# data[].attributes.headline
Ντραγκαν Αλεξια Β3

# data[].attributes.subject
Ντραγκαν Αλεξια Β3

# data[].attributes.attachment_link.title
Μαρία Μοντεσσόρι - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Μαρία Μοντεσσόρι ( Ιταλικά: Maria Tecla Artemisia Montessori, 31 Αυγούστου 1870 - 6 Μαΐου 1952) ήταν Ιταλίδα παιδαγωγός, φιλόσοφος και γιατρός, γνωστή για τα γραπτά της στην επιστημονική παιδαγωγική και για την φιλοσοφία της εκπαίδευσης που φέρει το όνομά της, το μοντεσσοριανό παιδαγωγικό σύστημα, ή "μοντεσσοριανή μέθοδος", το οποίο αποτέλεσε πρωτοπορία για την εποχή του και εξακολουθεί να εφαρμόζεται ακόμα και σήμερα σε αρκετά σχολεία, τα επονομαζόμενα "μοντεσσοριανά σχολεία" ή "μοντεσσοριανές σχολές".

# data[].attributes.headline
Ντραγκαν Αλεξια Β3

# data[].attributes.subject
Ντραγκαν Αλεξια Β3

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Νίκος Καζαντζάκης ( Ηράκλειο Κρήτης, 18 Φεβρουαρίου/3 Μαρτίου 1883 - Φράιμπουργκ, Γερμανία, 26 Οκτωβρίου 1957) ήταν Έλληνας συγγραφέας, δημοσιογράφος, πολιτικός, μουσικός, ποιητής και φιλόσοφος, με πλούσιο λογοτεχνικό, ποιητικό και μεταφραστικό έργο. Αναγνωρίζεται ως ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες λογοτέχνες και ως ο περισσότερο μεταφρασμένος παγκοσμίως. Έγινε ακόμη γνωστότερος μέσω της κινηματογραφικής απόδοσης των έργων του Ο Χριστός ξανασταυρώνεται, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά και Ο Τελευταίος Πειρασμός. Ήταν ένας από τους πιο σεβαστούς από το λαό και από τους πλέον αναγνωρισμένους στο εξωτερικό, συγγραφείς. Από το 1945 έως το 1948, ήταν πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών

Ο Νίκος Καζαντζάκης γεννήθηκε στο σημερινό Ηράκλειο της Κρήτης (τότε Χάνδακας), στις 18 Φεβρουαρίου/ 3 Μαρτίου του 1883, εποχή κατά την οποία το νησί αποτελούσε ακόμη τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ήταν γιος του καταγόμενου από το χωριό Βαρβάροι (σημερινή Μυρτιά, όπου βρίσκεται και το Μουσείο Καζαντζάκη) εμπόρου γεωργικών προϊόντων και κρασιού, Μιχάλη Καζαντζάκη (1856-1932) και της Μαρίας Χριστοδουλάκη (1862-1932) με καταγωγή από το χωριό Ασσυρώτοι, το σημερινό Κρυονέρι του Δήμου Μυλοποτάμου στο νομό Ρεθύμνου. Είχε δύο αδελφές, την Αναστασία (1884) και την Ελένη (1887), και έναν αδελφό, τον Γιώργο (1890), που πέθανε σε βρεφική ηλικία. Στο Ηράκλειο έλαβε τη στοιχειώδη μόρφωση κι έπειτα το 1897 γράφτηκε στη Γαλλική Εμπορική Σχολή του Τίμιου Σταυρού στη Νάξο, όπου διδάχθηκε τη γαλλική και την ιταλική γλώσσα και ήρθε σε μία πρώτη επαφή με τον δυτικό πολιτισμό. Το 1899 επέστρεψε στο Ηράκλειο και ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές σπουδές του.

Σε μία σχολική παράσταση έπαιξε τον ρόλο του Κρέοντα στην τραγωδία του Σοφοκλή, Οιδίπους Τύραννος.

Το 1902 μετακόμισε στην Αθήνα για πανεπιστημιακές σπουδές. Φοίτησε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και το 1906 πήρε το δίπλωμά του διδάκτορα της Νομικής με άριστα. Στο πτυχίο του Νίκου Καζαντζάκη φαίνεται και η υπογραφή του Κωστή Παλαμά, ο οποίος ήταν γραμματέας στο πανεπιστήμιο, θέση μία και μοναδική τότε.

Το 1906 πρωτοεμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα με το μυθιστόρημα Όφις και Κρίνο (με το ψευδώνυμο Κάρμα Νιρβαμή), για να ακολουθήσουν την ίδια χρονιά το δοκίμιο Η Αρρώστια του Αιώνος και έπειτα το θεατρικό έργο . Το τελευταίο το υπέβαλε στον Παντελίδειο Δραματικό Αγώνα και επαινέθηκε, δίχως όμως ούτε αυτό ούτε κανένα άλλο εκείνη τη χρονιά να βραβευθεί. Την επόμενη χρονιά ο Καζαντζάκης υπέβαλε ανεπιτυχώς και αυτή τη φορά δύο ακόμη θεατρικά του έργα στον ίδιο διαγωνισμό, το , το οποίο επαινέθηκε, και το , ενώ έγραψε και ένα δεύτερο μυθιστόρημα, τις Σπασμένες Ψυχές. Ακολούθησαν δύο ακόμη θεατρικά έργα, τη μονόπρακτη τραγωδία Κωμωδία και το Η Θυσία, το οποίο δημοσιεύθηκε αργότερα με τον τίτλο Ο Πρωτομάστορας. Το τελευταίο υποβλήθηκε το 1910 στον Λασσάνειο Δραματικό Αγώνα και κέρδισε το πρώτο βραβείο, ενώ διασκευάστηκε και σε λιμπρέτο από τον Μανώλη Καλομοίρη, ο οποίος το μελοποίησε σε όπερα.

Παράλληλα αρθρογραφούσε σε διάφορες εφημερίδες και περιοδικά υπό τα ψευδώνυμα Ακρίτας, Κάρμα Νιρβαμή και Πέτρος Ψηλορείτης, ενώ το 1907 ξεκίνησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι. Σημαντική επίδραση στον Καζαντζάκη είχαν οι διαλέξεις του Ανρί Μπεργκσόν, τις οποίες παρακολουθούσε και τον οποίο παρουσίασε στην Αθήνα με ένα δοκίμιό του το 1912, . Το 1909 επέστρεψε στην Ελλάδα και εξέδωσε στο Ηράκλειο τη διατριβή του επί υφηγεσία Ο Φρειδερίκος Νίτσε εν τη Φιλοσοφία του Δικαίου και της Πολιτείας. Το 1910 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα και το 1911 παντρεύτηκε τη Γαλάτεια Αλεξίου, στην εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου, στο νεκροταφείο Ηρακλείου, κι αυτό γιατί φοβόταν τον πατέρα του, που δεν ήθελε για νύφη τη Γαλάτεια.

Στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, το 1912, κατατάχθηκε εθελοντής, αλλά τελικά διορίστηκε στο γραφείο του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου.

Το 1910 ήταν ένας εκ των ιδρυτών του Εκπαιδευτικού Ομίλου, μέσω του οποίου συνδέθηκε φιλικά, το 1914, με τον ποιητή Άγγελο Σικελιανό. Μαζί ταξίδεψαν στο Άγιον Όρος, όπου διέμειναν περίπου σαράντα ημέρες, ενώ περιηγήθηκαν και σε πολλά ακόμη μέρη της Ελλάδας αναζητώντας "τη συνείδηση της γης και της φυλής τους": Αθήνα, Ελευσίνα, Δελφοί, Κόρινθος, Μυκήνες, Άργος, Τεγέα, Σπάρτη, Μυστράς κ.α. Την περίοδο αυτή ήρθε σε επαφή και με το έργο του Δάντη, τον οποίο ο ίδιος χαρακτηρίζει στα ημερολόγιά του ως έναν από τους δασκάλους του, μαζί με τον Όμηρο και τον Μπεργκσόν, ενώ ο Παντελής Πρεβελάκης, φίλος και βιογράφος του, θεωρεί πως τότε άναψε και η πρώτη σπίθα που θα έδινε έπειτα από 24 χρόνια την Οδύσεια.

Το 1915 σχεδίασαν με τον Ι. Σκορδίλη να κατεβάσουν ξυλεία από το Άγιον Όρος. Η αποτυχημένη αυτή εμπειρία, μαζί με μία άλλη παρόμοια, το 1917, όπου με έναν εργάτη, τον Γιώργη Ζορμπά, προσπαθούν να εκμεταλλευθούν ένα λιγνιτωρυχείο. στην Πραστοβά της Μάνης, μεταμορφώθηκαν πολύ αργότερα στο μυθιστόρημα Bίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά.

Το 1919 ο Ελευθέριος Βενιζέλος διόρισε τον Καζαντζάκη Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Περιθάλψεως με αποστολή τον επαναπατρισμό Ελλήνων από την περιοχή του Καυκάσου. Οι εμπειρίες που αποκόμισε αξιοποιήθηκαν αργότερα στο μυθιστόρημά του Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται. Τον επόμενο χρόνο, μετά την ήττα του κόμματος των Φιλελευθέρων, ο Καζαντζάκης αποχώρησε από το Υπουργείο Περιθάλψεως και πραγματοποίησε αρκετά ταξίδια στην Ευρώπη.

Το 1923 χώρισαν οι δρόμοι του Καζαντζάκη και του Σικελιανού. Ξαναέσμιξαν έπειτα από 19 χρόνια, το 1942.

Το 1922 επισκέφτηκε τη Βιέννη, όπου ήρθε σε επαφή με το έργο του Σίγκμουντ Φρόυντ και τις βουδιστικές γραφές. Επισκέφτηκε ακόμη τη Γερμανία, ενώ το 1924 έμεινε για τρεις μήνες στην Ιταλία. Την περίοδο 1923-1926 πραγματοποίησε επίσης αρκετά δημοσιογραφικά ταξίδια στη Σοβιετική Ένωση, την Παλαιστίνη, την Κύπρο και την Ισπανία, όπου του παραχώρησε συνέντευξη ο δικτάτορας Πρίμο ντε Ριβέρα. Τον Οκτώβριο του 1926 πήγε στη Ρώμη και πήρε συνέντευξη από τον Μπενίτο Μουσολίνι. Επίσης, εργάστηκε ως ανταποκριτής των εφημερίδων Ακρόπολις, Ελεύθερος Λόγος, Ελεύθερος Τύπος, Η Καθημερινή κ.ά. Είχε, βέβαια, γνωριστεί με την Ελένη Σαμίου, το 1924 (το διαζύγιο με την Γαλάτεια εκδόθηκε το 1926), με την οποία έζησε 21 χρόνια χωρίς γάμο. Παντρεύτηκαν το 1945 κι αυτό γιατί με τον καλό του φίλο, τον Άγγελο Σικελιανό και τη δεύτερη γυναίκα του, θα πήγαιναν στις ΗΠΑ. Το 1925 ο Καζαντζάκης συνελήφθη στο Ηράκλειο της Κρήτης, αλλά κρατήθηκε μόνο για είκοσι τέσσερις ώρες, επειδή από το 1924 είχε αναλάβει την πνευματική ηγεσία μιας κομμουνιστικής οργάνωσης δυσαρεστημένων προσφύγων και παλαιμάχων από τη Μικρασιατική εκστρατεία. Σ' αυτό το επεισόδιο αναφέρεται ο Παντελής Πρεβελάκης και η Έλλη Αλεξίου.

Το 1927 ξεκίνησε την ανθολογία των ταξιδιωτικών του άρθρων για την έκδοση του πρώτου τόμου του Ταξιδεύοντας, ενώ το περιοδικό Αναγέννηση, του Δημήτρη Γληνού, δημοσίευσε την , το φιλοσοφικό του έργο. Τον Οκτώβριο του 1927, ο Καζαντζάκης, όντας αριστερός, έφυγε για τη Μόσχα προσκεκλημένος από την κυβέρνηση της Σοβιετικής Ένωσης, για να πάρει μέρος στις γιορτές για τα δεκάχρονα της Οκτωβριανής Επανάστασης. Εκεί γνωρίστηκε με τον ομοϊδεάτη, αριστερό Ελληνορουμάνο λογοτέχνη, Παναΐτ Ιστράτι, μαζί με τον οποίον επέστρεψε στην Ελλάδα. Τον Ιανουάριο του 1928 στο θέατρο "Αλάμπρα", στην Αθήνα, μίλησαν εξυμνώντας τη Σοβιετική Ένωση, ο Καζαντζάκης και ο Ιστράτι. Στο τέλος της ομιλίας έγινε και διαδήλωση. Τόσο ο Καζαντζάκης όσο και ο συνδιοργανωτής της εκδήλωσης Δημήτρης Γληνός διώχθηκαν δικαστικά. Η δίκη ορίσθηκε στις 3 Απριλίου, αναβλήθηκε μερικές φορές και δεν έγινε ποτέ.

Τον Απρίλιο, ο Καζαντζάκης, ξαναβρέθηκε στη Ρωσία, όπου γράφει ένα κινηματογραφικό σενάριο για το ρωσικό κινηματογράφο με θέμα από τη Ελληνική Επανάσταση του 1821, Το Κόκκινο Μαντήλι. Τον Μάιο του 1929 απομονώθηκε σε ένα αγρόκτημα στην Τσεχοσλοβακία, όπου ολοκλήρωσε στα Γαλλικά τα μυθιστορήματα Τόντα-Ράμπα ( Toda-Raba, μετονομασία του αρχικού τίτλου Moscou a crié) και Kapétan Élia. Τα έργα αυτά εντάσσονταν στην προσπάθεια του Καζαντζάκη να καταξιωθεί διεθνώς ως συγγραφέας. Η γαλλική έκδοση του μυθιστορήματος Toda-Raba έγινε με το ψευδώνυμο Nikolaï Kazan. Το 1930 θα δικαζόταν, πάλι, ο Καζαντζάκης για αθεϊσμό, για την . Η δίκη ορίσθηκε για τις 10 Ιουνίου, αλλά κι αυτή δεν έγινε ποτέ.

Το 1931 επέστρεψε στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε εκ νέου στην Αίγινα, όπου ανέλαβε τη συγγραφή ενός γαλλο-ελληνικού λεξικού. Μετέφρασε ακόμη τη Θεία Κωμωδία του Δάντη. Επίσης, έγραψε ένα μέρος των ωδών που ονόμαζε κάντα. Αυτά ενσωματώθηκαν αργότερα σ' έναν τόμο με τίτλο (1960). Αργότερα, ταξίδεψε στην Ισπανία ξεκινώντας παράλληλα τη μετάφραση έργων Ισπανών ποιητών. Το 1935 πραγματοποίησε ταξίδι στην Ιαπωνία και την Κίνα εμπλουτίζοντας τα ταξιδιωτικά του κείμενα. Λίγο αργότερα, πλήθος κειμένων του δημοσιεύτηκαν σε εφημερίδες ή περιοδικά, ενώ το μυθιστόρημά του Ο Βραχόκηπος, που το είχε γράψει στα Γαλλικά, εκδόθηκε στην Ολλανδία και τη Χιλή. Κατά την περίοδο της κατοχής, συνεργάστηκε με τον Ιωάννη Κακριδή για την μετάφραση της Ιλιάδας.

Το 1943 ολοκλήρωσε το γράψιμο του μυθιστορήματός του Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά.

Μετά την αποχώρηση των Γερμανών, δραστηριοποιήθηκε έντονα στην ελληνική πολιτική ζωή, αναλαμβάνοντας την προεδρία της Σοσιαλιστικής Εργατικής Κίνησης, ενώ διετέλεσε και υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου της κυβέρνησης του Θεμιστοκλή Σοφούλη από τις 26 Νοεμβρίου 1945 έως τις 11 Ιανουαρίου 1946. Υπήρξε μέλος του Ελληνοσοβιετικού Συνδέσμου. Παραιτήθηκε από το αξίωμά του μετά από την ένωση των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων. Το Μάρτιο του 1945 προσπάθησε να πάρει μια θέση στην Ακαδημία της Αθήνας, αλλά απέτυχε για δύο ψήφους. Τον Νοέμβριο του ίδιου χρόνου παντρεύτηκε την Ελένη Σαμίου, στον Άι - Γιώργη τον Καρύτση, με κουμπάρους τον Άγγελο και την Άννα Σικελιανού.

Ο Καζαντζάκης προτάθηκε 9 χρονιές (1947, 1950, 1951, 1952, 1953, 1954, 1955, 1956 και 1957) για το Βραβείο Νόμπελ, με συνολικά 14 διαφορετικές προτάσεις:,

Το 1947, από τον καθηγητή της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών Νίκο Βέη (ο οποίος είχε προτείνει, την ίδια χρονιά, για βράβευση και τον Άγγελο Σικελιανό, με διαφορετική πρόταση).

Το 1950, από τον Γιάλμαρ Γκούλμπεργκ (Hjalmar Gullberg) της Σουηδικής Ακαδημίας, σε μια κοινή πρόταση με τον Άγγελο Σικελιανό.

Το 1951, με 2 διαφορετικές προτάσεις από τον Σουηδό συγγραφέα Σίγκφριντ Σίβερτς (Sigfrid Siwertz) (μια από κοινού με τον Σικελιανό και μια μόνο του).

Το 1952, από την Ένωση Νορβηγών Συγγραφέων.

Το 1953, από τον Χανς Χάιμπεργκ (Hans Heiberg), πρόεδρο της Ένωσης Νορβηγών Συγγραφέων.

Το 1954, από τον Χένρυ Όλσον (Henry Olsson), της Σουηδικής Ακαδημίας.

Το 1955, με 2 προτάσεις, μια από τον καθηγητή Λόρεντζ Έκχοφ (Lorentz Eckhoff) του πανεπιστημίου του Όσλο και μια από την Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών.

Το 1956, με 3 προτάσεις, μια την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών, μια από τον καθηγητή Γιοχάννες Αντρέασον Ντάλε (Johannes Andreasson Dale) του Πανεπιστημίου του Όσλο (προτείνοντας στην ίδια πρόταση και τον Ρώσο συγγραφέα Μιχαήλ Σόλοχοφ) και μια από τον καθηγητή Ελληνικών του Πανεπιστημίου της Γενεύης Σαμουέλ Μπο-Μποβύ (Samuel Baud-Bovy).

Το 1957, με 2 προτάσεις, μια από την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών και μια από τον Samuel Baud-Bovy.

Το 1947 διορίστηκε στην UNESCO με αποστολή την προώθηση μεταφράσεων κλασικών λογοτεχνικών έργων, με απώτερο στόχο τη γεφύρωση των διαφορετικών πολιτισμών. Παραιτήθηκε τελικά το 1948, προκειμένου να αφοσιωθεί στο λογοτεχνικό του έργο. Για τον σκοπό αυτό εγκαταστάθηκε στην Αντίμπ της Γαλλίας, όπου τα επόμενα χρόνια ακολούθησε μία ιδιαίτερα παραγωγική περίοδος, κατά την οποία ολοκλήρωσε το μεγαλύτερο μέρος του πεζογραφικού του έργου.

Το 1953 προσβλήθηκε από μία μόλυνση στο μάτι, γεγονός που τον υποχρέωσε να νοσηλευτεί αρχικά στην Ολλανδία και αργότερα στο Παρίσι. Τελικά έχασε την όρασή του από το δεξί μάτι.

Η πρώτη εκκλησιαστική αντίδραση στο έργο του Νίκου Καζαντζάκη εκδηλώθηκε το 1928, όταν ο επίσκοπος Σύρου Αθανάσιος με υπόμνημά του στη Σύνοδο καταδίκαζε την . Σημαντικό ρόλο στην ενασχόληση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος με το έργο του συγγραφέα διαδραμάτισε ο Τύπος της εποχής και κυρίως η εφημερίδα Εστία, που με τη δημοσίευση των άρθρων της, έφερε την Εκκλησία ενώπιον του ζητήματος. Συγκεκριμένα, μετά την κυκλοφορία του μυθιστορήματος Καπετάν Μιχάλης από τις εκδόσεις Μαυρίδης το 1953, δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα σχόλια που αποσκοπούσαν στην αποτροπή του αναγνωστικού κοινού από την ανάγνωση του έργου. Στις 22 Ιανουαρίου 1954 άρθρο υπογεγραμμένο από τον Κρητικό με τίτλο Ένα βιβλίο διασύρει την Κρήτην και την θρησκείαν, καλούσε την Ιερά Σύνοδο και την Αρχιεπισκοπή να μην αφήσει ακαθοδήγητους τους πιστούς έναντι των ερυθρών υβριστών της θρησκείας. Στις 10 Μαΐου 1954 η ίδια εφημερίδα με ανταπόκρισή της από τις ΗΠΑ παράθετε ανακοινωθέν της Ελληνικής Αρχιεπισκοπής Β. και Ν. Αμερικής σύμφωνα με το οποίο συνεδρίασαν οι ιερατικοί προϊστάμενοί με αφορμή δημοσίευμα της Εστίας και καταδίκασαν τον Τελευταίο πειρασμό.

Στις 26 Ιανουαρίου 1954 ήλθε προς συζήτηση στη συνεδρίαση της Ιεράς Συνόδου το ζήτημα του βιβλίου Ο καπετάν Μιχάλης και τα μέλη της επικαλέστηκαν στο δημοσίευμα του Κρητικού στην εφημερίδα Εστία. Η Ιερά Σύνοδος ανέθεσε στον Παντελεήμονα Χίου να μελετήσει το μυθιστόρημα Ο Καπετάν Μιχάλης και να υποβάλει σχετική εισήγηση. Την κατέθεσε στις 23 Μαρτίου και στην οποία τόνιζε πως αρχικά έδινε την εντύπωση ενός πατριωτικού έργου, αλλά στη συνέχεια αποδεικνυόταν ένα ασεβές έργο προς το Θεό και τον κλήρο. Η Ιερά Σύνοδος έκρινε πως έπρεπε να αποστείλει το σχετικό δημοσίευμα της Εστίας και την εισήγηση του Παντελεήμονος Χίου στις αρμόδιες αρχές με σκοπό να χαρακτηριστεί ως αντιθρησκευτικόν και αντεθνικόν και να απαγορευθεί η κυκλοφορία του. Στις 25 Μαΐου 1954 με έγγραφό της Ιεράς Συνόδου προς τη Θεολογική Σχολή Αθηνών ζητείται από τους καθηγητές της Σχολής να πάρουν θέση επί του θέματος. Στις 11 Ιουνίου 1954 συνεδρίασε η Σχολή και απέστειλε έγγραφό στις 16 Ιουνίου. Εισηγήσεις υπέβαλαν οι Παναγιώτης Τρεμπέλας και από κοινού οι Παναγιώτης Μπρατσιώτης και Νικόλαος Λούβαρης. Ο Τρεμπέλας αφού υπογράμμιζε το λογοτεχνικό τάλαντο του συγγραφέα και την προσπάθειά του να εξάρει την Κρητικήν ψυχήν και τον έρωτα που έχει προς την ελευθερία, δεν παρέλειπε να υπογραμμίσει πως οι ερωτικές σκηνές που περιέχει υποδαυλίζουν με τις ερεθιστικές εικόνες τους την νεότητα που ρέπει προς ατάκτους ορμάς ενώ, βεβηλώνει και διακωμωδεί τα ιερά. Τέλος, αναφέρεται στην αντιφατική, παρουσίαση από τον Καζαντζάκη, σύμφωνα με τον Τρεμπέλα, του ρόλου του μητροπολίτη προς το ποίμνιό του στο έργο Καπετάν Μιχάλης. Οι Μπρατσιώτης και Λούβαρης ασχολήθηκαν με τον Τελευταίο Πειρασμό τον οποίο θεώρησαν ως εμπνεόμενο από τις Φροϋδικές θεωρίες και εκείνες του ιστορικού υλισμού. Η θεανδρική μορφή του Κυρίου κακοποιείται κατά τρόπον βλάσφημον και ευλόγως καταδικάστηκε από το Βατικανό. Στις 19 Ιουνίου 1954 ο Κασσανδρείας Καλλίνικος κατέθεσε εισήγηση στην Ιερά Σύνοδο ασχολούμενος με τον Τελευταίο Πειρασμό, ο οποίος είχε εκδοθεί στα γερμανικά, και ο Κασσανδρείας, γνώστης της γερμανικής, το μελέτησε. Θεωρούσε πως ο Καζαντζάκης προσεγγίζει τη ζωή και τα πάθη του Χριστού κατά τρόπο δοκητικό πέρα από κάθε ιστορική και δογματική βάση, υποβαθμίζοντας τον θεανθρωπικό χαρακτήρα του. Στις 24 Ιουνίου 1954 ο Λούβαρης δημοσίευσε άρθρο στην εφημερίδα Εθνικός Κήρυξ στο οποίο σχολίαζε τον Τελευταίο Πειρασμό: ήταν ο Καζαντζάκης ανίδεος θρησκευτικά. Η τέχνη για τον Καζαντζάκη, κατά τον Λούβαρη, ήταν μέσο μηδενιστικών προταγμάτων. Ο Κασσανδρείας Καλλίνικος στο μεταξύ υπέβαλε νέα εισήγηση ασχολούμενος με το Ο Χριστός ξανασταυρώνεται θεωρώντας το καθαρώς λογοτεχνικό έργο και όχι δογματικοθρησκευτικό. Τον χαρακτήριζε ως χριστιανό κοινονιστή. Ο ίδιος ο Καζαντζάκης, απαντώντας στις απειλές της εκκλησίας για τον αφορισμό του, έγραψε σε επιστολή του: "Μου δώσατε μια κατάρα, Άγιοι Πατέρες, σας δίνω μια ευχή: Σας εύχομαι να 'ναι η συνείδησή σας τόσο καθαρή όσο η δική μου και να 'στε τόσο ηθικοί και θρήσκοι όσο είμαι εγώ.".

Τελικά η Εκκλησία της Ελλάδος δεν τόλμησε να προχωρήσει στον αφορισμό του Νίκου Καζαντζάκη, καθώς ήταν αντίθετος σε κάτι τέτοιο ο οικουμενικός πατριάρχης Αθηναγόρας. Όπως επισημαίνει η λέκτορας της Θεολογικής Σχολής Θεσσαλονίκης Αντωνία Κυριατζή, "Οι αναφορές των εφημερίδων σε ...αφορισμόν των βιβλίων... επηρέαζαν την κοινή γνώμη και δημιουργούσαν στο αναγνωστικό κοινό εντυπώσεις περί αφορισμού του συγγραφέα[...]". Επιτίμιο αφορισμού στον συγγραφέα, μπορούσε να επιβληθεί από τον οικείο σε αυτόν επίσκοπο και με την προϋπόθεση της ομολογίας και αποδοχής αμαρτημάτων. Ο Καζαντζάκης γεννημένος στην Κρήτη και κάτοικος του εξωτερικού, υπαγόταν υπό την πνευματική δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος δεν είχε την πνευματική δικαιοδοσία να αποφασίσει οτιδήποτε σχετικά με το πρόσωπο του Νίκου Καζαντζάκη. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο ήταν αρμόδιο να λάβει σχετικές αποφάσεις. Στις 22 Ιουνίου 1954 συνεδρίασε η Ιερά Σύνοδος και ασχολήθηκε με τον Καπετάν Μιχάλη και τον Τελευταίο Πειρασμό. Στις 25 Ιουνίου ξανασυνεδρίασαν: εκεί ο Φλωρίνης Βασίλειος εισηγήθηκε τον αφορισμό του συγγραφέα εάν κυκλοφορούσαν και άλλα αντιχριστιανικού περιεχομένου βιβλία του. Ο Φωκίδος Αθανάσιος ήταν αντίθετος στον αφορισμό του επειδή θα συντελούσε στη διαφήμισή του, ο Δρυινουπόλεως Δημήτριος επίσης ήταν αντίθετος στον αφορισμό αλλά έπρεπε το ποίμνιο να πληροφορηθεί για το βέβηλο βιβλίο του Καζαντζάκη. Οι προτάσεις των μελών της συνόδου κυμάνθηκαν ανάμεσα στο να καλέσουν τον συγγραφέα σε ειλικρινή μετάνοια, να καταδικάσουν τα βιβλία και τις ιδέες του, να στραφούν στην κυβέρνηση ζητώντας την απαγόρευση των βιβλίων του και να αποκηρύξουν με συνοδικό ανακοινωθέν τις ιδέες του. Επίσης, ο Τελευταίος Πειρασμός προστέθηκε στις 12 Ιανουαρίου 1954 στον Κατάλογο των Απαγορευμένων Βιβλίων της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, το καταργηθέν πλέον Index Librorum Prohibitorum. Ο Καζαντζάκης απέστειλε τότε σχετικό τηλεγράφημα στην Επιτροπή του Index με τη φράση του χριστιανού απολογητή Τερτυλλιανού "Ad tuum, Domine, tribunal appello", δηλαδή "Στο Δικαστήριό σου, Κύριε, κάνω έφεση".

Ο "Ζορμπάς" του Καζαντζάκη εκδόθηκε στο Παρίσι το 1947 και με την επανέκδοση του το 1954 βραβεύτηκε ως το καλύτερο ξένο βιβλίο της χρονιάς. Το 1955 ο συγγραφέας μαζί με τον Κακριδή χρηματοδότησαν την έκδοση της δικής τους μετάφρασης της Ιλιάδας, ενώ την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε τελικά στην Ελλάδα ο Τελευταίος Πειρασμός. Τον επόμενο χρόνο τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Θεάτρου στην Αθήνα για τους τρεις τόμους Θέατρο Α΄, Β΄, Γ΄ και με το Παγκόσμιο Βραβείο Ειρήνης στη Βιέννη, ένα βραβείο το οποίο προερχόταν από το σύνολο των τότε Σοσιαλιστικών χωρών. Καθώς μια από αυτές ήταν η Κίνα, επιχείρησε δεύτερο ταξίδι εκεί τον Ιούνιο του 1957, προσκεκλημένος της κινεζικής κυβέρνησης. Επέστρεψε με κλονισμένη την υγεία του προσβληθείς από λευχαιμία. Νοσηλεύτηκε στην Κοπεγχάγη της Δανίας και το Φράιμπουργκ (Freiburg im Breisgau) της Γερμανίας, όπου τελικά κατέληξε στις 26 Οκτωβρίου 1957 σε ηλικία 74 ετών. Εντούτοις σύμφωνα με άλλες μαρτυρίες η λευχαιμία εμφανίστηκε στον Καζαντζάκη κατά το χειμώνα του 1938, 19 χρόνια πριν απ' το τέλος του, το οποίο αποδίδεται σε βαριάς μορφής ασιατική γρίπη.

Η σορός του μεταφέρθηκε στο στρατιωτικό αεροδρόμιο της Ελευσίνας. Στο Φράιμπουργκ μετέβη η δικηγόρος Αγνή Ρουσοπούλου. Η Ελένη Καζαντζάκη ζήτησε από την Εκκλησία της Ελλάδος να τεθεί η σορός του σε λαϊκό προσκύνημα, επιθυμία την οποία ο αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος, Θεόκλητος Β΄ απέρριψε με τη δικαιολογία του ότι υπήρχαν σχετικοί φόβοι πρόκλησης επεισοδίων εκ μέρους παραεκκλησιαστικών οργανώσεων. Μάλιστα εστάλησαν σχετικά τηλεγραφήματα προς τον Αρχιεπίσκοπο. Έτσι, η σορός του συγγραφέα μεταφέρθηκε στο Ηράκλειο. Συνοδευόταν από την σύζυγό του, τον Γεώργιο Παπανδρέου και τον Κακριδή. Το αεροσκάφος για τη μεταφορά διέθεσε ο Αριστοτέλης Ωνάσης. Έπειτα από μεγάλη λειτουργία στον Ναό του Αγίου Μηνά, η οποία εψάλη στις 11 το πρωί παρουσία του Αρχιεπισκόπου Κρήτης Ευγενίου και 17 ακόμη ιερέων, έγινε η ταφή του Νίκου Καζαντζάκη, στην οποία όμως εκείνοι δεν συμμετείχαν κατόπιν απαγόρευσης του Αρχιεπισκόπου. Η ταφή έγινε στην Τάπια Μαρτινέγκο, πάνω στα βενετσιάνικα τείχη του Ηρακλείου, διότι η ταφή του σε νεκροταφείο απαγορεύτηκε από την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος. Τη σορό συνόδευσαν ο τότε υπουργός Παιδείας Αχιλλέας Κ. Γεροκωστόπουλος και ο στρατιωτικός ιερέας Σταύρος Καρπαθιωτάκης, ο οποίος αργότερα τιμωρήθηκε με ποινή φυλάκισης 20 ημερών, επειδή απουσίαζε από την υπηρεσία του χωρίς άδεια.

Στον τάφο του Νίκου Καζαντζάκη χαράχτηκε, όπως το θέλησε ο ίδιος, η επιγραφή:
Δεν ελπίζω τίποτα, δε φοβούμαι τίποτα, είμαι λέφτερος.

"

Έβαλε τον εαυτό του κάτω εξήντα χρόνια μοναξιάς, τον έστιψε κι έβγαλε την καλύτερη σταγόνα που έχουμε. Κι αν ακόμη αρνηθείς όλο του το έργο, μένει ο ίδιος ο άνθρωπος.

"

Δεν υπάρχει άλλος Νεοέλληνας συγγραφέας που να έχει τόσο πολύ υβρισθεί, προπηλακισθεί, διαβληθεί, συκοφαντηθεί, για διάφορα ζητήματα, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης. Ουδένα αυτός ο άνθρωπος έβλαψε. Και, όμως, κατά περιόδους όλοι απάνω του επέπεσαν. Γύρω από τον Καζαντζάκη πλέκτηκε μια τερατώδης μυθολογία, για ό,τι έκανε και για ό,τι δεν έκανε, για ό,τι έπρεπε να κάνει και δεν το έκανε και ούτω καθ' εξής. Σαν να τον είχαν βάλει κάτω από μικροσκόπιο. Και έβλεπαν ό,τι ήθελαν να βλέπουν και έλεγαν ό,τι ήθελαν να πουν.

Για την ακέραιη παρουσία του καταπολεμήθηκε και από την Πολιτεία και από την Εκκλησία.

Ο Νίκος Καζαντζάκης υπήρξε πολυγραφότατος. Ασχολήθηκε σχεδόν με κάθε είδος λόγου: Ποίηση (δραματική, επική, λυρική), δοκίμιο, μυθιστόρημα (στα Ελληνικά και στα Γαλλικά), ταξιδιωτικές εντυπώσεις, αλληλογραφία, παιδικό μυθιστόρημα, μετάφραση (από τα Αρχαία Ελληνικά, Γαλλικά, Ιταλικά, Αγγλικά, Γερμανικά και Ισπανικά), κινηματογραφικά σενάρια, ιστορία, σχολικά βιβλία, παιδικά βιβλία (διασκευή και μετάφραση), λεξικά (γλωσσικά και εγκυκλοπαιδικά), δημοσιογραφία, κριτική, αρθρογραφία.

Το κύριο σώμα του έργου του αποτελείται από την , η οποία είναι ο σπόρος απ' όπου βλάστησε όλο του το έργο, την , δίπλα στην οποία όλα τα υπόλοιπα χαρακτηρίζονται ως "πάρεργα", τους "21 σωματοφύλακες της Οδύσειας", τις , τις 14 τραγωδίες που περιέχονται στους τρεις τόμους Θέατρο Α΄, Β΄, Γ΄, τα δύο μυθιστορήματα που έγραψε στα Γαλλικά και τα 7 μυθιστορήματα της όψιμης ηλικίας του, τις εντυπώσεις από τα ταξίδια του σε Ιταλία, Αίγυπτο, Σινά, Ρωσία, Ισπανία, Ιαπωνία, Κίνα, Αγγλία, Ιερουσαλήμ, Κύπρο και Πελοπόννησο, τις μεταφράσεις του Δάντη και του Ομήρου και τέλος τις επιστολές του προς τη Γαλάτεια Αλεξίου και τον Παντελή Πρεβελάκη.

Τέλη 1924 ξεκίνησε να γράφει το έπος της ζωής του, την Οδύσεια. 33.333 17σύλλαβοι στίχοι χωρισμένοι σε 24 ραψωδίες. Και περίπου 7.500 αθησαύριστες λέξεις, οι οποίες δεν υπάρχουν σε κανένα λεξικό της Ελληνικής.

Αρχές του 1925 έγραψε τις ραψωδίες Α έως και Ζ. Και το 1927 ολοκλήρωσε την α' γραφή (ραψωδίες Η έως και Ω). Ακολούθησαν άλλες έξι γραφές: η β' γραφή το 1929-1930, η γ' το 1931, η δ' το 1933, η ε' το 1935, η στ' το 1937 και η τελική ζ' το 1938. Συνολικές ώρες εργασίας περίπου 15.000. Η πρώτη έκδοση της Οδύσειας πραγματοποιήθηκε το 1938 και αφιερώθηκε στην Αμερικανίδα Τζο Μακλέοντ (Joe MacLeod), χορηγό της έκδοσης.

Η εκτύπωση της δεύτερης έκδοσης άρχισε τον Οκτώβριο του 1955, με φιλολογική και τυπογραφική επιμέλεια του Εμμανουήλ Χ. Κάσδαγλη, και ολοκληρώθηκε τον Νοέμβρη του 1957, μετά το θάνατο του Νίκου Καζαντζάκη. Οδύσσεια, με δύο σίγμα αυτή τη φορά ο τίτλος, και δίχως την αφιέρωση της πρώτης έκδοσης.

Ιδιόγραφη περίληψη της Οδύσσειας από τον δημιουργό της, στάλθηκε στον Παντελή Πρεβελάκη, τέλη Δεκέμβρη 1938.

1906: "Όφις και Κρίνο" (με το ψευδώνυμο Κάρμα Νιρβαμή) - ISBN 960-7948-01-7

1908: "Σπασμένες Ψυχές" (με το ψευδώνυμο Πέτρος Ψηλορείτης), α' δημοσίευση σε συνέχειες στο περιοδικό "Ο Νουμάς", 1909-1910

1936:"Ο Βραχόκηπος", μετάφραση Παντελής Πρεβελάκης, Εστία, 1960

1946: "Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά" - ISBN 978-960-7948-46-5

1948: "Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται", α' έκδοση Δίφρος, 1954 ISBN 978-960-7948-22-9

1950: "Ο Καπετάν Μιχάλης", α' έκδοση Μαυρίδης, 1953 ISBN 978-960-7948-20-5

1951: "Ο Τελευταίος Πειρασμός", α' έκδοση Δίφρος, 1955 ISBN 978-960-7948-23-6

1953: "Ο Φτωχούλης του Θεού", α' δημοσίευση σε συνέχειες στην εφημερίδα "Ελευθερία" το 1954, - ISBN 978-960-7948-14-4

1955: "Οι Αδερφοφάδες", α' έκδοση 1965 - ISBN 978-960-7948-28-1

1957: "Αναφορά στον Γκρέκο", α' έκδοση 1961 (αυτοβιογραφική μυθιστορία) ISBN 978-960-7948-50-2

1907:"Φασγά", α' δημοσίευση 1907

1907:"Έως πότε;", α' δημοσίευση το 1977

1908-1909: "Ο πρωτομάστορας", α' δημοσίευση 1910 - ISBN 978-960-7948-43-4

1909: "Κωμωδία" (μονόπρακτη τραγωδία), α' δημοσίευση το ίδιο έτος

1915: "Οδυσσέας", α' δημοσίευση 1922, α' έκδοση 1928, τελευταία 1998

1927: "Νικηφόρος Φωκάς", α' έκδοση το ίδιο έτος, τελευταία 1998

1928: "Χριστός" α' έκδοση σε βιβλίο το ίδιο έτος

1937:"Μέλισσα" α' δημοσίευση στο περιοδικό "Νέα Εστία" το 1939

1939: "Ιουλιανός ο Παραβάτης", α' έκδοση 1945

1943-1945: "Προμηθέας" (τριλογία που αποτελείται και αυτή όπως το πρωτότυπό της - η τραγωδία "Προμηθέας" του Αισχύλου - από τον "Προμηθέα Πυρφόρο", "Προμηθέα Δεσμώτη" και "Προμηθέα Λυόμενο", α' έκδοση σε βιβλίο το 1955

1944: "Καποδίστριας", α' έκδοση 1946 , τελευταία 1998

1948: "Σόδομα και Γόμορρα", α' δημοσίευση στο περιοδικό "Νέα Εστία" το 1949, τελευταία έκδοση σε βιβλίο 1998

1949: "Κούρος" ή "Θησέας", α' δημοσίευση περιοδικό "Νέα Εστία", τελευταία έκδοση 1998

1951: "Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος", πρώτη γραφή το 1944, η τελική το 1951. Α' δημοσίευση περιοδικό "Νέα Εστία" 1953

1954: "Χριστόφορος Κολόμβος", η πρώτη γραφή έγινε το 1949, α' έκδοση σε βιβλίο 1956, τελευταία 1998

1956: "Βούδας". Το έργο πρωτογράφτηκε το 1922, η τελική (σημερινή) μορφή του δόθηκε από τον Καζαντζάκη το 1956. Α' έκδοση σε βιβλίο το 1956, τελευταία 1998

1914: "Σκίτσα από το Άγιον Όρος", α' δημοσίευση 1915 στα γαλλικά σε γαλλική εφημερίδα των Αθηνών, α' έκδοση 2001

1926, 1927: "Ταξιδεύοντας: Ισπανία - Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά", α' έκδοση 1927, τελευταία 2000

1926, 1932, 1933, 1936: "Ταξιδεύοντας: Ισπανία", α' έκδοση 1937 - ISBN 978-960-7948-52-6

1935, 1958: "Ταξιδεύοντας: Ιαπωνία - Κίνα", α' έκδοση 1938 - ISBN 978-960-7948-07-6

1939: "Ταξιδεύοντας: Αγγλία", α' έκδοση 1941

1925, 1927, 1928, 1929: "Ταξιδεύοντας: Ρουσία" α' έκδοση 1928 - ISBN 978-960-7948-33-5

1926, 1927, 1937: "Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς", α' έκδοση 1961, τελευταία 2014

1906: "Η αρρώστια του αιώνος" (δοκίμιο που δημοσίευσε με το ψευδώνυμο Κάρμα Νιρβαμή)

1909: "Ο Φρειδερίκος Νίτσε εν τη Φιλοσοφία του Δικαίου και της Πολιτείας" (εναίσιμος επί υφηγεσία διατριβή) α' έκδοση 1909 - ISBN 960-7948-06-8

1913: "Henri Bergson" (ομιλία του Καζαντζάκη για τον Γάλλο φιλόσοφο Ανρί Μπεργκσόν) α' δημοσίευση 1913

1922: "Συμπόσιον" (φιλοσοφική πραγματεία σε μυθιστορηματικό πλαίσιο), α' έκδοση σε βιβλίο 1971 - ISBN 978-960-7948-25-0

1930: "Ιστορία της ρώσικης λογοτεχνίας", α' έκδοση το ίδιο έτος, τελευταία 1999

1939: Γκέραρντ Χάουπτμαν "Πριν το ηλιοβασίλεμα", πρώτη παράσταση με τη δική του μετάφραση το 1939

1957: "Εκείνος που έπρεπε να πεθάνει" ή "Ο Χριστός ξανασταυρώνεται" γαλλικής παραγωγής, σκηνοθ. Ζυλ Ντασέν βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα

1973: "Δίαυλος Υ", μικρού μήκους ταινία βασισμένη στην "Ασκητική", σε σκηνοθεσία Διονύση Μαλούχου

1988: "Ο τελευταίος πειρασμός" αμερικάνικης παραγωγής σε σκηνοθεσία Μάρτιν Σκορσέζε και πάλι από το ομώνυμο μυθιστόρημα.

1990: "ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ", μικρού μήκους ταινία βασισμένη στην "Ασκητική", σε σκηνοθεσία Στέλιου Δουλγεράκη

1987: "Ιερά Μονή Σινά" σε σκηνοθεσία Γιώργου Ζερβουλάκου, βασισμένο στο ταξιδιωτικό βιβλίο του Καζαντζάκη

2016: "33.333: Η Οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη", ντοκιμαντέρ ελληνικής παραγωγής σε σκηνοθεσία Μένιου Καραγιάννη - για το ομώνυμο βιβλίο και την περιπέτεια της γραφής του.

