drukarce 3D, montują pojazd z podzespołów. Przeprowadzają próby działania pojazdu skonstruowanego
w wyniku programowania.
Do niedawna to było czyste since-fiction, jak w książkach Lema!  Dzisiaj to realne działania!

# data[].attributes.headline
SZKOLNE PROJEKTY INSPIROWANE ROKIEM LEMA

# data[].attributes.subject
SZKOLNE PROJEKTY INSPIROWANE ROKIEM LEMA

# data[].attributes.body
Uczniowie klasy 3b podczas zajęć w szkole stworzyli makiety Układu Słonecznego kierunkiem wychowawcy, p. Klaudii Biel.

# data[].attributes.headline
Wojna jest najgorszym sposobem gromadzenia wiedzy o obcej kulturze.

# data[].attributes.subject
Wojna jest najgorszym sposobem gromadzenia wiedzy o obcej kulturze.

# data[].attributes.body
(Współczesna aforystyka..., 1902; 235)

# data[].attributes.headline
Był wielkim pisarzem. „Fenomen literatury drugiej połowy XX w. z łatwością poruszał się w różnych dziedzinach nauki od filozofii, biologii i genetyki przez matematykę po informatykę i cybernetykę".

# data[].attributes.subject
Był wielkim pisarzem. „Fenomen literatury drugiej połowy XX w. z łatwością poruszał się w różnych dziedzinach nauki od filozofii, biologii i genetyki przez matematykę po informatykę i cybernetykę".

# data[].attributes.body
(Literatura..., s. 240)

# data[].attributes.headline
Ważniejsze od zrozumienia konstrukcji maszyn jest poznanie istot, które je zbudowały.

# data[].attributes.subject
Ważniejsze od zrozumienia konstrukcji maszyn jest poznanie istot, które je zbudowały.

# data[].attributes.body
(Współczesna aforystyka..., 1907; 235)

# data[].attributes.headline
Powieść Stanisława Lema Solaris stała się opisem prób kontaktu człowieka                       z „myślącym oceanem",                           z obcą świadomością                      w kosmosie i ujawniła nowe obszary możliwości człowieka, w tym wielką wewnętrzną przestrzeń jego psychiki. 

# data[].attributes.subject
Powieść Stanisława Lema Solaris stała się opisem prób kontaktu człowieka                       z „myślącym oceanem",                           z obcą świadomością                      w kosmosie i ujawniła nowe obszary możliwości człowieka, w tym wielką wewnętrzną przestrzeń jego psychiki. 

# data[].attributes.body
(Wg Literatura..., s. 423)

# data[].attributes.headline
Trzeba być sobą. Zawsze sobą, z całej siły sobą, tym bardziej, im jest ciężej; nie przesiadywać się w cudze losy..

# data[].attributes.subject
Trzeba być sobą. Zawsze sobą, z całej siły sobą, tym bardziej, im jest ciężej; nie przesiadywać się w cudze losy..

# data[].attributes.body
(Współczesna aforystyka..., 1902; 234)

# data[].attributes.headline
Kosmiczne przygody opisane w utworach Lema są pretekstem do [...] filozoficznych dociekań oraz pytań o istotę ludzkości.

# data[].attributes.subject
Kosmiczne przygody opisane w utworach Lema są pretekstem do [...] filozoficznych dociekań oraz pytań o istotę ludzkości.

# data[].attributes.body
(Literatura polska..., s. 340)

# data[].attributes.headline
W 1996 r. pisarz został uhonorowany przez prezydenta Orderem Orła Białego - najwyższym odznaczeniem państwowym Rzeczypospolitej Polskiej.

# data[].attributes.subject
W 1996 r. pisarz został uhonorowany przez prezydenta Orderem Orła Białego - najwyższym odznaczeniem państwowym Rzeczypospolitej Polskiej.

# data[].attributes.body
(www.filmweb.pl)

# data[].attributes.headline
Nikt nie może dać więcej od tego, co stracił wszystko.

# data[].attributes.subject
Nikt nie może dać więcej od tego, co stracił wszystko.

# data[].attributes.body
(www.cytaty.info.)

# data[].attributes.headline
Człowiek to istota ludzka, której łatwo zaszkodzić,                         a trudno pomóc.

# data[].attributes.subject
Człowiek to istota ludzka, której łatwo zaszkodzić,                         a trudno pomóc.

# data[].attributes.body
(www.cytaty.info.)

# data[].attributes.headline
Nie żałuj, nigdy nie żałuj,                że mogłeś coś zrobić w życiu, a tego nie zrobiłeś. Nie zrobiłeś, bo nie mogłeś.                       

# data[].attributes.subject
Nie żałuj, nigdy nie żałuj,                że mogłeś coś zrobić w życiu, a tego nie zrobiłeś. Nie zrobiłeś, bo nie mogłeś.                       

# data[].attributes.body
(www.cytaty.info.)

# data[].attributes.headline
Stanisław Lem – uważany jest za najwybitniejszego twórcę polskiej literatury science fiction. Ceniony jest także na świecie, o czym świadczy liczba przekładów, zdobył wiele nagród. Doktorat honoris causa otrzymał od Uniwersytetu Jagiellońskiego, Opolskiego. Lwowskiego,                    w Bielefeldzie (Nadrenia)                                               i Politechniki Wrocławskiej.             (Wg www.filmweb.pl…)

# data[].attributes.subject
Stanisław Lem – uważany jest za najwybitniejszego twórcę polskiej literatury science fiction. Ceniony jest także na świecie, o czym świadczy liczba przekładów, zdobył wiele nagród. Doktorat honoris causa otrzymał od Uniwersytetu Jagiellońskiego, Opolskiego. Lwowskiego,                    w Bielefeldzie (Nadrenia)                                               i Politechniki Wrocławskiej.             (Wg www.filmweb.pl…)

# data[].attributes.headline
Łącznie sprzedano ponad 27 milionów egzemplarzy jego książek, przetłumaczono je na 41 języków. Jego nazwiskiem została nazwana planetoida – 3836 Lem (we wrześniu 1970r).                                                                         

# data[].attributes.subject
Łącznie sprzedano ponad 27 milionów egzemplarzy jego książek, przetłumaczono je na 41 języków. Jego nazwiskiem została nazwana planetoida – 3836 Lem (we wrześniu 1970r).                                                                         

# data[].attributes.body
(Wg www.filmweb.pl…)

# data[].attributes.headline
W grudniu 2004 r. pewna dziennikarka zapytała Lema:                                                          – Mistrzu, jak będzie?                                  – Będzie tak samo, tylko więcej.                                               

# data[].attributes.subject
W grudniu 2004 r. pewna dziennikarka zapytała Lema:                                                          – Mistrzu, jak będzie?                                  – Będzie tak samo, tylko więcej.                                               

# data[].attributes.body
(www.cytaty.info…)

# data[].attributes.body
Sejm, ustanawiając Stanisława Lema patronem 2021 roku, uznał go za „najwybitniejszego przedstawiciela polskiej fantastyki i jednego z najpoczytniejszych pisarzy science-fiction na świecie".