1975: "Christophe Colomb", γαλλική τηλεταινία σε σκηνοθεσία Pierre Cavasillas

Στο αρχείο του συγγραφέα έχουν βρεθεί σενάρια για τον κινηματογράφο, τα οποία όμως παραμένουν - μέχρι στιγμής - αδημοσίευτα: "γιατί έχουν πολλά προβλήματα και όχι μόνο υφολογικά. Είναι και τεχνικά τα προβλήματα. Κάποια από αυτά είναι κακογραμμένα. Έχει δημοσιευθεί ο "Δον Κιχώτης" και η "Έκλειψη ηλίου". Στόχος μας είναι κάποια στιγμή να δημιουργήσουμε μια ομάδα επιστημόνων, να τα μεταγράψουμε, γιατί όλα αυτά βρίσκονται και φυλάσσονται στο μουσείο Καζαντζάκη, να τα μεταγράψουμε, να τα τεκμηριώσουμε και να τα σχολιάσουμε προκειμένου να τα δώσουμε στο αναγνωστικό κοινό.", όπως διευκρινίζει ο Νίκος Μαθιουδάκης, επιστημονικός σύμβουλος των εκδόσεων Καζαντζάκη.
Ενδεικτικά, αναφέρονται οι εξής τίτλοι:

Το 2015 ο Οργανισμός Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ αντλώντας έμπνευση από το έργο του Νίκου Καζαντζάκη, παρουσίασε την έκθεση σύγχρονης τέχνης Η Υπέρβαση της Άβυσσος στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης. Η έκθεση έφερε το έργο του Καζαντζάκη σε διάλογο με δημιουργίες 34 ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών της σύγχρονης τέχνης, φωτίζοντας τη διαδρομή της ανθρώπινης ζωής, από το τραύμα της γέννησης, τον αγώνα για τη ζωή και τη δημιουργικότητα, έως το θάνατο.

Αργότερα, την ίδια χρονιά η έκθεση παρουσιάστηκε στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης και το 2016, εμπλουτισμένη με περισσότερα έργα, παρουσιάστηκε στο Ωδείο Αθηνών στην Αθήνα , στο νέο χώρο πολιτισμού που άνοιξε για το κοινό για πρώτη φορά μετά από 40 χρόνια μετά από αναμόρφωση που χρηματοδοτήθηκε από τον ΝΕΟΝ.

Η έκθεση περιελάμβανε έργα των: Marina Abramović, Αλέξη Ακριθάκη, Matthew Barney, Hans Bellmer, Lynda Benglis, John Bock, Louise Bourgeois, Heidi Bucher, Σταύρου Γασπαράτου, Helen Chadwick, Paul Chan, Abraham Cruzvillegas, Gilbert & George, Robert Gober, Asta Gröting, Jim Hodges, Jenny Holzer, Κώστα Ιωαννίδη, Βλάσση Κανιάρη, Mike Kelley, William Kentridge, Martin Kippenberger, Γιώργου Κουμεντάκη, Σοφίας Κοσμάογλου, Gabriel Kuri, Sherrie Levine, Στάθη Λογοθέτη, Ana Mendieta, Μάρως Μιχαλακάκου, Bruce Nauman, Αλίκης Παλάσκα, Ιωάννας Πανταζοπούλου, Doris Salcedo, Beverly Semmes, Kiki Smith, Paul Thek, Κώστα Τσόκλη, Adriana Varejão, Mark Wallinger, Gary Webb και Σάββα Χριστοδουλίδη.

Το χειρόγραφο της Ασκητικής εκτίθετο στο πλαίσιο της έκθεσης.

Ένα Μουσείο για τον Καζαντζάκη βρίσκεται στη Μυρτιά Ηρακλείου. Σε αυτό έχει συγκεντρωθεί αρχειακό υλικό για τη ζωή και το έργο του συγγραφέα. Η ίδρυση του μουσείου ήταν καρπός των προσπαθειών του σκηνογράφου και ενδυματολόγου Γιώργου Ανεμογιάννη, ο οποίος συνδεόταν συγγενικά με την οικογένεια Καζαντζάκη. Για αρκετά χρόνια, ο μόνος χώρος αφιερωμένος στον συγγραφέα ήταν η ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, όπου, σύμφωνα με επιθυμία του ίδιου του συγγραφέα που διατυπώθηκε στη διαθήκη του το 1956, έχει ανασυσταθεί το γραφείο του όπως ήταν στην Αντίμπ, όπου έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του.

Σήμερα, το Μουσείο διαθέτει περισσότερα από 50.000 αντικείμενα, ταξινομημένα σε 10 συλλογές, ανάλογα με τη μορφή και το περιεχόμενό τους. Πρόκειται για το επιστολικό αρχείο, χειρόγραφα και δακτυλόγραφα του συγγραφέα, όπως και ένα αρχείο των πρώτων εκδόσεων των έργων του. Το Μουσείο διαθέτει αρχείο περισσότερων από 45.000 άρθρων από τη συστηματική αποδελτίωση του ημερήσιου και περιοδικού τύπου που έγινε από τον Γιώργο Ανεμογιάννη για την χρονική περίοδο από το 1905 μέχρι το 2005. Περιλαμβάνεται ακόμη φωτογραφικό αρχείο, αρχείο ήχου και κινούμενης εικόνας, θεατρικό αρχείο και έργα τέχνης. Τέλος φυλάσσονται και εκτίθενται προσωπικά αντικείμενα του Νίκου Καζαντζάκη.

Το Μουσείο εγκαινιάστηκε το 1983 από την τότε υπουργό Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη. Το 2009, το διώροφο κτίριο που στεγάζει τη Μόνιμη Έκθεση ανακαινίστηκε ριζικά, με συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρουσιάζοντας μια νέα πρόταση έκθεσης των συλλογών του Μουσείου. Η Έκθεση εμπλουτίστηκε με νεότερα "καζαντζακικά" αποκτήματα, έγινε ευκολότερα επισκέψιμη από ΑμεΑ, εκσυγχρονίστηκε και εξοπλίστηκε με τεχνολογικά μέσα, δημιουργώντας έτσι την εικόνα ενός σύγχρονου και δυναμικού μουσείου. Τα εγκαίνια της νέας Έκθεσης έγιναν το 2010. Στα επόμενα χρόνια το Μουσείο απέκτησε σε γειτονικό κτήριο Πολυχώρο όπου στεγάζονται το Πωλητήριο, το Καφέ και η Παιδική Γωνιά.

1. Ο Καζαντζάκης, ταξιδεύοντας για την Κίνα, έπρεπε να εμβολιαστεί για ευλογιά και χολέρα. Το εμβόλιο όμως του προκάλεσε γάγγραινα και με έξοδα της κυβέρνησης της Κίνας μεταφέρθηκε πρώτα στην Κοπεγχάγη και στη συνέχεια στο Φράιμπουργκ. Η δυνατή του κράση βοήθησε στη θεραπεία της γάγγραινας. Είχε όμως προσβληθεί στην Κίνα από ασιατική γρίπη βαριάς μορφής, που τον οδήγησε τελικά στο θάνατο.

2. Χαρακτηριστική και αξιομνημόνευτη, για τη συγγραφική ταχύτητα του Καζαντζάκη, παραμένει η ολοκλήρωση της α΄ γραφής της έμμετρης μετάφρασης της Θείας Κωμωδίας του Δάντη, το καλοκαίρι του 1932, μέσα σε μόλις 45 ημέρες.

3. Η Οδύσεια [γράφεται με ένα σίγμα] του Νίκου Καζαντζάκη είναι ένα εντελώς πρωτότυπο έργο, διαφορετικό και ανεξάρτητο από τη μετάφραση της Οδύσσειας του Ομήρου.

4. Ο Βραχόκηπος είναι μετάφραση του Παντελή Πρεβελάκη από το γαλλικό πρωτότυπο, που γράφτηκε από τον Καζαντζάκη το 1936 με τίτλο Le Jardin des Rochers.

5. Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται εκδόθηκε μεταφρασμένος πρώτα στη Νορβηγία, τον Ιανουάριο του 1951 και τον Φεβρουάριο στη Γερμανία.

Ανδρέα Νανάκη,Μητροπολίτη Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου και Βιάννου, Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ Ο ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ Ο μύθος για τον αφορισμό και την κηδεία του [1]

Αντωνία Κυριατζή, Η εκκλησία στην Ελλάδα και το καζαντζακικό ζήτημα. Ιστορική αναψηλάφηση με βάση τις πηγές, εκδ. Ostracon Publishing p.c., Θεσσαλονίκη, 2016

Αλεξίου, Έλλη (2004). Για να γίνει μεγάλος: Βιογραφία του Νίκου Καζαντζάκη. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη. ISBN 978-960-03-3841-6.

Ζεβελάκης, Γιώργος, επιμ. (2007). Νίκος Καζαντζάκης: Ο άνθρωπος, ο δημιουργός, ο ιδεολόγος: Άγνωστες μαρτυρίες και ντοκουμέντα. Αθήνα: Ελευθεροτυπία.

Καζαντζάκης, Νίκος· Πρεβελάκης, Παντελής (1984). Τετρακόσια γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.

Κατσίμπαλης, Γ. Κ. (1958). Βιβλιογραφία Ν. Καζαντζάκη Α' 1906-1948. Αθήνα: [χ.ε.]

Μπην Πήτερ (Bien Peter) (2001). Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος, Α'. απόδοση στα ελληνικά: Ασπασία Δ. Λαμπρινίδου. Ηράκλειο Κρήτης: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. ISBN 978-960-524-134-6.

Μπην Πήτερ (Bien Peter) (2007). Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος, Β'. απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Κ. Κατσικερός. Ηράκλειο Κρήτης: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. ISBN 978-960-524-251-0.

Μπήτον Ρόντρικ (Beaton Roderick), επιμ. (2011). Εισαγωγή στο έργο του Καζαντζάκη: Επιλογή κριτικών κειμένων. μετάφραση: Θανάσης Κατσικερός, επιμέλεια σειράς: Νάσος Βαγενάς. Ηράκλειο Κρήτης: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. ISBN 978-960-524-333-3.

Παΐδας Κωνσταντίνος, "Το μοτίβο πένθος-ξενία στον Καπετάν Μιχάλη του Ν. Καζαντζάκη και στην Άλκηστη του Ευριπίδη", Μολυβδο-κονδυλο-πελεκητής 7 (2000), σσ. 157-168.

Παΐδας Κωνσταντίνος, "Η παρουσία του σαιξπηρικού Οθέλου στον Καπετάν Μιχάλη του Ν. Καζαντζάκη", Νέα Εστία 1739 (Νοέμβριος 2001), σσ. 749-761.

Πρεβελάκης, Παντελής (1958). Ο ποιητής και το ποίημα της Οδύσσειας. Αθήνα: Εστία.

Διαβάζω, Αφιέρωμα στον Νίκο Καζαντζάκη, τχ. 190, 1988, σ. 26-74, σ. 83-10.

Νέα Εστία, 62, τχ. 729 (15 Νοεμβρίου 1957).

Νέα Εστία, 66, τχ. 779 (Χριστούγεννα 1959).

Νέα Εστία, 72, τχ. 848 (1 Νοεμβρίου 1962).

Νέα Εστία, 90, τχ. 1067 (Χριστούγεννα 1971).

Νέα Εστία, 102, τχ. 1211 (Χριστούγεννα 1977).

Δέκατα, 52, Φάκελος Νίκος Καζαντζάκη, άγνωστες πτυχές του έργου του (Χειμώνας 2017).

Βουλγαράκη-Πισίνα Εύη, Η "Χριστολογία" του Νίκου Καζαντζάκη, Νέα Εστία, τμ. 157, τχ. 1776, Μάρτιος 2005, σ. 402-416 .

Γλυτζουρής Αντώνης, Τα μερεμέτια του Πρωτομάστορα, Αριάδνη, τχ. 14, 2008, σ. 167-180.
Το ίδιο και στο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης & Εκδόσεις Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Κρήτης (επιμέλεια: Σ. Ν. Φιλιππίδης), Ο Καζαντζάκης στον 21ο αιώνα, Πρακτικά του Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου Νίκος Καζαντζάκης 2007: Πενήντα χρόνια μετά (Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ηράκλειο & Ρέθυμνο, 18-21 Μαΐου 2007), Ηράκλειο Κρήτης, 2010, σ. 247-270.

Γραμματάς Θεόδωρος, Η έννοια της ελευθερίας στο έργο του Ν. Καζαντζάκη, εκδ. Δωδώνη, Αθ.-Γιάννινα, 1983.

Καραγκιοζόπουλος Θωμάς, Φιλολογικές και φιλοσοφικές διαστάσεις της "Ασκητικής" του Νίκου Καζαντζάκη, Μεταπτυχιακή Εργασία, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Φιλοσοφική Σχολή, Θεσσαλονίκη 2017.

Ζέκας Χριστόδουλος, "Φιλολογία και λογοτεχνικότητα: Οι ομηρικές μεταφράσεις των Ν. Καζαντζάκη - Ι.Θ. Κακριδή και Δ.Ν. Μαρωνίτη", Θέματα Λογοτεχνίας, τχ. 65, 2021, σ. 16-48.

Καστρινάκη Αγγέλα, Ο Χριστός ξανασταυρώνεται στα χρόνια του Εμφυλίου, Νέα Εστία, τμ. 151, τχ. 1743, Μάρτιος 2002, σ. 348-366.

Καστρινάκη Αγγέλα, Ελληνομάρες-παλαβομάρες': Ζορμπάς: ένας διεθνιστής μέσα στην Κατοχή, Πρακτικά του Διεθνούς Συνεδρίου Νίκος Καζαντζάκης, το έργο και η πρόσληψή του, Ηράκλειο, 2006, σ. 151-162.

Κουμάκης Γεώργιος, Νίκος Καζαντζάκης. Θεμελιώδη προβλήματα στη φιλοσοφία του, εκδ. Εστία, Αθήνα, 1982 (β΄ έκδ. 1985, γ΄ έκδ. 1996).

Λαμπρίδη, Έλλη, Επιστολές προς Ν. Καζαντζάκη, Δ. Καπετανάκη, Π. Πρεβελάκη, Γ. Σεφέρη, Α. Σικελιανό, (Επιμέλεια Κων. Γαρίτσης), Έμβρυο, Αθήνα 2016. ISBN 978-960-8002-93-7.

Λαμπρίδη, Έλλη, Σημειώματα στην Οδύσσεια του Ν. Καζαντζάκη, (Επιμέλεια και Επίμετρο Κων. Γαρίτσης), Έμβρυο, Αθήνα 2017. ISBN 978-618-5252-02-1.

Λεονταρίτου Κλεοπάτρα, Η νεορομαντική βιοθεωρία του Καζαντζάκη. Η ποίηση της ζωής, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα, 1981.

Μανουσάκης Γιώργης, "Το κωμικό στοιχείο στον Καπετάν Μιχάλη", Καινούρια Εποχή, τχ. 9, Αθήνα, Άνοιξη 1978, σ. 106-117.

Μανουσάκης Γιώργης, Ο Καζαντζάκης των χαμηλών τόνων, Η λέξη, τχ. 139, Αθήνα, Μάιος-Ιούνιος 1997, σελ. 372-391.

Το ἴδιο πιο εκτενές στο: Ελλωτία, τχ. 7, Χανιά, 1998, σ. 17-53.

Αναδημοσίευση του τελευταίου στο: Ανθολογία από το έργο του Γιώργη Μανουσάκη, Επιλογή-Παρουσίαση-Επιμέλεια Κώστας Μπουρναζάκης, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου, Ηράκλειο Κρήτης, 2012, σ. 358-401.

Μανουσάκης Γιώργης, Το κωμικό στοιχείο στο ἔργο του Νίκου Καζαντζάκη, Παλίμψηστον, τχ. 24, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, Ηράκλειο Κρήτης, 2010, σ. 49-61.

Μανουσάκης Γιώργης, Τα πρόσωπα του "Καπετάν Μιχάλη". Μια καζαντζακική ανθρωπολογική κλίμακα, Θεώρηση του Νίκου Καζαντζάκη. Είκοσι χρόνια από το θάνατό του, Τετράδια "Ευθύνης", αρ. 3, Αθήνα, 1977, σ. 118-153.

Μανουσάκης Γιώργης, Η μαντάμ Ορτάνς και τα τέσσερα λογοτεχνικά πορτραίτα της [Παντελής Πρεβελάκης, Νίκος Καζαντζάκης, Άρης Δικταίος, Γαλάτεια Καζαντζάκη], Παλίμψηστον, τχ. 11, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, Ηράκλειο Κρήτης, 1991, σ. 79-100.
Το ίδιο και αυτοτελώς στο: Έρεισμα, Χανιά, 1996, σ. 46.

Μανουσάκης Γιώργης, Το κρητικό πλαίσιο του "Αλέξη Ζορμπά", Κριτικά φύλλα, τχ. 3-4, Αθήνα, Μάιος-Αύγουστος 1971, σ. 289-296.

Μαράς Στάθης, Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα, 1988.

Μιχαηλίδης Κώστας, Οι μεταφυσικές αναζητήσεις του Νίκου Καζαντζάκη, Διαβάζω, τχ. 190, 1988, σ. 83-88.

Οικονομίδου-Kristitch E., Οι φιλοσοφικές επιδράσεις στην πνευματική περιπέτεια του Νίκου Καζαντζάκη, Διαβάζω, τχ. 190, 1988, σ. 70-74.

Παπαχατζάκη-Κατσαράκη Θεοδώρα, Το θεατρικό έργο του Νίκου Καζαντζάκη: η τραγωδία Μέλισσα, εκδ. Δωδώνη, Αθήνα, 1985.

Πετράκου Κυριακή, Θεατρικές διασκευές μυθιστορημάτων του Καζαντζάκη, Το μυθιστορηματικό έργο του Νίκου Καζαντζάκη (πρακτικά επιστημονικής διημερίδας), επ. Αθηνά Βουγιούκα, έκδ. Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Νίκου Καζαντζάκη, Αθήνα, 2003, σ. 86-99.
Το ίδιο και στο: Θεατρολογικά Miscellanea, εκδ. Δίαυλος, Αθήνα, 2004, σ. 175-200.

Πετράκου Κυριακή, Ο Καζαντζάκης και το θέατρο, εκδ. Μίλητος, Αθήνα, 2005.

Σταυρακοπούλου Σωτηρία, Η παρουσία του καζαντζακικού Ζορμπά στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία, Αντί, τχ. 911-912, 4 Ιαν. 2008, σ. 68-75.

Σταύρου Μ., Ο υπαρξιακός Καζαντζάκης. Η μακρά πορεία προς τον "Καπετάν Μιχάλη", εκδ. Δρόμων, Αθήνα, 2001.

Στεφανάκης Γ., Αναφορά στον Καζαντζάκη, εκδ. Καστανιώτης, Αθήνα, 1997.

Τσιρόπουλος Κώστας, Νέα ανάγνωση της Ασκητικής, Θεώρηση του Νίκου Καζαντζάκη, Τετράδια "Ευθύνης", 3, 1983², σ. 162-179.

Anton John P., Νεοπλατωνισμὸς καὶ ποιητικὲς ἱεραρχίες στὸ ἔργο τοῦ Καζαντζάκη, Παρνασσός, τχ. 41, 1999, σ. 15-27.

Bien Peter (μετάφραση Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ), Νίκος Καζαντζάκης, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 1983.

Friar Kimon (μετάφραση Θωμά Στραβέλη), Η πνευματική οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 1983.

Friar Kimon, Ἡ πνευματικὴ ἄσκηση τοῦ Νίκου Καζαντζάκη, Νέα Εστία, τμ. 66, τχ. 779, 1959, σ. 69-85.

Hatem Jad (μετάφραση Αλέξης Δήμου, επιμέλεια Μιλτιάδης Κρητικός), Νίκος Καζαντζάκης. Μάσκα και χάος, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 1983.

Manousakis George (translated by Marios Philippides), The characters in "Freedom or Death": A Kazantzakean anthropological scale, The Charioteer, an Annual Review of Modern Greek Culture, no 22-23, 1980/1981, published by Parnassos, Greek Cultural Society of New York, p. 66-102.

Βιβλιονέτ, Καζαντζάκης Νίκος.

Διεθνής Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη (ΔΕΦΝΚ).

Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, Νίκος Καζαντζάκης.

Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, Καζαντζάκης Νίκος.

Εκδόσεις Καζαντζάκη (Νίκη Σταύρου).

Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, Νίκος Καζαντζάκης.

Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη, Νίκος Καζαντζάκης.

Πολιτιστικός Θησαυρός της Ελληνικής Γλώσσας, Καζαντζάκης Νίκος.

Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού, Καζαντζάκης Νίκος (54 Παραθέματα).

Cine.gr, Καζαντζάκης Νίκος.

Pagina Philologiae, Καζαντζάκης.

Internet Movie Database, Nikos Kazantzakis.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νίκος Καζαντζάκης - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νίκος Καζαντζάκης ( Ηράκλειο Κρήτης, 18 Φεβρουαρίου/3 Μαρτίου 1883 - Φράιμπουργκ, Γερμανία, 26 Οκτωβρίου 1957) ήταν Έλληνας συγγραφέας, δημοσιογράφος, πολιτικός, μουσικός, ποιητής και φιλόσοφος, με πλούσιο λογοτεχνικό, ποιητικό και μεταφραστικό έργο. Αναγνωρίζεται ως ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες λογοτέχνες και ως ο περισσότερο μεταφρασμένος παγκοσμίως.

# data[].attributes.headline
Ντραγκαν Αλεξια Β3

# data[].attributes.subject
Ντραγκαν Αλεξια Β3

# data[].attributes.body
https://www.sansimera.gr/biographies/321

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Κορνήλιος Καστοριάδης

# data[].attributes.attachment_link.description
Έλληνας φιλόσοφος, οικονομολόγος και ψυχαναλυτής, που έδρασε και δημιούργησε στη Γαλλία. Από τους μεγαλύτερους στοχαστές του 20ου αιώνα…

# data[].attributes.headline
Κιβωτού Αριάδνη - Β3

# data[].attributes.subject
Κιβωτού Αριάδνη - Β3

# data[].attributes.headline
Αργυρού Δημήτρης Β3

# data[].attributes.subject
Αργυρού Δημήτρης Β3

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Εμπεδοκλής ο Ακραγαντινός - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
αρχαίος Έλληνας πυθαγόρειος φιλόσοφος

# data[].attributes.headline
Αργυρού Δημήτρης Β3

# data[].attributes.subject
Αργυρού Δημήτρης Β3

# data[].attributes.body
Ιταλός φιλόσοφος περί ηθικής, πολιτικής, κοσμολογίας, θεολογίας και γνωσιολογίας.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Ντάντε Αλιγκέρι - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Ντάντε Αλιγκέρι (ιταλ. Dante Alighieri), εξελληνισμένα Δάντης Αλιγκέρι (22 Μαΐου ή 13 Ιουνίου 1265 – 14 Σεπτεμβρίου 1321), ευρέως γνωστός απλά ως Δάντης, ήταν Ιταλός [Σημ. 1] ποιητής, συγγραφέας και φιλόσοφος.[24][25] Θεωρείται ο πρώτος σημαντικός δημιουργός στην ιταλική ποίηση ενώ το περίφημο έργο του, η Θεία Κωμωδία, που αρχικά ονομάστηκε απλώς Κωμωδία και μόλις αργότερα μετανομάστηκε σε Θεία από τον Βοκάκιο, εκτιμάται έως σήμερα ως ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.[26][27]

# data[].attributes.headline
Κατσάκου Μελίνα Β3 

# data[].attributes.subject
Κατσάκου Μελίνα Β3 

# data[].attributes.body
Έλληνας φιλόσοφος, πολιτικός στοχαστής και ψυχαναλυτής

# data[].attributes.body
Σωτηρης κακος Β3

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Φρίντριχ Νίτσε - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Φρίντριχ Βίλχελμ Νίτσε (γερμ. Friedrich Wilhelm Nietzsche) (ελλ. Φρειδερίκος Γουλιέλμος Νίτσε) (Ραίκεν, 15 Οκτωβρίου 1844[1] – Βαϊμάρη, 25 Αυγούστου 1900[1]) ήταν σημαντικός Γερμανός φιλόσοφος, ποιητής, συνθέτης και φιλόλογος. Έγραψε κριτικά δοκίμια πάνω στη θρησκεία, την ηθική, τον πολιτισμό, τη φιλοσοφία και τις επιστήμες, δείχνοντας ιδιαίτερη κλίση στη χρήση μεταφορών, ειρωνείας και αφορισμών.

# data[].attributes.headline
Κακιώρης Χρήστος Β3

# data[].attributes.subject
Κακιώρης Χρήστος Β3

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Θεαίτητος ο Αθηναίος (415 π.Χ. - 369 π.Χ.) ήταν Έλληνας μαθηματικός της κλασικής αρχαιότητας, συνεργάτης του Πλάτωνα και επιφανές μέλος της Ακαδημίας του Πλάτωνα. Σκοτώθηκε σε μάχη των Αθηναίων στην Κόρινθο το 369 π.Χ.

Ο Θεαίτητος, πιθανόν γιος του Ευφρονίου, γεννήθηκε στην Αθήνα το 415 π.Χ. Ο Θεαίτητος, όπως και ο Πλάτων, ήταν μαθητής του Έλληνα μαθηματικού Θεοδώρου του Κυρηναίου που είχε εγκατασταθεί στην Αθήνα. Η Κυρήνη ήταν μια ευημερούσα ελληνική αποικία στις ακτές της Βόρειας Αφρικής, στο ανατολικό άκρο του Κόλπου της Σύρτης στη Λιβύη. Ο Θεαίτητος ήταν από τους λίγους Έλληνες μαθηματικούς που ήταν γηγενής Αθηναίος. Οι περισσότεροι Έλληνες μαθηματικοί της αρχαιότητας προέρχονταν από διάφορες ελληνικές πόλεις διάσπαρτες γύρω από τις ακτές της Ιωνίας, τη Μαύρη Θάλασσα και όλη τη λεκάνη της Μεσογείου. Επίσης ήταν μαθητής και συνεργάτης του Πλάτωνα και από τα επιφανέστερα μέλη της Ακαδημίας του Πλάτωνα.

Τα περισσότερα από αυτά που γνωρίζουμε γι' αυτόν προέρχονται από τον Πλάτωνα, ο οποίος ονόμασε ένα διάλογό του . Ο Θεαίτητος έλαβε μέρος σε μια μάχη των Αθηναίων στην Κόρινθο, που έλαβε χώρα το 369 π.Χ. όπου πληγώθηκε και πέθανε στην Αθήνα από τραύματα και δυσεντερία που προκλήθηκε εξαιτίας αυτών των τραυμάτων. Κάποιοι μελετητές υποστηρίζουν εναλλακτικά το 391 π.Χ. ως την ημερομηνία του θανάτου, την ημερομηνία μιας προγενέστερης μάχης στην Κόρινθο.

Ο Θεαίτητος μαζί με τον Λεωδάμαντα τον Θάσιο και τον Εύδοξο τον Κνίδιο εργάστηκαν εντατικά εντός της Ακαδημίας και η συνεισφορά τους στη μαθηματική επιστήμη ήταν μεγάλη.

Η κύρια συνεισφορά του είχε να κάνει με τους άρρητους αριθμούς και οι μελέτες του συνοψίζονται στο 10ο βιβλίο των του Ευκλείδη. Ο Θεόδωρος είχε διερευνήσει τη θεωρία των ασύμμετρων ποσοτήτων, και ο Θεαίτητος συνέχισε τις μελέτες αυτές με μεγάλο ενθουσιασμό. Συγκεκριμένα, ταξινόμησε διάφορες μορφές άρρητων αριθμών, σύμφωνα με τον τρόπο που εκφράζονται ως τετραγωνικές ρίζες. Αυτή η θεωρία παρουσιάζεται με μεγάλη λεπτομέρεια στο δέκατο βιβλίο των Στοιχείων του Ευκλείδη.

Η κύρια πηγή για τις μελέτες του Θεαίτητου και των συνεργατών του για την ασυμμετρία είναι ο Πλατωνικός διάλογος "Θεαίτητος" (147 D). Εκεί δίνονται πληροφορίες σχετικά με την απόδειξη της ασυμμετρίας (αρρητότητας) των τετραγωνικών ριζών από 3 έως 17.

Σύμφωνα με τον Πρόκλο οι Θεαίτητος, Λεωδάμαντας και Εύδοξος, πλούτισαν τη γεωμετρία με πολλά θεωρήματα και έδωσαν σε αυτή επιστημονικότερη κατεύθυνση. Το αξιωματικό μοντέλο που χρησιμοποίησε ο Ευκλείδης για τα Στοιχεία του είναι προϊόν της Ακαδημίας του Πλάτωνα με έναν από τους κύριους εισηγητές τον Θεαίτητο.

Ο Θεαίτητος ήταν ο πρώτος που μελέτησε το οκτάεδρο και το εικοσάεδρο και πιστεύεται από την ολότητα των ιστορικών των μαθηματικών ότι το δέκατο τρίτο βιβλίο των Στοιχείων του Ευκλείδη βασίζεται στις μελέτες του.

Η μελέτη των Πλατωνικών Στερεών ( τετράεδρο, κύβος, οκτάεδρο, Δωδεκάεδρο και Εικοσάεδρο) μαζί με την απόδειξη ότι υπάρχουν ακριβώς πέντε, στην ακροτελεύτεια πρόταση των Στοιχείων περιλαμβάνονται στο 13ο βιβλίο των Στοιχείων.

Στους Πλατωνικούς διαλόγους Θεαίτητο, Σοφιστή και Πολιτικό, υπάρχουν αναφορές στην εικασία ότι οι τετραγωνικές ρίζες των άρρητων αριθμών έχουν άπειρη ανθυφαίρεση και ότι το ανθυφαιρετικό πηλίκο υπακούει σε παλινδρομικότητα. Ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Στυλιανός Νεγρεπόντης έχει πραγματοποιήσει εμπεριστατωμένη ερευνητική εργασία για το θέμα αυτό και μάλιστα ανακατασκευάζει με τη βοήθεια των Πλατωνικών Διαλόγων και του 10ου βιβλίου των Στοιχείων την απόδειξη για το Θεώρημα της Παλινδρομικότητας της Ανφυφαίρεσης άρρητων αριθμών, που θεωρεί ότι γνώριζε ο Θεαίτητος.

Το θεώρημα αυτό αποδείχτηκε τον 19ο αιώνα με τη συνεισφορά πολλών σπουδαίων μαθηματικών, όπως ο Άμπελ και ο Λαγκράνζ.

Ο Πλάτων σε κανέναν άλλο μαθηματικό δεν αφιέρωσε διάλογο παρά μόνον στον Θεαίτητο. Ο Θεαίτητος είναι ένας από τους κύριους χαρακτήρες στους Πλατωνικούς διαλόγους , και .

Ο κρατήρας Θεαίτητος στη Σελήνη πήρε το όνομά προς τιμήν του.

1. "Theaetetus of Athens". J J O'Connor and E F Robertson. School of Mathematics and Statistics University of St Andrews, Scotland.

2. Debra Nails, The People of Plato. Indianapolis: Hackett Publishing, 2002; pp. 275-278

3. Γκουντουβάς, Σωτήρης Χ. (2009). Το νόημα της κατασκευής στην πορεία εξέλιξης της Γεωμετρίας (Διδακτορική διατριβή). Αθήνα: ΕΚΠΑ. σελίδες 65-66.

4. Γκουντουβάς, Σωτήρης Χ. (2015). Γεωμετρικές Διαδρομές. Αθήνα. σελίδες 32-33.

5. Heath, Thomas (1921). Cover of: A history of Greek mathematics by Heath, Thomas Little Sir A history of Greek mathematics. Oxford: The Clarendon Press. σελ. 584.

6. Σ. Νεγρεπόντης: "Πλάτων και Μαθηματικά", Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Μαθηματικών, Αθήνα 2006

Διάλογοι Πλάτωνος. Άπαντα Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων. Αθήνα: Πάπυρος. 1975.

Γκουντουβάς, Σωτήρης Χ. (2021). Γεωμετρικές Διαδρομές. Αθήνα.

Thomas Heath (2001). Ιστορία των Ελληνικών Μαθηματικών. Αθήνα: ΚΕΠΕΚ.

Β. L. Van der Waerden (2003). Η αφύπνιση της επιστήμης. Ηράκλειο: ΠΕΚ.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Θεαίτητος (μαθηματικός) - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Αθηναίος μαθηματικός της κλασικής αρχαιότητας

# data[].attributes.headline
Κακιώρης Χρήστος Β3

# data[].attributes.subject
Κακιώρης Χρήστος Β3

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Ο Κάσσιος Λογγίνος (περ. 210- 273) ήταν φιλόσοφος, "σχολάρχης" της Πλατωνικής Ακαδημίας στην Αθήνα ( 250 - 267 μ.Χ.). Εκτός από τις σπουδές του στην Αθήνα, επιχείρησε μεγάλα ταξίδια, κατά τα οποία γνώρισε σημαντικούς φιλοσόφους της εποχής του, όπως ο Αμμώνιος Σακκάς στην Αλεξάνδρεια. Με τη γενικότερη διδακτική και συγγραφική δράση του προωθούσε, άλλοτε θετικά και άλλοτε αρνητικά, τις πνευματικές ανταλλαγές της πλατωνικής Ακαδημίας στην Αθήνα με το νεοπλατωνικό κύκλο του Πλωτίνου. Από τους μαθητές του σπουδαιότερος ήταν ο Πορφύριος, που αργότερα έγινε μαθητής και συνεργάτης του Πλωτίνου. Το 268 ο Λογγίνος δέχτηκε πρόσκληση της Παλμύρας (στη Συρία) Ζηνοβίας, την οποία και στήριξε στην αντιρωμαϊκή πολιτική της. Γι΄αυτό εκτελέστηκε εκεί με διαταγή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αυρηλιανού.

Το ερμηνευτικό έργο του πάνω στα πλατωνικά κείμενα είναι κυρίως επεξηγήσεις γλωσσικού και υφολογικού χαρακτήρα και είναι γνωστό από τον Πρόκλο, που το χρησιμοποίησε. Από τις φιλολογικές επιδόσεις του είναι γνωστή η έρευνα του πάνω στον Όμηρο και έχουν παραδοθεί τίτλοι σχετικών έργων του: Απορρήματα Ομήρου, Προβλήματα Ομήρου και λύσεις και Ει φιλόσοφος Όμηρος. Το μοναδικό σωζόμενο έργο του είναι η Ρητορική τέχνη, ενώ το περίφημο δοκίμιο Περί ύψους, που από λάθος έχει συνδεθεί με το όνομά του, πιστεύεται ότι έχει γραφεί δύο αιώνες πριν από έναν ομώνυμό του συγγραφέα τον Λογγίνο ή Διονύσιο Λογγίνο.

Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια "Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, σ. 272, τόμ. 5, Εκδοτική Αθηνών, 1986"

# data[].attributes.attachment_link.title
Κάσσιος Λογγίνος - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Ο Κάσσιος Λογγίνος (περ. 210- 273) ήταν φιλόσοφος, "σχολάρχης" της Πλατωνικής Ακαδημίας στην Αθήνα ( 250 - 267 μ.Χ.). Εκτός από τις σπουδές του στην Αθήνα, επιχείρησε μεγάλα ταξίδια, κατά τα οποία γνώρισε σημαντικούς φιλοσόφους της εποχής του, όπως ο Αμμώνιος Σακκάς στην Αλεξάνδρεια.

# data[].attributes.headline
Κακιώρης Χρήστος Β3

# data[].attributes.subject
Κακιώρης Χρήστος Β3

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Πολέμων (σχολάρχης) - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.headline
ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΒΑΛΙΑ Β3

# data[].attributes.subject
ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΒΑΛΙΑ Β3

# data[].attributes.body
Ηράκλειτος: Από τα πάντα προέρχεται το ένα, και από το ένα τα πάντα.

# data[].attributes.attachment_link.title
Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι

# data[].attributes.attachment_link.description
Το νόημα του κόσμου είναι η διαρκής κίνηση ή η απόλυτη ακινησία; Η αλήθεια είναι ότι τα θεωρητικά διλήμματα ασκούσαν πάντοτε ακατανίκητη έλξη στους φιλοσόφους. Ο Ηράκλειτος και ο Παρμενίδης συνυπήρξαν χρονικά. Από όσο γνωρίζουμε δεν ήρθαν ποτέ σε επαφή μεταξύ τους ούτε ενεπλάκησαν σε κάποιο διάλογο ή πολεμική. Οι μεταγενέστεροι ωστόσο προτίμησαν να τους δουν ως συνειδητούς αντιπάλους. Αν υπήρξε κάτι κοινό στις αναζητήσεις τους, αυτό παραμερίστηκε, και έμεινε η θεμελιώδης αντίθεση: προέχει η κίνηση στον κόσμο ή η ακινησία; Θα πρέπει κανείς να ακολουθήσει τον Ηράκλειτο και να αποδεχθεί τη συνεχή μεταλλαγή των φαινομένων; Ή θα πρέπει μαζί με τον Παρμενίδη να αναζητήσει εκείνη την πλευρά της πραγματικότητας που παραμένει αμετάβλητη;

# data[].attributes.headline
ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΒΑΛΙΑ Β3 

# data[].attributes.subject
ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΒΑΛΙΑ Β3 

# data[].attributes.body
ΑΞΕΛΟΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Κώστας Αξελός - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.headline
Χρήστος Παναγιωτόπουλος Β3

# data[].attributes.subject
Χρήστος Παναγιωτόπουλος Β3

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Διοτίμα - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.headline
Χρηστος Παναγιωτοπουλος Β3

# data[].attributes.subject
Χρηστος Παναγιωτοπουλος Β3

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Δίων ο Χρυσόστομος - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.headline
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΒΙΤΣΑΚΤΣΗ Β1

# data[].attributes.subject
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΒΙΤΣΑΚΤΣΗ Β1

# data[].attributes.body
https://el.m.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%BB%CE%AC%CF%84%CF%89%CE%BD

# data[].attributes.headline
 ΚΑΤΕΡΊΝΑ ΒΙΤΣΑΚΤΣΗ Β1

# data[].attributes.subject
 ΚΑΤΕΡΊΝΑ ΒΙΤΣΑΚΤΣΗ Β1

# data[].attributes.body
https://el.m.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%B7%CF%82

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος

Ο Αριστοτέλης ( Αρχαία Στάγειρα, 384 π.Χ. - Αρχαία Χαλκίδα, 322 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος και επιστήμονας που γεννήθηκε στα Στάγειρα της Χαλκιδικής, στη Μακεδονία. Σε ηλικία 17 ετών εισέρχεται στην Ακαδημία του Πλάτωνα, στην Αθήνα, όπου παραμένει έως τα 37 του έτη. Εκεί συνδέεται τόσο με τον ίδιο τον Πλάτωνα όσο και με τον Εύδοξο, τον Ξενοκράτη και άλλους στοχαστές.[1] Τα έργα του αναφέρονται σε πολλές επιστήμες, όπως φυσική, βιολογία, ζωολογία, μεταφυσική, λογική, ηθική, ποίηση, θέατρο, μουσική, ρητορική, πολιτική κ.ά, και συνιστούν το πρώτο ολοκληρωμένο σύστημα στη Δυτική Φιλοσοφία.

Η περίοδος της ωριμότητας αρχίζει με τις βιολογικές έρευνες και τα συμπεράσματά του είναι η πρώτη συστηματοποίηση των βιολογικών φαινομένων στην Ευρώπη. Η σκέψη και οι διδασκαλίες του Αριστοτέλη, που συνοπτικά περιγράφονται με τον όρο Αριστοτελισμός, επηρέασαν για αιώνες τη φιλοσοφική, θεολογική και επιστημονική σκέψη έως και τον ύστερο Μεσαίωνα.

Μετά τον θάνατο του Πλάτωνα, φεύγει από την Αθήνα και κατόπιν εντολής του Φιλίππου Β΄, αναλαμβάνει το 343 π.Χ./42 τη διδασκαλία του Μεγάλου Αλεξάνδρου.[2] Σύμφωνα με την Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα: "ο Αριστοτέλης υπήρξε ο πρώτος γνήσιος επιστήμονας στην ιστορία... και κάθε κατοπινός επιστήμονας τού οφείλει κάτι"[3]

Ως διδάσκαλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο Αριστοτέλης απέκτησε διάφορες ευκαιρίες και αφθονία προμηθειών. Έτσι, ίδρυσε μια βιβλιοθήκη στο Λύκειο, η οποία έγινε αρωγός στην παραγωγή εκατοντάδων έργων του. Το γεγονός ότι υπήρξε μαθητής του Πλάτωνα τον οδήγησε στις απόψεις του πλατωνισμού, αργότερα, όμως, μετά τον θάνατο του Πλάτωνα, οδηγήθηκε, περισσότερο, σε εμπειρικές μελέτες και μετατοπίζεται από τον πλατωνισμό στον εμπειρισμό. Πίστευε ότι οι ιδέες και οι γνώσεις όλων των λαών βασίζονταν, τελικά, στην αντίληψη. Στις απόψεις του, για τις φυσικές επιστήμες, βασίστηκαν πολλά έργα του.

Μαζί με το δάσκαλό του Πλάτωνα αποτελεί σημαντική μορφή της φιλοσοφικής σκέψης του αρχαίου κόσμου, και η διδασκαλία του διαπερνούσε βαθύτατα τη δυτική φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη μέχρι και την Επιστημονική Επανάσταση του 17ου αιώνα. Υπήρξε φυσιοδίφης, φιλόσοφος, δημιουργός της λογικής και ο σημαντικότερος από τους διαλεκτικούς της αρχαιότητας.

Το σύνολο της επιρροής του συχνά τον κατατάσσει μεταξύ των κορυφαίων παγκοσμίων προσωπικοτήτων όλων των εποχών με τη μεγαλύτερη επιρροή, μαζί με τον δάσκαλο του, τον Πλάτωνα, και τον μαθητή του, τον Μέγα Αλέξανδρο.[5][6][7]

Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε το έτος 384 π.Χ. στα Αρχαία Στάγειρα της Χαλκιδικής, 55 χιλιόμετρα, ανατολικά, από τη σημερινή Θεσσαλονίκη.[α][8] Ο πατέρας του, Νικόμαχος, ήταν γιατρός του βασιλιά της Μακεδονίας Αμύντα Γ΄, τον οποίο είχε πατέρα ο Φίλιππος. Ο Νικόμαχος, που κατά το Σουίδα είχε γράψει έξι βιβλία ιατρικής και ένα φυσικής, θεωρούσε πρόγονό του τον ομηρικό ήρωα και γιατρό Μαχάονα, το γιο του Ασκληπιού.[9] Η μητέρα του Φαιστιάδα καταγόταν από τη Χαλκίδα και ανήκε κι αυτή, όπως και ο πατέρας του, στο γένος των Ασκληπιαδών. Το ενδιαφέρον του Αριστοτέλη, εν μέρει, για τη βιολογία, το απέκτησε από τον πατέρα του, καθώς οι Ασκληπιάδες, συνήθιζαν, να διδάσκουν στα παιδιά τους, από νεαρή ηλικία, ανατομία, λέγεται, επίσης, ότι ο Αριστοτέλης ενίοτε βοηθούσε και τον πατέρα του, όταν ήταν μικρός.[10]

Ο Αριστοτέλης πρόωρα ορφάνεψε από πατέρα και μητέρα και την κηδεμονία του ανέλαβε ο φίλος του πατέρα του Πρόξενος, που ήταν εγκαταστημένος στον Αταρνέα της μικρασιατικής Αιολίδας, απέναντι από τη Λέσβο. Ο Πρόξενος, που φρόντισε τον Αριστοτέλη σαν δικό του παιδί, τον έστειλε στην Αθήνα σε ηλικία 17 ετών ( 367 π.Χ.), για να γίνει μαθητής του Πλάτωνα. Πράγματι, ο Αριστοτέλης σπούδασε στην Ακαδημία του Πλάτωνα επί 20 χρόνια (367 - 347), μέχρι τη χρονιά δηλ. που πέθανε ο δάσκαλός του. Στο περιβάλλον της Ακαδημίας άφηνε κατάπληκτους όλους και τον ίδιο το δάσκαλό του, με την ευφυΐα και τη φιλοπονία του. Ο Πλάτωνας τον ονόμαζε "νουν της διατριβής" και το σπίτι του "οίκον αναγνώστου".

Όταν το 347 π.Χ. πέθανε ο Πλάτωνας, προέκυψε θέμα διαδόχου στη διεύθυνση της σχολής. Επικρατέστεροι για το αξίωμα ήταν οι τρεις καλύτεροι μαθητές του Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης, ο Ξενοκράτης και ο Σπεύσιππος. Ο Αριστοτέλης τότε μαζί με τον Ξενοκράτη εγκατέλειψαν την Αθήνα και εγκαταστάθηκαν στην Άσσο, πόλη της μικρασιατικής παραλίας, απέναντι από τη Λέσβο. Την Άσσο κυβερνούσαν τότε δύο πλατωνικοί φιλόσοφοι, ο Έραστος και ο Κορίσκος, στους οποίους είχε χαρίσει την πόλη ο ηγεμόνας του Αταρνέα και παλιός μαθητής του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, Ερμίας. Οι δύο φίλοι, κυβερνήτες της Άσσου, είχαν ιδρύσει εκεί μια φιλοσοφική σχολή, ως παράρτημα της Ακαδημίας.