# data[].attributes.attachment_link.description
Rok Lema: w 2021 nadchodzi stulecie urodzin Stanisława Lema. Pragniemy, aby 2021 stał się Rokiem Lema: świętem kultury, technologii i nauki

# data[].attributes.body
E-booki można bezpłatnie czytać online lub pobrać w formatach EPUB, MOBI i PDF
z biblioteki cyfrowej Polona.

Biblioteka Narodowa,
w porozumieniu z synem pisarza udostępniła 8 utworów Stanisława Lema.

Są to:

Terminus z Opowieści o pilocie Pirxie

Nowa Kosmogonia

Tragedia pralnicza

Maszyna Trurla z Cyberiady

Bajka o królu Murdasie

fragment z wykładu „Golem XIV” O ewolucji

zbiór esejów Dialogi

esej Philip K. Dick, czyli fantomatyka mimo woli

SZUKAJCIE ICH NA NASZYM PADLECIE!!!

# data[].attributes.headline
SZKOLNE PROJEKTY INSPIROWANE ROKIEM LEMA

# data[].attributes.subject
SZKOLNE PROJEKTY INSPIROWANE ROKIEM LEMA

# data[].attributes.body
Wiktor Maliński, uczeń klasy 4c, inspirowany BAJKAMI ROBOTÓW stworzył własnego robota.
Oto krótka relacja Wiktora na temat jego pracy:
Mój robot nazywa się Dream. Jest wykonany z kartonów które zbierałem przez tydzień folii aluminiowej oraz plastikowych pudełek po owocach
i warzywach. Jego oczy są wykonane z dwóch białych diod świecących w ciemności. Wszystko zostało połączone gorącym klejem oraz taśmą dwu stronną.
Pomysł narodził mi się kiedy dowiedziałem się, że Stanisław Lem często pisał o kosmosie. Jego dziełem jest książka pt Bajki robotów. I stąd mój robot.

# data[].attributes.body
WOJCIECH ORLIŃSKI
To pierwsza w Polsce biografia autora "Cyberiady". Korzystając z niepublikowanych dotąd źródeł, Orliński wyjaśnia duże
i małe, poważne i zabawne tajemnice z życia pisarza.
Jak Lem przeżył Holocaust?
Czy kiedykolwiek uwierzył
w komunizm? Co sobie kupił
za honorarium z Obłoku Magellana? O co chodziło
w Solaris i dlaczego Andrzej Wajda w końcu jednak nie nakręcił ekranizacji? Jak korespondencyjna przyjaźń
z Philipem K. Dickiem przerodziła się w nienawiść,
w wyniku której Dick wysłał słynny donos na Lema do FBI? Czym się różniły pierwotne wersje Fiaska, Głosu Pana
i Kongresu futurologicznego od tego, co Lem ostatecznie wysłał wydawcy? Gdzie i kiedy Lem spróbował narkotyków i jakie miał przy tym doznania? Jak
w PRL wyglądał zakup samochodu, domu, "New York Timesa", wejściówki na Kasprowy Wierch, stacyjki do fiata czy marcepanowego batonika? I co to właściwie jest sztamajza?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kiedy przeglądasz strony internetowe w globalnej sieci, to Twoja przeglądarka zbiera tzw. ciasteczka (pliki "cookies"). Są to niewielkie informacje tekstowe zapisywane przez Twoją przeglądarkę, które pozwalają nam m.in. szybciej wczytać treść naszej strony na Twoim komputerze. Jeśli chcesz poznać więcej informacji o tej niesamowitej technologii, z której korzystasz każdego dnia, polecamy Informacje o naszej polityce prywatności znajdziesz O CIASTECZKACH
ten artykuł na Wikipedii (która oczywiście też z niej korzysta :) ).
Pamiętaj, że zawsze możesz skonfigurować swoją przeglądarkę tak, by nie zapisywała żadnych ciasteczek, wejść na naszą stronę w trybie "incognito" (w nim ciasteczka też nie są zapisywane) lub kasować ciasteczka ze swojej przeglądarki po wybranej przez Ciebie sesji.
Accept
TUTAJ.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Lem - jak zacząć czytać? - Czytaj PL

# data[].attributes.attachment_link.description
Kiedy przeglądasz strony internetowe w globalnej sieci, to Twoja przeglądarka zbiera tzw. ciasteczka (pliki "cookies"). Są to niewielkie informacje tekstowe zapisywane przez Twoją przeglądarkę, które pozwalają nam m.in. szybciej wczytać treść naszej strony na Twoim komputerze.

# data[].attributes.body
Ze Stanisławem Lemem rozmawia Wojciech Jamroziak

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Spis treści

Ze Stanisławem Lemem rozmawia Wojciech Jamroziak

Redakcja: Chciałbym zapytać o Pana biografię intelektualną i o to jakby Pan określił swój status pisarza. W potocznej opinii uważa się Pana przede wszystkim za autora opowiadań i powieści fantastyczno-naukowych. A przecież zaczynał Pan jako poeta, napisał Pan powieść realistyczną, przewrotny kryminał pt. , autobiograficzny Wysoki Zamek, fundamentalną rzecz Summa Technologiae, rozprawy Filozofia przypadku i Fantastyka i futurologia, wreszcie zbiór recenzji z nieistniejących książek...
Dobrze zdaję sobie sprawę z kłopotów jakie sprawiłem i sprawiam w dalszym ciągu moim czytelnikom. Właśnie przez to, że zmieniałem diapazon i poziom trudności dzieł. Było moją ambicją pisać zawsze na tym samym poziomie. Ale tego się nie da utrzymać. Po prostu dlatego, że ja sam się zmieniałem. Doszedłem też do dość optymistycznego przekonania, że czytelnik, który kupuje moje książki, jest rozsądniejszy, niż można sądzić, że jeżeli nawet wszystkiego nie zrozumie, to jest jakiś stopień mojego zaangażowania w problematykę, który może tego czytelnika jakoś zapalić.
Stanisław Lem: Zasadniczo nie zastanawiam się nad takimi klasyfikacyjnymi problemami jak ten - jakim jestem pisarzem? Po prostu - tak jak nikt z nas żyjąc nie rozmyśla o tym, że jest ssakiem, kręgowcem, że należy do takiej czy innej podklasy - tak i ja robię to, co mnie najbardziej interesuje od dawna. Niewątpliwie - tak to ja oceniam - rozwój mój był powolny. Pisząc rozmaite rzeczy dokształcałem się. Niedostateczność tego co robiłem oraz różne okoliczności natury czysto roboczej powodowały zygzaki moich zainteresowań.