Στην Άσσο ο Αριστοτέλης δίδαξε τρία χρόνια και μαζί με τους φίλους του κατόρθωσε ό,τι δεν μπόρεσε ο Πλάτωνας. Συνδέθηκαν στενά με τον Ερμία και τον επηρέασαν τόσο, ώστε η τυραννία του να καταστεί ηπιότερη και δικαιότερη. Το τέλος του τυράννου όμως ήταν τραγικό. Επειδή προέβλεπε την εκστρατεία των Μακεδόνων στην Ασία, συμμάχησε με το Φίλιππο. Γι' αυτό τον συνέλαβαν οι Πέρσες και τον θανάτωσαν με μαρτυρικό σταυρικό θάνατο.

Το 345 π.Χ. ο Αριστοτέλης, ακολουθώντας τη συμβουλή του μαθητή του Θεόφραστου, πέρασε απέναντι στη Λέσβο και εγκαταστάθηκε στη Μυτιλήνη, όπου έμεινε και δίδαξε μέχρι το 342 π.Χ. Στο μεταξύ είχε παντρευτεί τη βιολόγο Πυθιάδα, που ήταν ανιψιά και θετή κόρη του Ερμία, από την οποία απέκτησε κόρη που πήρε το όνομα της μητέρας της. Μετά το θάνατο της πρώτης του συζύγου ο Αριστοτέλης συνδέθηκε αργότερα στην Αθήνα με τη Σταγειρίτισσα Ερπυλλίδα, από την οποία απέκτησε ένα γιο, το Νικόμαχο. Το 342 π.Χ. τον προσκάλεσε ο Φίλιππος στη Μακεδονία, για να αναλάβει τη διαπαιδαγώγηση του γιου του Αλέξανδρου, που ήταν τότε μόλις 13 χρονών. Ο Αριστοτέλης άρχισε με προθυμία το έργο της αγωγής του νεαρού διαδόχου. Φρόντισε να του μεταδώσει το πανελλήνιο πνεύμα και χρησιμοποίησε ως παιδευτικό όργανο τα ομηρικά έπη. Η εκπαίδευση του Αλέξανδρου γινόταν άλλοτε στην Πέλλα και άλλοτε στη Μίεζα, μια κωμόπολη της οποίας τα ερείπια έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη· βρισκόταν στους πρόποδες του βουνού πάνω στο οποίο είναι χτισμένη η σημερινή Νάουσα της Μακεδονίας. Εκεί το 341 π.Χ. πληροφορήθηκε το θάνατο του Ερμία.

Ο Αριστοτέλης έμεινε στη μακεδονική αυλή έξι χρόνια. Όταν ο Αλέξανδρος συνέτριψε την αντίσταση των Θηβαίων και αποκατέστησε την ησυχία στη νότια Ελλάδα, ο Αριστοτέλης πήγε στην Αθήνα ( 335 π.Χ.) και ίδρυσε δική του φιλοσοφική σχολή. Για να εγκαταστήσει τη σχολή του διάλεξε το Γυμνάσιο, που λεγόταν και Λύκειο, ανάμεσα στο Λυκαβηττό και τον Ιλισό, κοντά στην πύλη του Διοχάρη. Ο χώρος του Γυμνασίου βρέθηκε πρόσφατα στις ανασκαφές, για την ανέγερση του νέου Μουσείου Γουλανδρή, πίσω από το Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών, στην οδό Ρηγίλλης. Ο ιστορικός αυτός αρχαιολογικός χώρος διασκευάζεται έτσι ώστε να γίνει επισκέψιμος. Εκεί υπήρχε άλσος αφιερωμένο στον Απόλλωνα και τις Μούσες. Με χρήματα που του έδωσε άφθονα ο Αλέξανδρος, ο Αριστοτέλης έχτισε μεγαλόπρεπα οικήματα και στοές, που ονομάζονταν "περίπατοι". Ίσως γι' αυτό η σχολή του ονομάστηκε Περιπατητική Σχολή και οι μαθητές του περιπατητικοί φιλόσοφοι.

Η οργάνωση της σχολής είχε γίνει κατά τα πρότυπα της Πλατωνικής Ακαδημίας. Τα μαθήματα για τους προχωρημένους μαθητές γίνονταν το πρωί ("εωθινός περίπατος") και για τους αρχάριους το απόγευμα ("περί το δειλινόν", "δειλινός περίπατος"). Η πρωινή διδασκαλία ήταν καθαρά φιλοσοφική ("ακροαματική"). Η απογευματινή "ρητορική" και "εξωτερική".

Η σχολή είχε μεγάλη βιβλιοθήκη και τόσο καλά οργανωμένη, ώστε αργότερα χρησίμευσε ως πρότυπο για την ίδρυση των βιβλιοθηκών της Αλεξάνδρειας και της Περγάμου. Ο Αριστοτέλης μάζεψε χάρτες και όργανα χρήσιμα για τη διδασκαλία των φυσικών μαθημάτων. Έτσι σύντομα η σχολή έγινε περίφημο κέντρο επιστημονικής έρευνας. Στα δεκατρία χρόνια που έμεινε ο Αριστοτέλης στην Αθήνα δημιούργησε το μεγαλύτερο μέρος του έργου του, που προκαλεί το θαυμασμό μας με τον όγκο και την ποιοτική του αξία. Γιατί είναι άξιο απορίας, πώς ένας άνθρωπος σε τόσο λίγο χρονικό διάστημα συγκέντρωσε και κατέγραψε τόσες πολλές πληροφορίες.

Το 323 π.Χ. με την είδηση του θανάτου του Μ. Αλεξάνδρου οι οπαδοί του αντιμακεδονικού κόμματος νόμισαν ότι βρήκαν την ευκαιρία να εκδικηθούν τους Μακεδόνες στο πρόσωπο του Αριστοτέλη. Το ιερατείο, με εκπρόσωπό του τον ιεροφάντη της Ελευσίνιας Δήμητρας Ευρυμέδοντα, και η σχολή του Ισοκράτη, με το Δημόφιλο, κατηγόρησαν τον Αριστοτέλη για ασέβεια ("γραφή ασεβείας"), επειδή είχε ιδρύσει βωμό στον Ερμία, είχε γράψει τον ύμνο στην Αρετή και το επίγραμμα στον ανδριάντα του Ερμία, στους Δελφούς. Ο Αριστοτέλης όμως, επειδή κατάλαβε τα πραγματικά κίνητρα και τις αληθινές προθέσεις των μηνυτών του, έφυγε για τη Χαλκίδα, προτού γίνει η δίκη του ( 323 π.Χ.). Εκεί έμεινε, στο σπίτι που είχε από τη μητέρα του, μαζί με τη δεύτερη σύζυγό του την Ερπυλλίδα και με τα δύο του παιδιά, το Νικόμαχο και την Πυθιάδα.

Ο Αριστοτέλης απεβίωσε μεταξύ πρώτης και εικοστής δευτέρας Οκτωβρίου του έτους 322 π.Χ. στη Χαλκίδα από στομαχικό νόσημα, μέσα σε θλίψη και μελαγχολία. Το σώμα του μεταφέρθηκε στα Στάγειρα, όπου θάφτηκε με εξαιρετικές τιμές. Οι συμπολίτες του τον ανακήρυξαν "οικιστή" της πόλης και έχτισαν βωμό πάνω στον τάφο του. Στη μνήμη του καθιέρωσαν γιορτή, τα "Αριστοτέλεια", και ονόμασαν έναν από τους μήνες "Αριστοτέλειο". Η πλατεία όπου θάφτηκε ορίστηκε ως τόπος των συνεδρίων της βουλής.

Στα τέλη Μαΐου του 2016, ο αρχαιολόγος Κωνσταντίνος Σισμανίδης ανακοίνωσε ότι οικοδόμημα το οποίο βρέθηκε στα Στάγειρα της Χαλκιδικής, κοντά στη σημερινή Ολυμπιάδα ανήκει στον τάφο του Αριστοτέλη. Ο Σισμανίδης θεωρεί ότι έχει ισχυρές ενδείξεις για αυτό.[11][12][13][14]

Φεύγοντας από την Αθήνα, διευθυντή της σχολής άφησε το μαθητή του Θεόφραστο, που τον έκρινε ως τον πιο κατάλληλο. Έτσι το πνευματικό ίδρυμα του Αριστοτέλη εξακολούθησε να ακτινοβολεί και μετά το θάνατο του μεγάλου δασκάλου.

Ο Αριστοτέλης διδάσκει τον Αλέξανδρο.

Στην Αθήνα βρέθηκε να ζει την εποχή που η μακεδονική ηγεμονία επεκτεινόταν σε ολόκληρη την Ελλάδα. Εκείνη την εποχή στην Αθήνα διαμορφώθηκαν δυο πολιτικές παρατάξεις: Οι κάτοχοι της πολιτικής εξουσίας με επικεφαλής τον Δημοσθένη που τάχθηκαν κατά του Φιλίππου Β΄ και οι οπαδοί όμως της ιδέας της ενωμένης Ελλάδας που τηρούσαν φιλομακεδονική στάση. Ο Αριστοτέλης ήταν ξένος και επιπλέον διατηρούσε επαφές με μακεδονικούς κύκλους. Για να μη διακινδυνεύσει τη ζωή του, έφυγε και πήγε το 348 π.Χ. στον Αταρνέα και ύστερα από πρόσκληση του Θεοφράστου εγκαταστάθηκε στη Μυτιλήνη μέχρι του 342 π.Χ.. Το έτος αυτό προσκλήθηκε από τον βασιλιά της Μακεδονίας Φίλιππο για να αναλάβει τη διαπαιδαγώγηση του νεαρού τότε Αλεξάνδρου του μετέπειτα Μεγάλου Αλεξάνδρου. Επανέκαμψε στη Αθήνα μετά την καταστροφή της Θήβας ( 335 π.Χ.) κι έμεινε εκεί για άλλα δεκατρία χρόνια για να φύγει οριστικά στη Χαλκίδα μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου ( 323 π.Χ.).

Αντίθετα, από αξιόπιστες πηγές μαθαίνουμε ότι ο Αριστοτέλης υπήρξε η ενσάρκωση του ορθού μέτρου σ' όλες τις εκδηλώσεις της ζωής του. Την έμφυτη ευγένεια και τρυφερότητα της ψυχής του τη βρίσκουμε διάχυτη μέσα στη διαθήκη του. Μέσα σ' αυτή φροντίζει για τη μνήμη των γονέων και του αδερφού του και δε λησμονεί ούτε την οικογένεια του πατρικού φίλου Πρόξενου, που τον ανέθρεψε. Φροντίζει για τη δεύτερη γυναίκα του την Ερπυλλίδα και το γιο που απέκτησε μαζί της, το Νικόμαχο. Ακόμα για την κόρη του Πυθιάδα, καρπό του πρώτου του γάμου. Η μεγάλη του όμως φιλανθρωπία φαίνεται στο σημείο εκείνο της διαθήκης, όπου ορίζει να μην πουληθεί κανείς από τους δούλους που τον υπηρέτησαν, αλλά να ελευθερώνονται μόλις ενηλικιώνονται.

Ο Αριστοτέλης δεν έδειξε ενδιαφέρον στη δημοσίευση των έργων του με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν σήμερα διαθέσιμα πολλά από αυτά. Ποτέ δε δημοσίευσε τα βιβλία του, εκτός από τους διαλόγους του. Η ιστορία των πρωτότυπων συγγραμμάτων του περιγράφεται από τον Στράβωνα στη "Γεωγραφία" του και από τον Πλούταρχο στο βιβλίο Βίοι Παράλληλοι, Σύλλας.

Η Αριστοτελική Πολιτεία των Αθηναίων σε πάπυρο αρ. 131 που εκτίθεται στη Βρετανική Βιβλιοθήκη

Οι Αλεξανδρινοί υπολόγιζαν ότι ο Αριστοτέλης έγραψε 400 περίπου συνολικά βιβλία. Ο Διογένης ο Λαέρτιος υπολόγισε το έργο του σε στίχους και βρήκε ότι έφταναν τις 45 μυριάδες, επακριβώς 445.270 στίχους. Μεγάλο μέρος από το έργο του αυτό χάθηκε. Ανήκε στην κατηγορία των δημόσιων ή "εξωτερικών" μαθημάτων και ήταν γραμμένα σε μορφή διαλογική. Από αυτά σώθηκε μόνο η Αθηναίων Πολιτεία, σ' έναν πάπυρο που βρέθηκε στην Αίγυπτο. Τα σωζόμενα σήμερα έργα του αντιστοιχούν στη διδασκαλία που ο Αριστοτέλης έκανε στους προχωρημένους μαθητές του και που λέγονται "ακροαματικές ή εσωτερικές". Γι' αυτό και είναι γραμμένα σε συνεχή λόγο και όχι σε διάλογο. Ο κατάλογος του Ησυχίου (είναι προσηρτημένος στη Βιογραφία του Αριστοτέλη) περιλαμβάνει 197 τίτλους συγγραφών και ουσιαστικά συμπίπτει με τον κατάλογο του Διογένη Λαέρτη. Η συνηθέστερη κατάταξή τους είναι η ακόλουθη:

Αποτελούν πραγματείες χρήσιμες για τη γνώση και είναι οι εξής έξι:

Οι πραγματείες αυτές αποτελούν την αιώνια δόξα του φιλοσόφου, γιατί πρώτος αυτός διατύπωσε τους νόμους της ανθρώπινης νόησης και τους τρόπους του συλλογισμού.

Περιλαμβάνουν τις εξής πραγματείες:

Με τα έργα του αυτά έγινε ο δημιουργός της φυσικής επιστήμης, της ζωολογίας και της συγκριτικής ανατομίας. Με τις πραγματείες αυτές έστρεψε ο Αριστοτέλης τη φιλοσοφική συζήτηση στο γόνιμο έδαφος του αισθητού κόσμου.

Εκτός από το πρώτο, τα υπόλοιπα της ομάδας αυτής είναι γνωστά με το κοινό όνομα "Μικρά φυσικά".

Από το Μετά τα φυσικά ή Μεταφυσικά ή πρώτη φιλοσοφία, όπως το αποκαλούσε ο Αριστοτέλης προήλθε ο όρος " μεταφυσική" των νεότερων χρόνων. Στα 12 βιβλία που ακολουθούν τα Φυσικά προσθέτουν συνήθως και τη διατριβή "Περί Μελίσσου, Ξενοφάνους και Γοργίου" (πιθανώς ψευδεπίγραφο). Στην ομάδα αυτή των έργων του ο Αριστοτέλης εξετάζει τις πρώτες αρχές όλων των όντων και των "κινουμένων" και των "ακινήτων".

Το έργο του Αριστοτέλη "Ηθικά Νικομάχεια" μεταφ. στα Λατινικά

Αυτά ιδιαίτερα τα τίμησαν οι θεολόγοι.

Αποτελούν, και σήμερα ακόμα, τη βάση των ερευνών για όσους ασχολούνται με τις πολιτικές επιστήμες.

"Ρητορική" (βιβλία 3)

"Ποιητική" (βιβλίο 1, με πιθανή ύπαρξη και δεύτερου βιβλίου που δεν διασώθηκε)

Περιέχουν προβλήματα από διάφορες περιοχές της γνώσης. Στο σώμα των αριστοτελικών έργων έχουν συμπεριληφθεί και τα ακόλουθα ακόμα έργα, που δε θεωρούνται γνήσια: Φυσιογνωμικά, Περί θαυμασίων ακουσμάτων, Περί χρωμάτων, Περί ατόμων γραμμών, Μηχανικά, Ρητορική προς Αλέξανδρον και Περί ακουστών.

Η αρχή της μεσότητας "Πρώτα απ΄ όλα πρέπει να θεωρήσουμε ότι τα πράγματα είναι φτιαγμένα από τη φύση τους έτσι που να καταστρέφονται από έλλειψη ή την υπερβολή, όπως βλέπουμε να συμβαίνει με τη σωματική δύναμη και την υγεία, γιατί πρέπει κανείς να χρησιμοποιεί χειροπιαστές αποδείξεις προκειμένου να διαλευκάνει ασαφή ζητήματα".

Ηθικά Νικομάχεια Β΄1104a, 13 -16

Ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης
λεπτ. της Σχολής των Αθηνών του Ραφαήλ. Η χειρονομία του Αριστοτέλη προς τη γη αντιπροσωπεύει την αντίληψή του σχετικά με την απόκτηση της γνώσης μέσω της εμπειρικής παρατήρησης και των αισθήσεων. Στον αντίποδα ο Πλάτωνας δείχνει προς τον ουρανό, στον οποίο εδράζονται σύμφωνα με τον ίδιο οι Ιδέες.

Η αριστοτελική ηθική στην αναζήτηση της αιώνιας αλήθειας στο μέτρο που αυτές είναι αποτέλεσμα ελεύθερης επιλογής (προαίρεση) στα πλαίσια των ανθρώπινων πράξεων και είναι πιθανόν να εκτελεστούν ή να μη εκτελεστούν συγκαταλέγονται η ηθική, η αρετή, η δικαιοσύνη και το ύψιστο ιδεώδες. Η αρχή της μεσότητας, κατά τον Αριστοτέλη, βρίσκεται ανάμεσα σε δύο ακρότητες, από τις οποίες η μια είναι η έλλειψις και η άλλη η υπερβολή.[17] Η ανδρεία, για παράδειγμα, είναι το σωστό μέτρο ανάμεσα στη δειλία και στο θράσος, η γενναιοδωρία ανάμεσα στην τσιγκουνιά και τη σπατάλη. Η αρετή ως προς την ουσία και τον ορισμό είναι μεσότητα, αλλά ως προς το άριστο και την τελειότητα είναι ακρότητα και η ηδονή είναι επακόλουθο της ευδαιμονίας και όχι το αντίστροφο. Η ταύτιση της ευδαιμονίας με το ύψιστο αγαθό είναι αναγκαία και από λογική άποψη, γιατί χωρίς την ευδαιμονία η ανθρώπινη δραστηριότητα θα ήταν μάταιη.

Ο Αριστοτέλης κάλυψε με το έργο του όλες τις φιλοσοφικές έννοιες και αναζητήσεις: φύση, ον, ηθική, δικαιοσύνη σε συνδυασμό με την κριτική έρευνα της πολιτικής εξέλιξης των ελληνικών πόλεων-κρατών. Είναι ο πρώτος που διατυπώνει την άποψη του χωρισμού των λειτουργιών δηλαδή των ενεργειών μιας ευνομούμενης πολιτείας σε τρεις κατηγορίες : νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική α[›], ενώ στα πολιτικά του καταγράφει τις παρεκβάσεις των πολιτευμάτων.

Ο Διογένης Λαέρτιος στο έργο του "ΒΙΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ" αναφέρεται στη ζωή και τις διδασκαλίες πολλών σπουδαίων αρχαίων Ελλήνων Φιλοσόφων. Για τον Αριστοτέλη μας παραδίδει ένα μοναδικό ποίημα για την Αρετή προς τιμήν του Ερμ(ε)ία όπου υμνεί την Αρετή που οδηγεί τους ανθρώπους στην ευδαιμονία. [18][19]

"Eἰς Ἀρετήν"

Απόδοση

ἀρετά, πολύμοχθε γένει βροτείῳ,

θήραμα κάλλιστον βίῳ,
σᾶς πέρι, παρθένε, μορφᾶς
καὶ θανεῖν ζηλωτὸς ἐν Ἑλλάδι πότμος
καὶ πόνους τλῆναι μαλεροὺς ἀκάμαντας*
τοῖον ἐπὶ φρένα βάλλεις
καρπὸν ἰσαθάνατον χρυσοῦ τε κρεῖσσον
καὶ γονέων μαλακαυγήτοιό θ' ὕπνου.
σεῦ δ' ἕνεχ' οὑκ Διὸς Ἡρακλέης Λήδας τε κοῦροι
πόλλ' ἀνέτλασαν ἔργοις
σὰν ἀγρεύοντες δύναμιν.
σοῖς δὲ πόθοις Ἀχιλεὺς Αἴας τ' Ἀίδαο δόμους ἦλθον*
σᾶς δ' ἕνεκεν φιλίου μορφᾶς Ἀταρνέος
ἔντροφος ἀελίου χήρωσεν αὐγάς.
τοιγὰρ ἀοίδιμος ἔργοις,
ἀθάνατόν τε μιν αὐξήσουσι Μοῦσαι,
Μνημοσύνας θύγατρες, Διὸς ξενίου σέβας αὔξουσαι
φιλίας τε γέρας βεβαίου.

.

Πολύμοχθη Αρετή μες στων θνητών το γένος

είσαι του βίου ο πιο μεγάλος στόχος,
για τη δική σου παρουσία, Παρθένα,
τιμή κι η μοίρα του θανάτου στην Ελλάδα
κι οι κόποι υποφερτοί, οι πιο σκληροί κι ακάμαντοι*
θροφήν αθανασίας χάρισες στο πνεύμα μας, ανώτερη
κι απ' τη λατρεία του χρυσού ή των γονέων
και του ύπνου ακόμη που απαλά μας νανουρίζει.
Αφού κι ο θεός Ηρακλής για σένα
κι οι δυο Διόσκουροι της Λήδας
πάρα πολλούς τελέσαν άθλους,
αντλώντας απ' τη δύναμή σου*
κι εσέ ποθώντας ο Αχιλλέας
κι ο Aίαντας διάβηκαν στον Άδη.
Για τη δική σου του Αταρνέα το θρέμμα
του ήλιου το φως αποξενώθηκε.
Μα μένει αείμνηστος στα έργα του
κι η Μούσα μου, της Μνημοσύνης
η κόρη, αθάνατον θα κάνει,
σεβόμενη τον Ξένιον Δία
και την πιστή Φιλία επιβραβεύοντας.

Όσον αφορά τη δικαιοσύνη αφιερώνει ολόκληρο το πέμπτο βιβλίο των Ηθικών Νικομαχείων και τη δικαιοσύνη την ορίζει ως αγαθό που δεν στοχεύει στην ευδαιμονία εκείνου που την ασκεί, αλλά στον άλλο άνθρωπο. Διακρίνει τη δικαιοσύνη σε τρία είδη:

τη διανεμητική

τη διορθωτική και

τη δικαιοσύνη της αμοιβαιότητας

Στη διανεμητική δικαιοσύνη η απόδοση (διανομή) γίνεται με γεωμετρική αναλογία με βάση δηλαδή την αξία του ατόμου. Αντίθετα στη διορθωτική δεν λαμβάνεται υπόψη η αξία του προσώπου, αλλά η αρχή σύμφωνα με την οποία όλα τα άτομα είναι ίσα μεταξύ τους. Η δικαιοσύνη της αμοιβαιότητας είναι ανεξάρτητη από τις δυο προηγούμενες, γιατί, ενώ εκείνες απονέμονται από τα όργανα της δικαστικής εξουσίας αυτή οφείλεται στην ελεύθερη βούληση των μελών της πολιτικής κοινωνίας, και είναι ιδιαίτερα σημαντική, αφού αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση της ενότητάς της, όταν αποδίδεται με ανάλογο μέτρο. Ανάλογο μ' εκείνο που επισημαίνει ο Ισοκράτης αποσπασματικά "οὐ τὰς στοὰς ἐμπιπλάναι (να γεμίζουμε) γραμμάτων, ἀλλ' ἐν ταῖς ψυχαῖς ἔχειν τὸ δίκαιον·[20]

Ο Αριστοτέλης ανατρέχει και στο Το πνεύμα των νόμων, που ανέπτυξε μετά είκοσι σχεδόν αιώνες ο Μοντεσκιέ διακρίνοντάς το από το γράμμα του νόμου. Απαραίτητη προϋπόθεση για την απονομή της δικαιοσύνης ορίζει την επιείκεια.[21] Ο νόμος τις περισσότερες φορές είναι αόριστος, αφού ο νομοθέτης δεν μπορεί πρακτικά να προβλέψει όλες τις πιθανές περιπτώσεις. Άρα επιείκεια είναι η κάλυψη του κενού, της έλλειψης που εμφανίζει ο νόμος εξαιτίας της γενικότητάς του. Στο Ρωμαϊκό δίκαιο αργότερα αναπτύχθηκαν οι νομικοί όροι "stricto sensu" και "lato sensu", "εν στενή" και "εν ευρεία εννοία" ερμηνεία εφαρμογής του νόμου.

Εκτός από τη γνώμη του τη σχετική με τις "ιδέες" του Πλάτωνα ο Αριστοτέλης υποστηρίζει και άλλες αρχές. Δεν αποκρούει την ηδονή, αλλά προτιμά την πιο τέλεια, αυτή δηλαδή που πηγάζει από τη διάνοια. Ο σκοπός των ανθρώπινων ενεργειών, κατά τον Αριστοτέλη, είναι η ευδαιμονία, την οποία ορίζει ως ενέργεια σύμφωνη με την αρετή. Η αρετή, όταν κυριαρχεί στα πάθη και στις ορμές, τα ρυθμίζει, παίζοντας το ρόλο του μέτρου ανάμεσα στις δύο ακρότητες, δηλαδή στην υπερβολή και την έλλειψη. Έτσι π.χ. η "πραότης" είναι αρετή ως μεσότητα της οργής και της αναισθησίας, η "ανδρεία", επειδή βρίσκεται ανάμεσα στη θρασύτητα και στη δειλία, και η "αιδώς", επειδή κατέχει το μέσο της αδιαντροπιάς και της κατάπληξης, που είναι ακρότητες. Συμπλήρωμα της αρετής είναι και τα αγαθά του σώματος (δύναμη, υγεία, ομορφιά) και τα αγαθά της τύχης (πλούτος, ευγενική καταγωγή κλπ.). Σύμφωνα μ' αυτά, ευτυχισμένος είναι εκείνος που ενεργεί κατά τις επιταγές της αρετής και συγχρόνως έχει μερίδιο και στα άλλα αγαθά, τα "εκτός αγαθά", όπως τα ονομάζει.

Ο Αριστοτέλης ταλαντεύεται ανάμεσα στον ιδεαλισμό και τον υλισμό. Κάθε πράγμα, κατ' αυτόν, αποτελείται από ύλη και πνεύμα, που είναι μεταξύ τους αδιάσπαστα ενωμένα. Η ύλη είναι παθητική, είναι η δυνατότητα του πράγματος, ενώ το πνεύμα ενεργητικό, δηλ. η δύναμη που μεταβάλλει τη δυνατότητα σε πραγματικότητα.

Ο κόσμος, κατά τον Αριστοτέλη, είναι ενιαίος και αιώνιος, ενώ η οικουμένη έχει σχήμα σφαίρας με κέντρο τη Γη. Με το να δέχεται την καταγωγή των γνώσεων από τις αισθήσεις, πλησιάζει πολύ τον υλισμό. Τέλος, με την τυπική λογική, βλέπει την αντικειμενική πραγματικότητα "στατικά" και όχι μέσα στην αέναη μεταβολή και κίνησή της. Ο Αριστοτέλης ήταν ο φιλόσοφος που διετύπωσε τη θεωρία της ύπαρξης του πέμπτου στοιχείου της φύσης. Συγκεκριμένα οι Έλληνες φιλόσοφοι από την Ιωνία θεωρούσαν ότι στη φύση υπάρχουν τέσσερα στοιχεία ή ουσίες. Γη, ύδωρ, πυρ και αήρ. Ο Αριστοτέλης πρόσθεσε στην τετράδα τον αιθέρα ο οποίος θα αποτελέσει την πέμπτη ουσία την πεμπτουσία. Το στοιχείο αυτό παρουσιάζει κάποιες ιδιαιτερότητες, είναι αγέννητο, αγήρατο, άφθαρτο, αΐδιο, αναυξές και αναλλοίωτο. Επιπλέον εντοπίζεται στον "άνω τόπο" όπου κατοικεί η Θεότητα.

Σχετικά με την επιλογή προκειμένων[22]
Ιδιαίτερη σημασία έχει η επιλογή προκειμένων άμεσων (αυταπόδεικτων), γνωριμοτέρων του συμπεράσματος και ουσιωδών αιτιών του. Αν πάρουμε τις έννοιες πλανήτης, ουράνιο σώμα που φωτίζει σταθερά ( μη στίλβον) και κοντινό ( εγγύς) ουράνιο σώμα θα μπορούσαμε να φτιάξουμε τους 2 παρακάτω συλλογισμούς:
[Σ1] Τα μη στίλβοντα ουράνια σώματα είναι εγγύς ουράνια σώματα
Οι πλανήτες είναι μη στίλβοντα ουράνια σώματα
Οι πλανήτες είναι εγγύς ουράνια σώματα
[Σ2] Τα εγγύς ουράνια σώματα είναι μη στίλβοντα ουράνια σώματα
Οι πλανήτες είναι εγγύς ουράνια σώματα
Οι πλανήτες είναι μη στίλβοντα ουράνια σώματα
Ο Σ1 είναι συλλογισμός του ότι (του γεγονότος), ενώ ο Σ2 είναι συλλογισμός του διότι (του αιτιολογημένου γεγονότος). Δηλαδή η προκείμενη "Τα εγγύς ουράνια σώματα είναι μη στίλβοντα ουράνια σώματα" είναι ορθότερη από την προκείμενη "Τα μη στίλβοντα ουράνια σώματα είναι εγγύς ουράνια σώματα", καθόσον επειδή είναι εγγύς δεν στίλβουν, και όχι επειδή δεν στίλβουν είναι εγγύς.

Σχετικά με την επιστημονική εξήγηση [23]
Σημαντικό ρόλο στην επιστημονική εξήγηση γεγονότων κατά τον Αριστοτέλη έχει η αγχίνοια (ευστροφία) ή ευστοχία στην ανακάλυψη του μέσου όρου σε άσκεπτο χρόνο (ακαριαία), π.χ. βλέποντας ότι η σελήνη έχει συνεχώς στραμμένη την ίδια φωτεινή πλευρά της προς τον ήλιο, και βάσει του ότι ο ήλιος φωτίζει, αποδίδει τη φωτεινότητα της σελήνης στο φως του ήλιου.
Τυπική διατύπωση:
Προκείμενες
Αν ένα σώμα έχει στραμμένη μια πλευρά του σε μια φωτεινή πηγή (σε ένα αντικείμενο που φωτίζει) τότε φωτίζεται δανειζόμενη το φως της φωτεινής πηγής
Η σελήνη έχει συνεχώς στραμμένη την ίδια πλευρά της Α στον ήλιο
Ο ήλιος είναι φωτεινή πηγή
Συμπέρασμα
Η πλευρά Α της σελήνης φωτίζεται δανειζόμενη το φως του ήλιου

Ηθική

Ο Αριστοτέλης θεωρούσε ότι η ηθική είναι μια πρακτική παρά θεωρητική μελέτη, δηλαδή, με στόχο κάποιος να γίνει καλός και να κάνει καλό, αντί να γνωρίζει για να εξυπηρετεί τους δικούς του λόγους. Έγραψε πολλές πραγματείες σε θέματα ηθικής, συμπεριλαμβανομένων κυρίως, τα Ηθικά Νικομάχεια.

Ο Αριστοτέλης δίδασκε ότι η αρετή έχει να κάνει με την εύρυθμη λειτουργία ( έργον) ενός πράγματος. Ένα μάτι είναι μόνο ένα καλό μάτι εφόσον μπορεί να βλέπει, γιατί η σωστή λειτουργία του ματιού είναι να βλέπει. Ο Αριστοτέλης εξηγεί ότι οι άνθρωποι πρέπει να έχουν μια ειδική λειτουργία για τον άνθρωπο, και ότι αυτή η λειτουργία πρέπει να είναι μια δραστηριότητα της ψυχής, σύμφωνα με το λόγο. Ο Αριστοτέλης προσδιόρισε μια τέτοια βέλτιστη δραστηριότητα της ψυχής ως το στόχο όλων των ανθρώπων για ενέργεια, ευδαιμονία, ή μερικές φορές "ευημερία". Για να έχουν τη δυνατότητα οι άνθρωποι να είναι ευτυχισμένοι με αυτό τον τρόπο απαιτεί οπωσδήποτε ένα καλό χαρακτήρα ( ηθικής αρετής).[24]

Ο Αριστοτέλης δίδαξε ότι για να επιτευχθεί ένας ενάρετος και δυνητικά ευτυχισμένος χαρακτήρας απαιτείται ένα πρώτο στάδιο να έχει την τύχη να αποκτήσει συνήθειες όχι σκόπιμα, αλλά από δασκάλους, και την εμπειρία, οδηγώντας σε ένα μεταγενέστερο στάδιο στο οποίο κάποιος επιλέγει συνειδητά να κάνει τα καλύτερα πράγματα. Όταν οι καλύτεροι άνθρωποι έρχονται να ζήσουν τη ζωή τους με αυτόν τον τρόπο την πρακτική σοφία τους ( φρόνησις) και της διάνοιάς τους ( νους) μπορούν να αναπτύξουν μεταξύ τους την υψηλότερη δυνατή ανθρώπινη αρετή, τη σοφία ενός ολοκληρωμένου θεωρητικού ή υποθετικού στοχαστή, ή με άλλα λόγια, ενός φιλοσόφου.[25]

Πολιτική

"Όπως ο Αριστοτέλης, οι συντηρητικοί γενικά αποδέχονται τον κόσμο όπως είναι· δεν εμπιστεύονται την πολιτική της αφηρημένης λογικής - γι αυτό, η λογική χώρισε από την εμπειρία. " - Benjamin Wiker [26]

Εκτός από τα έργα του σχετικά με την ηθική, τα οποία αφορούν το άτομο, ο Αριστοτέλης αναφέρθηκε στην πόλη στο έργο του με τίτλο Πολιτικά. Ο Αριστοτέλης θεωρούσε ότι πόλη είναι μια φυσική κοινότητα. Επιπλέον, θεωρούσε ότι η πόλη μπορεί να είναι μεγαλύτερης σημασίας ως προς την οικογένεια η οποία με τη σειρά της είναι πριν από το άτομο, καθώς "το σύνολο πρέπει αναγκαστικά να προηγείται του μέρους".[27] Επίσης, είναι ευρέως γνωστό ότι δήλωσε ότι "ο άνθρωπος είναι από τη φύση του ένα πολιτικό ζώο". Ο Αριστοτέλης συνέλαβε την πολιτική σαν έναν οργανισμό και όχι σαν μια μηχανή, και ως μια συλλογή από μέρη τα οποία δεν μπορούν να υπάρξουν χωρίς τα υπόλοιπα. Η αντίληψη του Αριστοτέλη για την πόλη είναι οργανική, και θεωρείται ένας από τους πρώτους που συνέλαβε την πόλη με αυτόν τον τρόπο.[28]

Η κοινή σύγχρονη αντίληψη μιας πολιτικής κοινότητας ως ένα σύγχρονο κράτος είναι αρκετά διαφορετική από την κατανόηση του Αριστοτέλη. Παρά το γεγονός ότι γνώριζε την ύπαρξη και τις δυνατότητες των μεγαλύτερων αυτοκρατοριών, η φυσική κοινότητα σύμφωνα με τον Αριστοτέλη ήταν η πόλη ( πόλις), η οποία λειτουργεί ως πολιτική "κοινότητα" ή "εταιρική σχέση" ( κοινωνία). Ο σκοπός της πόλης δεν είναι μόνο να αποφευχθεί η αδικία ή η οικονομική σταθερότητα, αλλά να επιτρέπει τουλάχιστον σε κάποιους πολίτες τη δυνατότητα να ζήσουν μια καλή ζωή, και να εκτελούν όμορφες πράξεις: "Η πολιτική εταιρική σχέση πρέπει να θεωρηθεί, ως εκ τούτου, ότι υπάρχει προς χάριν των ευγενών πράξεων, όχι για το σκοπό της συμβίωσης." Αυτό διακρίνεται από τις σύγχρονες προσεγγίσεις, ξεκινώντας από τη θεωρία του κοινωνικού συμβολαίου, σύμφωνα με την οποία τα άτομα αφήνουν την κατάσταση της φύσης, λόγω του "φόβου του βίαιου θανάτου" ή των "μειονεκτημάτων" της.[29]

Ρητορική και ποίηση

Ο Αριστοτέλης θεωρούσε την επική ποίηση, την τραγωδία, την κωμωδία, τη διθυραμβική ποίηση και τη μουσική ότι είναι μιμητικές, με την καθεμία να διαφέρει στη μίμηση κατά το μέσο, το αντικείμενο και τη μορφή. Για παράδειγμα, η μουσική μιμείται με τα μέσα του ρυθμού και της αρμονίας, ενώ ο χορός μιμείται μόνο τον ρυθμό, και η ποίηση με τη γλώσσα. Οι μορφές επίσης διαφέρουν στο αντικείμενο της μίμησης. Η Κωμωδία, για παράδειγμα, είναι μια δραματική απομίμηση ανδρών χειρότερων από το μέσο όρο, ενώ η τραγωδία μιμείται άνδρες ελαφρώς καλύτερους από το μέσο όρο. Τέλος, οι μορφές διαφέρουν ως προς τον τρόπο της μίμησης - μέσω της αφήγησης ή του χαρακτήρα, μέσω της αλλαγής ή καμίας αλλαγής, και μέσω του δράματος ή χωρίς δράμα.[30] Ο Αριστοτέλης πίστευε ότι η μίμηση είναι φυσική για την ανθρωπότητα και αποτελεί ένα από τα πλεονεκτήματά της ανθρωπότητας πάνω από τα ζώα.[31]

Ενώ πιστεύεται ότι η Ποιητική του Αριστοτέλη αποτελείται από δύο βιβλία - ένα για την κωμωδία και ένα για την τραγωδία - μόνο το τμήμα που εστιάζε στην τραγωδία έχει επιζήσει. Ο Αριστοτέλης δίδαξε ότι η τραγωδία αποτελείται από έξι στοιχεία: ιστορία-δομή, το χαρακτήρα, το ύφος, τη σκέψη, το θέαμα, και τη λυρική ποίηση.[32] Οι χαρακτήρες σε μια τραγωδία είναι απλώς ένα μέσο για την προώθηση της ιστορίας·. και το σενάριο, όχι οι χαρακτήρες, είναι ο κύριος στόχος της τραγωδίας. Τραγωδία είναι η μίμηση της πράξης που προκαλεί οίκτο και φόβο, και έχει ως στόχο να πραγματοποιήσει την κάθαρση των ίδιων συναισθημάτων. Ο Αριστοτέλης ολοκληρώνει την Ποιητική με μια συζήτηση στην οποία, αναρωτιέται αν και ποια είναι ανώτερη: η επική ή η τραγική μίμηση. Προτείνει ότι, επειδή η τραγωδία διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά ενός έπους, ενδεχομένως διαθέτει επιπλέον χαρακτηριστικά, όπως θέαμα και μουσική, είναι περισσότερο συμπυκνωμένη, και επιτυγχάνει το στόχο της μίμησης της με μικρότερο μήκος, μπορεί να θεωρηθεί ανώτερη από το έπος.[33]

Ο Αριστοτέλης ήταν ένας έντονος και συστηματικός συλλέκτης γρίφων, λαογραφίας, και παροιμιών· ο ίδιος και το σχολείο του είχε ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα αινίγματα του Δελφικού Μαντείου και μελέτησε τα παραμύθια του Αισώπου.[34]

Η ανάλυση του Αριστοτέλη για την τεκνοποίηση περιγράφει ένα ενεργό αρσενικό στοιχείο που φέρνει τη ζωή μέσα σε ένα αδρανές, παθητικό θηλυκό στοιχείο. Σε αυτό το έδαφος, έχουν κατηγορήσει τον Αριστοτέλη ως μισογύνη[35][36] και σεξιστή.[35][37] Ωστόσο, ο Αριστοτέλης έδωσε την ίδια βαρύτητα στην ευτυχία των γυναικών όπως έκανε και με τους άνδρες, και σχολίασε στη Ρητορική του ότι τα πράγματα που οδηγούν στην ευτυχία πρέπει να υπάρχουν στις γυναίκες όσο και στους άντρες[38]. Οι απόψεις του Αριστοτέλη για τις γυναίκες επηρέασαν την επιστήμη, τη φιλοσοφία και τη θεολογία επί αιώνες, διαμόρφωσαν την ιστορία των γυναικών και από αυτές αντλήθηκαν στη Δύση πολλά από τα επιχειρήματα που χρησιμοποιήθηκαν για να υποστηρίξουν την κατωτερότητα των γυναικών και την πολιτική κυριαρχία τους από τους άντρες.[35]

Στράβων - Βιβλίο ΙΓ 1-54[39]

1.54 Ἐκ δὲ τῆς Σκήψεως οἵ τε Σωκρατικοὶ γεγόνασιν Ἔραστος καὶ Κορίσκος καὶ ὁ τοῦ Κορίσκου υἱὸς Νηλεύς͵ ἀνὴρ καὶ Ἀριστοτέλους ἠκροαμένος καὶ Θεοφράστου͵ διαδεδεγμένος δὲ τὴν βιβλιοθήκην τοῦ Θεοφράστου͵ ἐν ἧι ἦν καὶ ἡ τοῦ Ἀριστοτέλους· ὁ γοῦν Ἀριστοτέλης τὴν ἑαυτοῦ Θεοφράστωι παρέδωκεν͵ ὧιπερ καὶ τὴν σχολὴν ἀπέλιπε͵ πρῶτος ὧν ἴσμεν συναγαγὼν βιβλία καὶ διδάξας τοὺς ἐν Αἰγύπτωι βασιλέας βιβλιοθήκης σύνταξιν. Θεόφραστος δὲ Νηλεῖ παρέδωκεν· ὁ δ᾽ εἰς Σκῆψιν κομίσας τοῖς μετ᾽ αὐτὸν παρέδωκεν͵ ἰδιώταις ἀνθρώποις͵ οἳ κατάκλειστα εἶχον τὰ βιβλία οὐδ᾽ ἐπιμελῶς κείμενα· ἐπειδὴ δὲ ἤισθοντο τὴν σπουδὴν τῶν Ἀτταλικῶν βασιλέων ὑφ᾽ οἷς ἦν ἡ πόλις͵ ζητούντων βιβλία εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς ἐν Περγάμωι βιβλιοθήκης͵ κατὰ γῆς ἔκρυψαν ἐν διώρυγί τινι· ὑπὸ δὲ νοτίας καὶ σητῶν κακωθέντα ὀψέ ποτε ἀπέδοντο οἱ ἀπὸ τοῦ γένους Ἀπελλικῶντι τῶι Τηίωι πολλῶν ἀργυρίων τά τε Ἀριστοτέλους καὶ τὰ τοῦ Θεοφράστου βιβλία· ἦν δὲ ὁ Ἀπελλικῶν φιλόβιβλος μᾶλλον ἢ φιλόσοφος· διὸ καὶ ζητῶν ἐπανόρθωσιν τῶν διαβρωμάτων εἰς ἀντίγραφα καινὰ μετήνεγκε τὴν γραφὴν ἀναπληρῶν οὐκ εὖ͵ καὶ ἐξέδωκεν ἁμαρτάδων πλήρη τὰ βιβλία. συνέβη δὲ τοῖς ἐκ τῶν περιπάτων τοῖς μὲν πάλαι τοῖς μετὰ Θεόφραστον οὐκ ἔχουσιν ὅλως τὰ βιβλία πλὴν ὀλίγων͵ καὶ μάλιστα τῶν ἐξωτερικῶν͵ μηδὲν ἔχειν φιλοσοφεῖν πραγματικῶς͵ ἀλλὰ θέσεις ληκυθίζειν· τοῖς δ᾽ ὕστερον͵ ἀφ᾽ οὗ τὰ βιβλία ταῦτα προῆλθεν͵ ἄμεινον μὲν ἐκείνων φιλοσοφεῖν καὶ ἀριστοτελίζειν͵ ἀναγκάζεσθαι μέντοι τὰ πολλὰ εἰκότα λέγειν διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτιῶν. πολὺ δὲ εἰς τοῦτο καὶ ἡ Ῥώμη προσελάβετο· εὐθὺς γὰρ μετὰ τὴν Ἀπελλικῶντος τελευτὴν Σύλλας ἦρε τὴν Ἀπελλικῶντος βιβλιοθήκην ὁ τὰς Ἀθήνας ἑλών͵ δεῦρο δὲ κομισθεῖσαν Τυραννίων τε ὁ γραμματικὸς διεχειρίσατο φιλαριστοτέλης ὤν͵ θεραπεύσας τὸν ἐπὶ τῆς βιβλιοθήκης͵ καὶ βιβλιοπῶλαί τινες γραφεῦσι φαύλοις χρώμενοι καὶ οὐκ ἀντιβάλλοντες͵ ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων συμβαίνει τῶν εἰς πρᾶσιν γραφομένων βιβλίων καὶ ἐνθάδε καὶ ἐν Ἀλεξανδρείαι. περὶ μὲν οὖν τούτων ἀπόχρη.

"Από την πόλη Σκήψη κατάγονται οι Σωκρατικοί φιλόσοφοι Έραστος και Κορίσκος, καθώς και ο γιος του Κορίσκου, ο Νηλέας, άνδρας που άκουσε τα μαθήματα του Αριστοτέλη και του Θεοφράστου, στην οποία βρίσκονταν και τα βιβλία του Αριστοτέλη. Γιατί ο Αριστοτέλης παρέδωσε τη βιβλιοθήκη του στον Θεόφραστο, στον οποίο κληροδότησε και τη Σχολή του· από όσους ξέρουμε, ο Αριστοτέλης είναι ο πρώτος που συνέλεξε βιβλία, και που δίδαξε στους Αιγύπτιους βασιλείς πως να οργανώνουν μια βιβλιοθήκη. Ο Θεόφραστος με τη σειρά του παρέδωσε τη βιβλιοθήκη στον Νηλέα. Αυτός τη μετέφερε στη Σκήψη και την παρέδωσε στους κληρονόμους του, ανθρώπους συνηθισμένους, οι οποίοι είχαν τα βιβλία κλειδωμένα και δεν φρόντιζαν για τη συντήρησή τους. Όταν όμως έμαθαν ότι οι βασιλείς της Αττάλειας, στους οποίους υπαγόταν και η Σκήψη, αναζητούσαν με μανία βιβλία για να φτιάξουν τη Βιβλιοθήκη της Περγάμου, έκρυψαν τα βιβλία σε κάποιο υπόγειο.Κατεστραμμένα από την υγρασία και τα σκουλήκια, τα βιβλία του Αριστοτέλη και του Θεοφράστου πουλήθηκαν κάποια στιγμή αργότερα, έναντι πολλών χρημάτων, από τους απογόνους του Νηλέα στον Απελλικώντα από την Τέω. Ο Απελλικών ήταν όμως περισσότερο φιλόβιβλος παρά φιλόσοφος. Γι΄ αυτό, θέλοντας να διορθώσει τις φθορές των βιβλίων, τα μετέγραψε σε καινούργια αντίγραφα συμπληρώνοντας τις ελλείψεις τους χωρίς επιτυχία. και έτσι τα δημοσίευσε γεμάτα σφάλματα. Οι παλαιοί Περιπατητικοί λοιπόν, όσοι έδρασαν μετά τον Θεόφραστο, είχαν στη διάθεσή τους λίγα μόνο βιβλία του Αριστοτέλη, κυρίως αυτά που προορίζονταν για το κοινό, και έτσι δεν ήταν σε θέση να φιλοσοφήσουν πραγματικά αλλά περιορίζονταν σε κοινοτοπίες· αντίθετα, όσοι Περιπατητικοί έδρασαν αφ΄ ότου ήρθαν στο φως αυτά τα βιβλία, μπορούσαν να φιλοσοφούν και να αριστοτελίζουν καλύτερα από τους προηγούμενους, ήταν όμως υποχρεωμένοι να καταφεύγουν σε πολλές εικασίες εξαιτίας του πλήθους των σφαλμάτων που αυτά περιείχαν. Σε σχέση με αυτό, μεγάλη υπήρξε και η συμβολή της Ρώμης. Πράγματι αμέσως μετά τον θάνατο του Απελλικώντα ο Σύλλας, που κυρίευσε την Αθήνα, σφετερίστηκε τη βιβλιοθήκη του και τη μετέφερε εδώ στη Ρώμη, όπου την πήραν στα χέρια τους ο γραμματικός Τυραννίων, άνθρωπος φιλαριστοτέλης, αφού πρώτα ξεγέλασε τον υπεύθυνο της βιβλιοθήκης, αλλά κάποιοι βιβλιοπώλες, οι οποίοι χρησιμοποίησαν κακούς αντιγραφείς και δεν αντιβάλλουν το απόγραφο με το πρωτότυπο, όπως συνήθως συμβαίνει, τόσο στη Ρώμη όσο και στη Αλεξάνδρεια με τα βιβλία που αντιγράφονται απλώς για να πουληθούν".

Η σύγχρονη έρευνα αποκαλύπτει ότι χάθηκαν σημαντικά έργα του Αριστοτέλη. Εκτιμώντας τα χαμένα έργα φαίνεται να έχουν αρχικά γραφτεί με σκοπό να υποβληθούν σε μεταγενέστερη δημοσίευση, τα σωζόμενα έργα δεν φαίνεται να ήταν έτσι.[41] Αντίθετα, τα διασωθέντα έργα φαίνονται περισσότερο να είναι σημειώσεις παραδόσεων χωρίς σκοπό δημοσίευσης.[41] Η αυθεντικότητα ενός τμήματος του διασωθέντος έργου ως αυθεντικά Αριστοτελικού είναι επίσης σήμερα ύποπτη, με μερικά βιβλία να αντιγράφουν ή να συνοψίζουν το ένα το άλλο, τη συγγραφή ενός βιβλίου υπό αμφισβήτηση και ενός άλλου βιβλίου να μην θεωρείται καθόλου του Αριστοτέλη.[41]

Μερικά από τα επιμέρους έργα, όπου συμπεριλαμβάνεται το Σύνταγμα της Αθήνας, θεωρούνται από τους περισσότερους μελετητές ως προϊόντα της "σχολή" του Αριστοτέλη, ίσως καταρτισμένα υπό τη διεύθυνση ή την εποπτεία του. Άλλα, όπως το Περί Χρωμάτων, μπορεί να έχουν παραχθεί από τους διαδόχους του Αριστοτέλη στο Λύκειο, π.χ., τον Θεόφραστο και τον Στράτωνα. Ακόμα, άλλα απέκτησαν το όνομά του Αριστοτέλη μέσα από τις ομοιότητες στο δόγμα ή στο περιεχόμενο, όπως το De Plantis, ενδεχομένως του Νικόλα Δαμασκηνού. Άλλα έργα στο σώμα κειμένων περιλαμβάνουν αστρολογικά και μαγικά κείμενα των οποίων οι συνδέσεις με τον Αριστοτέλη είναι καθαρά ευφάνταστες.[42]

Σύμφωνα με μια διάκριση που προέρχεται από τον ίδιο τον Αριστοτέλη, τα γραπτά του διαιρούνται σε δύο ομάδες: την " εξωτερική" και την " εσωτερική".[43] Οι περισσότεροι μελετητές έχουν καταλάβει πως η διάκριση είναι μεταξύ των έργων που προορίζονται από τον Αριστοτέλη για το κοινό (εξωτερική), και τα πιο τεχνικά έργα που προορίζονται για χρήση μέσα στο σχολείο (εσωτερικά). Οι σύγχρονοι μελετητές συνήθως υποθέτουν αυτά τα τελευταία να είναι δικές του (πρόχειρες) σημειώσεις από τις διαλέξεις του Αριστοτέλη (ή σε ορισμένες περιπτώσεις σημειώσεις από τους μαθητές του).[44] Ωστόσο, ένας κλασικός μελετητής προσφέρει μια εναλλακτική ερμηνεία. Κατά τον 5ο αιώνα ο νεοπλατωνιστής Αμμώνιος γράφει ότι το ύφος γραφής του Αριστοτέλη είναι σκόπιμα σκοταδιστικό, έτσι ώστε "οι καλοί άνθρωποι μπορούν για το λόγο αυτό να τεντώσουν το μυαλό τους ακόμα περισσότερο, ενώ τα κενά μυαλά που χάνονται από απροσεξία θα τεθούν σε φυγή από την αφάνεια, όταν αντιμετωπίζουν φράσεις όπως αυτές."[45]

Μια άλλη κοινή παραδοχή είναι ότι κανένα από τα εξωτερικά έργα δεν σώζεται - ότι όλα τα σωζόμενα γραπτά του Αριστοτέλη είναι εσωτερικού είδους. Τρέχουσα γνώση του τι ακριβώς είναι τα εξωτερικά γραπτά είναι πενιχρή και αμφίβολη, αν και πολλά από αυτά μπορεί να έχουν τη μορφή διαλόγου. ( Αποσπάσματα από τους διαλόγους του Αριστοτέλη έχουν διασωθεί.). Ένας ενδεικτικός διάλογος, ο οποίος έχει διασωθεί μέσω αποσπασμάτων από το έργο του Ιάμβλιχου <<Προτρεπτικός εις φιλοσοφία>>, αποτελεί βασική πηγή εισόδου μας στον χώρο των εξωτερικών διαλόγων του Αριστοτέλη[46]. Ίσως να είναι αυτά που αναφέρει ο Κικέρων, όταν χαρακτήρισε το ύφος γραφής του Αριστοτέλη ως "ένα ποτάμι χρυσού".[47] Είναι δύσκολο για πολλούς σύγχρονους αναγνώστες να αποδεχθούν ότι κάποιος θα μπορούσε τόσο σοβαρά να θαυμάζει τη μορφή των έργων αυτών που είναι στη διάθεσή μας.[44] Εντούτοις, μερικοί σύγχρονοι μελετητές έχουν προειδοποιήσει ότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι ο έπαινος του Κικέρωνα προοριζόταν ειδικά για τα εξωτερικά έργα. λίγοι σύγχρονοι μελετητές έχουν πράγματι θαυμάσει το συνοπτικό στυλ γραφής που βρέθηκε σε σωζόμενα έργα του Αριστοτέλη.[48]

Ένα σημαντικό ζήτημα στην ιστορία των έργων του Αριστοτέλη, λοιπόν, είναι πώς όλα τα εξωτερικά γραπτά έχουν χαθεί, και πως αυτά που τώρα έχουμε έφτασαν σε εμάς.[49] Η ιστορία των πρωτότυπων χειρογράφων των εσωτερικών πραγματειών περιγράφονται από τον Στράβωνα στη Γεωγραφία και τον Πλούταρχο του στο Βίοι Παράλληλοι του.[50] Τα χειρόγραφα αφέθηκαν από τον Αριστοτέλη στον διάδοχό του Θεόφραστο, ο οποίος με τη σειρά του τα άφησε στον Νηλέα. Ο Νηλέας υποτίθεται ότι πήρε τα γραπτά από την Αθήνα στη Σκήψη, όπου οι κληρονόμοι του τα αφήνανε να μαραζώνουν σε ένα κελάρι μέχρι τον 1ο αιώνα π.Χ., όταν Απελλικώνας της Τέω ανακάλυψε και αγόρασε τα χειρόγραφα, φέρνοντάς τα πίσω στην Αθήνα. Σύμφωνα με την ιστορία, ο Απελλίκωνας προσπάθησε να αποκαταστήσει μέρος της ζημιάς που είχε γίνει κατά τη διάρκεια της παραμονής των χειρογράφων στο υπόγειο, εισάγοντας μια σειρά από λάθη στο κείμενο. Όταν ο Λεύκιος Κορνήλιος Σύλλας κατέλαβε την Αθήνα το 86 π.Χ., μετέφερε τη βιβλιοθήκη του Απελλίκωνος στη Ρώμη, όπου δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά το 60 π.Χ. από τον γραμματικό Τυραννίωνα της Αμισού και, στη συνέχεια, από τον φιλόσοφο Ανδρόνικο της Ρόδου.[51][52]

Ο Carnes Lord αποδίδει τη δημοφιλή πεποίθηση σε αυτή την ιστορία στο γεγονός ότι παρέχει "την πιο εύλογη εξήγηση για την ταχεία έκλειψη της Περιπατητικής Σχολής μετά τα μέσα του τρίτου αιώνα, και για την απουσία ευρείας γνώσης των ειδικών πραγματειών του Αριστοτέλη σε όλη την την Ελληνιστική περίοδο, καθώς και για την ξαφνική επανεμφάνιση του αριστοτελισμού κατά τη διάρκεια του πρώτου αιώνα π.Χ.[53] Ο Λορντ εκφράζει ορισμένες επιφυλάξεις σχετικά με αυτή την ιστορία. Πρώτον, η κατάσταση των κειμένων είναι πάρα πολύ καλή για να έχουν υποστεί σημαντικές ζημιές που ακολουθήθηκε από την άπειρη προσπάθεια του Απελλίκωνος για την επισκευή.

Δεύτερον, υπάρχουν "αδιάσειστα στοιχεία",, ότι οι πραγματείες ήταν σε κυκλοφορία κατά τη διάρκεια του χρόνου στον οποίο ο Στράβωνας και ο Πλούταρχος[54] υποστηρίζουν ότι ήταν εγκλωβισμένες μέσα στο κελάρι στη Σκήψη. Τρίτον, η οριστική έκδοση των κειμένων του Αριστοτέλη φαίνεται να έχει γίνει στην Αθήνα, περίπου πενήντα χρόνια πριν από την υποτιθέμενη συμπίληση από τον Ανδρόνικο. Και τέταρτον, σε αρχαίους καταλόγους βιβλιοθηκών προγενέστερους του Ανδρόνικου εμφανίζονται αρκετά παρόμοια έγγραφα με αυτά που σήμερα κατέχουμε. Ο Λορντ βλέπει μια σειρά από μετα-αριστοτελικές παρεμβολές στα Πολιτικά, για παράδειγμα, αλλά γενικά είναι σίγουρος ότι το έργο έχει έρθει σε μας σχετικά άθικτο.

Από τη μία πλευρά, τα σωζόμενα κείμενα του Αριστοτέλη δεν προέρχονται από ολοκληρωμένα λογοτεχνικά κείμενα, αλλά μάλλον από τα σχέδια εργασιών που χρησιμοποιούνταν στο σχολείο του Αριστοτέλη, σε αντιδιαστολή, από την άλλη πλευρά, στους διαλόγους και τα άλλα "εξωτερικά" κείμενα που ο Αριστοτέλης δημοσίευσε ευρύτερα κατά τη διάρκεια της ζωής του. Η συναίνεση είναι ότι ο Ανδρόνικος της Ρόδου συγκέντρωσε τα απόκρυφα έργα του σχολείου του Αριστοτέλη που υπήρχαν με τη μορφή μικρότερων, ξεχωριστών έργων, τα διέκρινε από εκείνα του Θεόφραστου και άλλων Περιπατητικών, τα επιμελήθηκε, και τελικά τα συγκέντρωσε σε πιο συνεκτικά, μεγαλύτερα έργα, όπως είναι γνωστά σήμερα.[55]

Κεφαλή του Αριστοτέλη σε νεότερο κέρμα των πέντε δραχμών

Ο Αριστοτέλης συνέβαλε σε κάθε σχεδόν τομέα της ανθρώπινης γνώσης και ήταν ιδρυτής πολλών νέων πεδίων της. Σύμφωνα με τον φιλόσοφο Μπράιαν Μαγκί ( Bryan Magee), "είναι αμφίβολο αν κάποιο ανθρώπινο ον γνώριζε τόσα πολλά όσα αυτός". Ο Αριστοτέλης έθεσε τις αρχές της τυπικής λογικής, ήταν πρωτοπόρος στη μελέτη της ζωολογία, και επηρέασε κάθε μελλοντικό επιστήμονα και φιλόσοφο μέσα από τη συμβολή του στην επιστημονική μέθοδο. Παρά τα επιτεύγματα αυτά, η επίδραση των σφαλμάτων του Αριστοτέλη θεωρείται από κάποιους ότι καθυστέρησε σημαντικά την εξέλιξη της επιστήμης. Ο Μπέρτραντ Ράσελ σημειώνει ότι "σχεδόν κάθε σοβαρή διανοητική εξέλιξη έπρεπε να ξεκινήσει με μια επίθεση σε κάποιο Αριστοτέλειο δόγμα". Ο Ράσελ αναφέρεται επίσης στην ηθική του Αριστοτέλη ως "αποκρουστική", και καλεί τη λογική του "τόσο ξεκάθαρα απαρχαιωμένη όσο και η Πτολεμαϊκή αστρονομία". Ωστόσο, αναφορά στο έργο του γίνεται και στις μέρες μας, όχι μόνο από φιλολόγους και φιλοσόφους, αλλά και από κορυφαίους των άλλων επιστημών.

α. ^ Μέχρι και οι παλαιότεροι βιογράφοι, ένιωθαν την ανάγκη να προσδιορίσουν, τη γεωγραφική θέση της γενέτειρας του Αριστοτέλη, Στάγειρα:[56] " Ἀριστοτέλης πόλεως μὲν ἦν Σταγείρων, τὰ δὲ Στάγειρα πόλις Θρᾴκης πλησίον Ὀλύνθου καὶ Μεθώνης "

^ β: "ἔστι δὴ τρία μόρια τῶν πολιτειῶν πασῶν... ἓν μὲν τί τὸ βουλευόμενον περὶ τῶν κοινῶν, δεύτερον δὲ τὸ περὶ τὰς ἀρχάς... τρίτον δέ τί τὸ δικάζον".

1. ↑ Encyclopædia Britannica (2008). The Britannica Guide to the 100 Most Influential Scientists. Running Press. σελίδες 12. ISBN 9780762434213.

2. ↑ "thetoc.gr - Παρουσίαση έρευνας της εφημερίδας Guardian. Της Χριστίνας Κατσαντώνη".

3. ↑ "Αρχική έρευνα του Guardian και Time".

4. ↑ "Ranker.com - The most influential people of all time". Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Δεκεμβρίου 2014.

5. ↑ McLeisch, Kenneth Cole (1999). Aristotle: The Great Philosophers . Routledge. σελ. 5. ISBN 0-415-92392-1.

6. ↑ Σουίδα, nu,399

7. Pi-Schools.gr, ↑ Αριστοτέλης, Γέννηση και καταγωγή (σελ. 2)

8. . ↑ ""Είναι χωρίς αμφιβολία ο τάφος του Αριστοτέλη" - Το χρονικό της ανακάλυψης και η ιστορία του μνημείου". NewsIT. 29 Μαΐου 2016https://www.newsit.gr/topikes-eidhseis/kamia-amfivolia-oti-einai-o-tafos-toy-aristoteli-to-xroniko-tis-anakalypsis-kai-i-istoria-toy-mnimeioy/1295403/.

9. ↑ "Ο τάφος του Αριστοτέλη παρουσιάζεται στην επιστημονική κοινότητα". naftemporiki.gr.

10. ↑ ""Επίσημη πρώτη" για τον τάφο Αριστοτέλη, Της Γιώτας Μυρτσιώτη | Kathimerini". www.kathimerini.gr.

11. ↑ ""Είμαι σίγουρος ότι βρήκαμε τον τάφο του Αριστοτέλη"". Η Εφημερίδα των Συντακτών. 29 Μαΐου 2016. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Μαΐου 2016.

12. ↑ Ισοκράτης, Αρειοπαγητικός Περί πολυνομίας.

13. ↑ Ηθικά Νικομάχεια Βιβλίο Α. Δείτε για παράδειγμα το κεφάλαιο 7 1098a.

14. ↑ "Aristotle: Father of political conservatism". Wnd.com. 14 Αυγούστου 2010.

15. ↑ Ebenstein, Alan· William Ebenstein (2002). Introduction to Political Thinkers. Wadsworth Group. σελ. 59.

16. Για μια διαφορετική ανάγνωση των κοινωνικών και οικονομικών διεργασιών στα ↑ Ηθικά Νικομάχεια και τα Πολιτικά δείτε Polanyi, K. (1957) "Aristotle Discovers the Economy" στο Primitive, Archaic and Modern Economies: Essays of Karl Polanyi ed. G. Dalton, Boston 1971, 78-115

17. Αριστοτέλης, ↑ Ποιητική Γ

18. Αριστοτέλης, ↑ Ποιητική Δ

19. Αριστοτέλης, ↑ Ποιητική ΣΤ

20. Αριστοτέλης, ↑ Ποιητική ΙΣΤ

21. Temple, Olivia, and Temple, Robert (translators), ↑ The Complete Fables By Aesop Penguin Classics, 1998. ISBN 0-14-044649-4 Cf. Introduction, pp. xi-xii.

22. ↑ Horowitz, Μ. (1976). . 35,0 "Aristotle and Woman". Journal of the History of Biology 9 (2): 183-213http://www.jstor.org/stable/4330651.35,1 35,2

23. ↑ Freeland, Cynthia A. (1998). Feminist Interpretations of Aristotle. Penn State University Press. ISBN 0-271-01730-9.

24. Morsink, Johannes (Spring 1979). . ↑ "Was Aristotle's Biology Sexist?". Journal of the History of Biology 12 (1): 83-112. doi:10.1007/bf00128136 http://www.jstor.org/stable/10.2307/4330727.

25. ↑ Roberts, Aristotle;. "Book I, Chapter 5". Στο: Honeycutt, Lee. Rhetoric. Μτφρ. Rhys, W. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Φεβρουαρίου 2015. Where, as among the Lacedaemonians, the state of women is bad, almost half of human life is spoilt.

26. ↑ Terence Irwin και 41,0 Gail Fine, Cornell University, Aristotle: Introductory Readings. Indianapolis, Indiana: Hackett Publishing Company, Inc. (1996), Εισαγωγή, σσ. xi-xii.41,1 41,2

27. Lynn Thorndike, "Chiromancy in Medieval Latin Manuscripts," ↑ Speculum 40 (1965), pp. 674-706; Roger A. Pack, "Pseudo-Arisoteles: Chiromantia," Archives d'histoire doctrinale et littéraire du Moyen Âge 39 (1972), pp. 289-320; Pack, "A Pseudo-Aristotelian Chiromancy," Archives d'histoire doctrinale et littéraire du Moyen Âge 36 (1969), pp. 189-241.

28. ↑ Jonathan Barnes, "Life and Work" στο The Cambridge Companion to Aristotle (1995), p. 12; Αριστοτέλης: Ηθικά Νικομάχεια 1102a26-27. Ο Αριστοτέλης ο ίδιος δεν χρησιμοποιεί ποτέ τον όρο "εσωτερικά" ή "ακροαματική". Για άλλα χωρία όπου ο Αριστοτέλης μιλάει για "εξωτερικούς λόγους", δείτε W. D. Ross, Aristotle's Metaphysics (1953), vol. 2, pp. 408-410. Ο Ross υπερασπίζεται μια ερμηνεία σύμφωνα με την οποία η φράση, τουλάχιστον στα έργα του ίδιου του Αριστοτέλη, συνήθως αναφέρεται γενικά σε "συζητήσεις όχι ειδικά για την Περιπατητική Σχολή, αλλά σε συγκεκριμένα έργα του Αριστοτέλη.

29. ↑ 44,0 44,1 Barnes, "Life and Work", p. 12.

30. ↑ Ammonius (1991). On Aristotle's Categories. Ithaca, NY: Cornell University Press. σελ. 15. ISBN 0-8014-2688-X.

31. ↑ Αριστοτέλης (2012). Αριστοτέλης: Ρητορική εις Αλέξανδρον και προς Θεμίσωνα Προτρεπτικός. Θεσσαλονίκη: Ζήτρος. ISBN 9789604631124. 844056582.

32. Cicero, Marcus Tullius (106 - 43 π.Χ.)↑ "flumen orationis aureum fundens Aristoteles". Academica Priora. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Σεπτεμβρίου 2007.

33. Barnes, "Roman Aristotle", in Gregory Nagy, ↑ Greek Literature, Routledge 2001, vol. 8, p. 174 n. 240.

34. ↑ Lord, Carnes (1984). Introduction to the Politics, by Aristotle. Chicago: Chicago University Press. σελ. 11.

35. Anagnostopoulos, G., "Aristotle's Works and Thoughts", ↑ A Companion to Aristotle (Blackwell Publishing, 2009), p. 16. Δείτε επίσης, Barnes, J., "Life and Work", The Cambridge Companion to Aristotle (Cambridge University Press, 1995), pp. 10-15.

36. ↑ Δημήτρης Λυπουρλής και Δέσποινα Μωραΐτου. "Αριστοτέλης". Αρχαία Ελληνικά - Φιλοσοφικός Λόγος. Διόφαντος. σελ. 139. ISBN 978-960-06-2416-8.

Cristof Rapp, "Εισαγωγή στον Αριστοτέλη", εκδ. Οκτώ ISBN 978-960-99798-5-6, 2012

Ρος Γ. Ντ."Αριστοτέλης", εκδ. ΜΙΕΤ ISBN 960-250-038-7

Μέικλ Σκοτ, "Η οικονομική σκέψη του Αριστοτέλη", εκδ. Ελληνικά Γράμματα, ISBN 9789603449485, 2012

Κοκλέιν Ανν, "Η ζωή και το έργο του", εκδ. Παπαδήμα, ISBN 960-208-382-3

Ράσελ Μπέρναρντ, "Η αρχαία φιλοσοφία μετά τον Αριστοτέλη, εκδ. Αρσενίδη, Σειρά Ιστορία της Δυτικής Φιλοσοφίας.

Η δευτερογενής βιβλιογραφία για τον Αριστοτέλη είναι αχανής. Οι παρακάτω πηγές είναι μόνο ένα μικρό υποσύνολο από την ελληνική βιβλιογραφία.

Richard Rubenstein, Τα τέκνα του Αριστοτέλη. Πως η αρχαία σοφία φώτισε τους σκοτεινούς χρόνους, μτφρ. Ρένα Καρακατσάνη, εκδ. Λιβάνη, Αθήνα, 2004

Λαούρδας Βασίλης, Η 'Κρητική Πολιτεία' του Αριστοτέλους, Κρητικά Χρονικά, τομ. 2 (1948), σελ. 387-415

Kullmann, Wolfgang, Ὁ ρόλος τῆς τελολογίας στὴν ἀριστοτελικὴ ἐπιστήμη, Ἐπιστημονικὴ Ἐπετηρὶς τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, 26(1977-1978), σσ. 135-156 [1]

Kullmann, Wolfgang, Ἡ πολιτικὴ σκέψη τοῦ Ἀριστοτέλη, Ἀθήνα, Μορφωτικὸ Ἵδρυμα Ἐθνικῆς Τραπέζης, 1996

Gadamer, Hans-Georg, "Τὸ ἑρμηνευτικὸ πρόβλημα καὶ ἡ ἠθικὴ τοῦ Ἀριστοτέλους", Ἴνδικτος, 5 (1996), σσ. 222-239

Düring, Ingemar, Ὁ Ἀριστοτέλης. Παρουσίαση καὶ ἑρμηνεία τῆς σκέψης του, Τόμος Α΄,μτφρ.Κοτζιᾶ, Παρασκευή Ἀθήνα, Μορφωτικὸ Ἵδρυμα Ἐθνικῆς Τραπέζης, 1991

Berti, Enrico, "Ἡ ἐπικαιρότητα τῆς ἀριστοτελικῆς σκέψης", στό: Πρακτικὰ Συνεδρίου, Ἡ ἐπικαιρότητα τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Φιλοσοφίας, Ρέθυμνο, 1997, σσ. 306-316

Anton, John P., "Ἀριστοτελισμὸς καὶ σύγχρονη ἀμερικανικὴ φιλοσοφία", Φιλόλογος, 100 (2000), σσ. 159-171

Anton, John P., "Ἡ ἐπίδραση τοῦ Ἀριστοτέλους στὴν ἀμερικανικὴ φιλοσοφία", Πρακτικά της Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν, 61(1986), σσ. 304-322

Ali, Hassanein Fouad, "Ὁ ἀραβικὸς πολιτισμὸς καὶ ὁ Ἀριστοτέλης", Πλάτων (1955), σ. 317

Κουμάκης, Γεώργιος, "Οι απόψεις του Αριστοτέλη για την ιστορία". Ευθύνη 104 (1980), 443-445

Γιώργος Ε. Καραμανώλης, "Η σχέση ηθικής αρετής και φρόνησης στην αριστοτελική ηθική", Υπόμνημα 8 (2009) 51-79.

W.W.Windelband - H. Heimssoeth, Εγχειρίδιο Ιστορίας της Φιλοσοφίας, τομ. Α΄, μτφρ. Ν.Μ. Σκουτερόπουλος, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1986, σελ. 152-177

Ν.Βολιώτης, : "Θρησκευτικαί και μεταφυσικαί αναζητήσεις κατά τον Δ΄ π.Χ. αιώνα. Η θεολογία του Πλάτωνος και του Αριστοτέλους εν συνδυασμώ προς την του Ισοκράτους". Πλάτων 32/33 (1980-81), 356-365

Ν.Γεωργόπουλος, "Η πλατωνική και αριστοτελική άποψη για την τραγωδία, τη μίμηση και την τέχνη". Στο: Αφιέρωμα στον Παπανούτσο (1980), 211-212

Γρηγόριος Ζιάκας, "Ο Αριστοτέλης στην αραβική παράδοση". Αριστοτελικά, Θεσσαλονίκη 1980, 217-387

Ι.Μαντζαρίδης, "Αριστοτελική ηθική και Χριστιανισμός". Αριστοτελικά, Θεσσαλονίκη 1980, 159-174.

Κεσσίδης, Θεοχάρης, "Τα ηθικά έργα του Αριστοτέλη", Φιλοσοφία 17-18 (1987-1988), 325-355.

Παπαδής Δημήτρης, "Σκιαγράφημα της ηθικής του Αριστοτέλη", Διαβάζω 135 (1986), 36-41.

Παπαδής Δημήτρης, "Ο κοινότατος λόγος της ψυχής κατά τον Αριστοτέλη", Ελληνική Φιλοσοφική Επιθεώρηση 3 (1986), 3-14.

Παπαδημητρίου, Ευθύμης, "Οι ανθρωπολογικές απόψεις του Αριστοτέλη", Διαβάζω 135 (1986), 21-25.

Παναγιώτου, Π. Π, "Ο Αριστοτέλης περί εμβρυϊκής διαπλάσεως και κληρονομικότητος", Παρνασσός 28 (1986), 404-413.

Μποζώνης Γεώργιος, "Η κριτική των Πλατωνικών Ιδεών από τον Αριστοτέλη". Χρονικά Αισθητικής 25-26 (1986-1987), 181-188.

Μπενάκης Λίνος, "Ο Αριστοτέλης στο Βυζάντιο και στην Τουρκοκρατία. Η σύγχρονη έρευνα", Διαβάζω 135 (1986), 52-55.

Κύρκος Βασίλειος, "Η ρητορική τέχνη και η κοινωνική της λειτουργία κατά τον Αριστοτέλη". Διαβάζω 135 (1986), 42-47

Κουλουμπαρίτσης, Λάμπρος, "Η φυσική στον Αριστοτέλη". Διαβάζω 135 (1986), 17-20.

Γιανναράς, Χρήστος, "Ο 'αποφατικός' Αριστοτέλης". Διαβάζω 135 (1986), 14-16

Βαρδάκης, Μάρκος, "Οι συλλογιστικοί τρόποι κατά τα Αναλυτικά πρότερα [του Αριστοτέλη], Ελληνική Φιλοσοφική Επιθεώρηση 3 (1986), 135-153.

Παπαδής Δημήτρης, "Η ενότητα και η πολλότητα της ψυχής κατά Αριστοτέλη, Αλέξανδρο Αφροδισιέα και Θωμά Ακινάτο". Φιλοσοφία 15-16 (1985-86), 298-315.

Κουμάκης Γιώργος, "Όνομα και πράγμα στον Αριστοτέλη", στο Ελληνική Φιλοσοφική Εταιρεία: Γλώσσα και πραγματικότητα στην ελληνική φιλοσοφία. Αθ. 1985,σελ.220-225

Κάσου, Μαίρη: "Η Αριστοτελική περιπέτεια. Μια ανάγνωση της Ποιητικής Ι1 1452a 22-29". Παρουσία 3 (1985), 49-59.

Παπανούτσος Ευάγγελος, "Η 'κάθαρση των παθών' κατά τον Αριστοτέλη", Εποπτεία 70 (1982), 685-703

Τσιτσιρίδης, Σταύρος, "Ο αριστοτελικός ορισμός της τραγωδίας", Ελληνικά 60 (2010) 25-61

Κύρκος, Βασίλειος, "Ο Αριστοτέλης και οι Μεγαρικοί. Γνωσιοθεωρητικές αντιθέσεις". Πρακτικά "Αριστοτέλης" Ι (1981), 253-256.

Κύρκος, Βασίλειος, "Ο ανθρωπολογικός χαρακτήρας της πολιτικής φιλοσοφίας του Αριστοτέλη". Επιστημονική επετηρίς Παντείου Α.Σ.Π.Ε., Αθ. 1981, 213-229.

Δεσποτόπουλος, Κωνσταντίνος, "Το κοινωνικό πρόβλημα κατ' Αριστοτέλη". Επιστημονική επετηρίς Παντείου Α.Σ.Π.Ε., Αθ. 1981, 93-108.

Düring, Ingemar, "Ἡ βιβλιοθήκη τοῦ Ἀριστοτέλους", Ελληνική Δημιουργία, 107 (1952), σσ. 91-94

Αθανασόπουλος, Κ., Ancillae Theologiae: Το φιλοσοφείν και Θεολογείν κατά το Μεσαίωνα και το Βυζάντιο, εκδ. Παρουσία, Αθήνα, 2004, σελ. 350 (με πίνακες και λεπτομερή βιβλιογραφία στην Ελληνική, Λατινική, Αγγλική, Γαλλική και Γερμανική) (ISBN 960-7956-94-X).

# data[].attributes.attachment_link.title
Αριστοτέλης - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Ο Αριστοτέλης ( Αρχαία Στάγειρα, 384 π.Χ. - Αρχαία Χαλκίδα, 322 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος και επιστήμονας που γεννήθηκε στα Στάγειρα της Χαλκιδικής, στη Μακεδονία. Σε ηλικία 17 ετών εισέρχεται στην Ακαδημία του Πλάτωνα, στην Αθήνα, όπου παραμένει έως τα 37 του έτη.

# data[].attributes.headline
Στέλλα Αρβανίτη Β1 

# data[].attributes.subject
Στέλλα Αρβανίτη Β1 

# data[].attributes.body
Λούκρητιος

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Λουκρήτιος - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.headline
Στέλλα Αρβανίτη Β1

# data[].attributes.subject
Στέλλα Αρβανίτη Β1

# data[].attributes.body
Σαίρεν Κίρκεγκωρ

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Σαίρεν Κίρκεγκωρ - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Σαίρεν Κίρκεγκωρ ή, όπως είναι ευρέως γνωστός, Σέρεν Κίρκεγκορ[17][18][19][20][21] (δανικά: Søren Aabye Kierkegaard, Κοπεγχάγη, 5 Μαΐου 1813 – 11 Νοεμβρίου 1855) ήταν Δανός φιλόσοφος και θεολόγος, ποιητής, κοινωνικός κριτικός και θρησκευτικός συγγραφέας, που θεωρείται ευρέως ως ο πρώτος υπαρξιστής φιλόσοφος.

# data[].attributes.headline
Βάρσου Καλλιόπη Β1 

# data[].attributes.subject
Βάρσου Καλλιόπη Β1 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Ξενοφών ( Ερχία, 430 π.Χ. - Κόρινθος, 355 π.Χ.) ήταν Αθηναίος ιστορικός συγγραφέας και σωκρατικός φιλόσοφος. Γιος του Γρύλλου από τον αρχαίο δήμο της Ερχίας (σήμερα τα Σπάτα), ανήκε κοινωνικά στην τάξη των ιππέων, και έδρασε πολιτικά ως ολιγαρχικός και φιλολάκων. Μετά το 410 π.Χ. γνωρίστηκε με τον Σωκράτη, και μπήκε στον κύκλο των μαθητών του.

Ο Διογένης ο Λαέρτιος μας εξιστορεί ότι κάποτε, όταν ήταν ακόμη νέος, ο Ξενοφών συνάντησε σε ένα στενό δρόμο τον Σωκράτη, ο οποίος, με τη ράβδο του, τον εμπόδισε να προχωρήσει και τον ρώτησε μεταξύ άλλων: "Πού οι άνθρωποι γίνονται καλοί και αγαθοί;". Ο Ξενοφών βρέθηκε σε αμηχανία και ο Σωκράτης του απάντησε "Έπου και μάνθανε!". Από τότε ο Ξενοφών έγινε μαθητής του Σωκράτη και τον θεωρούσε πρότυπο.

Ο Ξενοφών ανδρώθηκε συναναστρεφόμενος ευγενείς νέους της Αθήνας που είχαν ως κύρια ασχολία τον αθλητισμό και παρέμεινε σε όλη τη ζωή του λάτρης της πάλης και των ελευθέρων αγώνων - από δε τα έργα του διαφαίνεται ότι υπήρξε άριστος ιππέας. Επίσης, μέσα από τα έργα του φαίνεται και η μεγάλη αγάπη του για τα άλογα. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στον φιλολακωνισμό του. Αγαπούσε τον τρόπο ζωής των Σπαρτιατών και συνδέθηκε με τον βασιλιά της Σπάρτης Αγησίλαο, στο πλευρό του οποίου πολέμησε το 394 π.Χ. στην μάχη της Κορωνείας εναντίον του αντισπαρτιατικού συνασπισμού, μέλος του οποίου ήταν και η ίδια η πατρίδα του, η Αθήνα. Όπως ήταν φυσικό, για την πράξη του αυτή τιμωρήθηκε με εξορία από την Αθήνα.

Το 401 π.Χ. ο Ξενοφών καλείται από τον φίλο του Πρόξενο τον Βοιώτιο, που διέτριβε στις Σάρδεις, να συμμετάσχει στην εκστρατεία του Πέρση, γιου του βασιλιά Δαρείου Β' και διεκδικητή του θρόνου, Κύρου εναντίον του αδελφού αυτού Βασιλέως Αρταξέρξη Β'. Ο ενθουσιασμός του Ξενοφώντα για την πρόσκληση φαίνεται από το γεγονός ότι σε προτροπή του Σωκράτη να πάρει χρησμό από το Μαντείο των Δελφών καταφέρνει να αποσπάσει θετική απάντηση κάνοντας πλάγια ερώτηση (αντί της ορθής ερώτησης, δηλαδή να πάει ή όχι) που ήταν η εξής: "Σε ποιόν Θεό θα πρέπει να κάνω θυσία ώστε να πετύχει το ταξίδι μου και να επιστρέψω σώος;". Και βέβαια η σοφία του Μαντείου του Απόλλωνα, που αντιλήφθηκε το σκοπό, του απάντησε να θυσιάσει σε μια σειρά από θεούς "επ΄ αγαθώ και μη" (ακριβώς αυτό που μέχρι σήμερα λέμε "για καλό και για κακό").

Έτσι ο Ξενοφών βρέθηκε στην Ασία στο πλευρό του Κύρου, τον οποίο και άρχισε να θαυμάζει λόγω του θαυμασμού που έτρεφε ο τελευταίος για τους Έλληνες. Συγκεκριμένα έλεγε ο Κύρος ότι "θέλει τους Έλληνες συμμάχους του, όχι γιατί δεν είχε στρατό αλλά γιατί τους θεωρούσε ανώτερους από όλους τους άλλους λαούς" (Κύρ. Αναβ. Ι 7,3). Ακόμη μακάριζε τους Έλληνες για την μόνιμα κυριαρχούσα ελευθερία τους, που εκείνος θα προτιμούσε αντί πάντων ( την ελευθερίαν ελοίμην αν αντί ων έχω πάντων και άλλων πολλαπλασίων, Ανάβασις, βιβλίο 1.7.4), και θεωρούσε ως προϊόν αυτής της ελευθερίας την πολεμική και ηθική υπεροχή των Ελλήνων. Αυτός ήταν και ο λόγος που ουδέποτε οι Πέρσες έκαναν πόλεμο, είτε μεταξύ τους είτε ακόμη και με τους Έλληνες, χωρίς την βοήθεια Ελλήνων (Κυρ. Παιδ VIII 8,26). Δεν είναι γνωστό με τι βαθμό ή αξίωμα ο Ξενοφών συμμετείχε στον Περσικό στρατό και στην αυλή του Κύρου, το σίγουρο πάντως είναι ότι ήταν συνδαιτυμόνας του και εκ των στενότερων συνομιλητών του.

Οπωσδήποτε, όμως, μετά τον θάνατο του φίλου του Κύρου στην μάχη στα Κούναξα και την δόλια εξόντωση των Ελλήνων στρατηγών από τον Τισσαφέρνη, και αφού εκλέχθηκε στρατηγός (5ος κατά σειρά) από τους "μυρίους" (=10.000) Έλληνες μισθοφόρους, οδήγησε αυτούς επιτυχώς, αντιμετωπίζοντας πολλούς κινδύνους, από τα υψώματα της Αρμενίας προς την Τραπεζούντα στις ακτές του Ευξείνου Πόντου και μετά διά θαλάσσης προς τα δυτικά πίσω στην Ελλάδα. Στη Θράκη, με την υποστήριξη των Ελλήνων αυτών, ο Σεύθης Β' μπόρεσε να γίνει βασιλιάς. Η καταγραφή της εκστρατείας και του ταξιδιού της επιστροφής από τον Ξενοφώντα, ονομάστηκε Κύρου Ανάβασις.

Η ιστορική καταγραφή του Ξενοφώντα στην Ανάβαση είναι ένα από τα πρώτα γραπτά κείμενα όπου αναλύεται ο χαρακτήρας ενός ηγέτη και αποτελεί παράδειγμα ανάλυσης τέτοιου τύπου, κάτι που σήμερα καλείται θεωρία "Μεγάλων Ανδρών". Στο έργο αυτό, ο Ξενοφών περιέγραψε τον χαρακτήρα του Κύρου του νεότερου, λέγοντας ότι "από όλους τους Πέρσες που έζησαν μετά τον Κύρο τον Μέγα, ήταν ο πιο κατάλληλος για βασιλιάς και για διοικητής μιας αυτοκρατορίας" (σελ. 91). Το κεφάλαιο 6 συνιστάται για ανάγνωση, διότι περιγράφει τους χαρακτήρες πέντε ηττημένων στρατηγών που παραδόθηκαν στον εχθρό. Ο Κλέαρχος, όπως αναφέρεται, πίστευε πως "ένας στρατιώτης θα πρέπει να φοβάται περισσότερο τον ίδιο το διοικητή του, από τον εχθρό" [2.6.9]. Ο Μένων περιγράφεται ως άνδρας του οποίου η κυρίαρχη φιλοδοξία ήταν να γίνει πλούσιος [2.6.21]. Σχετικά με τον Αγία τον Αρκά και τον Σωκράτη τον Αχαιό, γίνεται αναφορά στο θάρρος τους και στην εκτίμηση των φίλων τους [2.6.3

Ο Ξενοφών αργότερα εξορίστηκε από την Αθήνα, πιθανώς διότι πολέμησε υπό τον Σπαρτιάτη βασιλιά Αγησίλαο εναντίον των Αθηναίων στην Κορώνεια. Είναι πιθανό, ωστόσο, ότι είχε εξοριστεί νωρίτερα, λόγω του συνδέσμου του με τον Κύρο. Οι Σπαρτιάτες τού έδωσαν περιουσία στη Σκιλλούντα, κοντά στην Ολυμπία στην Ήλιδα, όπου συνέγραψε την Ανάβαση. Ο γιος του πολέμησε για την Αθήνα στη Μαντίνεια, ενώ ο Ξενοφών ακόμη ζούσε· έτσι η εξορία του ανεκλήθη. Ο Ξενοφών πέθανε στην Κόρινθο (ή ίσως στην Αθήνα) και η ημερομηνία θανάτου του είναι αβέβαιη. Είναι γνωστό ότι έσωσε τον προστάτη του Αγησίλαο, για τον οποίο έγραψε ένα εγκώμιο.

Ο Διογένης Λαέρτιος ονόμαζε τον Ξενοφώντα "Αττική Μούσα" λόγω της γλυκύτητας της γραφής του. Λίγοι ήταν οι ποιητές που έγραψαν στην Αττική διάλεκτο.

Ο Ξενοφών ανέπτυξε πλούσια και πολυμερή δραστηριότητα, φαινόμενο που βέβαια δεν αποτελεί ιδιαίτερο γνώρισμα της προσωπικότητάς του, αλλά γενικότερο χαρακτηριστικό των λογίων της εποχής του.

Στον τομέα της ιστοριογραφίας με τα "Ελληνικά" του, που διαιρούνται σε 7 βιβλία, συνεχίζει συνειδητά το έργο του Θουκυδίδη και καλύπτει την περίοδο από το 411 π.Χ. ως 361 π.Χ..