Fantastyką zainteresowałem się - ze zrozumiałych względów - byłem ciekaw jak wygląda ten gatunek. W latach pięćdziesiątych byliśmy odcięci od przypływu tej literatury z Zachodu. Gdy słabo zorientowany w ogólnej produkcji próbowałem sam pisać nie istniały również żadne monograficzne opracowania gatunku. Zacząłem więc szukać odpowiedzi na interesujące mnie pytania podstawowe z zakresu teorii literatury. Przeczytałem wtedy i przestudiowałem Ingardena. Miałem wówczas wrażenie, że uprawiam rodzaj robinsonady. Podobnie jak Robinson z nielicznymi narzędziami musiałem otworzyć sobie przedpole dla jakiejś bardziej systematycznej działalności, z której charakteru jeszcze nie zdawałem sobie sprawy. Nie było to jednak zaplanowane, wymyślone w jakiś spekulatywny sposób z intencją jakichkolwiek zysków, szczególnie literackich.

W ten sposób najpierw - w 1957 - ukazały się - rzecz o cybernetyce, pierwsza po tym okresie kiedy o cybernetyce w ogóle się u nas nie mówiło. Siłą rzeczy interesowały mnie perspektywy jej rozwoju. Potem - w 1964 przyszła Summa Technologiae. I wtedy nie istniał jeszcze termin "futurologia". Z kolei przyszła sprawa teorii literatury, gdyż nie sposób pisać o fantastyce naukowej - budować drugiego i trzeciegoi piętra nie mając fundamentów i pierwszego piętra.

Co to jest literatura, co to dzieło literackie? - stąd przyszła Filozofia przypadku. To mnie naprowadziło z kolei na pogranicze teorii kultury. W pozaprzeszłym roku wydałem Fantastykę i futurologię, teraz przygotowuję drugie jej wydanie, w którym znacznie więcej miejsca poświęcam dyskutowanym obecnie sprawom kryzysowym. Synchronicznie wszystko traktując, wygląda to dosyć chaotycznie. Ale widzę jednocześnie, że zachowywałem się jak ktoś, kto bierze w posiadanie opuszczone domostwo, albo skomplikowany system przestrzeni i przemierzając je raz tu raz tam tworzy względną całość. A nad tym, czy jestem bardziej pisarzem, czy bardziej teoretykiem nigdy się nie zastanawiałem, bo z tego nic konkretnego nie wynika.
Słowem nie ma w literaturze rzeczy do naprawienia.
Czy można powiedzieć, że inspiruje Pana nauka - jej problemy i dokonania. Jaka jest relacja między nauką a literaturą w Pana twórczości prozatorskiej?

- Towarzyszy mi w życiu ten sam strach, który jest głównym kłopotem życiowym każdego pisarza, że źródło, z którego czerpie może pewnego dnia okazać się wyschnięte, zwłaszcza że nie cierpię wracania do spraw już raz dotkniętych, tematów już opracowanych, ujęć już wykorzystanych. Stąd całą moją ambicją jest, aby nie wracać, nie powtarzać się, żeby np. nie przerabiać własnych utworów na scenariusze telewizyjne.
A czego ze swej twórczości nie chciałby Pan wznawiać?
A jeśli chodzi o źródła inspiracji to mogę powiedzieć, że wynikają one ze zderzenia myśli, które zawdzięczam lekturom naukowym. Nie następuje to oczywiście w sposób bezpośredni. Pomysły przychodzą mi do głowy w sposób czasem zupełnie zaskakujący, przypominający chyba najbardziej sposób w jaki różne rzeczy nam się śnią. Nikt nie jest w stanie powiedzieć, dlaczego taka a nie inna rzecz mu się tej nocy śniła. Uważam, że koncept może stworzyć przestrzeń możliwości, ale te możliwości nie determinują w żaden sposób przebiegu fabularnego. Można ją bowiem ciąć narracyjnie w różnych kierunkach. Podobnie styl, stylistyka, modus narracji - wszystko to jest do wypróbowania. I ja tych rzeczy nie potrafię z góry ustawić - czyli muszę daną rzecz pisać wiele razy, odrzucając rozmaite wersje aż wreszcie dojdę do takiej, z któej jestem zadowolony, albo czuję, że mam zabawy dosyć i nic już z niej nie wycisnę. Z latami podwyższałem sobie poprzeczkę. To, co dawniej wydawałem po pierwszej czy drugiej beletrystycznej obróbce, dziś mnie już nie zadowala, chętnie to czy owo skazałbym na zapomnienie. Tutaj istnieje dość trudny problem, pospolity w literaturze: czy pisarz ma prawo wracać do książek, z których jest niezadowolony i przerabiać je raz jeszcze. Mam poważne wątpliwości i to nie natury warsztatowej, lecz moralnej. Można oczywiście skazać własną książkę na zapomnienie, niech będzie dobrem bibliografów.
Czy godzi się Pan z tezą, że pisząc o przyszłości ma Pan na myśli teraźniejszość, że wizja przyszłości to niejednokrotnie sztafaż literacki?

- ... właśnie. Proszę sobie wyobrazić, że Conrad mógł być niezadowolony z Lorda Jima, przerobił go i mamy dwie odrębne wersje. I co z tym robić? Czy pisarz może anulować poprzednią wersję? To mi przypomina propozycję anulowania części własnego życia. A tego nie można, to już się stało. Jeśli więc coś się wznawia, to tylko w tej pierwszej postaci...

Mam tom opowiadań zatytułoiwanych Sezam. Wydałem go po Astronautach. Jest tam sporo naiwnych historyjek. Traktuję to jako wprawki studenckie.
Mnie osobiście brakuje w interpretacjach utworów Pana wskazań na ambicje uniwersalistyczne. Może tylko w wypadku Solaris dużo mówiło się. o ponadczasowej problematyce...
W tym musi być sporo słuszności. Ale niechętnie takie rzeczy chciałbym przesądzać. Po pierwsze - opinia autora o jego utworach nie należy do najistotniejszych. Ma ona znaczenie dla badaczy, zajmujących się curriculum vitae pisarza, ale nie jest żadną instancją decydującą. Po wtóre - wg moich teoretycznych przeświadczeń - nie jest ważne, co w ogóle pisarz chciał. Jego intencje się nie liczą, liczy się społeczny oddźwięk dzieła. To są rzeczy znane - już Norwid mówił, że nie na tych pokojach gości się u potomności, które się samemu obierało.