Γενικότερη σημασία για την πολιτική φιλοσοφία έχει η "Κύρου παιδεία", σε 8 βιβλία, όπου, στο πνεύμα της σοφιστικής και της σωκρατικής ιδεολογίας και με πρότυπο την λίγο ιστορική και πολύ μυθιστορηματική προσωπογραφία του ιδρυτή της περσικής αυτοκρατορίας Κύρου Β΄, συνθέτει την προσφιλή του εικόνα του ιδανικού μονάρχη.

Ελληνικά : Ρόδης Ρούφος ("Γαλαξίας" 1966, 1971 / "Ωκεανίδα" 2000)

Ιέρων : Τ.Βουρνάς ("Αφοι Τολίδη")

Ιέρων ή τυραννικός, Leo Strauss, μετάφρ. Λίλας Τρουλιανού εκδ. εξάντας, 1994

Λακεδαιμονίων Πολιτεία σε μετάφραση Αλόης Σιδέρη, εκδ. ΑΓΡΑ,2000 ISBN 960-325359-6

Συμπόσιο και Απολογία Σωκράτους, μτφρ. Αλόης Σιδέρη, εκδ. ΑΓΡΑ, 2000 ISBN 960-325-348-0

# data[].attributes.attachment_link.title
Ξενοφών - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Ξενοφών ( Ερχία, 430 π.Χ. - Κόρινθος, 355 π.Χ.) ήταν Αθηναίος ιστορικός συγγραφέας και σωκρατικός φιλόσοφος. Γιος του Γρύλλου από τον αρχαίο δήμο της Ερχίας (σήμερα τα Σπάτα), ανήκε κοινωνικά στην τάξη των ιππέων, και έδρασε πολιτικά ως ολιγαρχικός και φιλολάκων. Μετά το 410 π.Χ.

# data[].attributes.headline
Στέλλα Αρβανίτη Β1

# data[].attributes.subject
Στέλλα Αρβανίτη Β1

# data[].attributes.body
Τζώρτζ Μπέρκλεϋ

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Τζωρτζ Μπέρκλεϋ - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.headline
Στελλα Αρβανιτη Β1

# data[].attributes.subject
Στελλα Αρβανιτη Β1

# data[].attributes.body
Διογένης.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Διογένης ο Κυνικός - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.headline
Χρήστος Παναγιωτόπουλος Β3

# data[].attributes.subject
Χρήστος Παναγιωτόπουλος Β3

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Αρχύτας ο Ταραντίνος ( Τάραντας, Μεγάλη Ελλάδα, 428 π.Χ. - Τάραντας, Μεγάλη Ελλάδα, 347 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος, πολιτικός, στρατηγός, μαθηματικός, εφευρέτης και μηχανικός. Υπήρξε ο εφευρέτης της πρώτης αυτόνομης πτητικής μηχανής παγκοσμίως.

Ο Αρχύτας γεννήθηκε το 428 π.Χ. στον Τάραντα της Μεγάλης Ελλάδας (Magna Graecia), ήταν γιος του Μνήσαρχου ή κατά τον Αριστόξενο του Εστιαίου, ή του Μνασαγέτου ή του Μνασαγόρου, και ήταν επιφανής Πυθαγόρειος φιλόσοφος. Ανήκει στην δεύτερη γενιά Πυθαγορείων και υπήρξε όπως αναφέρει ο Κικέρων μαθητής του Φιλολάου του Κροτωνιάτη που ανήκει στην προηγούμενη γενιά Πυθαγορείων. Υπήρξε δάσκαλος πολλών και ο πιο γνωστός μαθητής του στα μαθηματικά είναι ο Εύδοξος ο Κνίδιος. Θαυμαζόταν από όλους για τις αρετές του. Υπήρξε στρατηγός στην πόλη του επτά φορές, τη στιγμή που ο νόμος απαγόρευε σε όλους τους άλλους να πάρουν τη θέση αυτή για δεύτερη φορά. Ο Αριστόξενος μάλιστα αναφέρει ότι ποτέ δεν ηττήθηκε σε καμία μάχη. Την εποχή που ήταν αρχηγός του κράτους του Τάραντα (380-345 π.Χ.), καταγράφεται από τους ιστορικούς ότι η πόλη του Τάραντα έφθασε στη μεγαλύτερη ακμή της και γνώρισε τη μεγαλύτερη οικονομική άνθηση.

Ήταν επιφανής μαθηματικός, αστρονόμος, μουσικός και φιλόσοφος. Θεωρείται από τους μεγαλύτερους διανοητές της ελληνικής αρχαιότητας. Ο Αριστοτέλης έγραψε γι´αυτόν ειδική πραγματεία, η οποία δεν έχει διασωθεί: "Η φιλοσοφία του Αρχύτα". Είναι αυτός που λέγεται ότι έσωσε τον Πλάτωνα με επιστολή του προς τον τύραννο των Συρακουσών Διονύσιο τον Β' ο οποίος ήταν έτοιμος να τον σκοτώσει. Ο Πλάτωνας είναι γνωστό ότι έχει ταξιδέψει στον Τάραντα και συνάντησε τον Αρχύτα τρεις φορές μετά τον θάνατο του Σωκράτη, ενώ είχαν και αλληλογραφία στην οποία φέρεται ο Αρχύτας να προμηθεύει τον Πλάτωνα με βιβλία του πυθαγόρειου φιλόσοφου Όκελλου. Ο Αρχύτας πιθανολογείται να είναι εκείνος που μύησε τον Πλάτωνα στον Πυθαγορισμό. Παρ' όλα αυτά υπάρχει και διαφορετική άποψη που στηρίζεται στην Έβδομη Επιστολή που θεωρείται ότι είναι γραμμένη από τον Πλάτωνα, ή κατά κάποιους άλλους από στενό μαθητή του που γνώριζε καλά τις λεπτομέρειες των ταξιδιών του Πλάτωνα στη Σικελία. Η άποψη αυτή παρουσιάζει τον Πλάτωνα να ωφελεί φιλοσοφικά και πολιτικά τον Αρχύτα, βοηθώντας να βελτιωθεί η σχέση του με τον Διονύσιο τον Συρακουσών.

Ήταν ο πρώτος που εφάρμοσε μαθηματικές αρχές στη μηχανική, και ο πρώτος που χρησιμοποίησε την αρχή της δράσης αντίδρασης πάνω στην οποία στηρίζεται η λειτουργία των πυραύλων και των αεριωθούμενων αεροπλάνων. Σύμφωνα με μαρτυρία του Φαβωρίνου, ιστορικού των αρχαίων παραδόσεων και του Ρωμαίου Αύλου Γέλλιου ( Aulus Gellius)- που μεταφέρει τις απόψεις του Πλίνιου του Πρεσβύτερου από το βιβλίο του "Φυσική Ιστορία"- ο Αρχύτας επινόησε και κατασκεύασε ένα αεριοπροωθούμενο περιστέρι, που αποκλήθηκε "πετομηχανή" ή "περιστερά".

Ήταν εξαιρετικός Γεωμέτρης και είναι ο πρώτος ιστορικά που έλυσε το πρόβλημα του διπλασιασμού του κύβου, γνωστό και ως Δήλιο πρόβλημα που είναι ένα από τα τρία άλυτα γεωμετρικά προβλήματα. Η λύση του Αρχύτα είναι χρονολογικά η πρώτη και η πιο εντυπωσιακή από τις 12 λύσεις που διασώζονται από τον Ευτόκιο. Πραγματοποιείται με τρεις στερεές επιφάνειες (ημικύλινδρος, ημισφαίριο, κώνος) και μια στερεά καμπύλη (σπείρα). Ο Πλάτωνας έκανε αυστηρή κριτική στην πορεία που έπαιρνε η γεωμετρία με τη χρήση μηχανικών μεθόδων από τον Αρχύτα, θεωρώντας ότι αυτό την απομάκρυνε από τον σκοπό της που είναι να ανάγει τον άνθρωπο στη θέαση των αιώνιων αληθειών, όπως αναφέρει ο Πλούταρχος.

Προτομή από τη Βίλα των Παπύρων που αναγνωρίστηκε λανθασμένα ως Αρχύτας. Πλέον, θεωρείται ότι απεικονίζει τον Πυθαγόρα (αρ. 5607, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Νάπολης).

Άφησε γραπτό έργο του οποίου έχουν διασωθεί μόνο αποσπάσματα. Βιβλία του αναφέρονται τα "Αρμονικός" και "Διατριβαί" από τα οποία σώζονται κάποια μέρη. Επίσης αποσπάσματα από την πολιτικής σημασίας πραγματεία του Περί Νόμου και Δικαιοσύνης υπάρχουν διασωσμένα από τον Ιωάννη Στοβαίο στο βιβλίο του "Πολιτικά και Ηθικά Αποσπάσματα" μαζί με τα αποσπάσματα και άλλων πυθαγορείων φιλοσόφων. Στην πραγματεία του αυτή εκφράζει την άποψη ότι η Σπάρτη είχε την τελειότερη νομοθεσία και το τελειότερο σύστημα διακυβέρνησης που κατόρθωνε να συνδυάζει τη βασιλεία, την αριστοκρατία, την ολιγαρχία και τη δημοκρατία με σωστό τρόπο. Από πολλούς μελετητές θεωρείται πιθανό ο Πλάτωνας στην Πολιτεία του να έχει εμπνευστεί ή επηρεαστεί από τα γραπτά του Αρχύτα και τη μεγάλη φιλία που συνέδεε τους δύο άνδρες. Επιπλέον αποσπάσματα από τις πραγματείες του Αρχύτα "Περί ανδρός αγαθού και ευδαίμονος", "Περί σοφίας", "Περί παιδεύσεως ηθικής", κ.ά. που διασώθηκαν από τον Στοβαίο μπορεί να βρει κανείς στο δεύτερο μέρος του βιβλίου "Περί του Πυθαγορικού Βίου" στην αγγλική μετάφραση του 1818.

# data[].attributes.attachment_link.title
Αρχύτας ο Ταραντίνος - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Αρχύτας ο Ταραντίνος ( Τάραντας, Μεγάλη Ελλάδα, 428 π.Χ. - Τάραντας, Μεγάλη Ελλάδα, 347 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος, πολιτικός, στρατηγός, μαθηματικός, εφευρέτης και μηχανικός. Υπήρξε ο εφευρέτης της πρώτης αυτόνομης πτητικής μηχανής παγκοσμίως. Ο Αρχύτας γεννήθηκε το 428 π.Χ.

# data[].attributes.headline
Βάρσου Καλλιόπη Β1

# data[].attributes.subject
Βάρσου Καλλιόπη Β1

# data[].attributes.attachment_link.title
Πλάτων - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Πλάτων ( 427 π.Χ. - 347 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει σωθεί ολόκληρο (του αποδίδονται ακόμα και μερικά νόθα έργα)· άσκησε τεράστια επιρροή στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και γενικότερα στη δυτική φιλοσοφική παράδοση μέχρι και σήμερα.

# data[].attributes.headline
Κανακη Νικολια Β1

# data[].attributes.subject
Κανακη Νικολια Β1

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
π. Ανδρέας Αγαθοκλέους

# data[].attributes.attachment_link.title
Το καλό και το κακό

# data[].attributes.attachment_link.description
Είναι, πράγματι, δύσκολο να διακρίνει κανείς τι είναι για τον ίδιο καλό και τι κακό. Ποιο, δηλαδή, τον ωφελεί και ποιο τον καταστρέφει. Βέβαια, «το καλό και το κακό» κρίνεται με βάση τα πιστεύω μας. Γι’ αυτό και το να…

# data[].attributes.headline
Κανακη Νικολια Β1

# data[].attributes.subject
Κανακη Νικολια Β1

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Κωνσταντίνα Αρβανίτη

# data[].attributes.attachment_link.title
Αντικειμενική & Υποκειμενική αλήθεια: Απάτη ή πραγματικότητα; Κωνσταντίνα Αρβανίτη, MSc | Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια

# data[].attributes.attachment_link.description
Η αλήθεια, που συχνά θεωρείται ως αμετάβλητη έννοια, είναι ένα πολύπλευρο φαινόμενο που υπερβαίνει την απλή αντικειμενικότητα ή υποκειμενικότητα. Ας εξερευνήσουμε την περίπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ της αντικειμενικής αλήθειας, της υποκειμενικής πραγματικότητας και των επιπλοκών που […]

# data[].attributes.headline
Κανακη Νικολια Β1

# data[].attributes.subject
Κανακη Νικολια Β1

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Αλέξανδρος Χριστοδούλου, Θεολόγος

# data[].attributes.attachment_link.title
Πού πηγαίνουν και πού παραμένουν οι ψυχές μετά τον θάνατο;

# data[].attributes.attachment_link.description
Μετά τον θάνατο του ανθρώπου η ψυχή που ζωογονούσε το σώμα αποχωρίζεται απ’ αυτό. Κατά τον Μ. Αθανάσιο η ψυχή είναι αυθυπόστατος και αυτοκίνητη, δηλαδή και μετά το χωρισμό της από το σώμα εξακολουθεί να ζει και να κινείται. Η…

# data[].attributes.headline
Κανακη Νικολια Β1

# data[].attributes.subject
Κανακη Νικολια Β1

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Εξωγήινη ζωή - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.attachment_caption
Επίκουρος Βικιπαίδεια 

# data[].attributes.headline
Αγγελική Κουρή Β'1

# data[].attributes.subject
Αγγελική Κουρή Β'1

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Επίκουρος του Νεοκλέους ο Γαργήττιος ( Σάμος, 341 π.Χ. - Αθήνα, 270 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος. Ίδρυσε δική του φιλοσοφική σχολή, τον Κήπο του Επίκουρου, η οποία θεωρείται από τις πιο γνωστές σχολές της ελληνικής φιλοσοφίας.

Ήταν Αθηναίος πολίτης, γιος του Νεοκλή και της Χαιρεστράτης. Ο πατέρας του, Αθηναίος πολίτης από τον δήμο Γαργηττού με καταγωγή από το παλιό επιφανές Αθηναϊκό γένος των Φιλαϊδών, συμμετείχε στον αποικισμό της Σάμου, όπου ο Επίκουρος ανατράφηκε ("Επίκουρος Νεοκλέους και Χαιρεστράτης, Αθηναίος, των δήμων Γαργήττιος, γένους του των Φιλαϊδών... κληρουχησάντων Αθηναίων την Σάμον εκείθι τραφήναι" - Διογένης Λαέρτιος 10,1). Ο Επίκουρος άρχισε να έρχεται από νωρίς σε έντονη επαφή με τη φιλοσοφία του Ναυσιφάνη από τη γειτονική πόλη Τέως, γεγονός που τον απομάκρυνε από κάθε πλατωνική δοξασία και τον έστρεψε στις θεωρίες του Δημόκριτου. Σε ηλικία 18 ετών μετέβη στην Αθήνα για την στρατιωτική και πολιτική του θητεία μαζί με τον κωμικό Μένανδρο. Για τα επόμενα δεκαπέντε χρόνια της ζωής του δεν έχουν διασωθεί αρκετές πληροφορίες. Αργότερα, δημιούργησε το δικό του Φιλοσοφικό Κύκλο στη Μυτιλήνη και μετά στη Λάμψακο. Επέστρεψε στην Αθήνα το 307/ 6 π.Χ. σε ηλικία 34 ετών και αγόρασε μια έκταση στην Αθήνα ανάμεσα στο Δίπυλον και την Ακαδημία , όπου στέγασε τη φιλοσοφική του σχολή - τον Κήπο του Επίκουρου. Δίδαξε για 35 χρόνια ακολουθώντας ήσυχη και λιτή ζωή. Περιστοιχίζονταν από άνδρες, γυναίκες, εταίρες και δούλους, που μετείχαν ισάξια στον επικούρειο Κήπο. Ο Επίκουρος πέθανε το 270 π.Χ., σε ηλικία 72 χρόνων.

Κατά την Ελληνιστική εποχή, την περίοδο δηλαδή που αρχίζει με το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου ( 323 π.Χ.) και τελειώνει συμβατικά με τη ναυμαχία του Ακτίου, το 31 π.Χ., κυρίαρχη θέση στην αρχαία φιλοσοφία κατέχουν οι σχολές των Στωικών και των Επικούρειων, παράλληλα βέβαια με εκείνες των Πλατωνικών, Αριστοτελικών, Σκεπτικιστών, Κυνικών κ.ά.

Η φιλοσοφία του Επίκουρου, συγκροτείται στο σχήμα Κανονικό - Φυσικό - Ηθικό.

Το Κανονικό, ορίζεται ως η μέθοδος που οδηγεί στην αντίληψη και εξήγηση του περιβάλλοντος κόσμου και του ίδιου του ανθρώπου. Στηρίζεται στις αισθήσεις, στις προλήψεις στα πάθη (την ηδονή και τον πόνο) και τις φανταστικές επιβολές της διάνοιας. Αυτά, αποτελούν για τους επικούρειους τα μοναδικά και αξιόπιστα κριτήρια της Αλήθειας.

"Εν τοίνυν τῷ Κανόνι λέγων ἐστὶν ὁ Ἐπίκουρος κριτήρια τῆς ἀληθείας εἶναι τὰς αἰσθήσεις καὶ προλήψεις καὶ τὰ πάθη, οἱ δ' Ἐπικούρειοι καὶ τὰς φανταστικὰς ἐπιβολὰς τῆς διανοίας". (Διογένης Λαέρτιος- Βίος Επίκουρου)

Με τα κριτήρια της Αλήθειας ο άνθρωπος μπορεί να αντιληφθεί και να εξηγήσει με τον λογισμό τα περί της Φύσεως πράγματα. Με τον Κανόνα ο Επίκουρος ανέπτυξε το Φυσικό μέρος της φιλοσοφίας του. Εξήγησε λοιπόν την λειτουργία και τα αίτια της ύλης, των φυσικών φαινομένων, της γης, του ουρανού, των αστέρων αλλά και του χώρου, του χρόνου και βέβαια των όντων.

Η επικούρεια φυσική φιλοσοφία, έχει υψηλή διαχρονικότητα και ενδιαφέρον ακόμα και με τα σημερινά δεδομένα. Χαρακτηρίζεται από τα κάτωθι:

α. Ατομικότητα: η ύπαρξη των ατόμων πρωτοαναφέρεται στη Δημοκρίτεια φιλοσοφία. Ο Επίκουρος θεωρούσε όμως ότι τα άτομα έχουν βάρος και εισήγαγε την παρέγκλιση από την ευθεία πορεία τους που επιτρέπει τη σύγκρουσή τους και συνεπώς την δημιουργία των κόσμων . Η ύλη είναι σύζευξη ατόμων και κενού.

β.Παρέγκλισις: είναι η τυχαία κίνηση των ατόμων του Επίκουρου από τροχιά σε τροχιά, που δημιουργεί και την ποικιλότητα στη φύση. Εντυπωσιακή κβαντική προσέγγιση.

γ. Τυχαιότητα: η επικούρεια φιλοσοφία άφηνε ανοιχτό το φαινόμενο της τυχαιότητος σε αντίθεση με τα αιτιοκρατικά και τελεολογικά αιτήματα των Πλατωνιστών και Αριστοτελικών. Επίσης σε αντίθεση με την χρήση της "αναγκαιότητος" του Δημόκριτου. Η αθεϊστική αυτή προσέγγιση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

δ.Υλισμός: θεωρεί υλική ακόμη και την ψυχή.

Η διατύπωση της Ηθικής Φιλοσοφίας του Επίκουρου στηρίζεται στον Κανόνα και την Φυσική. Όπως λέει ο ίδιος στην Κύρια Δόξα XII.(12):

"Οὐκ ἦν τὸ φοβούμενον λύειν ὑπὲρ τῶν κυριωτάτων μὴ κατειδότα τίς ἡ τοῦ σύμπαντος φύσις, ἀλλ' ὑποπτευόμενόν τι τῶν κατὰ τοὺς μύθους· ὥστε οὐκ ἦν ἄνευ φυσιολογίας ἀκεραίους τὰς ἡδονὰς ἀπολαμβάνειν". (Δεν είναι δυνατόν να διαλύει κανείς τους φόβους για τα πιο σημαντικά φαινόμενα όταν δεν γνωρίζει ποια είναι η φύση του σύμπαντος αλλά ερμηνεύει τις υποψίες του για κάτι σύμφωνα με τους μύθους. Επομένως δίχως την μελέτη της φύσης δεν είναι δυνατόν να απολαμβάνει κανείς ακέραιες τις ηδονές)

Ο Επίκουρος και η θεωρία του στρέφονται σε έναν ηθικολογικό χαρακτήρα της φιλοσοφίας. Στόχος του ήταν η αναζήτηση των αιτιών της ανθρώπινης δυστυχίας και των εσφαλμένων δοξασιών που την προκαλούν, όπως για παράδειγμα η δεισιδαιμονία, ώστε να υπάρξει η αντιπρόταση για την προοπτική μιας ευχάριστης ζωής ( ΖΗΝ ΗΔΕΩΣ), που για την επίτευξή της ο Επίκουρος προσέφερε ξεκάθαρες φιλοσοφικές συμβουλές. Το ζην ηδέως επιτυγχάνεται με την απουσία του πόνου και φόβου και με τη βίωση μιας ζωής αυτάρκους περιβαλλόμενης από φίλους.

Ο Επίκουρος δίδαξε ότι η ηδονή (ή αλλιώς, ευχαρίστηση) και ο πόνος είναι το μέτρο για το τι πρέπει να προτιμούμε και τι να αποφεύγουμε. Μια ηδονή, για τον Επίκουρο, είναι ηθικώς θεμιτή και πρέπει να την επιδιώκουμε, εφόσον αποτελεί μέσο διασφάλισης της κορυφαίας ηδονικής κατάστασής μας, που δεν είναι άλλη από την ψυχική μας ηρεμία. Ακόμα και ο πόνος, εάν ορισμένες φορές μας βοηθάει στην κατάκτηση της ψυχικής μας ηρεμίας, αποκτά θετική σημασία. Στο πλαίσιο της μετριοπαθούς μορφής του ηδονισμού, το κριτήριο επιλογής μεταξύ των ηδονών δεν είναι πλέον ποσοτικό, δηλαδή η έντασή τους, αλλά ποιοτικό. Ο Επίκουρος διακρίνει τις καταστηματικές από τις κατά κίνησιν ηδονές, θεωρώντας τις πρώτες ανώτερες από τις δεύτερες. Οι κατά κίνησιν ηδονές είναι δυναμικές ηδονές, με την έννοια ότι όταν καρποφορούν, κάποιος εκπληρώνει μια επιθυμία του που όσο δεν την ικανοποιούσε ένιωθε δυσφορία. Η ικανοποίηση της πείνας, λοιπόν, κατά το χρονικό διάστημα που συντελείται, είναι μια κατά κίνησιν ηδονή. Η κατάσταση της ηρεμίας που ακολουθεί όταν ο άνθρωπος πλέον έχει χορτάσει, κατά τον Επίκουρο, είναι μια καταστηματική μορφή ηδονής. Αν όμως παρασυρθεί, φάει κατά τρόπο ανεξέλεγκτο και βαρυστομαχιάσει, θα έχει εκπληρώσει μια κατά κίνησιν ηδονή του, αλλά μη έχοντας αποκτήσει την καταστηματική ηδονή της ηρεμίας και της γαλήνης θα είναι δυστυχισμένος.

Βασικές αρχές της διδασκαλίας του είναι οι εξής: - με τον θάνατο έρχεται το τέλος όχι μόνο του σώματος αλλά και της ψυχής - οι θεοί (οι οποίοι βέβαια υπάρχουν) δεν επιβραβεύουν ή τιμωρούν τους ανθρώπους και γενικώς δεν ασχολούνται καθόλου με αυτούς προσβλέποντες στην "ἀταραξίαν"(βλ. Ἱππόλυτος "Κατὰ πασῶν αἱρέσεων I.22,3) - το σύμπαν είναι άπειρο και αιώνιο - τα γενόμενα στον κόσμο συμβαίνουν τελικά, με βάση τις κινήσεις και τις αλληλεπιδράσεις των ατόμων που διακινούνται στον κενό χώρο

Γνωστή είναι η τετραφάρμακος, δηλαδή οι τέσσερις "αρχές" που πρόβαλλε ο Επίκουρος:

Ἄφοβον ὁ θεός,
ἀνύποπτον ὁ θάνατος·
καὶ τἀγαθὸν μὲν εὔκτητον,
τὸ δὲ δεινὸν εὐεκκαρτέρητον.

Φιλόδημος, Πρὸς σοφιστάς, IV 10-14

και σε νεοελληνική απόδoση:

Ο θεός δεν είναι για φόβο (διότι η θεϊκή δύναμη δεν απειλεί εκ φύσεως),
ο θάνατος δεν προκαλεί ανησυχία (διότι δεν υπάρχει μετά θάνατο ζωή)*
και το καλό (ό,τι πραγματικά χρειαζόμαστε) εύκολα αποκτιέται,
το δε κακό αντέχεται (ό,τι μας κάνει να υποφέρουμε, εύκολα μπορούμε να το υπομείνουμε).

Όλοι οι μαθητές και φίλοι του Επίκουρου, αποτελούσαν σύλλογο με αρχηγό τον Επίκουρο, όμοιο μ΄εκείνον των Πυθαγορείων, συνδέονταν με στενή φιλία μεταξύ τους χωρίς όμως, να έχουν κοινοκτημοσύνη, την οποία ο Επίκουρος δεν θεωρούσε αναγκαία, διότι κατά τη γνώμη του δήλωνε απιστία μάλλον παρά πίστη μεταξύ φίλων. Σ΄αυτό το σύλλογο δεν συμμετείχαν μόνο άνδρες αλλά και γυναίκες, όπως η Θεμίστα, η σύζυγος του Λεοντέα, που ήταν ερωμένη του Μητροδώρου πράγμα που τότε δεν ερχόταν σε αντίθεση με την ηθική αντίληψη της ελληνικής κοινωνίας. Αυτή, όμως, η χαρούμενη σχέση του Επίκουρου και των φίλων του με εταίρες, η διδασκαλία του περί ηδονής, που παρανοήθηκε ή διαστρεβλώθηκε επίτηδες από μερικούς, καθώς και η καταφρόνηση που έδειχνε ο Επίκουρος και οι μαθητές του για τους σύγχρονους αλλά και και τους προγενέστερους φιλοσόφους, έδωσαν αφορμή, ιδιαίτερα στους στωικούς, να διαβάλουν τόσο τον ίδιο όσο και τη φιλοσοφία του με τον χειρότερο τρόπο.

Την ηθική των Επικουρείων κατηγόρησε αργότερα και ο Πλούταρχος στα συγγράμματά του Προς Κολώτην και ότι ουδέ ζην έστιν ηδέως κατ΄ Επίκουρον.

Ο βιογράφος του Επίκουρου, Διογένης Λαέρτιος, για να αποδείξει την ακεραιότητα και την αρετή του παραθέτει τις εξής αποδείξεις [Ι 9 κ.ε.]:

Ότι η πατρίδα του αναγνώρισε τις ευεργεσίες του και τον τίμησε με χάλκινες εικόνες.

Το πλήθος των μαθητών του ήταν τεράστιο κι όσοι έρχονταν σ΄ αυτόν έμειναν γοητευμένοι και δεν τον πρόδιδαν ποτέ, εκτός μόνο από τον Μητρόδωρο τον Στρατονίκη, ο οποίος τάχα δεν άντεξε την υπεροχή του Επίκουρου και μεταπήδησε στη σχολή του Καρνεάδη.

Η ίδια η ηθική διδασκαλία του Επίκουρου αντιμάχεται τις κατηγορίες των αντιπάλων, καθώς και η διαθήκη του, την οποία ο Διογένης Λαέρτιος παραθέτει ολόκληρη. Απ' αυτή φαίνεται η ευσέβεια του Επίκουρου προς τους θεούς, η ευγνωμοσύνη προς τους γονείς του, οι ευεργεσίες προς τους αδελφούς του, η φιλανθρωπία του προς τους φίλους και τα παιδιά τους, καθώς και η ημερότητά του προς τους δούλους του, από τους οποίους έναν, τον Μυ, με τον οποίον φιλοσοφούσαν μαζί, τον απελευθέρωσε.

Ο Επίκουρος και οι οπαδοί του παρουσιάστηκαν από τους χριστιανούς λόγιους ως κήρυκες και υποδείγματα ακολασίας και με τη σημασία αυτή διατηρήθηκε ο όρος επικουρισμός κατά τον Μεσαίωνα. Όμως, κατά τον 17ο αι. ο Γάλλος φιλόσοφος και θεολόγος Πιερ Γκασέντ προσέγγισε με άλλη ματιά τον επικουρισμό, προσπαθώντας να συνδυάσει τη φυσιοκρατική θεωρία των Επικουρείων με τη θεοκρατική διδασκαλία του χριστιανισμού. Η αντίθεση μεταξύ επικουρισμού και στωικισμού στο θέμα της θείας πρόνοιας, καθώς ο Επίκουρος αρνήθηκε κάθε θεία παρέμβαση στον κόσμο και κάθε τελολογική ερμηνεία, έδωσε αφορμή για την ανάπτυξη οξείας αντιδικίας εκείνη την εποχή. Ωστόσο, στους νεότερους χρόνους, η προσεκτική μελέτη των κειμένων και η επιστημονική αξιολόγηση αναζήτησαν και απέδωσαν στον επικουρισμό την πραγματική του θέση στην ιστορία της φιλοσοφίας.

"Οὐκ ἔστιν ἡδέως ζῆν ἄνευ τοῦ φρονίμως καὶ καλῶς καὶ δικαίως οὐδὲ φρονίμως καὶ καλῶς καὶ δικαίως ἄνευ τοῦ ἡδέως· ὅτῳ δὲ τοῦτο μὴ ὑπάρχει͵ οὐκ ἔστι τοῦτον ἡδέως ζῆν".
"Δεν είναι δυνατό να ζει κανείς ευχάριστα, αν δεν ζει φρόνιμα, ηθικά και δίκαια, όπως και δεν μπορεί να ζει φρόνιμα, ηθικά και δίκαια, αν δεν ζει ευχάριστα".

- Επίκουρος, Κύριαι δόξαι εδ.5

Από την επικούρεια φιλοσοφική σχολή στην Αθήνα, τον Κήπο, διαδόθηκαν οι αρχές της επικούρειας φιλοσοφίας σε όλο τον ελληνικό και αργότερα ρωμαϊκό κόσμο. Ο Επίκουρος, ήταν από τους πολυγραφότερους φιλοσόφους της Ιστορίας. Είχε συγγράψει έργα τα οποία αναπτύσσονταν σε 300 κυλίνδρους. Τα κυριότερα από αυτά σύμφωνα με τον Διογένη τον Λαέρτιο, ήταν τα εξής:

ΠΕΡΙ ΦΥΣΕΩΣ 37 ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΑ

ΠΕΡΙ ΑΤΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΕΝΟΥ

ΠΕΡΙ ΕΡΩΤΟΣ

ΕΠΙΤΟΜΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΥΣΙΚΟΥΣ

ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΜΕΓΑΡΙΚΟΥΣ

ΔΙΑΠΟΡΙΑΙ

ΚΥΡΙΑΙ ΔΟΞΑΙ

ΠΕΡΙ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΦΥΓΩΝ

ΠΕΡΙ ΤΕΛΟΥΣ

ΠΕΡΙ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ Η΄ ΚΑΝΩΝ

ΧΑΙΡΕΔΗΜΟΣ

ΠΕΡΙ ΘΕΩΝ

ΠΕΡΙ ΟΣΙΟΤΗΤΟΣ

ΗΓΗΣΙΑΝΑΞ

ΠΕΡΙ ΒΙΩΝ

ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΠΡΑΓΙΑΣ

ΝΕΟΚΛΗΣ ΠΡΟΣ ΘΕΜΙΣΤΑΝ

ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ

ΕΥΡΥΛΟΧΟΣ ΠΡΟΣ ΜΗΤΡΟΔΩΡΟΝ

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΡΑΝ

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΤΗ ΑΤΟΜΩ ΓΩΝΙΑΣ

ΠΕΡΙ ΑΦΗΣ

ΠΕΡΙ ΕΙΜΑΡΜΕΝΗΣ

ΠΕΡΙ ΠΑΘΩΝ ΔΟΞΑΙ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΚΡΑΤΗΝ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΝ

ΠΡΟΤΡΕΠΤΙΚΟΣ

ΠΕΡΙ ΕΙΔΩΛΩΝ

ΠΕΡΙ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ

ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ

ΠΕΡΙ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΑΡΕΤΩΝ

ΠΕΡΙ ΔΩΡΩΝ ΚΑΙ ΧΑΡΙΤΟΣ

ΠΟΛΥΜΗΔΗΣ

ΤΙΜΟΚΡΑΤΗΣ Γ΄

ΜΗΤΡΟΔΩΡΟΣ Ε΄

ΑΝΤΙΔΩΡΟΣ Β΄

ΠΕΡΙ ΝΟΣΩΝ ΔΟΞΑΙ ΠΡΟΣ ΜΙΘΡΗΝ

ΚΑΛΛΙΣΤΟΛΑΣ

ΠΕΡΙ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ

ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ

ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ

Με το τέλος του ελληνορωμαϊκού κόσμου και την απαρχή του Μεσαίωνα, τα περισσότερα επικούρεια έργα αφανίστηκαν λόγω του περιεχομένου τους. Από το έργο του Επίκουρου σήμερα σώζονται μέσω του βιογράφου Διογένη του Λαέρτιου (3αι. μ.Χ.), τρεις επιστολές ( Προς Ηρόδοτο - Περί Φύσεως, Προς Πυθοκλή - Περί Ουρανίων Σωμάτων, Προς Μενοικέα - Περί Ηθικής) και Οι Κύριες Δόξες, τα οποία αποτελούν την επιτομή του φιλοσοφικού του συστήματος, καθώς και η διαθήκη του. Το 1414 ο Πόντζιο Μπρατζιολίνι ανακάλυψε σ' ένα γερμανικό μοναστήρι το ποίημα De Rerum Natura ( Για την Φύση των Πραγμάτων) του επικούρειου Ρωμαίου Λουκρήτιου (94-55 π.Χ.). Το ποίημα αναπτύσσεται σε έξι βιβλία και εμπεριέχει την επικούρεια θεώρηση περί Φύσεως. Το 1884 ανακαλύφθηκε από δύο Γάλλους αρχαιολόγους στην Ιωνία, η μεγάλη επιγραφή του επικούρειου Διογένη Οινοανδέα, το μεγαλειώδες φιλοσοφικό μνημείο της ανθρωπότητας. Το 1888 βρέθηκε στο Βατικανό μια συλλογή με επικούρειες "δόξες" που ονομάστηκε Επίκουρου Προσφώνησις.

Απόψεις της επικούρειας φιλοσοφίας εντοπίζονται στα έργα άλλων συγγραφέων, όπως ο Αθηναίος, ο Κικέρων, ο Σέξτος Εμπειρικός, και άλλοι. Νέα κείμενα έρχονται στο φως ακόμη και σήμερα, από τους απανθρακωμένους παπύρους που βρέθηκαν σε μια έπαυλη του Ηρακλείου ( Ερκουλάνεουμ) πόλης της Ιταλίας που είχε καταστραφεί από την ηφαιστειακή έκρηξη του Βεζούβιου. Στο πρόσφατο παρελθόν, τα επικούρεια έργα που έχουν σωθεί, εκδόθηκαν και στα νέα ελληνικά.

Στο De Rerum Natura (για τη φύση των πραγμάτων), ένα ποιητικό έργο γραμμένο πριν από σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια, ο Ρωμαίος Λουκρήτιος λέει για τον Επίκουρο:

Καθώς η ανθρωπότητα χαμένη

Σ' όλη τη γης κειτόταν νικημένη

Εμπρός στα μάτια ολονών, απ'τη Θρησκεία-που

Την κεφαλήν επρόβαλε μέσα απ´τους ουρανούς

Σκιάζοντας με την όψη της, της φρίκης, τους θνητούς

Ένας Έλληνας ήταν αυτός που πρώτος τόλμησε ν´αψηφήσει

Και σήκωσε μάτια θνητά τον τρόμο ν' αντικρύσει

Αυτόν π'ούτε η δόξα των Θεών, μηδέ η βοή του κεραυνού,

Μήτε τ'αστροπελέκι του ανταριασμένου ουρανού

Τον εταπείνωνε μα τον τσινούσε με μήνιν πυρωμένη

Η ατρόμητη καρδιά του να είναι η πρώτη που οργισμένη

Τις πύλες που είχαν μανταλώσει αυτοί

της Φύσης της αρχαίας να τσακίσει. (Liber I:62-70)

Παρά τις κατά καιρούς αστήρικτες κατηγορίες για αθεΐα, η ευσέβεια του φιλοσόφου υπήρξε παροιμιώδης. Ο Διογένης Λαέρτιος αναφέρει στο έργο του ΒΙΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ (10ο ΒΙΒΛΙΟ) για τον Επίκουρο ότι: ΤΗΣ ΜΕΝ ΓΑΡ ΠΡΟΣ ΘΕΟΥΣ ΟΣΙΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΠΑΤΡΙΔΑ ΦΙΛΙΑΣ ΑΛΕΚΤΟΣ Η ΔΙΑΘΕΣΙΣ. Στην επιστολή προς Μενοικέα, ο ίδιος ο Επίκουρος αναφέρει σχετικά με τους θεούς: ΘΕΟΙ ΜΕΝ ΓΑΡ ΕΙΣΙΝ. ΕΝΑΡΓΗΣ ΓΑΡ ΑΥΤΩΝ ΕΣΤΙΝ Η ΓΝΩΣΙΣ, δηλαδή ότι "οι θεοί βέβαια υπάρχουν διότι η γνώση που έχουμε γι´αυτούς είναι εναργής (ξεκάθαρη, ολοφάνερη, διαχρονική και καθολική)."

Κατά τη διάρκεια του διαφωτισμού, υπήρξαν προσωπικότητες που ακολούθησαν τις αρχές του Επίκουρου και τις διέδωσαν ανά τον κόσμο. Μια μεγάλη μορφή της παγκόσμιας ιστορίας, ο Τόμας Τζέφερσον ( 13 Απριλίου 1743 - 4 Ιουλίου 1826), ο τρίτος Πρόεδρος των Η.Π.Α. (1801-1809) και κύριος συγγραφέας της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας, είχε γράψει σε επιστολή προς το φίλο του, Γουίλιαμ Σορτ, (γραμμένη στο Μοντιτσέλο της Βιρτζίνια στις 19 Οκτωβρίου 1819), τα εξής:

"Όπως λες για τον εαυτό σου, έτσι κι εγώ είμαι Επικούρειος. Θεωρώ ότι η αυθεντική (όχι η πλαστή) διδασκαλία του Επίκουρου περιέχει καθετί λογικό από την πρακτική φιλοσοφία που μας άφησαν η Ελλάδα και η Ρώμη."

Σήμερα τόσο στην Ελλάδα αλλά και παγκοσμίως, το φιλοσοφικό αυτό ρεύμα έχει υποστηρικτές που συνεχίζουν την παράδοση των επικούρειων της αρχαιότητας στον σύγχρονο κόσμο μας, ακολουθώντας την τελευταία φράση του Επίκουρου:

"ΧΑΙΡΕΤΕ ΚΑΙ ΜΕΜΝΗΣΘΕ ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ". Στη σύγχρονη Ελλάδα διοργανώνεται στο Πολιτιστικό Κέντρο Γέρακα Αττικής ένα ετήσιο πανελλήνιο συμπόσιο Επικούρειας φιλοσοφίας τον Φεβρουάριο προς τιμή του Επίκουρου στο χώρο καταγωγής του, τον αρχαίο Γαργηττό. Διοργανώνεται από τους φίλους της Επικούρειας φιλοσοφίας "Κήπος Αθηνών" και "Κήπος Θεσσαλονίκης" υπό την αιγίδα του Δήμου Παλλήνης (www.epicuros.gr).

Η φιλοσοφία του Επίκουρου αποτέλεσε τη βάση της ατομιστικής αντίληψης για το σύμπαν και της υλιστικής μεταφυσικής. Κατά τον 19ο αιώνα, η φιλοσοφία του Επίκουρου εντυπωσίασε τον Κάρολο Μαρξ, ο οποίος το 1841 έγραψε διατριβή υπό τον τίτλο: "Διαφορά μεταξύ της φυσικής φιλοσοφίας του Δημόκριτου και του Επίκουρου", την οποία υπέβαλε στην Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ιένας στη Γερμανία, και με αυτήν έλαβε τον τίτλο του διδάκτορα.

Εκτός από τον Μαρξ και ο Λένιν ασπάσθηκε την περί ειδώλων γνωσιολογική αντίληψη του Επίκουρου.

Στην εξάπλωση της επικούρειας διδασκαλίας συντέλεσε και ο μειλίχιος χαρακτήρας του Επίκουρου, αλλά κυρίως το πρακτικό πνεύμα της ηθικής του διδασκαλίας, σύμφωνα με το οποίο η φιλοσοφία δεν ήταν αυτοσκοπός, αλλά μέσο και βοήθημα στην επίτευξη του σκοπού του ανθρώπινου βίου, που ήταν η ευδαιμονία. Γι΄αυτό το λόγο ο Επίκουρος δεν έδινε σχεδόν καμιά σημασία στις εκτεταμένες θεωρητικές, γραμματικές, ιστορικές και μαθηματικές έρευνες, εφόσον δεν εξυπηρετούσαν το να ζει ο άνθρωπος ευτυχισμένος. Από την άλλη όμως, επειδή θεωρούσε ότι η κακοδαιμονία των ανθρώπων προέρχεται από την αμάθεια, τη δεισιδαιμονία, τις προλήψεις, τους φόβους και τις ελπίδες που γεννούν όλα αυτά στους ανθρώπους και επειδή θεωρούσε πως αιτία όλων αυτών είναι η άγνοια των φυσικών νόμων, πίστευε ότι το μόνο μέσο θεραπείας είναι η ορθή γνώση των νόμων που διέπουν τη φύση και τον άνθρωπο.

1. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΝ ΔΕΛΤΙΟΝ ΤΟΜΟΣ 26 (1971) - Γ.ΔΟΝΤΑΣ, Εικονιστικά Β' σελ.24 και Κικέρων, De finibus V.1.3

2. "Ο κήπος του Επίκουρου". Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 31 Ιανουαρίου 2013.

3. Επίκουρος, Άπαντα, σ. 169, εκδ. Κάκτος, 1994,

4. Windelbant W.-Heimsoeth, Εγχειρίδιο ιστορίας της φιλοσοφίας, Α τόμος, μτφρ.Ν. Μ. Σκουτερόπουλος, εκδ.ΜΙΕΤ, Αθήνα 1986, σελ.184

5. Πελεγρίνης, Θεοδόσιος. Ηθική Φιλοσοφία. Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1997, σελ.22-24

6. Επίκουρος Άπαντα, σ.16, εκδ. Κάκτος, 1994

7. "Επίκουρος. Επιστημονικός Ανθρωπισμός και Ευδαιμονία, Χρήστος Γιαπιτζάκης - 24γράμματα, Εκδοτικός Οίκος" (στα Αγγλικά).

8. Κικέρων De natura deorum I.123 'Epicurus re tollid ... deos', Λακτάντιος De ira Dei 4 'ut non sit omnino'

Windelbant W.-Heimsoeth. Εγχειρίδιο ιστορίας της φιλοσοφίας. Α τόμος, μτφρ.Ν. Μ. Σκουτερόπουλος. Εκδόσεις ΜΙΕΤ, Αθήνα 1986, σελ.190-195

Παπαντωνίου, Στέλιος. Δόγματα περί Θεού Στωικών και Επικουρείων. Ζήνων 3 (1982), σελ.69-82.