Odniesienia do współczesności mogą być mniej lub bardziej wyraźne. Dla mnie samego, książki, które napisałem, mienią się. Naiwne bajeczki i przypowieści z Sezamu kiedyś wydawały się groźnym "Mane, Tekel, Fares". Teraz to stało się absolutnym banałem. Jeżeli jakaś książka może żyć, to wartości, którymi ona się trzyma, muszą się zmieniać. Książka może mieć rozmaite okola adresowe. Dla jednych może być przypowieścią dotyczącą teraźniejszości, dla innych może tracić te odniesienia. Dla czytelników Verne'go podróż na księżyc była czymś niezwykle wstrząsającym. Dla nas już nie. Dla nas w książkach Verne'go urzekająca jest tylko poczciwa, staroświecka naiwność narracji. Zmieniła się więc tonacja dzieła. Może być też tak, że książka staje się nieczytelna i to jest los większości.

Z jednej strony myślę, że ma Pan rację, z drugiej odczuwam silny sprzeciw. Pochodzi to stąd, że kiedy biorę do ręki np. Solaris - to widzę i wiem, że może ona być i była zresztą różnie odczytywana, że nie jest to utwór, który da się łatwo zaklasyfikować, że jest to rzecz - jak Pan to nazwał - o ambicjach uniwersalistycznych. Ale nie jest przecież tak, żebym ja sobie takie pisanie postanowił. Po prostu Solaris jakoś tak mi się zdarzyła.
Wspomniał Pan w naszej rozmowie o swoich czytelnikach. Ale kim oni są? Czy czytelnik Obłoku Magellana i Filozofii przypadku to ten sam czytelnik?

Jeżeli pisze się rzeoz dyskursywną - z teorii literatury czy monografię science-fiction, to nie można sobie pozwolić na stwierdzenie, że tak jak ptaszek śpiewa w lesie, tak ja będę pisał. Wtedy po prostu jestem zobligowany do sumienności o charakterze uniwersytecko-akademickim. Kiedy przystępuję do pisania literatury pięknej, to tak postępować z kolei nie można ani nie należy. Ale to nie znaczy, że przestawiam zwrotnice, bo ja żadnych zwrotnic nie mam. Rozumiem to tak: są pewne rzeczy, które potrafiłem w pewnym okresie życia napisać. Np. Solaris, wcześniej jeszcze nie potrafiłbym, teraz już nie potrafiłbym. Te książki, które napisałem - w złym i dobrym mają charakter jednorazowy. Jestem zawodowym krytykiem, jeśli chodzi o fantastykę, ale absolutnie nie nadaję się na krytyka własnych książek. Patrzę na nie mimo woli od środka. To nie jest kwestia przywiązania, bo nie jestem przywiązany do wszystkich moich książek. Wiem, że trzeba być bardzo ostrożnym w wypowiadaniu opinii o własnych książkach, gdyż tyle różnych czynników, autorowi nie znanych, przez niego nie uświadamianych, współuczestniczy w pisaniu. Należę do zbioru czytelników również i własnych książek i muszę powiedzieć, że nie jestem od nich mądrzejszy. Opowiedzieć historię powstania jakiejś książki mógłbym, oczywiście. Ale to zupełnie coś innego niż odpowiedź na pytanie, dlaczego np. Solaris, została właśnie w taki, a nie inny sposób napisana.

Mogę powiedzieć, że było dla mnie rzeczą niezwykle fascynującą czytanie, zapoznawanie się z krytykami, które powstały w różnych okolicznościach czasu i przestrzeni, w różnych ośrodkach kulturowych np. w ZSRR i USA. Były to odczytania w dużym stopniu niezawisłe. Widzi się wtedy, jak mocno warunki danej formacji determinują sposób odczytania utworu. Byłem nieraz zafrapowany tym, zdumiony, jak sobie rzecz rozmaicie interpretowano. Ktoś np. zauważył, że w Solaris ludzie często noszą ciemne okulary, że charakterystyczna jest jakaś przesłona utrudniająca komunikację oraz coś co ma charakter zwierciadlany, co odbija, a nie przepuszcza. To są spostrzeżenia, które mnie samego zafrapowały. I ja o tym pamiętam, ale to na nic mi się nie przydaje.
Czym tłumaczyć fakt, że bardzo chętnie, zwłaszcza w ostatnim okresie, sięga Pan do konwencji groteski?

Dobrze zdaję sobie sprawę z kłopotów jakie sprawiłem i sprawiam w dalszym ciągu moim czytelnikom. Właśnie przez to, że zmieniałem diapazon i poziom trudności dzieł. Było moją ambicją pisać zawsze na tym samym poziomie. Ale tego się nie da utrzymać. Po prostu dlatego, że ja sam się zmieniałem. Doszedłem też do dość optymistycznego przekonania, że czytelnik, który kupuje moje książki, jest rozsądniejszy, niż można sądzić, że jeżeli nawet wszystkiego nie zrozumie, to jest jakiś stopień mojego zaangażowania w problematykę, który może tego czytelnika jakoś zapalić.

Zdaję sobie sprawę, że Fantastyka i futurologia dla wielu czytelników, w tych rozdziałach gdzie zajmuję się specyficznymi teoretyczno-literackimi rozważaniami, była nieinteresująca. Pospieszny odruch zaklasyfikowania i chęć zaszufladkowania pisarza jest nagminy i dlatego wśród tych, którzy myślą, że już wszystko wiedzą o Stanisławie Lemie powstaje szok - o czym ten człowiek pisze? I rzeczywiście czasem jest to trudne do wytłumaczenia. Ja tego nie usprawiedliwiam, ani specjalnie nie lansuję. Po prostu staram się robić to, co mogę.
Groteska jest chyba gatunkiem bardzo odpornym na czas. Pierwszy film fantastyczny zrealizowany w konwencji groteski przez Georgesa Meliesa - "Podróż na księżyc" dziwnie się nie zestarzał.

Przekonałem się w praktyce, że groteska jest jeszcze nie wykorzystana, że jest to przestrzeń możliwości, w której jeszcze można bardzo dużo zrobić.

Groteska w fantastyce (w naszym wieku) stosunkowo rzadko się pojawiała. Pierwsze moje groteski to Bajki robotów, zabawiałem się tam jeszcze nieśmiało grami słowotwórczymi. Po napisaniu po prostu się rozzuchwaliłem. Działam często przy tym przeciw własnym interesom, bo przekładać mnie jako słowotwórcę, zwłaszcza w grupie języków anglosaskich - jest to rzecz trudna. Wiem o tym, bo mam kontakty z tłumaczami. Ale trudno - jestem pisarzem polskim i nie mogę się martwić, że Anglicy będą mieli kłopoty.
Pozostając przy sprawach języka, chciałbym zapytać Pana, jaka jest funkcja archaizmów w Pana twórczości? Pisał ktoś, że archaizmy pełnią u Pana funkcję substytutu języka przyszłości.

Nie umiem wytłumaczyć, jak to właściwie jest, że to co było produkowane w okresie prymitywnego technicznie filmu niemego - umarło a taki np. Chaplin - żyje. Tylko znów sprawa polega na tym, że serio wiecznotrwałości nie można zaplanować. Niska, pragmatyczna rachuba nie daje żadnych rezultatów.

Jest też tu inna sprawa - dla mnie trudna i kłopotliwa. Odkryłem w sobie umiejętność żonglowania słowami, a słowotwórstwo zastosowane w grotesce obradza bardzo dobrze. Natomiast zastosowanie go w literaturze serio jest bardzo niebezpieczne. Ostatnio próbuję właśnie zrobić taką ryzykowną rzecz. Mianowicie piszę opowiadania - mówię to zdając sobie sprawę, jakie ryzyko podejmuję, bo może z tego nic nie wyjść - gdzie usiłuję zwiększyć poziom nieokreśloności, wprowadzając do normalnego toku prozy słowa nic nie znaczące, udające, że są słowami polskimi, a to po to, aby uniknąć pewnych dookreśleń. I stwierdziłem, że jest rzeczą niezwykle trudną utrzymać tonację poważną. Robię to jednak, ponieważ nigdy tego nie robiłem, ani nie spotkałem się z tym, aby to ktokolwiek i kiedykolwiek robił systematycznie. Myślę tak: jeżeli tekst, który jest częściowo poważny w głębi, a częściowo humorystyczny lub groteskowy, to wtedy,
jeżeli ulegnie nawet anachronizacji, granica między powagą a groteską przesunie się. Być może to, co za śmieszne poczytywał autor, przestanie być śmieszne, a co autor poczytywał za poważne, zacznie śmieszyć; mimo to ogólna aura szyderczego stosunku do spraw opisywanych zostaje i może przetrwać. Ale jest to moje mgliste domniemanie, oparte na obserwacji różnych czcigodnych dzieł czy filmów.

- Pierwsza sprawa: nie ma tu oczywiście mowy o jakichś autentycznych archaizmach. Sienkiewicz - wiadomo o tym - nie odtwarzał naturalistycznie Paska, tylko stworzył swego rodzaju melanż. (Mało, które piśmiennictwo ma taki pomnik, jaki dał nam Sienkiewicz. Sienkiewicz "przetłumaczony" na neutralną polszczyznę przestaje być wielkim pisarzem). Potem przyszedł Gombrowicz, który tworząc szydercze odbicie języka Sienkiewicza ("Trans-Atlantyk") odkrył nowe szansę stylizacji, parodystyczne zastosowanie archaizmów. Jeżeli chodzi o sprawę pragmatycznej użyteczności archaizmów - czy mają one sygnalizować niewiadomą przeszłość? - to nigdy tego tak sobie nie formułowałem. Po prostu nurt historii, którą pisałem, ewokował potrzebę stworzenia autonomicznego uniwersum. Tak język potoczny, jak i język zmyślony ze sztucznie skręconych nazw łacińsko-greckich brzmiałyby fałszywie. Zastanawiam się, jak daleko można iść w tym kierunku i jak dalece zrośnięta jest sprawa słowotwórstwa i groteski. Jak to zwykle bywa w schyłkowych okresach, nie można pewnych rzeczy uprawiać serio, można tylko drwić, szydzić lub użyć jako narzędzia ekspresji drwiny czy szyderstwa.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Lem - Nie sądźcie, że wiecie wszystko o Stanisławie Lemie

# data[].attributes.attachment_link.description
Spis treści Ze Stanisławem Lemem rozmawia Wojciech Jamroziak Redakcja: Chciałbym zapytać o Pana bio­grafię intelektualną i o to jakby Pan określił swój status pisarza. W potocznej opinii uważa się Pana przede wszystkim za autora opowia­dań i powieści fantastyczno-naukowych. A przecież zaczynał Pan jako poeta, napisał Pan powieść realistyczną, przewrotny kryminał pt.

# data[].attributes.body
Wycieczka po Krakowie szlakiem Stanisława Lema musi odwiedzić jedno z głównych miejsc kojarzących się z wybitnym pisarzem. Mowa oczywiście
o otwartym w 2007 roku w Parku Lotników Ogrodzie Doświadczeń, któremu nadano imię pisarza. Jest to wyjątkowy, pierwszy w Polsce sensoryczny park edukacyjny – niezwykle atrakcyjne miejsce zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych, wspaniała propozycja dla rodzin i wycieczek szkolnych. Park zajmuje 6 hektarów i jest oddziałem plenerowym Muzeum Inżynierii Miejskiej. Wśród interesujących obiektów jest na przykład pryzmat przez, który można zobaczyć tęczę lub kalejdoskop umożliwiający zwiedzającym ujrzenie własnego, zwielokrotnionego odbicia. Zaznaczyć warto, że Ogród Doświadczeń jest interesujący także pod względem architektoniczno – przestrzennym.  Liczący 6 ha powierzchni sensoryczny park edukacyjny powstał w 2007 r.
Na jego terenie rozmieszczone są urządzenia demonstrujące zjawiska fizyki, ekspozycja geologiczna, sensoryczna
i zielony labirynt z cytatami Stanisława Lema. W każdym sezonie, trwającym od drugiej połowy kwietnia do końca października, Ogród oferuje zwiedzanie, udział
w warsztatach i pokazy eksperymentów naukowych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ta strona używa plików cookies i podobnych technologii m.in. w celach: świadczenia zindywidualizowanych usług oraz tworzenia statystyk. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień Twojej przeglądarki oznacza, że będą one umieszczane w Twoim urządzeniu końcowym. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia w opcjach Twojej przeglądarki. Więcej informacji