Ρούσσος, Ευάγγελος, Οι Επικούρειοι. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τομ. Ε,(1974), Εκδοτική Αθηνών, σελ.280-288

Πελεγρίνης, Θεοδόσιος, Ηθική Φιλοσοφία. Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1997

Επίκουρος - Ηθική, Mετάφραση, εισαγωγή, σχόλια: Γιώργος Ζωγραφίδης, Εκδόσεις ΕΞΑΝΤΑΣ 1991

Επίκουρος - Ηθική, Η θεραπεία της ψυχής, Γιώργος Ζωγραφίδης εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ. 2009

Επίκουρος - Άπαντα: Διαθήκη, Επιστολή προς Ηρόδοτον, Επιστολή προς Πυθοκλή, Επιστολή προς Μενοικέα, Κύριαι Δόξαι, Επικούρου προσφώνησις, μετάφραση Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 1994

Θεοδωρίδης, Χαράλαμπος. Επίκουρος. Η αληθινή όψη του αρχαίου κόσμου. Εκδόσεις Βιβλιοπωλείο της Εστίας, Αθήνα 1999

Α. Α.LONG. Η ελληνιστική φιλοσοφία: Στωικοί, Επικούρειοι, Σκεπτικοί. Μετάφραση Σ. Δημόπουλου και Μυρτώς Δραγώνα Μοναχού, Εκδόσεις Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1990, σελ.37-128

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΕΙΜΕΝΑ - ΠΗΓΕΣ ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΤΟΥ ΖΗΝ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ Εισαγωγή: D.S. Hutchinson Eπιμέλεια: Γ. Αβραμίδης, Εκδόσεις Θύραθεν

Anderson, Eric. Ο Επίκουρος στον 21ο Αιώνα. Εκδόσεις Θύραθεν

Koen, A. Η Φιλοσοφία Του Επίκουρου: Άτομα - Ηδονή - Αρετή. Εκδόσεις Θύραθεν

Βερέττας, Μάριος. Εμείς Οι Επικούρειοι. Εκδόσεις Βερέττα

Βερέττας Μάριος, Επίκουρου Κύριες Δόξες, Εκδόσεις Βερέττα

Βερέττας Μάριος Τα επικούρεια, Εκδόσεις Βερέττα

Festugière, André Jean. Ο Επίκουρος και οι θεοί του. Μετάφραση Ροζίνα Μπέρκνερ, Εκδόσεις Θύραθεν, Θεσσαλονίκη 1999

Sharples, R. W. Στωϊκοί, Επικούριοι και Σκεπτικοί: Μια Εισαγωγή Στην Ελληνιστική Φιλοσοφία, Εκδόσεις Θύραθεν

Γιαπιτζάκης, Χρήστος. Επικούρειων Δόξαι. Εκδόσεις Παπασωτηρίου

Μαρξ, Κάρολος. Διαφορά της Δημοκρίτειας και Επικούρειας Φυσικής Φιλοσοφίας (Διδακτορική διατριβή). Εισαγωγή, μετάφραση, υπομνηματισμός: Παναγιώτης Κονδύλης. Εκδόσεις Γνώση

Περιοδικό Ο Κήπος του Επίκουρου, Εκδόσεις Βερέττα

Richard C. Foltz: Religions and the Silk Road, St. Martin's Press

Λύτας, Χάρης.Λάθε Βιώσας. Εκδόσεις Κέδρος

Κεχρολόγου Χρυσάνθη, Η Επικούρεια Φιλοσοφία-Άτομο και κοινωνία, Θεσσαλονίκη 2013, Εκδόσεις Ερωδιός.

Γιαπιτζάκης Χρήστος, Επίκουρος: Επιστημονικός Ανθρωπισμός και Ευδαιμονία, Αθήνα 2020, Εκδόσεις 24 Γράμματα.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Επίκουρος του Νεοκλέους ο Γαργήττιος ( Σάμος, 341 π.Χ. - Αθήνα, 270 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος. Ίδρυσε δική του φιλοσοφική σχολή, τον Κήπο του Επίκουρου, η οποία θεωρείται από τις πιο γνωστές σχολές της ελληνικής φιλοσοφίας. Ήταν Αθηναίος πολίτης, γιος του Νεοκλή και της Χαιρεστράτης.

# data[].attributes.headline
Αγγελική Κουρή Β΄1

# data[].attributes.subject
Αγγελική Κουρή Β΄1

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Διογένης ο Κυνικός - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.attachment_caption
Πλάτων Βικιπαίδεια

# data[].attributes.headline
Αγγελική Κουρή Β'1

# data[].attributes.subject
Αγγελική Κουρή Β'1

# data[].attributes.attachment_link.title
Πλάτων - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Πλάτων ( 427 π.Χ. - 347 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει σωθεί ολόκληρο (του αποδίδονται ακόμα και μερικά νόθα έργα)· άσκησε τεράστια επιρροή στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και γενικότερα στη δυτική φιλοσοφική παράδοση μέχρι και σήμερα.

# data[].attributes.headline
Αγάπη Αρναούτη Β'1

# data[].attributes.subject
Αγάπη Αρναούτη Β'1

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Αναξαγόρας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος και αστρονόμος

# data[].attributes.headline
Αγάπη Αρναούτη Β'1

# data[].attributes.subject
Αγάπη Αρναούτη Β'1

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Θαλής - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
αρχαίος Έλληνας μαθηματικός, φυσικός και φιλόσοφος

# data[].attributes.headline
Αγάπη Αρναούτη Β'1

# data[].attributes.subject
Αγάπη Αρναούτη Β'1

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος

Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 14/02/2011.

Ο Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος (αρχ. Ἀναξίμανδρος ὁ Μιλήσιος 611 π.Χ. - 547 π.Χ.) ήταν ο δεύτερος από τους φυσικούς φιλόσοφους ή φυσιολόγους της Ιωνίας, πολίτης της Μιλήτου, όπως ο Θαλής, του οποίου άλλωστε υπήρξε μαθητής, σύντροφος και διάδοχός του στη Σχολή της Ιωνίας. Λίγα είναι γνωστά για τη ζωή και το έργο του. Ο Αιλιανός τον αναφέρει ως αρχηγό της αποικίας της Μιλήτου στην Αμφίπολη. Οι υπολογισμοί του Απολλόδωρου υποδεικνύουν ως ημερομηνία γέννησής του το 610 π.Χ. και το θάνατό του λίγο μετά το 547 π.Χ.

Οι πηγές τον αναφέρουν ενίοτε ως επιτυχημένο σπουδαστή της Αστρονομίας και της Γεωγραφίας και πρώιμο υπέρμαχο της ακριβούς επιστήμης. Λέγεται, επίσης, ότι εισήγαγε τη χρήση του γνώμονα στην αρχαία Ελλάδα και ότι κατασκεύασε χάρτη του τότε γνωστού κόσμου.

Ο Αναξίμανδρος, σύμφωνα με τον Ψευδοπλούταρχο ( Στρωματείς 2), εξήγησε την δημιουργία του κόσμου εκκινώντας από το άπειρο. Από το άπειρο ξεχώρισε μια φλόγα και ο νεφελώδης αέρας. Στον πυρήνα του νεφελώματος συμπυκνώθηκε η Γη, ενώ φλόγα έζωνε τον αέρα. Κατόπιν η πύρινη σφαίρα εξερράγη και διαλύθηκε σε κύκλους τυλιγμένους από νεφελώδη αέρα. Οι κύκλοι απλώθηκαν και σχημάτισαν τα ουράνια σώματα.

Σύμφωνα με τον Αέτιο, ο Αναξίμανδρος θεωρεί πως τα άστρα είναι συμπυκνώσεις αερίων και πυρός, που δημιουργήθηκαν από περιδινήσεις. Ο Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος όρισε το άπειρο ως ουσία χωρίς όρια, μορφή ή ιδιότητες

Στην Αστρονομία, όπως αναφέρει ο Διογένης ο Λαέρτιος, ο Αναξίμανδρος κατασκεύασε ηλιακά ρολόγια, και όπως αναφέρει ο Πλίνιος, υπολόγισε τη λόξωση της εκλειπτικής.

Ο Αναξίμανδρος αποδίδει μια εικόνα της Γης, σύμφωνα με την οποία η γη είναι κυλινδρική με πλάτος τριπλάσιο από το μήκος και οι άνθρωποι κατοικούν στην επάνω επιφάνειά της[6] . Δε στηρίζεται πουθενά και βρίσκεται στο κέντρο του σύμπαντος, απέχοντας ίσα από όλα τα σημεία του ( Ψευδοπλούταρχος, Στρωματείς 2).

Τελευταίο στάδιο της κοσμογονίας του φιλόσοφου, όπως παραδίδεται από τον Αριστοτέλη ( Μετεωρολογικά 67), είναι η αποξήρανση τμημάτων της Γης υπό την επίδραση του Ήλιου. Ό,τι απέμεινε από αυτή την αρχική αποξήρανση διαμόρφωσε τη θάλασσα. Τούτη η βαθμιαία αποξήρανση είναι τμήμα μιας κυκλικής διαδικασίας που δεν οδηγεί, όμως, στην επαναπορρόφηση της γης από το άπειρο.

Ο Αναξίμανδρος διατύπωσε επίσης και μια πρώιμη εξελικτική θεωρία, βάσει της οποίας η ζωή εμφανίστηκε -μέσω προφανώς της αυτόματης γένεσης εξαιτίας της ηλιακής θερμότητας- στον πηλό ή τη λάσπη. Τα πρώτα πλάσματα που παρουσιάστηκαν ήταν ιχθυόμορφα και τα περιέκλειαν κελύφη. Αποβάλλοντας τα κελύφη τα πλάσματα αυτά προσαρμόστηκαν βαθμιαία στο αέριο περιβάλλον. Ο άνθρωπος εμφανίζεται στο τέλος αυτής της εξελικτικής βαθμίδας, γεγονός που μας οδηγεί στη σκέψη ότι ο φιλόσοφος είδε την γένεση του κόσμου και της ζωής ως μια ενιαία εξελικτική διαδικασία, που δεν απέχει πολύ από τη σύγχρονη εξελικτική θεωρία.

Ο Αναξίμανδρος, ακόμη, πίστευε ότι κανένα από τα τέσσερα βασικά στοιχεία δεν υπερτερεί στον Κόσμο σε σχέση με τα άλλα, και πως υπάρχει μια "κοσμική δικαιοσύνη" η οποία εξασφαλίζει την ισορροπία αυτή.

Όπως αναφέρει ο Ιππόλυτος, ο Αναξίμανδρος πίστευε πως ο άνεμος είναι αέρας σε κίνηση, πως οι βροχές προέρχονταν από τους ατμούς της Γης, οι οποίοι δημιουργούνταν από την εξάτμιση των υδάτων λόγω της θερμότητας του Ήλιου. Έλεγε πως όταν ο αέρας φυλακίζεται μέσα σε πυκνά σύννεφα, σκίζει τα σύννεφα για να διαφύγει, προκαλώντας έντονο θόρυβο, τη βροντή, ενώ, όταν ο αέρας συγκρούεται με τα σύννεφα, δημιουργούνται οι αστραπές.

Επίκεντρο της φιλοσοφίας του Αναξίμανδρου είναι το άπειρον, ένα άπειρο όμως που πιθανώς προσλαμβάνει δύο ερμηνείες:

άπειρον α+πέρας = χωρίς τέλος

άπειρον α+περάω =αδιαπέραστο

Σε κάθε περίπτωση φαίνεται πως εννοούσε μια πρωταρχική αιτία δίχως όρια στον χώρο. Το άπειρον είναι απεριόριστο στον χώρο και ποιοτικά ακαθόριστο, καθώς δεν προσδιορίζεται μορφικά ως ένα από τα τέσσερα στοιχεία. Στο άπειρο ο Αναξίμανδρος δεν είδε μόνον την πρωταρχική ύλη και την αρχική κατάσταση του κόσμου αλλά και την αιτία της κοσμικής τάξης. Σε αυτή την πρωταρχική ουσία απέδωσε θεϊκές ιδιότητες, χαρακτηρίζοντας το άπειρο ως αθάνατον, ανώλεθρον και θείον, σύμφωνα με τον Σιμπλίκιο ( Εις τα Φυσικά 24,13). Η αδυναμία της ανθρώπινης διάνοιας να καθορίσει το άπειρο ποσοτικά και ποιοτικά το καθιστά απεριόριστη πηγή και κατευθυντήρια δύναμη του κόσμου.

Δυστυχώς κανένα έργο των προσωκρατικών φιλοσόφων δεν σώζεται ακέραιο. Έχουμε πληροφορίες γι' αυτούς στα ΑΜΕΣΑ ΠΑΡΑΘΕΜΑΤΑ, σε αρχαίους συγγραφείς από τον Πλάτωνα μέχρι και τους όψιμους Βυζαντινούς και στις ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ, τις έμμεσες δηλαδή αναφορές. Η πρώτη εκτενής δοξογραφική αναφορά απαντά στα Μετά τα Φυσικά 1, 3-10 του Αριστοτέλη, όπου και τίθεται το πρόβλημα των πρώτων αρχών. Αυτού του είδους η συστηματική ιστορία της φιλοσοφίας συνεχίστηκε στο χαμένο έργο του Θεόφραστου Φυσικῶν δόξαι. Εκείνος που ανασύνθεσε το έργο του Θεοφράστου και κατηγοριοποίησε πρώτος όλα τα αποσπάσματα των προσωκρατικών, ήταν ο Hermann Diels στο έργο του Die Fragmente der Vorsokratiker το 1903. Οι εκδόσεις του συγγράμματος ανανεώνονταν, σημαντικότερη εκ των οποίων είναι αυτή του φιλολόγου Walter Kranz το 1952. [7]

Αναπαράσταση του Χάρτη της Γης του Αναξίμανδρου

Συγκεκριμένα για τον Αναξίμανδρο:

Περί της Φύσεως, το οποίο είναι το πρώτο σωζόμενο κείμενο της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας και μας το παραθέτει σε απόσπασμά του ο Σιμπλίκιος. Βέβαια είναι αμφίβολο αν αυτός ήταν ο πραγματικός τίτλος του έργου, μια και συνηθιζόταν στην αρχαιότητα σε ανάλογα έργα να αποδίδεται ο συγκεκριμένος τίτλος.

Χάρτης του γνωστού κόσμου (χαμένος)

Ορισμένες από τις ιδέες του Αναξίμανδρου διατηρήθηκαν στην (χαμένη) ιστορία της φιλοσοφίας του Θεόφραστου, οι οποίες μάλιστα αναφέρονται και από ύστερους συγγραφείς.

1. ↑ 1,0 "Anaximander" (Ρωσικά)1,1

2. ↑ 2,0 Paul de Roux: "Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays" (Γαλλικά) Éditions Robert Laffont. 1994. σελ. 87. ISBN-13 978-2-221-06888-5. ISBN-10 2-221-06888-2.2,1 2,2 2,3 2,4 2,5

3. ↑ 3,0 "Анаксимандр" (Ρωσικά)3,1

4. ↑ 4,0 MacTutor History of Mathematics archive.4,1

5. ↑ "Library of the World's Best Literature". Library of the World's Best Literature . 1897.

6. Ιππόλυτος ↑ Αιρ. 1.6.3.

7. H. Diels - W. Kranz (εκδ.), Die Fragmente der Vorsokratiker, griech.-dt. (Berlin), τόμος 1 1951, τόμος 2 & 3 1952 (=VS), ελληνικό κείμενο, αγγλική μετάφραση και σχόλια G.S. Kirk - J.E. Raven - M. Schofield, Thw Presocratic Philosophers. A critical history with a selection of texts στο ↑ Εισαγωγή στην Αρχαιογνωσία, Τόμος Α' - Αρχαία Ελλάδα, σελ. 512-1.2: Η προσωκρατική φιλοσοφία, Heinz- Günther Nesselrath, Επιμ: Ιακώβ, Ρεγκακος, Εκδ. Παπαδήμα

Windelband W. - Heimsoeth H., Εγχειρίδιο Ιστορίας της Φιλοσοφίας, Τομ. Α΄, Μ.Ι.Ε.Τ. (Αθήνα 2001 δ΄), ISBN 960-250-051-4.

Καλογεράκος Ι. - Θανασάς Π. "Οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι", στο Ελληνική Φιλοσοφία και Επιστήμη από την Αρχαιότητα έως τον 20ό αιώνα, Ε.Α.Π. (Πάτρα, 2000), ISBN 960-538-290-3.

Μαυράκης Νίκος, Ανατολικές επιρροές στην ελληνική σκέψη και τον δυτικό πολιτισμό. Σοκόλης, (Αθήνα 2016), σσ. 260-266, ISBN 978-618-5139-32-2.

G. S. Kirk / J. E. Raven / Malcolm Schofield, Οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι, μετάφραση Δημοσθένη Κούρτοβικ, εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα, 1988, 2006 (4η έκδοση), σελ. 110-151

Heinz-Günther Nesselrath, Εισαγωγή στην αρχαιογνωσία, τόμ, Α΄, Αρχαία Ελλάδα, επιμ. Ιακώβ-Ρεγκάκος, Εκδ. Παπαδήμα (Αθήνα 2008 δ΄), ISBN 978-960-206-468-9

# data[].attributes.attachment_link.title
Αναξίμανδρος - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 14/02/2011. Ο Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος (αρχ. Ἀναξίμανδρος ὁ Μιλήσιος 611 π.Χ. - 547 π.Χ.)

# data[].attributes.attachment_caption
Η λεγόμενη «μαιευτική μέθοδος» του Σωκράτη ή, αλλιώς, «έλεγχος», αποδόθηκε από τον Πλάτωνα ως μια μορφή διαλόγου σύντομων ερωταπαντήσεων, με απώτερο σκοπό τη βέλτιστη προσέγγιση της αλήθειας. Συχνά, η μέθοδος οδηγούσε σε διαλεκτικά αδιέξοδα τους συνομιλητές, αποκαλύπτοντας το μέγεθος της άγνοιάς τους για ένα αντικείμενο. Ειδικότερα, η μαιευτική εφαρμοζόταν από τον Σωκράτη σε συνδυασμό με την επονομαζόμενη «σωκρατική ειρωνεία», την παραδοχή από μέρους του της παντελούς άγνοιάς του επί του εκάστοτε εξεταζόμενου ζητήματος. Ως συνέπεια της παραδοχής αυτής, ο συνομιλητής συμπαρασυρόταν στην προσπάθεια επανεξέτασης του υπό συζήτηση θέματος, με αποτέλεσμα την αποκάλυψη τυχόν αντιφάσεων ή ελλείψεων κατανόησής του.[4] Εκτός από την εφαρμογή στη διαλεκτική, η σωκρατική ειρωνεία αφορά στην αναγνώριση της άγνοιας ως το πρώτο στάδιο της φιλοσοφικής σκέψης.

# data[].attributes.headline
Καστελλιανακης Οδυσσεας Β1

# data[].attributes.subject
Καστελλιανακης Οδυσσεας Β1

# data[].attributes.headline
Προσωκρατικοί Φιλόσοφοι

# data[].attributes.subject
Προσωκρατικοί Φιλόσοφοι

# data[].attributes.attachment_link.title
Προσωκρατικοί φιλόσοφοι

# data[].attributes.attachment_link.description
Share your videos with friends, family, and the world

# data[].attributes.headline
Καστελλιανακης Οδυσσεας Β1

# data[].attributes.subject
Καστελλιανακης Οδυσσεας Β1

# data[].attributes.body
Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ:

Ως διδάσκαλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο Αριστοτέλης απέκτησε διάφορες ευκαιρίες και αφθονία προμηθειών. Έτσι, ίδρυσε μια βιβλιοθήκη στο Λύκειο, η οποία έγινε αρωγός στην παραγωγή εκατοντάδων έργων του. Το γεγονός ότι υπήρξε μαθητής του Πλάτωνα τον οδήγησε στις απόψεις του πλατωνισμού, αργότερα, όμως, μετά τον θάνατο του Πλάτωνα, οδηγήθηκε, περισσότερο, σε εμπειρικές μελέτες και μετατοπίζεται από τον πλατωνισμό στον εμπειρισμό.[4] Πίστευε ότι οι ιδέες και οι γνώσεις όλων των λαών βασίζονταν, τελικά, στην αντίληψη. Στις απόψεις του, για τις φυσικές επιστήμες, βασίστηκαν πολλά έργα του.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Κακριδής Φάνης Ομότιμος Καθηγητής Κλασσικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γεννήθηκε το 1933.

Δασκαλόσογο: παππούς Θεοφάνης, πατέρας Ιωάννης, μητέρα Όλγα, αδελφή Ελένη - όλοι φιλόλογοι.

Σπουδές στα Πανεπιστήμια Θεσσαλονίκης, Μαγεντίας και Τυβίγγης, όπου και υπηρέτησε ως λέκτορας για την αρχαία και νέα ελληνική γλώσσα (1959-1964).

Το 1964 εκλέχτηκε καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο νεοσύστατο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, όπου και υπηρέτησε ως το 1982, με μια διακοπή στα χρόνια της δικτατορίας, όταν απολύθηκε. Ακολουθούν θητείες στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης, στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας, και τελικά πάλι στο Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων ως το 2000.

Επιστημονικά ασχολήθηκε με την επική ποίηση, και με το Αττικό δράμα, λιγότερο με την Τραγωδία, περισσότερο με την Κωμωδία του Αριστοφάνη.

Ο Φάνης Κακριδής δεν περιορίστηκε στην ακαδημαϊκή διδασκαλία και έρευνα. Ενδιαφέρθηκε για θέματα εκπαιδευτικής πολιτικής, ιδιαίτερα για το πρόβλημα των αναλυτικών προγραμμάτων και της ειδικής διδακτικής του αρχαίου κόσμου. Πίστευε ότι το χρέος του ακαδημαϊκού δασκάλου απέναντι στους φοιτητές του δεν τελειώνει την ημέρα που αποφοιτούν, αλλά συνεχίζεται και μετά το διορισμό τους. Έτσι μετέφραζε ξένα βιβλία χρήσιμα στους εκπαιδευτικούς, έκανε ομιλίες και μαθήματα, και αρθρογραφούσε.

Τελευταίο του έργο η Αρχαία Ελληνική Γραμματολογία, που προορίζεται για καθηγητές και μαθητές της Μέσης Εκπαίδευσης.

Ο Φάνης Κακριδής πέθανε στην Αθήνα στις αρχές Ιανουαρίου 2019.

# data[].attributes.attachment_link.title
Αριστοτελική Λογική

# data[].attributes.attachment_link.description
Κακριδής Φάνης Ομότιμος Καθηγητής Κλασσικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γεννήθηκε το 1933. Δασκαλόσογο: παππούς Θεοφάνης, πατέρας Ιωάννης, μητέρα Όλγα, αδελφή Ελένη - όλοι φιλόλογοι. Σπουδές στα Πανεπιστήμια Θεσσαλονίκης, Μαγεντίας και Τυβίγγης, όπου και υπηρέτησε ως λέκτορας για την αρχαία και νέα ελληνική γλώσσα (1959-1964).

# data[].attributes.attachment_link.title
8. Συναισθηματική Νοημοσύνη

# data[].attributes.attachment_link.title
28. Έχει το σύμπαν σκοπό; feat. Astronio

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Ιστορικός Περιηγητής

# data[].attributes.attachment_link.title
Τα 7 Θαύματα του Αρχαίου Κόσμου

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Ιστορικός Περιηγητής

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι Επτά Σοφοί της Αρχαίας Ελλάδας: Η ζωή, το έργο και η διαχρονική σοφία των ρήσεών τους

# data[].attributes.attachment_link.title
Μάρκος Αυρήλιος: Η πολυτάραχη ζωή του Ρωμαίου αυτοκράτορα φιλοσόφου

# data[].attributes.attachment_link.title
Animated φιλόσοφοι Επ 2 ~ Ηράκλειτος

# data[].attributes.attachment_link.title
Plato’s Allegory of the Cave - Alex Gendler

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Καθημερινή Φυσική

# data[].attributes.attachment_link.title
Το Παράδοξο της Ταυτότητας

# data[].attributes.attachment_link.title
ANIMATED ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ Σωκράτης 2/2

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
George Chatzivasileiou - Avatar Productions

# data[].attributes.attachment_link.title
Ep. 7 Πλάτωνας "Animated...Φιλόσοφοι" Official /  Plato- "Animated...Philosophers" Official

# data[].attributes.headline
ΑΝΙΜΑΤΕD ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ

# data[].attributes.subject
ΑΝΙΜΑΤΕD ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ

# data[].attributes.attachment_link.title
ANIMATED ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ Σωκράτης 1/2

# data[].attributes.headline
EMΠΕΙΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΡΑΣΙΟΝΑΛΙΣΜΟΣ

# data[].attributes.subject
EMΠΕΙΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΡΑΣΙΟΝΑΛΙΣΜΟΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
24. Εμπειρισμός και Ρασιοναλισμός

# data[].attributes.headline
Κωνσταντινος Σαρρης Β3

# data[].attributes.subject
Κωνσταντινος Σαρρης Β3

# data[].attributes.body
Από τον John Dewey: "Education is not preparation for life; education is life itself." (Η εκπαίδευση δεν είναι προετοιμασία για τη ζωή. Η εκπαίδευση είναι η ίδια η ζωή.)

Τζων Ντιουί Κούνεϊ (John Dewey): Ήταν ένας αμερικανός φιλόσοφος, εκπαιδευτικός και κοινωνιολόγος, που είχε σημαντική επίδραση στη φιλοσοφία της εκπαίδευσης και την πρακτική φιλοσοφία. Η φιλοσοφία του εστίαζε στην ενσωμάτωση της φιλοσοφίας στην καθημερινή ζωή και στην πρακτική εφαρμογή των ιδεών σε κοινωνικά προβλήματα. Ένα από τα σημαντικότερα έργα του είναι η "Democracy and Education" (Δημοκρατία και Εκπαίδευση).

# data[].attributes.headline
Κωνσταντινος Σαρρης Β3

# data[].attributes.subject
Κωνσταντινος Σαρρης Β3

# data[].attributes.body
Από τον William James: "Act as if what you do makes a difference. It does." (Πράττε όπως αν ο,τι κάνεις κάνει διαφορά. Κάνει.)

Ήταν ένας από τους πιο επιδραστικούς φιλοσόφους της Αμερικής και θεωρείται πατέρας του Πραγματισμού. Οι ιδέες του επηρέασαν πολλούς τομείς, όπως η ψυχολογία και η φιλοσοφία της θρησκείας. Ένα από τα διάσημα έργα του είναι το "The Varieties of Religious Experience" (Οι Διαφορετικές Θρησκευτικές Εμπειρίες).

# data[].attributes.headline
Δημήτρης Μπισμπίκος - Β3

# data[].attributes.subject
Δημήτρης Μπισμπίκος - Β3

# data[].attributes.body
Ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ ήταν Ελβετός φιλόσοφος, συγγραφέας και συνθέτης του 18ου αιώνα. Οι πολιτικές ιδέες του Ρουσσώ επηρέασαν την ανάπτυξη της κομμουνιστικής και σοσιαλιστικής θεωρίας, του διεθνισμού και κατά την πρώτη περίοδο και την ιδεολογία του εθνικισμού.

Πηγή:

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%96%CE%B1%CE%BD-%CE%96%CE%B1%CE%BA_%CE%A1%CE%BF%CF%85%CF%83%CF%83%CF%8E

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ ( Jean-Jacques Rousseau, 28 Ιουνίου 1712 - 2 Ιουλίου 1778) ήταν Ελβετός φιλόσοφος, συγγραφέας και συνθέτης του 18ου αιώνα. Οι πολιτικές ιδέες του Ρουσσώ επηρέασαν την ανάπτυξη της κομμουνιστικής και σοσιαλιστικής θεωρίας, του διεθνισμού και κατά την πρώτη περίοδο και την ιδεολογία του εθνικισμού.

Ο Ρουσσώ γεννήθηκε και μεγάλωσε στη θρησκευτικά καλβινιστική Γενεύη. Ο πατέρας του, Ισαάκ Ρουσσώ, ήταν ωρολογοποιός. Οι πρόγονοι του ήταν Ουγενότοι πρόσφυγες από τη Γαλλία, οι οποίοι βρήκαν καταφύγιο στη Γενεύη. Η μητέρα του Ρουσσώ, Σουζάννα Μπερνάρ, η οποία ήταν κόρη ενός προτεστάντη ιερέα, πέθανε εννιά μέρες μετά τη γέννηση του Ρουσσώ, και έτσι ο ίδιος έμεινε ορφανός.

Σε ηλικία 10 ετών εγκαταλείφθηκε από τον πατέρα του, και έτσι ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ γνώρισε δύσκολα παιδικά χρόνια. Στη συνέχεια της ζωής του πέρασε δύο χρόνια με έναν πάστορα, ως το 1724. Μετά ο θείος του τον τοποθέτησε ως μαθητευόμενο γραφέα σε ένα δικαστικό γραφείο, και το 1725 έγινε μαθητευόμενος ενός χαράκτη.

Ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ εγκαταλείπει τη γενέτειρα του Γενεύη σε ηλικία 16 ετών, το 1728. Είναι ο εφημέριος του Κονφινιόν που τον στέλνει στη βαρώνη Μαντάμ ντε Βαράνς, πρόσφατα προσηλυτισμένη στον καθολικισμό. Αυτή με τη σειρά της τον στέλνει στο Τορίνο της Ιταλίας, όπου ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ ασπάζεται τον καθολικισμό.

Τον επόμενο χρόνο ο Ρουσσώ επιστρέφει στο σπίτι της βαρώνης, την οποία πλέον θεωρεί μητέρα του. Το 1730 ταξιδεύει με τα πόδια ως το Νεσατέλ, όπου διδάσκει μουσική. Μέχρι το 1739 περιπλανιέται σε διάφορα μέρη στην Ελβετία, ενώ μάλιστα η βαρώνη γίνεται και ερωμένη του. Το ίδιο έτος συγγράφει και το πρώτο του βιβλίο, Le verger de Madame la baronne de Warens.

Το 1742 βρίσκεται στο Παρίσι όπου γράφει ως το 1743 δύο δοκίμια σχετικά με τη μουσική και αναπτύσσει σχέσεις με τον Διαφωτιστή Ντενί Ντιντερό.

Το 1745 γνωρίζει μία υπηρέτρια πανδοχείου, με την οποία θα αποκτήσει πέντε παιδιά.

Το 1749 γράφει για την Εγκυκλοπαίδεια όλα τα άρθρα που αφορούσαν τη μουσική.

Το 1750 συμμετέχει σε έναν διαγωνισμό της Ακαδημίας της Ντιζόν (Académie de Dijon), και η διατριβή του Διατριβή σχετικά με τις τέχνες και τις επιστήμες, στην οποία υποστηρίζει ότι η πρόοδος συνεπάγεται διαφθορά και εκφυλισμό, κερδίζει το πρώτο βραβείο.

Το 1755, σε έναν άλλον διαγωνισμό της ίδιας Ακαδημίας, απαντάει με το πρώτο μεγάλο έργο του Διατριβή για την προέλευση και τις βάσεις της ανισότητας μεταξύ των ανθρώπων. Το έργο αυτό όμως προκάλεσε έντονες αντιδράσεις κατά του Ρουσσώ.

Οι φορείς της εκτελεστικής εξουσίας δεν είναι αφέντες του λαού, μα υπάλληλοί του. Ο λαός πρέπει να μπορεί να τους διορίζει και να τους απολύει όποτε θέλει. Δεν υπάρχει θέμα να συμβληθούν με το λαό, πρέπει να τον υπακούσουν.

Discours sur les sciences et les arts, 1750

1. Λόγος περί επιστημών και τεχνών, μετάφραση Τάσος Μπέτζελος, Αθήνα, Νήσος, 2012, ISBN 9789609535304

2. Λόγος περί των επιστημών και των τεχνών, μετάφραση-επιμέλεια Κ. Κουτσαντώνης, 24 γράμματα, 2018, ISBN 9786185302405

Le Devin du Village (Ο μάγος του χωριού, όπερα), 1752

Discours sur l'origine et les fondements de l'inégalité parmi les hommes (Διατριβή για την προέλευση και τις βάσεις της ανισότητας μεταξύ των ανθρώπων), 1754

1. Η κοινωνική ανισότητα, μετάφραση-σχόλια Στάθης Πρωταίος, Αθήνα, Δαρεμάς, 1963.

2. Πραγματεία περί της καταγωγής και των θεμελίων της ανισότητας ανάμεσα στους ανθρώπους, μετάφραση Μέλπω Αλεξίου-Καναγκίνη - Κώστας Σκορδύλης, Αθήνα, Σύγχρονη Εποχή, 1992, 1999 (2η έκδοση), 2010, ISBN 9789602246306

3. Λόγος περί της καταγωγής και των θεμελίων της ανισότητας μεταξύ των ανθρώπων, επιμέλεια Στέλλα Τόκου, Αθήνα, Αγγελάκης, 2021, ISBN 9789606161773

Julie ou la Nouvelle Héloïse (Ιουλία ή Η νέα Ελοΐζα), 1761

Émile ou De l'éducation (Αιμίλιος, ή Περί Αγωγής), 1762

1. Μετάφραση Στέλλα Βουρδουμπά, Αθήνα, Δαρεμάς, χ.χ.

2. Μετάφραση Πολυτίμη Γκέκα, Επιμέλεια Γιάννης Σπανός, 2 τόμοι, Αθήνα, Πλέθρον, 2001, 2002, 2007, 2010, ISBN 9789603480808 και ISBN 9789603480815

Du contrat social ou principes du droit politique (Περί του κοινωνικού συμβολαίου ή αρχές του πολιτικού δικαίου), 1762

1. Το κοινωνικό συμβόλαιο, μετάφραση Δανάη Κουχτσόγλου, Δαρεμάς, χ.χ.

2. Το κοινωνικό συμβόλαιο. Αρχές πολιτικού δικαίου, μετάφραση Φώντας Κονδύλης, Αθήνα Δαμιανός, 1986, ISBN 9789602281925

3. Μετάφραση Δ. Π. Κωστελένος, Αθήνα, Δαμιανός, χ.χ.

4. Αθήνα, DeAgostini Hellas, 2004.

5. Το κοινωνικό συμβόλαιο, ή αρχές πολιτικού δικαίου, μετάφραση Βασιλική Γρηγοροπούλου - Αλφρέδος Σταϊνχάουερ, επιμέλεια Βασιλική Γρηγοροπούλου, Αθήνα, Πόλις, 2005 (3η έκδοση), 2012, ISBN 9789604350483

6. Το κοινωνικό συμβόλαιο, Αγγελάκης, 2021, ISBN 9789606161766

Χειρόγραφο της Γενεύης, το κοινωνικό συμβόλαιο πριν το κοινωνικό συμβόλαιο, μετάφραση Αλφρέδος Σταϊνχάουερ - Λευτέρης Χουντουλίδης, Έρμα, 2019, ISBN 9786188420960

Les Confessions, 1770, δημοσιεύτηκε 1782
Οι εξομολογήσεις του Ζαν Ζακ Ρουσσώ, μετάφραση Αλεξάνδρα Παπαθανασοπούλου, επιμέλεια Χρήστος Δάρρας, 2 τόμοι, Αθήνα, Ιδεόγραμμα, 1997, ISBN 9789607158048

Rêveries du promeneur solitaire, ημιτελές, δημοσιεύτηκε 1782

- Δοκίμια φιλοσοφίας, διαλογισμοί - στοχασμοί, μετάφραση Φώντας Κονδύλης, Γιάννης Καρούζος, Ελένη Καλκάνη, επιμέλεια Γιάννα Δαμιανού, πρόλογος Νίκος Δαμιανός, Δαμιανός, 2010, ISBN 9789605840044

Μαμάκη, Ζερμαίν, "Βολταίρος και Ρουσσώ. Το προανάκρουσμα της Γαλλικής Επανάστασης", Νέα Εστία 126 (1989), 50-56.

Δημήτρης Κιτσίκης, Jean-Jacques Rousseau et les origines françaises du fascisme. Nantes: Ars Magna Editions, 2006

Δημήτρης Κιτσίκης Φύση καὶ κοινωνία. Ἐπιστολὴ πρὸς Βολταῖρο γιὰ τὸν φυσικὸ νόμο καὶ γιὰ τὴν καταστροφὴ τῆς Λισσαβῶνος,τοῦ Ζάν-Ζὰκ Ῥουσσῶ" [Nature and Society. Bilingual French and Greek text]. Εἰσαγωγή-Μετάφραση Δημήτρης Κιτσίκης. Αθήνα, Ἐξοδος, 2020,109 σελίδες,

Δημήτρης Κιτσίκης Ζάν-Ζὰκ Ῥουσσῶ καὶ ἐπιστημονικὸς φασισμός. Αθήνα, Ἔξοδος, 2O21,151 σελίδες

Starobinski, Jean, Ζαν-Ζακ Ρουσώ. Η διαφάνεια και το εμπόδιο. Μετάφρ. Κωστής Παπαγιώργης. "Ελληνικά Γράμματα", Αθ. 2005.

Starobinski, Jean, Ο Ρουσσώ απαντά στον Βολταίρο. Ο λόγος περί επιστημών και τεχνών. Μετάφρ. Ράνια Πολυκανδριώτη - Άννα Ταμπάκη. "Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών", Αθ. 2002.

Wokler, Robert: Ρουσσώ. Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε. Μετάφρ. Παναγιώτης Πανταζάκος. "Ελληνικά Γράμματα", Αθ. 2006

Barth, Hans, "Ἡ ἰδέα τῆς ἀλλοτρίωσης τοῦ ἀνθρώπου στὸν Ρουσώ", Εὐθύνη, 72 (1977), σσ. 630-633

DURANT, WILL & ARIEL (1968). ΒΛΑΧΟΣ, ΠΑΝΟΣ, επιμ. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. I'. Aφοι Συροπούλοι & Κ. Κουμουνδουρέας. σελ. 14. "Εγεννήθηκα εις την Γενεύην το 1712, από πατέρα τον Ισαάκ Ρουσσώ και μητέρα την Σουζάνναν Μπερνάρ, πολίτας".

# data[].attributes.attachment_link.title
Ζαν-Ζακ Ρουσσώ - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ ( Jean-Jacques Rousseau, 28 Ιουνίου 1712 - 2 Ιουλίου 1778) ήταν Ελβετός φιλόσοφος, συγγραφέας και συνθέτης του 18ου αιώνα. Οι πολιτικές ιδέες του Ρουσσώ επηρέασαν την ανάπτυξη της κομμουνιστικής και σοσιαλιστικής θεωρίας, του διεθνισμού και κατά την πρώτη περίοδο και την ιδεολογία του εθνικισμού.

# data[].attributes.headline
Δημήτρης Μπισμπίκος - Β3

# data[].attributes.subject
Δημήτρης Μπισμπίκος - Β3

# data[].attributes.body
Ο Φρίντριχ Βίλχελμ Νίτσε

ήταν σημαντικός Γερμανός φιλόσοφος, ποιητής, συνθέτης και φιλόλογος. Έγραψε κριτικά δοκίμια πάνω στη θρησκεία, την ηθική, τον πολιτισμό, τη φιλοσοφία και τις επιστήμες, δείχνοντας ιδιαίτερη κλίση στη χρήση μεταφορών, ειρωνείας και αφορισμών.

Οι κεντρικές ιδέες της φιλοσοφίας του περιλαμβάνουν τον «θάνατο του Θεού», την ύπαρξη του υπερανθρώπου, την ατέρμονη επιστροφή, τον προοπτικισμό καθώς και τη θεωρία της ηθικής κυρίων - δούλων.

Τέλος, ριζική αμφισβήτηση από μέρους του της αξίας και της αντικειμενικότητας της αλήθειας έχει οδηγήσει σε αμέτρητες διαμάχες και η επίδρασή του παραμένει ουσιαστική, κυρίως στους κλάδους του υπαρξισμού, του μεταμοντερνισμού και του μεταστρουκτουραλισμού.

Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CF%81%CE%AF%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%B9%CF%87_%CE%9D%CE%AF%CF%84%CF%83%CE%B5

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Φρίντριχ Νίτσε - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Φρίντριχ Βίλχελμ Νίτσε (γερμ. Friedrich Wilhelm Nietzsche) (ελλ. Φρειδερίκος Γουλιέλμος Νίτσε) (Ραίκεν, 15 Οκτωβρίου 1844[1] – Βαϊμάρη, 25 Αυγούστου 1900[1]) ήταν σημαντικός Γερμανός φιλόσοφος, ποιητής, συνθέτης και φιλόλογος. Έγραψε κριτικά δοκίμια πάνω στη θρησκεία, την ηθική, τον πολιτισμό, τη φιλοσοφία και τις επιστήμες, δείχνοντας ιδιαίτερη κλίση στη χρήση μεταφορών, ειρωνείας και αφορισμών.

# data[].attributes.headline
Βασίλης Παππάς -Β3

# data[].attributes.subject
Βασίλης Παππάς -Β3

# data[].attributes.body
1. «Η Μεταφυσική είναι ένας σκοτεινός ωκεανός χωρίς ακτές και φάρους, γεμάτη με φιλοσοφικά ναυάγια.»
Εμμάνουελ Καντ
Γερμανός φιλόσοφος (1724-1804)

2. Ο Καντ γεννήθηκε, έζησε και πέθανε στο Καίνιξμπεργκ (τώρα ρώσικο Καλίνινγκραντ) της Ανατολικής Πρωσίας, δεν παντρεύτηκε ποτέ, δεν εγκατέλειψε ποτέ τη γενέτειρα πόλη του και είχε γίνει αντικείμενο σχολιασμού για την εντυπωσιακή ακρίβειά του στις κοινωνικές συναναστροφές - υπόδειγμα αυτοπειθαρχίας και παραξενιάς. Χρηματοδότησε τις σπουδές του παραδίδοντας ιδιωτικά μαθήματα και κερδίζοντας στοιχήματα στο μπιλιάρδο.

Το 1749 προσπάθησε να λύσει μια μαθηματική αντιδικία μεταξύ οπαδών του Καρτέσιου και του Λάιμπνιτς με σχετικοποίηση των θέσεών τους. Το 1755 δημοσίευσε ανώνυμα μια θεωρία του για τη δημιουργία του πλανητικού μας συστήματος και για την ύπαρξη γαλαξιών πέρα από το δικό μας γαλαξία. Το ίδιο έτος αναγορεύεται Διδάκτωρ και Υφηγητής του πανεπιστημίου της Καινιξβέργης. Αποδίδει δε το δώρο της γνώσης στον άνθρωπο σε θεϊκή παρέμβαση.

Το έτος 1770 έγινε τακτικός καθηγητής της Λογικής και Μεταφυσικής στο ίδιο Πανεπιστήμιο και παράλληλα έκανε παραδόσεις στη Φυσική, Κοσμολογία, Ανθρωπολογία, Θεολογία και Γεωγραφία. Κάποια εποχή δίδασκε στο πανεπιστήμιο 36 ώρες την εβδομάδα. Μετά από μερικές μικρότερες δημοσιεύσεις του για θέματα Φυσικής και Μεταφυσικής, παρουσίασε σε τρία θεμελιώδη έργα την υπερβατολογική φιλοσοφία του: «Κριτική του καθαρού Λόγου»

3. Ιμμάνουελ Καντ - Βικιπαίδεια (wikipedia.org)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 30/10/2020.

Ο Ιμμάνουελ Καντ (Immanuel Kant, ρωσ. Иммануил Кант, Καίνιξμπεργκ της Πρωσίας (που σήμερα ονομάζεται Καλίνινγκραντ και ανήκει στη Ρωσία), 22 Απριλίου 1724 - Καίνιξμπεργκ, 12 Φεβρουαρίου 1804), ο Γερμανός φιλόσοφος του άδολου λογισμού, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές και φιλοσόφους όλων των εποχών, και ο μεγαλύτερος της νεότερης εποχής. Στην ελληνική γλώσσα το όνομά του παλαιότερα αποδιδόταν ως Εμμανουήλ Κάντιος.

Οι γονείς του Καντ ήταν καταγωγής Ρωσίας-Βαλτικής.

Ο Καντ γεννήθηκε, έζησε και πέθανε στο Καίνιξμπεργκ (τώρα ρώσικο Καλίνινγκραντ) της Ανατολικής Πρωσίας, δεν παντρεύτηκε ποτέ, δεν εγκατέλειψε ποτέ τη γενέτειρα πόλη του και είχε γίνει αντικείμενο σχολιασμού για την εντυπωσιακή ακρίβειά του στις κοινωνικές συναναστροφές - υπόδειγμα αυτοπειθαρχίας και παραξενιάς. Χρηματοδότησε τις σπουδές του παραδίδοντας ιδιωτικά μαθήματα και κερδίζοντας στοιχήματα στο μπιλιάρδο.

Το 1749 προσπάθησε να λύσει μια μαθηματική αντιδικία μεταξύ οπαδών του Καρτέσιου και του Λάιμπνιτς με σχετικοποίηση των θέσεών τους. Το 1755 δημοσίευσε ανώνυμα μια θεωρία του για τη δημιουργία του πλανητικού μας συστήματος και για την ύπαρξη γαλαξιών πέρα από το δικό μας γαλαξία. Το ίδιο έτος αναγορεύεται Διδάκτωρ και Υφηγητής του πανεπιστημίου της Καινιξβέργης. Αποδίδει δε το δώρο της γνώσης στον άνθρωπο σε θεϊκή παρέμβαση.