# data[].attributes.attachment_link.description
Ta strona używa plików cookies i podobnych technologii m.in. w celach: świadczenia zindywidualizowanych usług oraz tworzenia statystyk. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień Twojej przeglądarki oznacza, że będą one umieszczane w Twoim urządzeniu końcowym. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia w opcjach Twojej przeglądarki. Więcej informacji

# data[].attributes.attachment_link.title
10 ciekawostek o Lemie | Niestatystyczny.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
96 lat temu, 12 września 1921 roku, urodził się Stanisław Lem, jeden z najwybitniejszych pisarzy science-fiction na świecie. Jest to również najczęściej tłumaczony polskim autor w historii, jego książki ukazały się w przeszło 40 językach i sprzedały w liczbie ponad 30 milionów egzemplarzy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Według encyklopedii, słowników biograficznych i danych urzędowych 12 września, mija dokładnie 100 lat, od kiedy przyszedł na świat jeden z największych twórców science fiction wszech czasów, Stanisław Lem. Ale... to nieprawda. Zaintrygowani? Czytajcie dalej informacje o Stanisławie Lemie 🙂
Stanisław Lem - ciekawostki

1. Narodziny Stanisława Lema

Ok. 100 lat temu we Lwowie, w mieszkaniu przy ul. Brajerowskiej 4, Sabina Lem (z domu Woller) wydała na świat Stanisława Hermana, jedynego syna lwowskiego lekarza Samuela Lema. Chociaż w dokumentach widnieje (później powielana) data 12 września, jako data jego urodzin, faktycznie przyszedł na świat dzień później, 13 września. Jak sam pisał po latach w liście do swojego przyjaciela, rodzice podali inną datę jego narodzin, by... uniknąć pecha.

2. Zaciekły wróg przesądów

Choć może wydać się to zaskakujący w przypadku twórcy fantastyki naukowej, Lem był człowiekiem, który niezwykle twardo stąpał po ziemi. Nie dowierzał żadnym dziedzinom pseudonaukowym, jak parapsychologia, krytycznie odnosząc się do jej metod „badań". Twierdził też, że metafizyki nie da się badać przy pomocy empirii, więc ta go nie interesuje. Wbrew jednak zapędom części jego fanów, nie zgadzał się na to, by nazywać siebie ateistą. Choć krytycznie odnosił się do wszelkich teologii religijnych, nie zaprzeczał istnieniu transcendencji.

3. Praca na rauszu?

Stanisław Lem zapytany o kwestie pisania pod wpływem używek stanowczo stwierdził, że jeśli ktoś potrzebuje stymulantów, by tworzyć, to jest to bardzo niepokojący sygnał. Przyznał jednak, że w trakcie swoich „maratonów" pisarskich (w czasie których wstawał o 5 rano a kończył pracę późno w nocy) lubił sobie robić przerwę na łyk Chartreuse (to francuski likier pędzony na bazie 130 różnych ziół). Nie byłoby w tym nic szczególnie zdrożnego, gdyby nie jego późniejsze odkrycie. Pewnego razu zszedł do piwnicy i znalazł tam stos butelek po owym likierze ułożonych przez jego teściową. Wtedy dopiero odkrył, że ilość przyjmowanego przez niego trunku nie była taka mała. Nigdy jednak nie czuł potrzeby picia. Chartreuse mu smakowało, ale gdy w podeszłym wieku nawet łyk napoju alkoholowego miał negatywny wpływ na jego zdrowie, bez problemu z niego zrezygnował i przerzucił się... na barszcz. Nie oznacza to, że Stanisław Lem nie miał nigdy alkoholowych przygód. Kiedyś próbowali go spić inni wielcy pisarze science fiction, bracia Strugaccy. Choć pilnowali oni, by przez cały wieczór na stole pojawiały się coraz to nowe butelki gruzińskiego koniaku, to nie zmogli naszego pisarza.

4. Stanisław Lem na haju

Polski pisarz science fiction zgodził się wziąć udział w eksperymencie i, pod opieką psychiatry, zażył psylocybinę (środek silnie halucynogenny). Określił swoje wrażenie jako „ciekawe", ale gdy zaproponowano mu powtórzenie eksperymentu, nie skorzystał z tego. Znajomi z Jugosławii przywieźli mu także w prezencie skręty z marihuany, ale, jak sam stwierdził, nigdy ich nie użył, aż rozpadły się one w końcu w słoiku. Stwierdził, że jego trzeźwy mózg raczy go najciekawszymi wizjami i nie potrzebuje innych stymulantów.

5. Co napełniało Stanisława Lema grozą?

W roku 1977 Lem przyznał, że przeraziła go opinia jednego z naukowców, który za pomocą rachunku prawdopodobieństwo, przedstawił tezę, iż my, Ziemianie, możemy być jedynym przykładem cywilizacji techniczno-naukowej w całej Drodze Mlecznej. Innym zjawiskiem, które Lema napawało pod koniec życia wielkim niepokojem, były „samorzutnie rozwijające się technologie". Jak sam powtarzał, nauka i technika mają zdolności autokatalityczne, przez co stały się obecnie nieprzewidywalne. Nie da się poszerzyć któregoś z obszarów wiedzy, dostrzec w nim niebezpieczeństwo i powiedzieć „tamten rejon jest groźny, tego już nie badamy, tutaj nie eksperymentujemy".

6. Co Stanisław Lem myślał o ziemskich koloniach na innych planetach?

Choć, szczególnie w jego wczesnej twórczości, nie brakuje kosmicznych wypraw międzyplanetarnych, pod koniec swojego życia przyznał, że nie wierzy już, by ludzkość mogła dokonać międzyplanetarnej ekspansji. Przy czym nie mówił on nawet o wielkiej skali takiej ekspansji, a powiedział dość stanowczo: „Nie wierzę, by Ziemia mogła skolonizować [choćby] Marsa".

7. Przyjaciel astronautów

Twórczość Stanisława Lema była szczególnie rozchwytywana w Związku Radzieckim. Tam też spotkania z pisarzem prowadzili nawet astronauci Boris Jegorow i Konstantin Fieoktistow! Co więcej, oni sami te spotkania zorganizowali.

8. Lem w kosmosie

Choć sam pisarz nigdy nie poleciał w kosmos, to w przestrzeni kosmicznej znalazły się aż dwa obiekty ochrzczone jego nazwiskiem. Jednym z nich jest odkryta 22 września 1979 r. planetoida nr 3836. Drugim jest pierwszy polski satelita naukowy wystrzelony 21 listopada 2013 roku.

9. Co szczególnie irytowało Stanisława Lema?

Domyślam się, że lista mogła być długa, natomiast w jednym ze swoich wywiadów, w których omawiał dziwaczne gałęzie rozwoju współczesnej techniki, z nieukrywaną złością opowiadał o popycie na roboty imitujące psy i koty. Stwierdził, że to „dobre dla dzieci do 10 roku życia" oraz „ja bym żadnej ilości psów nie zamienił na takiego elektronicznego bałwana, który udaje, że szczeka".

10. Przewidział inwazję fake newsów i oblicze współczesnych wojen

Pisarz przewidział, że w narastającym zalewie danych i coraz większej możliwości ich przekazywania, kolejne wojny będą toczyć się m.in. na przekazywane informacje. Obecnie, w dobie groźnych i brzemiennych w skutkach fake newsów, możemy ze smutkiem powiedzieć, że jego wizja się spełniła. Wymienione ciekawostki to zaledwie czubek góry lodowej śmiałych idei, odważnych tez i niezwykłej biografii Stanisława Lema. Warto zgłębiać je samodzielnie, bo to zadanie może zapełnić nam dziesiątki wieczorów fascynującymi wizjami i wiedzą. Jeśli chcecie zacząć przygodę z tym pisarzem, polecamy Waszej uwadze artykuł.
Mikołaj Kołyszko

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Lem - ciekawostki o kultowym autorze science fiction - Woblink

# data[].attributes.attachment_link.description
Według encyklopedii, słowników biograficznych i danych urzędowych 12 września, mija dokładnie 100 lat, od kiedy przyszedł na świat jeden z największych twórców science fiction wszech czasów, Stanisław Lem. Ale... to nieprawda. Zaintrygowani? Czytajcie dalej informacje o Stanisławie Lemie 🙂 Ok. 100 lat temu we Lwowie, w mieszkaniu przy ul.

# data[].attributes.headline
Plakat – Sto lat na gwiezdnym szlaku razem ze Stanisławem Lemem

# data[].attributes.subject
Plakat – Sto lat na gwiezdnym szlaku razem ze Stanisławem Lemem

# data[].attributes.body
Oficjalny plakat na Rok Stanisława Lema. Projekt plakatu: Przemysław Dębowski.

# data[].attributes.headline
25 najlepszych zdjęć z teleskopu Hubble'a. 

# data[].attributes.subject
25 najlepszych zdjęć z teleskopu Hubble'a. 

# data[].attributes.body
Jest on wspólnym dziełem NASA i ESA (ten drugi skrót oznacza Europejską Agencję Kosmiczną, do której należy też Polska). Myślicie, że takie obrazy były inspiracją dla Lema?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Oto 25 najlepszych zdjęć wykonanych z Teleskopu Kosmicznego Hubble'a, wspólnego dzieła NASA i ESA (ten drugi skrót oznacza Europejską Agencję Kosmiczną, do której należy też Polska). Wyniesiono go na orbitę ziemską 24 kwietnia 1990 roku, mamy więc dziś rocznicę tego wydarzenia. Patronem teleskopu jest Edwin Hubble, który odkrył, że Wszechświat się rozszerza.

Teleskop Hubble'a to jeden z najważniejszych przyrządów w historii astronomii, a już na pewno jeden z najbardziej zasłużonych dla fotografii kosmicznej. Teleskop w ciągu kilku lat ma przejść na emeryturę. Jego następcą obwołano budowany obecnie Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba.

24 kwietnia 1990 roku prom Discovery wyniósł Hubble'a na znajdującą się około 570 km nad Ziemią orbitę. Początkowo nic nie zapowiadało, że przyniesie komukolwiek pożytek. Już po wyniesieniu na orbitę okazało się, że przy szlifowaniu zwierciadeł popełniono błąd. Choć pomyłka wyniosła jedynie 4 mikrometry (włos ludzki jest około 20 razy grubszy), to wystarczyła, aby teleskop dawał mocno rozmyte obrazy. Dopiero trzy lata później, w 1993 roku, NASA wysłała misję ratunkową, która założyła Hubble'owi „okulary" - COSTAR (Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement), dzięki czemu widziany przez teleskop obraz stał się wyraźny.

Czego u nas szukaliście?

# data[].attributes.attachment_link.title
25 najlepszych zdjęć z teleskopu Hubble'a

# data[].attributes.attachment_link.description
Oto 25 najlepszych zdjęć wykonanych z Teleskopu Kosmicznego Hubble'a, wspólnego dzieła NASA i ESA (ten drugi skrót oznacza Europejską Agencję Kosmiczną, do której należy też Polska). Wyniesiono go na orbitę ziemską 24 kwietnia 1990 roku, mamy więc dziś rocznicę tego wydarzenia. Patronem teleskopu jest Edwin Hubble, który odkrył, że Wszechświat się rozszerza.

# data[].attributes.body
"Feci quod potui, faciant meliora potentes."
"Zrobiłem co mogłem, kto potrafi niech zrobi lepiej."
Wierszowana parafraza słów wypowiadanych przez konsulów rzymskich w momencie przekazywania urzędu swojemu następcy.

# data[].attributes.attachment_link.description
ROK Stanisława LEMA - 2021 będziemy obchodzić stulecie urodzin. Wypowiedź Lema, która utkwiła mi w pamięci: "...Dopóki nie skorzystałem z Internetu, nie wiedziałem, że na świecie jest tylu idiotów..." - całkowicie się z nim zgadzam, z drugiej jednak strony, nie wyobrażam sobie życia bez Internetu.

# data[].attributes.body
Normalny człowiek jest istotą wysoce nielogiczną i w tym jego człowieczeństwo.
[“Pokój na Ziemi”]

# data[].attributes.body
Ilość dostępnych marzeń jest odwrotnie proporcjonalna do ilości posiadanych środków płatniczych.
[“Pokój na Ziemi”]