Το έτος 1770 έγινε τακτικός καθηγητής της Λογικής και Μεταφυσικής στο ίδιο Πανεπιστήμιο και παράλληλα έκανε παραδόσεις στη Φυσική, Κοσμολογία, Ανθρωπολογία, Θεολογία και Γεωγραφία. Κάποια εποχή δίδασκε στο πανεπιστήμιο 36 ώρες την εβδομάδα. Μετά από μερικές μικρότερες δημοσιεύσεις του για θέματα Φυσικής και Μεταφυσικής, παρουσίασε σε τρία θεμελιώδη έργα την υπερβατολογική φιλοσοφία του: "Κριτική του καθαρού Λόγου" (Kritik der reinen Vernunft, 1781), "Κριτική του πρακτικού Λόγου" (Kritik der praktischen Vernunft, 1788) και "Κριτική της κριτικής Δύναμης" (Kritik der Urteilskraft, 1790).

Ο Καντ όρισε τον διαφωτισμό (Aufklärung), στο δοκίμιό του Was ist Aufklärung? (Τι είναι Διαφωτισμός;), ως την περίοδο που χαρακτηρίζεται από το γνωμικό στη λατινική γλώσσα, " Sapere aude!" ("τολμήστε να είστε σοφός" ή "τόλμησε να γνωρίζεις") ή στην ερμηνεία που του δίνει ο ίδιος: "έχε το θάρρος, να χρησιμοποιείς το δικό σου νου", τη δική σου σκέψη. Αυτή η περίοδος διακρίνεται από την κριτική σκέψη έναντι των άκριτων υπαγορεύσεων και των προκαταλήψεων της εξουσίας, της θρησκείας, της κοινωνίας ευρύτερα. Το έργο του Καντ επέχει θέση συνδετικού κρίκου μεταξύ του Ορθολογισμού και του Εμπειρισμού, δηλαδή, των βασικών φιλοσοφικών ρευμάτων-παραδόσεων του 18ου αιώνα. Είχε, επιπροσθέτως, αποφασιστική επίδραση στο κίνημα του Ρομαντισμού και στη φιλοσοφία του Γερμανικού Ιδεαλισμού, αλλά και του Νεοκαντιανισμού του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ου αιώνα. Το έργο του αποτέλεσε επίσης σημείο εκκίνησης για πολλούς άλλους φιλοσόφους του 20ου και του 21ου αιώνα.

Οι δύο αλληλένδετοι θεμέλιοι λίθοι αυτού που ο Καντ αποκαλούσε ως την " κριτική φιλοσοφία του" - την αντίστοιχη " Κοπερνίκεια επανάσταση", που ισχυριζόταν ότι συνέθεσε για τη φιλοσοφία - ήταν η Επιστημολογία (ή αλλιώς Θεωρία της γνώσης) του Υπερβατολογικού Ιδεαλισμού και η ηθική φιλοσοφία περί της αυτόνομης αιτιότητας της ελευθερίας του πρακτικού Λόγου. Αυτές τοποθετούσαν το ενεργό, έλλογο ανθρώπινο υποκείμενο στο κέντρο της αντικειμενικής γνώσης και ηθικής (την ανθρώπινη συμπεριφορά σε συνθήκες κοινωνικής συμβίωσης).

Ο Καντ επηρεάστηκε από τον σκεπτικισμό και τον αγνωστικισμό του εμπειριστή Χιουμ και έστρεψε την προσοχή του για την επίτευξη του στόχου της αντικειμενικότητας της γνώσης των πραγμάτων της εμπειρίας στην ανάλυση της υποκειμενικότητας με την έννοια των αναγκαίων και καθολικών, δηλαδή, μη εμπειρικών αρχών που καθιστούν δυνατή αυτήν την αντικειμενικότητα. Θεωρεί ότι κάθε γνώση των αντικειμένων εξαρτάται από την εμπειρία, επειδή στηρίζεται στις αισθήσεις μας. Τα πράγματα καθ' αυτά μας είναι άγνωστα επειδή, όπως υποστηρίζει, η αντικειμενική γνώση είναι δυνατή, μόνο αν η αισθητηριακή επίδραση των πραγμάτων συντίθεται μέσω των μη εμπειρικών μορφών της αισθητικότητας μας (χώρος, χρόνος) και της διάνοιας. Τα πράγματα καθ' αυτά είναι απρόσιτα στη θεωρητική μας γνώση, διότι αυτό που αντιλαμβανόμαστε είναι τα αισθητηριακά δεδομένα εντός του χώρου και του χρόνου που είναι μορφές της ανθρώπινης αισθητικότητας και όχι των ίδιων των πραγμάτων. Έτσι, αν και τα πράγματα καθ' αυτά δεν μπορούν να μας γίνουν γνωστά, ο Καντ υποστηρίζει πως το έλλογο καθεστώς του κόσμου, όπως η επιστήμη το αντιλαμβάνεται, δε δύναται να θεωρηθεί απλώς και μόνο ως η τυχαία συσσώρευση αισθαντικών αντιλήψεων. Αντιθέτως, είναι το αποτέλεσμα μιας "συνθετικής" λειτουργίας μη εμπειρικών μορφών αισθητικής εποπτείας αλλά και εννοιών, βασιζόμενης σε νομοτελειακούς κανόνες (π.χ., χώρος, χρόνος / (αντικειμενική) αιτιότητα, αναγκαιότητα).

Η κριτική του καθαρού Λόγου

Καντιανή Ηθική

Ο Κάντ εξηγεί με ευκρίνεια τα βασικά στοιχεία του ηθικού του συστήματος στο έργο του Θεμέλια της μεταφυσικής των Ηθών (1785). Εδώ, παρουσιάζει κριτικά τις συνθετικές a priori αρχές του Πρακτικού Λόγου, για να τις συνταιριάξει αργότερα με την κριτική παρουσίαση των συνθετικών a priori αρχών του Θεωρητικού Λόγου.

Η αφετηρία της σκέψης του Καντ είναι ότι το μόνο αυτοτελές καλό είναι η καλή βούληση. Ο χαρακτήρας, το ταλέντο, ο αυτοέλεγχος και η τύχη δεν είναι απαραίτητα καλά. Η βούληση είναι καλή όχι εξαιτίας των τελικών της αποτελεσμάτων, αλλά επειδή ακολουθεί τον αναγκαίο και καθολικό, νόμο της ελευθερίας της βούλησης. Το ηθικό πράττειν είναι καλό καθ' εαυτό.

"Ακόμη και αν, [από] κάποια ιδιαίτερη δυσμένεια της μοίρας, ή από τη φειδωλή, σαν μητριάς, προίκα της φύσης, αυτή η βούληση δεν έχει καμιά απολύτως δύναμη να εκπληρώσει τις προθέσεις της. Αν, παρά τη μέγιστη προσπάθειά της, εξακολουθεί να μην επιτυγχάνει τίποτα, και μένει μόνον η καλή βούληση... ακόμη και τότε θα έλαμπε παρ' όλα αυτά σαν κόσμημα, για το δικό της χατίρι, σαν κάτι που φέρει όλη του την αξία του μέσα του."

Τα ανθρώπινα όντα δε μετέχουν του νόμου της ελευθερίας της βούλησης (του πρακτικού Λόγου), με κίνητρο να επιδιώκουν την ευτυχία. Το ένστικτο θα ήταν πιο αποτελεσματικό γι' αυτόν το σκοπό. Ο Λόγος μας δόθηκε για να παραγάγει μια βούληση καλή, όχι ως μέσο προς κάποιον απώτερο σκοπό, αλλά καλή καθ' αυτήν. Η καλή βούληση αποτελεί προϋπόθεση για όλα τα υπόλοιπα αγαθά, συμπεριλαμβανομένης της ευτυχίας.

Τι είναι, όμως, αυτό που κάνει τη βούληση καλή; Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα πρέπει να αναζητηθεί η έννοια του καθήκοντος. Το να πράττω από καθήκον σημαίνει να δείχνω καλή βούληση παρά τις δυσκολίες, από σεβασμό για τον ηθικό νόμο της ελευθερίας. Πρέπει να διακρίνουμε δύο περιπτώσεις: να πράττει κανείς σύμφωνα με το καθήκον και με κίνητρο το καθήκον. Ένας παντοπώλης εργάζεται τίμια για προσωπικό του όφελος και ένας φιλάνθρωπος χαίρεται με την ευχαρίστηση των συνανθρώπων του. Παρότι αυτές οι πράξεις είναι ορθές και ευγενείς, για τον Καντ δεν έχουν ηθική αξία με την αυστηρή έννοια. Η αξία του χαρακτήρα φαίνεται μόνο όταν κάποιος πράττει όχι από προδιάθεση αλλά από καθήκον: ένας άνθρωπος που θέλει να αυτοκτονήσει και ποθεί το θάνατο, ωστόσο προσπαθεί να κρατηθεί στη ζωή σύμφωνα με τον ηθικό νόμο.

Η διδασκαλία του Καντ φαίνεται ναι είναι κατ' αρχήν εκ διαμέτρου αντίθετη με εκείνη του Αριστοτέλη. Ο Αριστοτέλης πίστευε πως ο πραγματικά ενάρετος άνθρωπος είναι εκείνος που απολαμβάνει να εκτελεί ενάρετες πράξεις. Ο Καντ από την άλλη θεωρεί ως πραγματική απόδειξη για την αρετή την οδυνηρή πάλη του καλώς πράττειν, επειδή θεωρεί ότι η ανθρώπινη φύση δε συμμορφώνεται χωρίς εμπόδια στις καθολικές, πανανθρώπινες απαιτήσεις του που θέλουν π.χ. να μην κάνουμε εξαιρέσεις για λόγους προσωπικής ευχαρίστησης. Μόνον όταν είμαστε διατεθειμένοι να μας κοστίσει κάτι, να συγκρουστούμε με τις εγωιστικές διαθέσεις μας, μόνον τότε μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι πράττουμε με κίνητρο το καθήκον.

Τι σημαίνει όμως να πράττω από καθήκον; Το να πράττω από καθήκον σημαίνει να πράττω με σεβασμό στον ηθικό νόμο. Ο τρόπος για να ελέγξω το αν πράττω με σεβασμό στον ηθικό νόμο είναι να αναζητήσω τον κανόνα ή την αρχή με την οποία ενεργώ. Εάν πράττω από σεβασμό στο νόμο, τότε πράττω μόνον έτσι ώστε να θέλω η δική μου προσωπική αρχή να καταστεί καθολικός νόμος που να ισχύει ακόμη και έναντί μου, αυτή είναι η κατηγορική προσταγή του Καντ.

Η περίφημη κατηγορική προσταγή του Καντ

Υπάρχουν δύο είδη προσταγής: η υποθετική και η κατηγορική. Η υποθετική λέει: Εάν θέλεις να επιτύχεις ένα συγκεκριμένο σκοπό, πράττε με συγκεκριμένο τρόπο. Η κατηγορική λέει: Ανεξάρτητα από το σκοπό που θες να επιτύχεις, πράττε με ένα συγκεκριμένο τρόπο. Υπάρχουν πολλές υποθετικές προσταγές, καθώς υπάρχουν αντίστοιχα και πολλοί σκοποί που θέλει κανείς να επιτύχει. Υπάρχει όμως μία κατηγορική προσταγή: η προσταγή της ηθικής. Η κατηγορική προσταγή είναι η ανάγκη να συμμορφώνεται κανείς με την καθαρή καθολικότητα του νόμου. "Άρα, υπάρχει μία μόνο κατηγορική προσταγή, και είναι η εξής: Πράττε μόνο βάσει εκείνης της αρχής, διά της οποίας μπορείς ταυτόχρονα να θέλεις να καταστεί αυτή καθολικός νόμος."

Οι ανωτέρω καντιανές ιδέες διαμόρφωσαν κατά πολύ όλη την επιχειρηματολογία και ανάλυση της μεταγενέστερης φιλοσοφίας. Οι ιδιαιτερότητες του Καντ και της φιλοσοφίας του, πυροδότησαν άμεση και διαρκή διαμάχη, έθεταν δε υπό κριτική αμφισβήτηση θεσμούς και παραδόσεις. Παρόλα αυτά, η άποψή του ότι η γνώση υπόκειται σε περιορισμούς που δεν μπορεί να ξεπεράσει, ότι η ηθική έχει τις ρίζες της στην ελευθερία του ανθρώπου και στην αυτονομία του πρακτικού του Λόγου που δε λαμβάνει το νόμο του από τη θρησκεία ή τον Θεό, αλλά το νομοθετεί ο ίδιος σύμφωνα με έλλογες αρχές, και ότι η φιλοσοφία εμπεριέχει αυτο-κριτικές διαδικασίες, αναδιαμόρφωσαν οριστικώς τη φιλοσοφία.

Τέσσερα δοκίμια κριτικής φιλοσοφίας , μτφρ. Γιάννης Πίσσης, εκδ. Νήσος, 2012

Δοκίμια . Εισαγωγή-Μετάφρ.-Σχόλια Ε.Π. Παπανούτσος. "Δωδώνη", Αθ. 1971.

Προλεγόμενα σὲ κάθε μελλοντικὴ μεταφυσικὴ ποὺ μπορεῖ νὰ παρουσιαστεῖ σὰν γνώση . -Μετ. Ἰάνης Λὸ Σκόκκο. "Ἀναγνωστίδης", Ἀθ. 1978.

Κριτική του καθαρού λόγου . Τόμοι Α΄-Β΄, Μετάφραση Αναστάσιος Γιανναράς. "Παπαζήσης", Αθ. 1977+1979.

Προλεγόμενα σε κάθε μελλοντική Μεταφυσική . Εισαγωγή-Μετάφρ.-Σχόλια Γιάννης Τζαβάρας. "Δωδώνη", Αθ.-Γιάννινα 1982.

Κριτική του καθαρού λόγου. Η υπερβατική διαλεκτική . Τόμοι Α΄-Δ΄. Πρόλογος-Μετάφρ. Μιχαήλ Δημητρακόπουλος, Αθ. 1983.

Τα θεμέλια της Μεταφυσικής των ηθών . Εισαγωγή-Μετάφρ.-Σχόλια Γιάννης Τζαβάρας. "Δωδώνη", Αθ. 1984.

Kant, Im. κ.ά.: Τι είναι Διαφωτισμός; Συλλογή κειμένων . Μετάφρ. Ν. Μ. Σκουτερόπουλος. "Κριτική", Αθ. 1989 [επανέκδοση: Κριτική, 2014] ISBN 9789602189238

Η θρησκεία . Μετάφρ. Στάθης Φερεντίνος, "Γκοβόστης", Αθ. χ.χ. ζ) Η πρώτη Εισαγωγή στην "Κριτική της κριτικής δύναμης". Μετάφρ. Παρασκευή Μεϊντάνη, Επίμετρο Κοσμάς Ψυχοπαίδης. "Πόλις", Αθ. 1996. η) Για την αιώνια ειρήνη . Μετάφρ.-Επίμετρο Άννα Πόταγα, Πρόλογος-Επιμ. Λευτέρης Αναγνώστου. "Αλεξάνδρεια", Αθ. 1992.

Παρατηρήσεις πάνω στο αίσθημα του ωραίου και του υπέροχου . Μετάφρ. Χάρης Τασάκος. "Printa", Αθ. 1999.

Η έννοια του αρνητικού μεγέθους στη φιλοσοφία . Εισαγωγή-Μετάφρ.-Σχόλια Χάρης Τασάκος. "Printa", Αθ. 2001.

Κριτική της κριτικής δύναμης . Εισαγωγή-Μετάφρ.-Σχόλια Κώστας Ανδρουλιδάκης. "ΙΣμίλη", Αθήνα, 3η έκδ. 2013.

Κριτική του πρακτικού λόγου . Εισαγωγή-Μετάφρ.-Παρατηρήσεις Μιχαήλ Δημητρακόπουλος, Αθ. 2004.

Κριτική του πρακτικού λόγου . Μετάφρ.-Σημειώσεις-Επιλεγόμενα Κώστας Ανδρουλιδάκης. "Εστία", Αθήνα, 5η έκδ. 2012.

Κριτική της κριτικής ικανότητας . Μετάφρ. Χάρης Τασάκος. "Ροές", Αθ. 2005 (1η έκδοση, "Printa", Αθ. 2000).

Η διένεξη των Σχολών . Εισαγωγή-Μετάφρ. Θανάσης Γκιούρας. "Σαββάλας", Αθ. 2004.

Περί Παιδαγωγικής . Προλεγόμενα-Μετάφρ.-Σημειώσεις Παρασκευή Σιδερά-Λύτρα. "Κυριακίδη", Θεσσαλονίκη 2004.

Η θρησκεία εντός των ορίων του Λόγου και μόνο . Μετάφρ.-Σημειώσεις-Επιλεγόμενα Κώστας Ανδρουλιδάκης. "Πόλις", Αθήνα, 2η έκδ. 2008.

Μεταφυσική των ηθών . Μετάφρ.-Σημειώσεις-Επιλεγόμενα Κώστας Ανδρουλιδάκης, "Σμίλη", Αθήνα 2013.

Επιλογή από το έργο του . Εισαγωγή-Επιλογή-Μετάφρ. Κώστας Ανδρουλιδάκης. "Στιγμή", Αθήνα 2008.

Ανθρωπολογία από πραγματολογική άποψη . Εισαγωγή-Μετάφρ.-Σχόλια Χάρης Τασάκος. "Printa", Αθ. 2011.

1. Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν "Ηλίου„, τόμος δέκατος: Καβαλιανή - Κολίβριον. διεύθυνση σύνταξης Ιωάννης Δ. Πασσάς. Αθήνα: Ήλιος.

2. R.K. Murray, "The Origin of Immanuel Kant's Family Name", Kantian Review 13(1), March 2008, pp. 190-93.

3. Rosa Kohlheim, Volker Kohlheim, Duden - Familiennamen: Herkunft und Bedeutung von 20.000 Nachnamen, Bibliographisches Institut & F.A. Brockhaus AG, Mannheim 2005, p. 365.

4. Kenny, Anthony (2005). Ιστορία της Δυτικής Φιλοσοφίας. Αθήνα: Νεφέλη. σελίδες 262-265. ISBN 960-211-748-6.

Ανδρουλιδάκης, Κώστας, Καντιανή Ηθική. Θεμελιώδη ζητήματα και προοπτικές, εκδ. "Ιδεόγραμμα", Αθήνα 2010.

π. Εμμανουήλ Αντωνακάκης, Η έννοια της αυτονομίας κατά τον Καντ και την Ορθόδοξη Πατερική Θεολογία, εκδ. "Παρρησία", Αθήνα, 2011

Αντωνόπουλος, Γεώργιος, "Ο άνθρωπος εις το β΄ μέρος της Κριτικής του καθαρού λόγου [του Καντ]". Φιλοσοφία, 13-14 (1983-84), 468-473.

Arendt, Hannah, Η πολιτική φιλοσοφία του Καντ, μετάφραση Βασίλης Ρωμανός, εκδ. "Νήσος", 2008.

Bergande, Wolfram, "Kant's Apathology of Compassion". In: Schreel, Louis (Ed.): Pathology & Aesthetics. Essays on the Pathological in Kant and Contemporary Aesthetics, 2016, 11-47

Βλάχος, Γεώργιος, "Το πρόβλημα των ορίων του δικαίου στη φιλοσοφία του Καντ και του Φίχτε". Φιλοσοφία, 12 (1982), 277-304.

Γιανναράς, Αναστάσιος, Κεφάλαια από τη θεωρητική φιλοσοφία του Καντ. Πανεπιστημιακές παραδόσεις, εκδ. "Παπαζήσης", Αθήνα 1976

Guillermit, Louis, "Ο Emmanuel Kant και η κριτική φιλοσοφία", στο Fr. Chatelet(επιμ.), Η Φιλοσοφία, τόμ. Γ, Από τον Καντ ως τον Χούσσερλ, εκδ. "Γνώση", Αθήνα 1985, σσ. 15-68

Walker, Ralph. Καντ: Ο Καντ και ο ηθικός νόμος, μετάφραση Λένα Θεοδωρίδου, εκδ. "Ενάλιος", 2003

Δεληγιώργη, Α., Ο διαμελισμός του λόγου και η νεωτερική σκέψη. Από τον Καντ στον Καστοριάδη, εκδ. "Βάνιας", Θεσσαλονίκη 1991.

Δεληκωσταντής, Κώστας, "Η αγάπη στη φιλοσοφία του Καντ", Παρνασσός, 29 (1987), 449-461.

Δεληκωσταντής, Κώστας, "Αγωγή ελευθερίας. Παρατηρήσεις στην παιδαγωγική ανθρωπολογία του Καντ". Επιστημονική Παρουσία Εστίας Θεολόγων Χάλκης. Αθ. 1 (1987), 427-439.

Immanuel Kant, Jürgen Habermas, Προς την αιώνια ειρήνη: Ένα φιλοσοφικό σχεδίασμα. Η ιδέα του Καντ περί της αιώνιας ειρήνης: Από την ιστορική απόσταση 200 ετών, μετάφραση: Κωνσταντίνος Σαργέντης, Ανίτα Συριοπούλου, εκδ. "Πόλις", 2006

Cassirer, Ernst, Καντ και Ρουσσώ, μετάφραση: Γεράσιμου Λυκιαρδόπουλου, εκδ. "Έρασμος", 2001

Κλιματσάκης, Παύλος, Συστηματική εισαγωγή στον γερμανικό ιδεαλισμό. Καντ, Φίχτε, Σέλλινγκ, Χέγκελ, εκδ. "Ροές", Αθήνα 2010

Κρίππας, Ηλίας, "Ιμμάνουελ Καντ: Η κορυφαία μορφή της νεώτερης φιλοσοφίας", Ιστορικά θέματα, τεύχος 121, σσ. 28-41 (Δεκέμβριος 2012)

Μεταξόπουλος, Αιμίλιος: "Το πρόβλημα της ατομικής ιδιοκτησίας στις θεωρίες του φυσικού δικαίου και στη νεώτερη φιλελεύθερη φιλοσοφία: Hobbes, Locke, Kant". Επιθεώρηση κοινωνικών ερευνών, 39-40 (1980), 414-432.

Μπίρου, Βασιλική Α., "Σεμινάριο Καντ - πολιτική και λόγος (Αθήνα 8-10 Δεκεμβρίου 1988)". Ελληνική Φιλοσοφική Επιθεώρηση 6 (1989), 113-114.

de Vleeschawer, Herman Jean, "Immanuel Kant" στο: Συλλογικό, Encyclopedie de la Pleiade. Ιστορία της φιλοσοφίας, τόμ. Α, μετάφραση: Κυριάκου Σ. Κατσιμάνη, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1987, σσ. 19-98

Ντελέζ, Ζιλ, Η κριτική φιλοσοφία του Καντ. Η θεωρία των ικανοτήτων, εκδ. "Βιβλιοπωλείον της Εστίας", Αθήνα 2000

Hondt, Jacques d', "Ὁ Κὰντ καὶ ἡ γαλλικὴ ἐπανάσταση", Οὐτοπία, 12 (1994), σσ. 81-92

G. Pascal, "Η σκέψη του Καντ". Μετάφρ. Αλέξανδρος Βέλιος. Σκέψη και τέχνη, 8 (1986), 5-18.

Παπαποστόλου, Πέτρος, "Κριτική του ασυνείδητου Λόγου", εκδ. "Όστρια", Αθήνα 2014.

Paton, H.J., Η Κατηγορηματική Προσταγή, μελέτη επί της Ηθικής Φιλοσοφίας του Καντ, εκδ. Άπαρσις, Αθήνα 2014

Πελεγρίνης, Θεοδόσιος Ηθική Φιλοσοφία, εκδ. "Ελληνικά Γράμματα", Αθήνα 1997, σελ.73-84.

Σαργέντης, Κωνσταντίνος, "Είναι η αιώνια ειρήνη δυνατή; Για την ιδέα της ειρήνης στον Καντ", Ελληνική Φιλοσοφική Επιθεώρηση, 21/61 (2004), 40-58.

Σαργέντης, Κωνσταντίνος, "Μια ερμηνεία της θεωρίας του Καντ για το ριζικό κακό", Κ. Βουδούρης & Ε. Μαραγγιανού (επιμ.), Φιλοσοφία, Ανταγωνιστικότητα και Αγαθός Βίος, τ. 2. Αθήνα: "Ιωνία", 2005, 266-277.

Σαργέντης, Κωνσταντίνος, "Ηθική ενόραση και αυτενέργεια της ανθρώπινης βούλησης. Το ηθικό Εγώ στον Καντ", Δευκαλίων, 21/2 (2003) 189-217.

Σταμάτης, Κ., "Ιστορικές οφειλές του δικαιοπολιτικού προβληματισμού του Καντ". Ο πολίτης, 97 (1989), 38-39.

Χρόνης, Νικόλαος, "Η περί σχηματοποιήσεως θεωρία του Καντ". Παρουσία, 1 (1982), 42-70.

Ψυχοπαίδης, Κοσμάς, Κριτική φιλοσοφία και λογική των θεσμών. Έρευνες για την πολιτική φιλοσοφία του Καντ, μετάφραση: Όλγα Σταθάτου, "Βιβλιοπωλείον της Εστίας", 2001

Συλλογικό έργο. Ιμμάνουελ Καντ: Πρακτικός λόγος και νεωτερικότητα: Νέες προσεγγίσεις στην καντιανή φιλοσοφία, εκδ. "Αλεξάνδρεια", 2006.

Τομέας Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (συλλογικό), Για τον Ιμάνουελ Καντ 200 χρόνια μετά, εκδ. "Νήσος", Αθήνα 2006

# data[].attributes.attachment_link.title
Ιμμάνουελ Καντ - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 30/10/2020. Ο Ιμμάνουελ Καντ (Immanuel Kant, ρωσ.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ζήνων ο Κιτιεύς. Εικόνες από Paolo Monti, 1969.

Ο Στωικισμός είναι φιλοσοφική σχολή των Ελληνιστικών και Ρωμαϊκών χρόνων (300 π.Χ. - περίπου 250 μ.Χ.), η οποία ιδρύθηκε στην Αθήνα από τον Ζήνωνα τον Κιτιέα με κέντρο την Ποικίλη Στοά, από όπου και πήρε το όνομά της.

Κατά τους Στωικούς, η ανθρώπινη φύση είναι τμήμα της παγκόσμιας φύσης, η οποία καθοδηγείται και κυβερνάται από τον συμπαντικό νόμο της Λογικής. Ο άνθρωπος, ως έλλογο ον, συγγενεύει όχι μόνο με τα άλλα ζώα αλλά και με τους Θεούς και πέραν του ενστίκτου διαθέτει και ηθική αίσθηση. Κύριο ζητούμενο του βίου είναι συνεπώς το να ζει κάποιος σύμφωνα με την φύση του, η οποία για τον άνθρωπο, μέσω της λογικότητάς του (στα λατινικά ratio), ωθεί προς την Αρετή, άρα το "κατά Φύσιν ζην" σημαίνει "κατ' Αρετήν ζην". Η Αρετή είναι το μόνο αγαθό και μόνο από αυτήν εξαρτάται η ευημερία. Όλα τα υπόλοιπα πράγματα, ευχάριστα ή δυσάρεστα, στερούνται αξίας, είναι "αδιάφορα".

Σύμφωνα με τον στωικισμό, καθήκον του ανθρώπου είναι να θέσει τον εαυτό του σε αρμονία με το Σύμπαν, το οποίο, ως λογικό και αγαθό, του μεταφέρει τις ιδιότητές του. Με το να βλάπτει κανείς τους άλλους για το υποτιθέμενο ατομικό του συμφέρον, υπονομεύει κατ' ουσίαν την ίδια του την φύση. Ο στωικός δεν αρνείται τον κόσμο των θνητών πραγμάτων, ούτε όμως και εξαρτάται από αυτόν, απλώς ζει ατάραχα μέσα του ενώ, σε αντίθεση προς την απόσυρση των επικουρείων, συμμετέχει σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής ζωής (π.χ. πολιτική, οικογένεια, κ.λ.π.).

Κατά τους στωικούς, οι άνθρωποι συνδέονται μεταξύ τους μέσω της κοινής λογικής φύσης τους, η αγάπη και προσφορά για την πατρίδα είναι το πρώτο βήμα της αγάπης και της προσφοράς για την μεγάλη πατρίδα όλων μας, την "κοσμόπολι" της ανθρωπότητας και του Σύμπαντος (που κυβερνάται από αιώνιους και αμετάβλητους φυσικούς νόμους), ένας τεράστιος αριθμός πραγμάτων που οι άνθρωποι αποδέχονται από ένστικτο, μπορεί να αποδειχθεί και με την Λογική, ο συμμερισμός των άλογων συναισθημάτων δεν είναι επιθυμητός, το δίκαιο είναι θέμα όχι άποψης αλλά φύσης, ο βίος καθορίζεται από την Ειμαρμένη και, φυσικά, η Μαντική ευσταθεί. Οι Θεοί εφορεύουν στην τάξη του Κόσμου και αποτελούν πληθύνσεις μίας αρχικής πολυώνυμης θείας οντότητας, "ζώου λογικού, τελείου και νοερού", που εισδύει παντού και παίρνει τα χαρακτηριστικά του κάθε στοιχείου με το οποίο έρχεται σε επαφή. Νόμος όλων των πραγμάτων είναι η Ειμαρμένη, μία ταυτόχρονα φυσική και θεϊκή οργανωτική δύναμη του Κόσμου, που αποτελεί τον Λόγο και την νομοτέλεια του Παντός, δύναμη που διατηρεί και διατηρείται κυβερνώντας και περιλαμβάνοντας τα ενάντια.

Σε αντίθεση προς τους επικούρειους, οι στωικοί δέχονται σε επίπεδο Θρησκείας την προσευχή και την λατρευτική πράξη, μόνο όμως όταν το περιεχόμενό τους βρίσκεται σε συμφωνία με την Μοίρα (Σενέκας, "Naturales Quaestiones", 2. 37 και 5. 25). Η προσευχή δεν μπορεί να αλλάξει τα γεγονότα, μπορεί ωστόσο να φέρει στον άνθρωπο την ορθή πνευματική κατάσταση σε σχέση με αυτά (Μάρκος Αυρήλιος, 9. 40), ενώ ως καλύτερη μορφή λατρείας των Θεών ορίζεται η κατανόηση και μίμηση της αγαθότητάς τους (Σενέκας, "Επιστ." 95. 47 - 50).

Όπως και στον Επικουρισμό, η πιθανότητα προσωπικής αθανασίας (με εξαίρεση την θέση του Ποσειδωνίου, της Μέσης Στοάς) απορρίπτεται.

Brun J., "Ο Στωικισμός", Αθήνα, 1965

Ξενάκης, Τζαίησον, "Επίκτητος: ζωή και στωικισμός" (Αθήνα: Νεφέλη, 1983).

LONG Α. Α., Η ελληνιστική φιλοσοφία: Στωικοί, Επικούρειοι, Σκεπτικοί. Μετάφραση Σ. Δημόπουλου και Μυρτώς Δραγώνα Μοναχού,εκδ.Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1990,σελ.177-328

Gourinat J.B. "Οι Στωικοί για την ψυχή", εκδ.Καρδαμίτσας, Αθήνα, 1999

Ρασσιάς Βλάσης, "Θεοίς Συζήν. Εισαγωγή στον Στωικισμό" (Αθήνα: Ανοιχτή Πόλη, 2001). ISBN 960-7748-25-5

Edelstein Ludwig, "Ο Στωικός Σοφός", Θεσσαλονίκη, 2002

Sharples R. W., "Στωικοί, Επικούρειοι και Σκεπτικοί", Θεσσαλονίκη, 2002

Clarke M. L., "Το Ρωμαϊκό Πνεύμα. Ιστορία της Ρωμαϊκής Σκέψης" από τον Κικέρωνα έως τον Μάρκο Αυρήλιο", Θεσσαλονίκη, 2004

Μπενετάτου, Μαριάννα, "Το ασκητικό ιδεώδες κατά τον αρχαίο βουδδισμό και στωικισμό", Ελληνική Φιλοσοφική Επιθεώρηση 3 (1986), 164-174

Παπαντωνίου Στέλιος, "Δόγματα περί Θεού Στωικών και Επικουρείων". Ζήνων 3 (1982), 69-82.

Θεοδωρακόπουλος, Ιωάννης Ν, "Η ηθική των Στωικών". Νέα Εστία 110 (1981), 1554-1556

Blakeley, Donald, "Ἡ στωϊκὴ θεωρία "Περὶ τῶν παθῶν"", στό: Πρακτικὰ Δ΄ Διεθνοῦς Συνεδρίου Ἑλληνικῆς Φιλοσοφίας, Ἡ Ἑλληνιστικὴ Φιλοσοφία - Hellenistic Philosophy (Τόμος Γ΄), Ρόδος - Λίνδος, 1994, σσ. 25-42

Frede, Michael, "Περὶ τῆς στωϊκῆς ἔννοιας τοῦ ἀγαθοῦ " , Δευκαλίων, 1, 15 (1997), σσ. 81-106

Inwood, Brad, "Κανόνες καὶ συλλογιστικὴ στὴ Στωικὴ Ἠθική " , Δευκαλίων, 15, 1 (1997), σσ. 107-143

# data[].attributes.attachment_link.title
Στωικισμός - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Στωικισμός είναι φιλοσοφική σχολή των Ελληνιστικών και Ρωμαϊκών χρόνων (300 π.Χ. - περίπου 250 μ.Χ.), η οποία ιδρύθηκε στην Αθήνα από τον Ζήνωνα τον Κιτιέα με κέντρο την Ποικίλη Στοά, από όπου και πήρε το όνομά της. Κατά τους Στωικούς, η ανθρώπινη φύση είναι τμήμα της παγκόσμιας φύσης, η οποία καθοδηγείται και κυβερνάται από τον συμπαντικό νόμο της Λογικής.

# data[].attributes.headline
Βασιλακος Παναγιωτης

# data[].attributes.subject
Βασιλακος Παναγιωτης

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Αρχαία Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Φράσεις ξένων λογίων για την Ελλάδα
"Deorum lingua est lingua Graecorum" - (Η γλώσσα των θεών είναι η Ελληνική γλώσσα) "Totum Graecorum est" - (Όλα είναι Ελληνικά) - ['Όλα προέρχονται από τους Έλληνες] "Nihil Graeciae humanum, nihil sanctum"- (Τίποτα δεν είναι πιο ανθρώπινο, πιο ιερό από την Ελλάδα)

Marcus Tullius Cicero (106 b.c. - 43 b.c.) [Λατίνος Κλασικός]

"Though Greece was conquered, she defeated the conqueror and imported the arts in the uncivilized Latium" - (Παρ' ότι η Ελλάς κατακτήθηκε, αυτή νίκησε τον κατακτητή και εισήγαγε τις τέχνες στο απολίτιστο Λάτιο)

Quintus Horatius Flaccus (65 b.c. - 8 b.c.) [Ρωμαίος λυρικός ποιητής]

"What the mind and the heart is for a human being, Greece is for humanity" - (Ότι το μυαλό και η καρδιά είναι για το ανθρώπινο σώμα, είναι η Ελλάς για την ανθρωπότητα)

Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) [Γερμανός συγγραφεύς]

"Damned Greek, you found everything; philosophy, geometry, physics, astronomy... you left nothing for us" - (Καταραμένε Έλληνα ανακάλυψες τα πάντα, φιλοσοφία, γεωμετρία, φυσική, αστρονομία... δεν άφησες τίποτα για εμάς)

Johann Christoph Friedrich von Schiller (1759-1805) [Γερμανός ποιητής, φιλόσοφος και Ιστορικός]

"Greece was the real cradle of liberty in which the earliest republics were rocked. We are the pupils of the great men, in all the principles of science, of morals, and of good government". - (Η Ελλάς υπήρξε το αληθινό λύκνο της ελευθερίας στο οποίο σφυριλατήθηκαν οι πρώτες πολιτείες. Εμείς είμαστε οι μαθητές [αυτών] των μεγάλων ανδρών, σε όλες τις αρχές της επιστήμης, της ηθικής και της καλής διακυβέρνησης)

William Cullen Bryant (1794-1878) [Αμερικανός ρομαντικός ποιητής]

"If in the library of your house you do not have the works of the ancient Greek writers, then you live in a house with no light". - (Εάν στη βιβλιοθήκη του σπιτιού σου δεν έχεις τα έργα των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, τότε ζεις σε ένα σπίτι χωρίς φως)

George Bernard Shaw (1794-1878) [Ιρλανδός θεατρικός συγγραφεύς]

"If it is true that the violin is the most perfect of musical instruments, then Greek is the violin of human thought" - (Εάν αληθεύει πως το βιολί είναι το τελειότερο των μουσικών οργάνων, τότε Ελληνικό είναι το "βιολί" της ανθρώπινης σκέψης)

Helen Adams Keller (1880-1968) [Αμερικανίδα συγγραφευς, "ακτιβίστρια" και λέκτωρ]

"The only way for us to become great, or even inimitable if possible, is to imitate the Greeks" - (Ο μόνος τρόπος για εμάς να γίνουμε σπουδαίοι ή ακόμη και απαράμιλλοι, αν αυτό είναι δυνατό, είναι να μιμηθούμε τους Έλληνες)

Johann Joachim Winckelmann (1717-1768) [Γερμανός ιστορικός και αρχαιολόγος]

"We have to admit that the whole Islam, except the religion, was Greek. Betrayal against the Greeks by the Islamic nations, equals betrayal against their own nature" - (Πρέπει να παραδεχτούμε πως όλο το Ισλάμ, εκτός της θρησκείας, ήταν Ελληνικό. Προδοσία ενάντια των Ελλήνων από τα Ισλαμικά έθνη, ισούται με προδοσία ενάντια στην ίδια τους τη φύση)

Ibn Khaldun (1332-1406) [Άραβας ιστορικός, λόγιος, θεολόγος και πολιτικός]

"Except the blind forces of nature, nothing moves in this world which is not Greek in its origin" - (Εκτός των τυφλών δυνάμεων της φύσεως, τίποτα δεν κινείται σε αυτόν τον κόσμο που να μην είναι Ελληνικό στις καταβολές του)

Sir Henry James Sumner Maine (1822-1888) [Συγκριτικός νομολόγος και ιστορικός]

"In the Greeks alone we find the idea of that which we would like to be and produce... from the Greeks we take something more than earthly - almost godlike". - (Στους Έλληνες και μόνο βρίσκουμε την ιδέα αυτού που θα θέλαμε να είμαστε και να παράγουμε... από τους Έλληνες παίρνουμε κάτι περισσότερο από γήινο - σχεδόν θεϊκό)

Wilhelm Von Humboldt (1767-1835) [Διπλωμάτης, φιλόσοφος και λόγιος]

"It is great to descent from Greece, the land that gave the light to the world" - (Είναι σπουδαίο να κατάγεσαι από την Ελλάδα, τη χώρα που έδωσε το φως στον κόσμο)

Victor Hugo (1802-1855) [Γάλλος ποιητής]

"We are children of the Greeks" - (Είμαστε παιδιά των Ελλήνων.)

Frederich II Βασιλιάς της Πρωσσίας (1712-1786)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
αρχαία ελλάδα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
αρχαίοι έλληνες

# data[].attributes.attachment_link.title
Τι έχουν πει ξένοι λόγιοι και φιλόσοφοι για την Αρχαία Ελλάδα - Απεριόριστος θαυμασμός για τον Ελληνισμό

# data[].attributes.attachment_link.description
Φράσεις ξένων λογίων για την Ελλάδα "Deorum lingua est lingua Graecorum" - (Η γλώσσα των θεών είναι η Ελληνική γλώσσα)

# data[].attributes.headline
Μπουζαλι Ναταλια Β3

# data[].attributes.subject
Μπουζαλι Ναταλια Β3

# data[].attributes.body
Η Διοτίμα (δηλ. αυτή που τιμά τον Δία) ήταν ιέρεια από την αρχαία Μαντίνεια της Αρκαδίας, αναφέρεται στο πλατωνικό «Συμπόσιο» σαν σοφή γυναίκα, που δίδαξε στον Σωκράτη, κατά ομολογία του ίδιου τα μυστήρια του Έρωτος ως πόθου και ως κινήτρου για το ωραίο και το αληθινό.[1] Γνώστρια της πυθαγόρειας αριθμοσοφίας, κατά τον Ξενοφώντα δεν ήταν άπειρη των πλέον δυσκολονόητων γεωμετρικών θεωρημάτων («ουκ άπειρος δυσσυνέτων διαγραμμάτων έστι»). Αλλά και ο Πρόκλος θεωρεί τη Διοτίμα «Πυθαγορική». Η Διοτίμα ήταν η ιέρεια εκείνη που έκανε τον καθαρμό των Αθηναίων μετά το λοιμό του 429 π.Χ..

πηγη : https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%B9%CE%BF%CF%84%CE%AF%CE%BC%CE%B1

# data[].attributes.headline
Ρουμπίνη Φιρφιλιώνη - Β3

# data[].attributes.subject
Ρουμπίνη Φιρφιλιώνη - Β3

# data[].attributes.body
Η Ρόζα Λούξεμπουργκ 5 Μαρτίου 1871 – 15 Ιανουαρίου 1919,ήταν Εβραία φιλόσοφος, μαρξίστρια πολιτική θεωρητικός και επαναστάτρια που ανήκε στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας και αργότερα στο Ανεξάρτητο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας.

Πηγή¨https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A1%CF%8C%CE%B6%CE%B1_%CE%9B%CE%BF%CF%8D%CE%BE%CE%B5%CE%BC%CF%80%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%B3%CE%BA

# data[].attributes.headline
Βασιλική Αναγνώστη Β1

# data[].attributes.subject
Βασιλική Αναγνώστη Β1

# data[].attributes.body
Ο φιλόσοφος Δημόκριτος

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%B7%CE%BC%CF%8C%CE%BA%CF%81%CE%B9%CF%84%CE%BF%CF%82

# data[].attributes.headline
Βασιλική Αναγνώστη Β1 

# data[].attributes.subject
Βασιλική Αναγνώστη Β1 

# data[].attributes.body
Η φιλοσοφία του Αριστοτέλη

https://eranistis.net/wordpress/2017/12/31/%CE%B7-%CF%86%CE%B9%CE%BB%CE%BF%CF%83%CE%BF%CF%86%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%B7/

# data[].attributes.headline
Κιτσα Λιβια Β1 

# data[].attributes.subject
Κιτσα Λιβια Β1 

# data[].attributes.body
https://el.m.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%BB%CE%AC%CF%84%CF%89%CE%BD

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος

Ο Πλάτων ( Αρχαία Αθήνα, 427 π.Χ. - Αρχαία Αθήνα, 347 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του, που με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει διασωθεί ολόκληρο (του αποδίδονται ακόμα και μερικά νόθα έργα), άσκησε τεράστια επιρροή στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και γενικότερα στη δυτική φιλοσοφική παράδοση μέχρι και σήμερα. Κύριος οικοδόμος της φιλοσοφίας, οδηγητής είτε προάγγελος μεταγενεστέρων προβάσεών της, εμπνευστής άμεσα ή έμμεσα των σπουδαιότερων κοινωνικοπολιτικών οραματισμών.[8]

Ο Πλάτων, μεταξύ άλλων, έγραψε την Απολογία του Σωκράτους,[9]α΄[›] η οποία θεωρείται ως μια σχετικά ακριβής καταγραφή της απολογίας του Σωκράτη στη δίκη που τον καταδίκασε σε θάνατο, το Συμπόσιο όπου μιλά για τη φύση του έρωτα,[10] τον " Πρωταγόρα" όπου μεταξύ άλλων θεμελιώνεται θεωρητικά η αρχή της "πρόληψης" που δεν λαμβάνει την ποινή ως απολύτως "ανταποδοτική" 324b,[11] τον Παρμενίδη και τον Θεαίτητο, όπου θεμελιώνει την αντικειμενικότητα του λόγου και της ιδέας, ενώ σε δύο μακρούς διαλόγους, την Πολιτεία και τους Νόμους περιέγραψε μια ιδανική πολιτεία β΄[›], μια κοινωνία τριών τάξεων: (α) οι ολίγοι, ηγεμόνες - βασιλείς, (β) οι επίκουροι, μια κάστα πολεμιστών, (γ) το πλήθος των ελεύθερων πολιτών που δεν έχει καμία πρόσβαση στην εξουσία. Οι ολίγοι, με αρετή τη σοφία - λογική, και οι επίκουροι, με αρετή τη γενναιότητα - βούληση, εξουσιάζουν τα πάθη του πλήθους.