# data[].attributes.body
BAJKI ROBOTÓW
Żył raz pewien inżynier Kosmogonik, który rozjaśniał gwiazdy, żeby pokonać ciemność. Przybył do Mgławicy Andromedy, gdy jeszcze była pełna czarnych chmur. Skręcił zaraz wir wielki,
a gdy ten ruszył, Kosmogonik sięgnął po swoje promienie. Miał ich trzy: czerwony, fioletowy
i niewidzialny. Zażegnął kulę gwiazdową pierwszym i zaraz stała się czerwonym olbrzymem, ale nie zrobiło się jaśniej
w mgławicy. Ukłuł gwiazdę drugim promieniem, aż zbielała. Powiedział do swego ucznia: — Pilnuj mi jej! — a sam poszedł inne rozpalać. Uczeń czekał tysiąc lat
i drugi tysiąc, a inżynier nie wracał. Znudziło mu się to czekanie. Podkręcił gwiazdę i z białej stała się błękitna. Spodobało mu się to
i pomyślał, że już wszystko umie. Chciał jeszcze podkręcić, ale się sparzył. Poszukał w puzderku, które zostawił Kosmogonik, a tam nic nie ma, jakoś zanadto nic; patrzał i nawet dna nie zobaczył. Domyślił się, że to niewidzialny promień. Chciał poszturchać nim gwiazdę, nie wiedział jednak — jak. Wziął puzderko i cisnął całe w ogień. Wszystkie chmury Andromedy zajaśniały wtedy, jakby stotysięcy słońc naraz zaświeciło,
i stało się w całej mgławicy jasno jak w dzień. Uradował się uczeń, ale niedługa była jego uciecha, gwiazda bowiem pękła. Nadleciał wtedy Kosmogonik, widząc szkodę, a że niczego nie chciał zmarnować, chwytał płomienie
i urabiał z nich planety. Pierwszą stworzył gazową, drugą węglową, a do trzeciej już mu tylko najcięższe metale zostały, wyszła więc z tego kula aktynowców. Kosmogonik ścisnął ją, puścił
w lot i powiedział: — Za sto milionów lat wrócę, zobaczymy, co z tego będzie. — I pomknął szukać ucznia, który ze strachu przed nim uciekł.

A na planecie tej, Aktynurii, powstało wielkie państwo Palatynidów. Każdy z nich był tak ciężki, że tylko po Aktynurii mógł chodzić, bo na innych planetach grunt się pod nim zapadał, a kiedy krzyknął, góry padały. Ale u siebie w domu lekko stąpali i głosu nie śmieli podnieść, albowiem władca ich, Architor, nie znał miary
w okrucieństwie. Mieszkał
w pałacu, z góry platynowej wyciosanym, w którym było sześćset ogromnych sal,
a w każdej jedna jego dłoń leżała, taki był wielki. Wyjść
z pałacu nie mógł, ale wszędzie miał szpiegów, taki był podejrzliwy, i nękał też poddanych swoją chciwością.

Nie potrzebowali Palatynidzi żadnych lamp ani ogni nocą,
bo wszystkie góry ich planety były radioaktywne, że o nowiu można było szpilki liczyć.
W dzień, kiedy słońce zbyt dawało się we znaki, spali
w podziemiach swoich gór
i tylko nocami schodzili się
w metalowych dolinach.

Fragment udostępniony dzięki uprzejmości Wydawnictwa Literackiego

# data[].attributes.body
Kiedy stoję i patrzę w gwiazdy – to, co odczuwam przy tym, co myślę, jest już tylko moją własnością, nie świata.
[“Ze wspomnień Ijona Tichego”]

# data[].attributes.body
Gdyby ludzie od jaskiniowej epoki robili tylko to, co wyglądało na możliwe, do dzisiaj siedzieliby w jaskiniach. [“Fiasko”]

# data[].attributes.body
Żebyś nigdy nie żałował, że byłeś tu, a nie tam, że mogłeś zrobić, a nie zrobiłeś. Nie wierz w to. Nie zrobiłeś, bo nie mogłeś.
[“Szpital Przemienienia”]

# data[].attributes.body
Wcale nie chcemy zdobywać kosmosu, chcemy tylko rozszerzyć Ziemię do jego granic.
[“Solaris”]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
zanowni Państwo,
dziękujemy za zainteresowanie materiałami, związanymi z obchodami setnej rocznicy urodzin Stanisława Lema.

Zdjęcia, które udostępniamy, mają swoje lata, toteż zostały nieco wyretuszowane i poddane renowacji. Do wszystkich posiadamy prawa autorskie, a w przypadku prac autorstwa zawodowych fotografów uzyskaliśmy stosowne licencje.

Oryginały rysunków Stanisława Lema, które podróżowały pomiędzy rozmaitymi redakcjami (także przez Atlantyk), często mocno przez to ucierpiały. Dlatego również one zostały opracowane przez grafika. Staraliśmy się je przygotować w formie jak najbardziej przyjaznej dla druku.

Obecnie niestety nie posiadamy licencji, która pozwalałaby nam na udostępnienie Państwu grafik Daniela Mroza. Gdyby coś się w tej kwestii zmieniło, uzupełnimy wszystkie "Lemowe pakiety" o ilustracje Daniela Mroza (także te już pobrane).

Nie proponujemy również konkretnych "cytatów z Lema" - jesteście Państwo w tym zakresie znakomicie poinformowani i sugestie z naszej strony byłyby nietaktem. Natomiast w razie potrzeby chętnie prześlemy wybór kilkuset cytatów, wyselekcjonowany przez białoruskiego lemologa, Wiktora Jaźniewicza, które sukcesywnie publikujemy na stronie https://roklema.pl/365-cytatow-na-rok-lema/

Biblioteki i szkoły, z którymi współpracowaliśmy w przeszłości, przekazując im książki oraz inne pomoce edukacyjne, mogą być zaskoczone zachowawczością naszych obecnych propozycji. Niestety, w związku z ogłoszeniem Roku Lema oraz aktywną pandemią, nasze "moce przerobowe" zostały drastycznie ograniczone. Aby uniknąć obietnic bez pokrycia, z ewentualnymi dodatkowymi inicjatywami wolelibyśmy zaczekać do ustabilizowania się sytuacji epidemicznej i... rocznicowej.

"Rok Lema" jest dla nas wydarzeniem bez precedensu. Mieliśmy pewne wyobrażenia o tym, jakie materiały mogą być pomocne szkołom i bibliotekom - nie wiemy jednak, czy nasz wybór był trafny. Będziemy Państwu zobowiązani za konstruktywną krytykę oraz uwagi.

# data[].attributes.attachment_link.description
zanowni Państwo, dziękujemy za zainteresowanie materiałami, związanymi z obchodami setnej rocznicy urodzin Stanisława Lema. Zdjęcia, które udostępniamy, mają swoje lata, toteż zostały nieco wyretuszowane i poddane renowacji. Do wszystkich posiadamy prawa autorskie, a w przypadku prac autorstwa zawodowych fotografów uzyskaliśmy stosowne licencje.

# data[].attributes.attachment_link.description
Strona poświęcona nadchodzącej w 2021 setnej rocznicy urodzin Stanisława Lema. Informacje o projektach, wydarzeniach i obchodach.

# data[].attributes.body
Opowieści o Pilocie Pirxie

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Lem "Opowieści o pilocie Pirxie" | audiobook

# data[].attributes.body
Bajki Robotów

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Lem "Bajki robotów" | audiobook