Στον 20ο αιώνα ο φιλόσοφος Καρλ Πόππερ κατέκρινε την ιδανική πολιτεία του Πλάτωνα ως ένα ολοκληρωτικό μόρφωμα. Κάτι τέτοιο δεν είναι κοινώς αποδεκτό, αφού ο Πλάτων δίνει βαρύτητα στην παιδαγωγική αξία του έργου και όχι στην πρακτική. Πολλοί αναλυτές μάλιστα, περιγράφουν τις ιδέες του Πλάτωνα που προωθούν την ομαδική κοινωνική ευδαιμονία, ως απόλυτα δημοκρατικές και άλλοι θεωρούν ότι ενέπνευσε τον Καρλ Μαρξ.[12] Ο Πλάτων περιέγραφε μια ιδανική - ουτοπική κοινωνία, όπου θα είναι ξεκάθαρο ποιοι είναι οι άξιοι να κυβερνήσουν και να πολεμήσουν.[13] Αυτό είναι σαφέστατα αδύνατο σε μια πραγματική κοινωνία, κάτι που ήταν σίγουρα γνωστό στον Πλάτωνα, του οποίου το έργο ήταν φιλοσοφικό και θεωρητικό και όχι πρόταση διακυβέρνησης.[14][15][16][17]

Το σύνολο του έργου του, συχνά τον κατατάσσει μεταξύ των κορυφαίων παγκοσμίων προσωπικοτήτων όλων των εποχών με τη μεγαλύτερη επιρροή, μαζί με τον δάσκαλο του, Σωκράτη, και τον μαθητή του, Αριστοτέλη.[18][19]

Ο Πλάτων, ο Σενέκας και ο Αριστοτέλης σε μεσαιωνικό χειρόγραφο

Πληροφορίες για τη ζωή του Πλάτωνα αντλούμε κυρίως από αρχαίες βιογραφίες. Σημαντικότερες θεωρούνται εκείνες του Απουλήιου ( De platone et eius dogmate, 2ος αι. μ.Χ.), του Διογένη Λαέρτιου ( Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντων)[20] και του Ολυμπιόδωρου ( Βίος Πλάτωνος, 6ος αι. μ.Χ.). Όπως παραδίδεται από τη βιογραφική παράδοση, γεννήθηκε το 427 π.Χ. στην Αθήνα ή, κατά τον Διογένη, στην Αίγινα.[21] Καταγόταν από εύπορη αριστοκρατική αθηναϊκή οικογένεια. Πατέρας του ήταν ο Αρίστων, από το γένος του βασιλιά Κόδρου, και μητέρα του η Περικτιόνη, η οποία ήταν αδερφή του Χαρμίδη, ενός από τους Τριάκοντα τυράννους, και ανιψιά του Κριτία, επίσης μέλος των Τριάκοντα, με καταγωγή από το γένος του νομοθέτη Σόλωνος. Αδέρφια του ήταν οι Αδείμαντος, Γλαύκων και Ποτώνη. Το πρώτο του όνομα ήταν Αριστοκλής, αλλά αργότερα ονομάστηκε Πλάτων επειδή είχε ευρύ στέρνο και πλατύ μέτωπο. Όταν ο πατέρας του πέθανε, η Περικτιόνη παντρεύτηκε το θείο της, Πυριλάμπη, ο οποίος συνδεόταν φιλικά με τον Περικλή.[22] Ο Πλάτων γνώρισε τον Σωκράτη σε ηλικία 20 ετών και έμεινε κοντά του μέχρι τον θάνατό του το 399 π.Χ..

Μετά τη θανάτωση του Σωκράτη παρέμεινε στην Αθήνα για περίπου τρία χρόνια και κατόπιν κατέφυγε στα Μέγαρα, κοντά στον συμμαθητή του Ευκλείδη και άλλους σωκρατικούς. Ύστερα γύρισε στην Αθήνα, όπου για 10 χρόνια ασχολήθηκε με τη συγγραφή φιλοσοφικών έργων, τα οποία φέρουν τη σφραγίδα της σωκρατικής φιλοσοφίας. Στη συνέχεια εικάζεται πως ταξίδεψε στην Αίγυπτο και στην Κυρήνη, όπου σχετίστηκε με τον μαθηματικό Θεόδωρο, ωστόσο τα στοιχεία που διαθέτουμε για το ταξίδι αυτό θεωρούνται επισφαλή[23]. Αντιθέτως, βεβαιότητα υπάρχει για τα ταξίδια του στη Σικελία και στην Κάτω Ιταλία. Στον Τάραντα το 387 π.Χ. γνώρισε τους πυθαγόρειους, από τη φιλοσοφική σκέψη των οποίων επηρεάστηκε αποφασιστικά. Στην αυλή του βασιλιά των Συρακουσών Διονυσίου του πρεσβύτερου γνώρισε τον βασιλικό γυναικάδελφο Δίωνα,[24] με τον οποίον συνδέθηκε φιλικά. Η φιλία όμως αυτή προκάλεσε τις υποψίες του Διονυσίου για συνωμοσία, γι' αυτό έδιωξε τον Πλάτωνα από τη Σικελία. Στην Αίγινα οδηγήθηκε προς πώληση σε σκλαβοπάζαρο όπου ο Κυρηναίος φίλος του Αννίκερις[25] εξαγόρασε την ελευθερία του[26].

Επιστρέφοντας στην Αθήνα ίδρυσε τη φιλοσοφική σχολή του, την Ακαδημία (περ. 387 π.Χ.). Το 367 π.Χ ο Διονύσιος Β' ο Νεότερος διαδέχτηκε τον Διονύσιο Α' στην εξουσία. Με προτροπή του Δίωνα, ο Διονύσιος προσκάλεσε τον Πλάτωνα ως σύμβουλό του και εκείνος αποδέχτηκε την πρόσκληση με την ελπίδα πως θα εφάρμοζε τα πολιτικά του ιδεώδη. Ταξίδεψε στις Συρακούσες το 366 π.Χ. ωστόσο σύντομα επήλθε ρήξη με τους άλλους συμβούλους του βασιλιά. Ο Δίων εξορίστηκε και ο Πλάτωνας παρέμεινε στην αυλή του Διονυσίου ως φιλοξενούμενος και αιχμάλωτος μέχρι το 365. Για τρίτη φορά ήρθε στην αυλή των Συρακουσών το 362 π.Χ., μετά τη συμφιλίωση του Δίωνα με τον Διονύσιο, ωστόσο νέες προστριβές μεταξύ τους οδήγησαν τον Πλάτωνα στην απόφαση να εγκαταλείψει τις Συρακούσες το 361.[27] Επέστρεψε στην Αθήνα όπου μέχρι το θάνατό του ασχολήθηκε με τη διδασκαλία και με τη συγγραφή φιλοσοφικών έργων. Μέχρι τον 1ο αιώνα π.Χ, [Νεότερη περίοδος] υπό τη διεύθυνση του Αντίοχου του Ασκαλωνίτη η Ακαδημία αποτελούσε το κέντρο της πλατωνικής φιλοσοφίας. Στις αρχαίες βιογραφικές πηγές διακρίνονται ετερόκλητες κρίσεις για το χαρακτήρα του Πλάτωνα, καθώς σε ορισμένες παρουσιάζεται ως σοφός και θείος (θεϊκός)[28] ενώ άλλες τον περιγράφουν ως υπερόπτη και ζηλόφθονο υπηρέτη των τυράννων, που σχεδίασε εσφαλμένα την εικόνα του Σωκράτη και των σοφιστών[29].

Το συγγραφικό έργο του Πλάτωνα είναι αρχικά μνήμη και φήμη, εξιδανικευτική, του βίου και του θανάτου και του ήθους του Σωκράτη, αλλά και ανάπτυξη, ευμέθοδη και πολύπτυχη της διδασκαλίας του, πιστή ως κάποιο βαθμό στο πνεύμα του. Τα έργα του Πλάτωνα (36) εκτός από την Απολογία και τις Επιστολές είναι γραμμένα σε μορφή διαλόγου. Ως κεντρικό πρόσωπο στους διαλόγους, εκτός από έναν, τους Νόμους, παρουσιάζεται ο Σωκράτης, ακόμη και όταν σε κάποιον διάλογο σαν να παραμερίζεται σε θέση ακροατή. Σε κανένα διάλογο δεν εμφανίζεται ο ίδιος ο Πλάτων. Οι συζητήσεις ονομάζονται με το όνομα ιστορικά υπαρκτών προσώπων και μόνο σε τρεις διαλόγους της τελευταίας περιόδου: στον Σοφιστή, στον Πολιτικό και στους Νόμους εμφανίζεται ως κύριος συζητητής δίχως μνεία ονόματος ο "Ελεάτης Ξένος" στον πρώτο, ο "Ξένος" στο δεύτερο, ο "Αθηναίος Ξένος" στον τρίτο. Στον Πλάτωνα αποδίδονται και 13 επιστολές, η γνησιότητα των οποίων γενικά αμφισβητείται, εκτός από την Ζ' Επιστολή [30][31] όπου περιγράφει ο Πλάτωνας τη δραστηριότητά του στη Σικελία.[32] Και στη συγγραφή ο φιλόσοφος μιμήθηκε τη διδασκαλία του Σωκράτη, ο οποίος δίδασκε διαλογικά. Οι διάλογοί του υπογράφονται συνήθως με το όνομα κάποιου από τα συνδιαλεγόμενα πρόσωπα, π.χ. Τίμαιος, Γοργίας, Πρωταγόρας κ.λπ. Έξι μόνο διάλογοι, το Συμπόσιον, η Πολιτεία, ο Σοφιστής, ο Πολιτικός, οι Νόμοι και η Επινομίς τιτλοφορούνται από το περιεχόμενό τους. Στους παλαιότερους διαλόγους διατηρεί την εικόνα του πραγματικού Σωκράτη, ενώ στους νεότερους, όπως εικάζουν οι φιλόλογοι, κάτω από το πρόσωπο του δάσκαλου κρύβεται ο ίδιος ο μαθητής.

Στον Πλάτωνα αποδίδονται περί τα τριάντα επιγράμματα της Παλατινής Ανθολογίας, πολλά από τα οποία αμφισβητούμενα.

Αλεξανδρινοί λόγιοι και σχολιαστές έβαλαν πρώτοι το ζήτημα της χρονικής σειράς των πλατωνικών διαλόγων, όμως δίχως αντικειμενικά κριτήρια. Κατά την Αναγέννηση ήταν η δεύτερη φορά που ετέθη πάλιν το πρόβλημα της χρονικής σειράς των διαλόγων, και τότε όμως, δίχως αποτέλεσμα, γιατί ούτε με κριτήρια ούτε με μέθοδο έγινε.[33]

Υπάρχει η δυνατότητα, μερικοί διάλογοι να χρονολογηθούν απόλυτα, δηλαδή ή να τοποθετηθούν σε ορισμένο χρονικό σημείο ή με βάση έναν terminum post quem να περιορισθούν μέσα σε διάστημα αρκετά στενό για το χρόνο της συγγραφής τους.

Έτσι, όλα τα έργα που προϋποθέτουν το θάνατο του διδασκάλου έχουν γραφεί ύστερα από το έτος 399 π.Χ. Είναι πιθανόν, ότι πρώτη κατά σειράν σ΄ αυτά τα έργα έρχεται η "Απολογία" και ύστερα ακολουθούν τα άλλα "Κρίτων"[34] και "Ευθύφρων"[35] για την ευσέβεια. Επίσης είναι βέβαιο ότι ο "Φαίδων" είναι το τελευταίο έργο της σειράς αυτής, γιατί εδώ πια έχουμε καθαρή τη θεωρία της ιδέας.

Άλλη μεγάλη ιστορική τομή μέσα στη ζωή και το έργο του Πλάτωνα είναι το άνοιγμα της Ακαδημίας, δηλαδή το έτος 387 π.Χ. Όλοι λοιπόν οι διάλογοι, όσοι υποδηλώνουν το διδακτικό έργο της Ακαδημίας, καθώς επίσης και όσοι μαρτυρούν σπουδές μαθηματικές και ιατρικές, έχουν γραφεί ύστερα από το άνοιγμα της Ακαδημίας. Την απαρχή αυτής της σειράς αποτελεί ο "Γοργίας",[36] προγραμματικό έργο του ανοίγματος της Ακαδημίας, όπως και ο Μένων που έχει σαφέστατη σχέση με τα μαθηματικά και με τις έννοιες της ιατρικής επιστήμης.

Ο "Μενέξενος" πρέπει να τοποθετηθεί μετά το έτος 386 π.Χ., διότι, όπως φαίνεται από τον οικείο διάλογο, προϋποθέτει την "βασιλέως ειρήνη", την Ανταλκίδεια ειρήνη.[245e].

Το "Συμπόσιον" τοποθετείται αμέσως μετά το έτος 385 π.Χ. από όλους εκείνους οι οποίοι σχετίζουν όσα λέγονται για το σκόρπισμα των Μαντινιέων σε χωριά, πράγμα που έγινε το 386 π.Χ. [195a].

Αμέσως μετά το έτος 369 π.Χ. πρέπει να είναι γραμμένος ο "Θεαίτητος", διότι ο μαθηματικός Θεαίτητος τραυματίστηκε το έτος αυτό στη μάχη των Αθηναίων με τους Θηβαίους που έγινε το έτος αυτό και πέθανε εξαιτίας αυτού. Ο διάλογος είναι λοιπόν μνημόσυνο εις Θεαίτητον.[37]

Ο Ούλριχ Βιλαμόβιτς είναι εκείνος που μελέτησε και τα έργα του Tenneman, Schlermacher, Zeller και έφερε εις πέρας το έργο τούτο: Δύο πράγματα είναι σήμερα πια βέβαια ότι πρώτον το ύφος του Πλάτωνος, όσο προχωρεί ο ίδιος σε ηλικία γίνεται δύσκαμπτο, χάνει την πλαστικότητα που έχουν διάλογοι της ακμής καθώς και την ευχέρεια της αισθητικής σκηνοθεσίας που έχουν τα πρώτα δοκίμια της δημιουργίας του. Και δεύτερον, ότι ύστερα από τη μυθοποιία της ιδέας, όπως παρουσιάζεται στα στα τρία έργα "Συμπόσιο" [38] ζ΄[›], "Φαίδωνα" ή περί ψυχής, όπου περιγράφονται οι τελευταίες στιγμές του Σωκράτη [59b].στ΄[›] [39][40] και "Φαίδρο",[41][42][43] στα πολύ πιό ώριμα χρόνια της ζωής του ο Πλάτων έγραψε τα καθαρώς λογικά έργα "Παρμενίδης" ή περί ιδεών, " Θεαίτητο" ή περί επιστήμης, "Σοφιστής" ή περί του μη όντος, " Πολιτικός" και "Φίληβος" ή περί ηδονής ηθικός, όπου ο λόγος άσκεπος πια από μύθο, όλος ρώμη και κάματο πορεύεται μόνος προς το ιδανικό τέρμα της ζωής του, την ιδέα.[44]

Η στατιστική όμως της γλώσσας η΄[›] μαζί με την κριτική του περιεχομένου των διαλόγων δεν έλυσαν μόνον το ζήτημα της χρονολογικής τους σειράς, αλλά τερμάτισαν και το ζήτημα της γνησιότητας. Ότι οι διάλογοι αυτοί είναι υποβολιμαίοι, προκύπτει όχι μόνον από τη γλωσσική κριτική, αλλά και από εσωτερικούς λόγους, δηλαδή το περιεχόμενό τους δεν είναι καθ΄ όλα σύμφωνο με την πλατωνική φιλοσοφία.[45]

Έτσι κατά τη σημερινή κρίση της φιλολογίας, πρέπει από τους διαλόγους, που ο παλιός γραμματικός Θράσυλλος θ΄[›] έχει κατατάξει σε τετραλογίες, να θεωρηθούν πλαστοί οι ακόλουθοι: ο "Αλκιβιάδης Β´", ο "Ίππαρχος", οι "Αντερασταί", ο "Θεάγης", ο "Κλειτοφών", ο "Μίνως", η "Επινομίς". Ο " Αλκιβιάδης Α´" ή ο μείζων είναι φανερόν, ότι προϋποθέτει τον "Αλκιβιάδη το ΙΙ" ή ελάσσονα, ώστε είναι γραμμένος ύστερα απ΄ αυτόν. Πλαστά είναι επίσης και τα δοκίμια που ο Θράσυλλος άφησε έξω από τις τετραλογίες του, δηλαδή οι " Όροι ", "Περί δικαίου", "Περί αρετής", ο "Δημόδοκος", ο "Σίσυφος", η "Αλκυών", ο "Ερυξίας", ο "Αξίοχος", "Τιμαίω τῶ Λοκρῶ"

Η έννοια του δικαίου[46] κατέχει εξέχουσα θέση στο πλατωνικό έργο και ειδικότερα στη μεγαλειώδη σύνθεση του Πλάτωνα, την Πολιτεία, αποτελεί κεντρικό θέμα.

Ακαδημία Πλάτωνος, ψηφιδωτή απεικόνιση

Στον Πρωταγόρα :
" ὁ δέ νόμος τύραννος ὢν τῶν ἀνθρώπων πολλά παρά φύσιν, βιάζεται (παραβιάζει)"
διατυπώνεται η διάκριση φυσικού και θετικού δικαίου)[47][48] και στο ίδιο έργο στο γνωστό μύθο του Πρωταγόρα [49] ο Δίας τελικά αποφαίνεται δίνοντας εντολή στον Ερμή:
" καὶ νόμον γε θὲς παρ' ἐμοῦ τὸν μὴ δυνάμενον αἰδοῦς καὶ δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως".
Στον Γοργία:
Επισημαίνεται ότι το συμφέρον του ρήτορα δεν είναι να ικανοποιεί τη ματαιοδοξία του, αλλά να επιδιώκει το καλόν και το δίκαιο και διατυπώνει τι αξίωμα:
" τό ἀδικείν αἴσχιον εἶναι τοῦ ἀδικείσθαι" 482d,[50]
Ενώ στην Πολιτεία:
Υποστηρίζεται (Θρασύμαχος):
" δίκαιον εἶναι οὑκ άλλο τι ή τοῦ κρείττονος συμφέρον", ανάλογα προς το εκάστοτε κρατούν πολιτικό καθεστώς,[51][52] αλλά και στο Ευθύφρονα γίνεται απόπειρα ορισμού του τι είναι όσιο και το τι ανόσιο.[53]

Κάθε διάλογος είναι δοκίμιο της πλατωνικής τέχνης και της πλατωνικής διαλεκτικής, το ιδιαίτερο κλίμα της πλατωνικής ψυχής και φιλοσοφίας.[54] Ο Σωκράτης που απουσιάζει από το τελευταίο έργο της πλατωνικής δημιουργίας, τους Νόμους, χειρίζεται μέσα στο διάλογο κυρίαρχα όλα τα είδη του λόγου γιατί στην πλατωνική φιλοσοφία προπορεύεται η θέαση και ακολουθεί η αφαίρεση. Ο έρως, η ελευθερία, η ανάγκη, ο θάνατος, η ψυχή και κρίση της, η δημιουργία του κόσμου και η ιδέα είναι τα θέματα του φιλοσοφικού πλατωνικού μύθου.[55]

Πλάτων και Αριστοτέλης, Η Σχολή των Αθηνών, Ραφαήλ

Η πλατωνική φιλοσοφία είναι δυϊστική, χωρίζοντας τον κόσμο σε μία υλική και μία ιδεατή σφαίρα ύπαρξης. Αυτό γίνεται με την εισαγωγή της θεωρίας των ιδεών, οι οποίες κατά τον Πλάτωνα είναι τα αιώνια αρχέτυπα[56] των αισθητών, υλικών πραγμάτων, υπερβατικές φόρμες που γίνονται αντιληπτές μόνο με τη λογική και όχι με τις αισθήσεις. Τα αισθητά αντικείμενα τα θεωρεί κατώτερα, υλικά και φθαρτά είδωλα των ιδεών, οι οποίες τα μορφοποιούν. Έτσι π.χ. κάθε άλογο είναι υλικό στιγμιότυπο, ή αντανάκλαση, της άυλης ιδέας "άλογο", η οποία συγκεντρώνει τα αναλλοίωτα και κοινά χαρακτηριστικά όλων των αλόγων (αφηρημένες έννοιες όπως η δικαιοσύνη ή η ομορφιά έχουν επίσης τις δικές τους αρχετυπικές ιδέες). Ο Πλάτων λοιπόν αναγνωρίζει δύο διαφορετικούς κόσμους, τον αισθητό, ο οποίος διαρκώς μεταβάλλεται και βρίσκεται σε ασταμάτητη ροή, κατά τον Ηράκλειτο, και τον νοητό κόσμο, τον αναλλοίωτο, δηλαδή τις ιδέες, οι οποίες υπάρχουν σε τόπο επουράνιο. Αυτές είναι τα αρχέτυπα του ορατού κόσμου, τα αιώνια πρότυπα και υποδείγματα τα οποία συντηρούν τη μορφή των υποκείμενων υλικών σωμάτων. Πρόκειται δηλαδή για ένα δυϊστικό, ιεραρχικό μεταφυσικό σύστημα.

Ο Πλάτωνας ανέπτυξε συστηματικά τις διδασκαλίες του πυθαγορισμού, ευνοώντας όπως και ο Πυθαγόρας τα μαθηματικά, τα οποία έβλεπε ως "παράθυρο" στον κόσμο των ιδεών αφού ασχολούνται με άυλες και αναλλοίωτες έννοιες οι οποίες διαμορφώνουν τον κόσμο και ως μέσο προετοιμασίας για τη σωκρατική διαλεκτική. Κατηγορήθηκε ότι με τη θεωρία των ιδεών αποκάλυπτε "τα μυστικά των Μυστηρίων" στα οποία προφανώς ήταν μυημένος. Η γνωσιολογία του ήταν καθαρά ορθολογική, καθώς πίστευε ότι μόνο με τον νου μπορούν να προσεγγιστούν οι ιδέες και άρα η πραγματική, βαθύτερη φύση του κόσμου. Η εμπειρία των αισθήσεων για τον Πλάτωνα ήταν από αβέβαιη έως ψευδής, ενώ αντιθέτως η λογική διερεύνηση αποκάλυπτε έμφυτη γνώση, ενόραση των ανάλογων υπερβατικών ιδεών, η οποία προϋπήρχε με λανθάνουσα μορφή στον νου λόγω της θείας καταγωγής της ψυχής πριν την ενσάρκωση της. Αυτή η νοητική σύλληψη του λογικά αναγκαίου εκλαμβάνεται ως "ανάμνηση".[57][58] Υψηλότερη ιδέα θεωρούσε την ιδέα του Αγαθού (Ο,τι είναι ο ήλιος για τον αισθητό κόσμο τούτο είναι η ιδέα του αγαθού για το νοητό) από την οποία απέρρεαν όλες οι άλλες.

Στην ψυχή ο Πλάτωνας απέδειξε ότι δεν μπορεί να να παρομοιαστεί με την αρμονία απαντώντας στον συνδιαλεγόμενο Σιμμία [οὐ συγχωρῶ τῇ Σιμμίου ἀντιλήψει· δοκεῖ γάρ μοι πᾶσι τούτοις πάνυ πολὺ διαφέρειν],[59] αφού εναντιώνεται συχνά στα πάθη του σώματος και επίσης πως η ψυχή ως έννοια είναι ασυμβίβαστη με την έννοια του θανάτου και συνεπώς δεν εξαρτάται από το σώμα στο οποίο ενσαρκώνεται και υποστηρίζει, ότι τα σύνθετα μεταβάλλονται και διαλύονται, ενώ τα μη σύνθετα,[μονοειδὲς ὂν αὐτὸ καθ᾽ αὑτό, ὡσαύτως κατὰ ταὐτὰ ἔχει καὶ οὐδέποτε οὐδαμῇ οὐδαμῶς ἀλλοίωσιν οὐδεμίαν ἐνδέχεται] όπως η ψυχή, μένουν αναλλοίωτα και άφθαρτα.[60] Με τη φράση που απευθύνει στο τέλος στον Κρίτωνα: "Μην αμελήσετε να εξοφλήσετε αυτό το χρέος",[61] να θυσιάσουν ένα κόκορα. Την υποχρέωση να θυσιάζουν κόκορα στον Ασκληπιό είχαν όσοι σώζονταν από μια αρρώστια και βρίσκονταν σε ανάρρωση. Για τον Σωκράτη, αρρώστια ήταν η επίγεια, γιατί η ψυχή του ήταν έγκλειστη στο σώμα. Ο θάνατος ήταν η ώρα της ανάρρωσης, επειδή απέδιδε στη ψυχή την ελευθερία και την αθανασία της [μετοίκηση ψυχής].[62]

Η θεωρία του Πλάτωνα για τις ιδέες στην Πολιτεία: Ο Πλάτων μίλησε στην Πολιτεία για τον νοητό τόπο όπου υπάρχουν οι ιδέες (τα νοούμενα) και τον ορατό τόπο όπου υπάρχουν τα ορώμενα [63]. Θεωρεί τον ήλιο έκγονον του αγαθού. Στη συνέχεια ορίζει την ιδέα του αγαθού ως υπερέχουσα όλων των ιδεών, δίνοντας έτσι μια ιεράρχηση των ιδεών, με ανώτερη όλων αυτήν του αγαθού: Η ιδέα του αγαθού είναι η αιτία της γνώσης και της αλήθειας. Όπως το φως και η όψη είναι ηλιοειδή αλλά όχι ο ήλιος, έτσι και η γνώση και η επιστήμη είναι αγαθοειδή αλλά όχι το ίδιο το αγαθό [64]. Ακόμη αναφέρει ότι το αγαθό παρέχει σε όλα τα γιγνωσκόμενα (δηλαδή τις ιδέες) όχι μόνο τη δυνατότητα να γίνονται γνωστά, αλλά και την ίδια την ουσία και το είναι τους, καθώς το αγαθό είναι επέκεινα της ουσίας, υπερέχοντας αυτής κατά τη δύναμη [65]. Τέλος μιλά για την προσέγγιση των ιδεών μέσω της διαλεκτικής, αναφερόμενος σε δύο τμήματα του νοητού. Στο πρώτο τμήμα η ψυχή χρησιμοποιεί εικόνες και προχωρά στην αναζήτηση μέσω υποθέσεων, κατευθυνόμενη στο τέλος και όχι στην αρχή (στο αποτέλεσμα και όχι την αιτία). Στο δεύτερο τμήμα η ψυχή χωρίς εικόνες αλλά με τα είδη καθεαυτά οδηγείται στην ανυπόθετη αρχή [66]. Στο πρώτο τμήμα αντιστοιχεί η νόησις, η επιστήμη του διαλέγεσθαι σχετικά με το ον και το νοητό, ενώ στο δεύτερο η διάνοια (η τέχνη των γεωμετρικών), κατώτερη από τη νόηση. Υπάρχουν ακόμη δύο τμήματα του νοητού, κατώτερα από τα προηγούμενα με αντίστοιχα παθήματα στην ψυχή, η πίστις και η εικασία ([67])

Μύθος της Ατλαντίδας: Δύο διάλογοι του Πλάτωνα ο Τίμαιος και ο Κριτίας αναφέρονται στην Ατλαντίδα και στον κατακλυσμό που την εξαφάνισε. Ο Πλάτωνας, περιγράφει στον Κριτία τον πολιτισμό της Ατλαντίδας και την πρωτεύουσά της, την Ποσειδωνία. Γράφει ότι ήταν μεγαλύτερη από τη Λιβύη (Αφρική) και την Ασία μαζί. [68] Τις γνώσεις για το θέμα της άλλοτε θαυμαστής ηπείρου τις αποδίδει στο Σόλωνα, ο οποίος με τη σειρά του τις είχε πάρει από τους Αιγύπτιους Ιερείς. Έχει μείνει περίφημη η φράση των Αιγυπτίων Ιερέων στο Σόλωνα: "Σόλων, Σόλων, εσείς οι Έλληνες είσθε αιωνίως παιδιά... όλα όσα είπες προηγουμένως... ελάχιστα διαφέρουν από παιδικά παραμύθια, διότι εσείς ενθυμείστε μόνο έναν κατακλυσμό της γης μολονότι προηγουμένως έχουν γίνει πολλοί". [69] Οι Ιερείς είπαν στο Σόλωνα ότι είχαν αρχεία για γεγονότα που έγιναν χιλιάδες χρόνια πριν. Του αφηγούνται αυτά που έγιναν, επικαλούμενοι όσα ήταν αρχειοθετημένα στα Ιερά Βιβλία. Το τέλος της Ατλαντίδας αποφασίστηκε από τον Δία. Ο Δίας συμπέρανε ότι ένας καλός λαός είχε πάρει πολύ κακές κατευθύνσεις και θέλησε να τους τιμωρήσει, για να σωφρονιστούν και να γίνουν τακτικότεροι.[70] Τελειώνοντας την αφήγηση που περιέχεται στον Τίμαιο, οι ιερείς αναφέρονται στον κατακλυσμό: "Μετά την παρέλευση αρκετού χρόνου όμως έγιναν φοβεροί σεισμοί και κατακλυσμοί και εντός ενός τρομερού ημερονυκτίου ολόκληρος ο στρατός σας ετάφη στη γη και εξαφανίστηκε επίσης βυθισθείσα στη θάλασσα η νήσος Ατλαντίς, γι' αυτό και άπορο και αδιερεύνητο έγινε το πέλαγος εκεί..."[71]

"καὶ πόλεμον ἆρα ἡγῇ σὺ εἶναι τῷ ὄντι ἐν τοῖς θεοῖς πρὸς ἀλλήλους, καὶ ἔχθρας γε δεινὰς καὶ μάχας καὶ ἄλλα τοιαῦτα πολλά, οἷα λέγεταί τε ὑπὸ τῶν ποιητῶν, καὶ ὑπὸ τῶν ἀγαθῶν γραφέων τά τε ἄλλα ἱερὰ ἡμῖν καταπεποίκιλται, καὶ δὴ καὶ τοῖς μεγάλοις Παναθηναίοις ὁ πέπλος μεστὸς τῶν τοιούτων ποικιλμάτων ἀνάγεται εἰς τὴν ἀκρόπολιν; ταῦτα ἀληθῆ φῶμεν εἶναι"ι΄[›], ὦ Εὐθύφρων;"

Ευθύφρων 6b

Η άποψη αυτή του Πλάτωνα που προϋποθέτει "κάθαρση" παραδοσιακών μύθων που περιείχαν απάνθρωπες συμπεριφορές θεών και αναίρεση της αντίληψης για το φθόνο των θεών (η οποία κυριαρχεί στον Όμηρο και τον Ηρόδοτο)[72] δείχνει τη σημαντική πρόοδο που σημείωσε η θεολογική σκέψη των Ελλήνων και που επιγραμματικά διατυπώνεται για πρώτη φορά από τον Ευριπίδη στην Ιφιγένεια εν Ταύροις "οὐδένα γὰρ οἶμαι (νομίζω) δαιμόνων (Θεών) εἶναι κακόν (στιχ.391).[73]
Ο δε Σωκράτης στην Απολογία του διακηρύττει: "δεν δημιουργείται από τα χρήματα η αρετή αλλά από την αρετή τα χρήματα και όλα τα άλλα αγαθά των ανθρώπων, και στην ιδιωτική και στη δημόσια ζωή" ( οὐκ ἐκ χρημάτων ἀρετὴ γίγνεται, ἀλλ᾽ ἐξ ἀρετῆς χρήματα καὶ τὰ ἄλλα ἀγαθὰ τοῖς ἀνθρώποις 30b).

"δημοσίᾳ δὲ οὐ τολμῶ ἀναβαίνων εἰς τὸ πλῆθος τὸ ὑμέτερον συμβουλεύειν τῇ πόλει. τούτου δὲ αἴτιόν ἐστιν ὃ ὑμεῖς ἐμοῦ πολλάκις ἀκηκόατε πολλαχοῦ λέγοντος, ὅτι μοι θεῖόν τι καὶ δαιμόνιον γίγνεται [φωνή], ὃ δὴ καὶ ἐν τῇ γραφῇ ἐπικωμῳδῶν Μέλητος (έγραψε και στην καταγελλία του διακωμωδώντας το)[23e][74] ἐγράψατο".[75]

ἀλλὰ γὰρ ἤδη ὥρα ἀπιέναι, ἐμοὶ μὲν ἀποθανουμένῳ, ὑμῖν δὲ βιωσομένοις· ὁπότεροι δὲ ἡμῶν ἔρχονται ἐπὶ ἄμεινον πρᾶγμα, ἄδηλον παντὶ πλὴν ἢ τῷ θεῷ. Τελευταία φράση της Απολογίας 42a

"Όντας απασχολημένος μ΄αυτό το έργο δεν ευκαιρώ ούτε για την πόλη να κάνω τίποτα αξιόλογο ούτε για την οικογένειά μου, αλλά βρίσκομαι σε φοβερή φτώχεια υπηρετώντας τον θεό" ( πενίᾳ μυρίᾳ εἰμὶ διὰ τὴν τοῦ θεοῦ λατρείαν 23c)

"Σε μένα λοιπόν αυτό άρχισε να υπάρχει από τότε που ήμουνα παιδί, είναι μια εσωτερική φωνή που ακούω, η οποία, όποτε την ακούω, πάντοτε με αποτρέπει από κάτι που πρόκειται να κάνω, και ποτέ δεν με προτρέπει σε τίποτε. Αυτή είναι που με εμποδίζει ν΄ασχοληθώ με την πολιτική. Και μου φαίνεται, ότι κάνει πάρα πολύ καλά που με εμποδίζει γιατί θα είχα αφανιστεί και ούτε εσάς θα είχα ωφελήσει σε τίποτα ούτε τον εαυτό μου" Απολογία Σωκράτους 31d
Στον "Φαίδωνα" όμως ο Σωκράτης έρχεται κοντά στο θάνατο και τον γνωρίζει. Ο θάνατος είναι κι΄αυτός, όπως και ο έρως, ένας σύντροφος της ζωής που πρέπει να συμφιλιωθείς μαζί του. ΄Όλοι όσοι φιλοσοφούν αληθινά γνωρίζονται βαθιά με τον θάνατο § 64.[76]

"οὐδὲν γὰρ ἄλλο πράττων ἐγὼ περιέρχομαι ἢ πείθων ὑμῶν καὶ νεωτέρους καὶ πρεσβυτέρους μήτε σωμάτων ἐπιμελεῖσθαι μήτε χρημάτων πρότερον μηδὲ οὕτω σφόδρα ὡς τῆς ψυχῆς ὅπως ὡς ἀρίστη ἔσται" [77]

Γιατί περιφέρομαι μην κάνοντας τίποτα άλλο από το να πείθω τους νεότερους και τους πιο ηλικιωμένους ανάμεσά σας να μη φροντίζουν ούτε για τα σώματά τους ούτε για τα χρήματά τους με τόσο πάθος, παρά μόνο για την ψυχή τους, πως θα γίνει καλύτερη.

" Μέλητός μοι ἐπέθετο (που μου επιτέθηκαν) καὶ Ἄνυτος καὶ Λύκων, Μέλητος μὲν ὑπὲρ τῶν ποιητῶν ἀχθόμενος, Ἄνυτος δὲ ὑπὲρ τῶν δημιουργῶν καὶ τῶν πολιτικῶν, Λύκων δὲ ὑπὲρ τῶν ῥητόρων" [23e 4.6].

Η "αλληγορία (μύθος)[78] του σπηλαίου" στην Πολιτεία (Απόδοση στη νεοελληνική).

Ο Γάλλος ιστορικός της φιλοσοφίας Ζακ Σεβαλιέ τονίζει στο έργο του "Ιστορία της σκέψης" (1955) την κυρίαρχη παρουσία ή έστω ανταύγεια της πλατωνικής φιλοσοφίας σε ολόκληρο το Μεσαίωνα και στην Αναγέννηση και στους Νεότερους χρόνους, ενώ ο Γερμανός φιλόσοφος Καρλ Γιάσπερς προβάλλει τον Πλάτωνα ως το τον πρώτο από τους τρεις θεμελιωτές του φιλοσοφείν.[79]

Η ιστορία της φιλοσοφίας μέχρι τον Κικέρωνα είναι σαφώς επηρεασμένη από αυτόν και είτε αμφισβητεί είτε ακολουθεί τη διδασκαλία του. Ο μαθητής του Αριστοτέλης, εξ ίσου επιδραστικός με τον ίδιο, οδηγήθηκε στην ανάπτυξη τμήματος του έργου του ως απάντηση στον πλατωνισμό. Η σχολή την οποία ο Πλάτωνας ίδρυσε το 387 π.Χ., η Ακαδημία, συνέχισε να ακμάζει ως τις αρχές του πρώτου αιώνα π. Χ., έχοντας όμως μετατραπεί σε σκεπτική σχολή μετά τις αρχές της ελληνιστικής περιόδου.

Κατά την εποχή του Αυγούστου υπήρξε αναβίωση της πλατωνικής φιλοσοφίας, ο μεσοπλατωνισμός με εκπροσώπους όπως ο Φίλων ο Αλεξανδρεύς, ενώ κατά τα τέλη του δεύτερου αιώνα ο μεσοπλατωνισμός άρχεσαι να μετατρέπεται σταδιακά, υπό την επίδραση του νεοπυθαγορισμού και του ερμητισμού στην κατεχόμενη από τους Ρωμαίους Αίγυπτο, στο κίνημα του νεοπλατωνισμού, με αρχικούς εκπροσώπους όπως ο Πλωτίνος, το οποίο είχε ιδεαλιστικό, μυστικιστικό και σωτηριολογικό χαρακτήρα. Η Ακαδημία στην Αθήνα επανιδρύθηκε ως κέντρο νεοπλατωνικών μελετών κατά τον τέταρτο αιώνα.[80]

Την ίδια εποχή, περίοδο έντονων θρησκευτικών ζυμώσεων στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και σταδιακής επικράτησης του χριστιανισμού στη Μεσόγειο, οι ακόλουθοι της αστικής ελληνορωμαϊκής θρησκείας αλλά και των ελληνικών μυστηριακών λατρειών συσπειρώθηκαν γύρω από τον νεοπλατωνισμό ως υπερασπιστή του μέχρι πρότινος επικρατούντος παγανισμού. Μεμονωμένοι νεοπλατωνικοί και παγανιστικοί πυρήνες επέζησαν ως τον έκτο αιώνα, οπότε και ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός έκλεισε με διάταγμα την Ακαδημία της Αθήνας (529 μ.Χ.). Μετά περίπου εννέα αιώνες το έτος 1439 ο Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων γράφει στη Φλωρεντία το πολύκροτο έργο του: Περί ὧν Αριστοτέλης πρός Πλάτωνα διαφέρεται που αποτέλεσε το έναυσμα της διαμάχης πλατωνικών και αριστοτελικών στο Βυζάντιο και στην Ιταλία.

Ο πλατωνισμός επιβίωσε υπογείως καθ' όλον τον Μεσαίωνα, κρυμμένος σε μυστηριακά ρεύματα[81], έως ότου οι πρωτότυπες ιδέες του ήλθαν και πάλι στο φως και σχολιάστηκαν κατά την Αναγέννηση. Έτσι ούτε η νεότερη φιλοσοφική σκέψη έμεινε ανεπηρέαστη από αυτόν. Τα διάφορα φιλοσοφικά συστήματα ή προσπαθούν να ανατρέψουν τις ιδέες του ή οικοδομούνται πάνω σ' αυτές εκσυγχρονίζοντάς τες.

Ο ασφαλέστερος χαρακτηρισμός που θα μπορούσαμε να δώσουμε στην ευρωπαϊκή φιλοσοφία είναι ότι αποτελεί μια σειρά υποσημειώσεων στα έργα του Πλάτωνα. (Alfred North Whitehead- 1861-1947) "Διαδικασία και πραγματικότητα (1929), επανέκδ. 1979"

Ο Πλάτωνας πέθανε ήσυχα σε ηλικία 81 ετών.

^ α΄: Για κανένα σύγγραμμα στην παγκόσμια Γραμματολογία δεν εκδόθηκαν τόσα Δοκίμια και Μελέτες (υπολογίζονται σε 68.000[εκκρεμεί παραπομπή]) όσο για την Απολογία του Σωκράτους του Πλάτωνα. Ειπώθηκε[εκκρεμεί παραπομπή] ότι θα χρειάζονταν μια ολάκερη ζωή για να διαβάσει κανείς μόνο αυτές τις μελέτες. "Η Αληθινή Απολογία του Σωκράτη" του Κώστα Βάρναλη 5η έκδοση (1956) που μεταφράσθηκε στα ρωσικά και τυπώθηκε σε 10.000 αντίτυπα που εξαντλήθηκαν σε πέντε μέρες.

^ β΄: Πάντα θα υπάρχει απόσταση και ένταση ανάμεσα στην πραγματική, εμπειρική και στην ιδανική πολιτεία, γιατί πάντα η ζωή θα έχει ανάγκη να υπερνικάει την ατέλεια της, την αμορφωσιά της και τη φυσική της αδικία. Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος, Εισαγωγή στον Πλάτωνα σ.184, Πανεπιστημιακές παραδόσεις, 4η έκδοση 1964

^ γ΄: Αν και η υπόθεση εκτυλίσσεται λίγο πριν από τη δίκη του Σωκράτη, το 399 π.Χ. μερικοί φιλόλογοι θεωρούν το διάλογο συνέχεια της Απολογίας και προσπάθεια υπεράσπισης του Σωκράτη εναντίον της κατηγορίας για ασέβεια. Για πρώτη φορά στον Ευθύφρονα, ο Πλάτων χρησιμοποιεί τους όρους ιδέα, είδος, ουσία.

^ δ΄: Ο Λάχης ήταν Αθηναίος στρατηγός (β΄μισό 5ου αι. π.Χ.) και υπήρξε ειρηνόφιλος και εχθρός των δημαγωγών. Το φθινόπωρο του 427 π.Χ. μετέβη στη Σικελία ως επικεφαλής μοίρας του αθηναϊκού στόλου για να βοηθήσει του Λεοντίνους.

^ ε΄: Ο σοφιστής από τη Χίο Ευθύδημος (5ος αι. π.Χ.) είναι γνωστός από το ομώνυμο πλατωνικό διάλογο κι΄απ΄αυτόν προήλθε η έκφραση "ευθυδήμια σοφίσματα", δηλαδή λέξεις με διφορούμενη σημασία.

^ στ΄: Στον Φαίδωνα ή Περί ψυχής[82] ο φιλόσοφος από την Ηλεία και μαθητής του Σωκράτη αφηγείται τη συζήτηση που έγινε ανάμεσα στον Σωκράτη και στους φίλους του τις τελευταίες ώρες της ζωής του και τον τρόπο με τον οποίο πέθανε. Η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τη φύση του θανάτου και το πρόβλημα της αθανασίας της ψυχής.[83] Αναφέρεται πως στο διάλογο του Φαίδωνα ο Κάτων ο Νεότερος, κύριος πολιτικός αντίπαλος του Ιουλίου Καίσαρα, βρήκε παρηγοριά την τελευταία νύχτα της ζωής του.[84]

^ ζ΄: Τη φήμη όμως από την επιτυχία του Συμποσίου του Συκουτρή ήταν, δυστυχώς, μοιραίο να συμπαρακολουθήσουν ο φθόνος και η μισαλληλία των Ελλήνων ομοτέχνων (αντιτέχνων) του και η παρανόηση. Μέσα από τις σελίδες του περιοδικού Επιστημονική Ηχώ επεχείρησαν να πλήξουν το κύρος και το ήθος του κατηγορώντας τον για προσβολή της ηθικής και αθεΐα. Ο κορυφαίος φιλόλογος ανέτρεψε ένα προς ένα τα επιχειρήματα των αντιπάλων με δημοσίευμα του (Η εκστρατεία κατά του Συμποσίου και οι κουλουροπώλαι, 1937· έφυγε για ένα μικρό διάστημα στη Γερμανία και επιστρέφοντας στην Ελλάδα έδωσε ο ίδιος τέλος στη ζωή του (Ακροκόρινθος 21 Σεπτ. 1937)

^ η΄: Ο Dittenberger π.χ. βασίσθηκε κυρίως στο μόριο "μήν" και συσφαίρωσε τους πλατωνικούς διαλόγους σε κατηγορίες που δηλώνουν χρονικές ενότητες. Άλλοι πάλι παρατήρησαν ότι ο ειδικός σύνδεσμος "ότι" παραμερίζεται σιγά σιγά από τον αντίστοιχο "ως".

^ θ΄: Ο Θράσυλλος συνέδεσε το όνομά του και με την αρχαιότερη έκδοση (30 μ.Χ. περ.) των διαλόγων του Πλάτωνα τους οποίους κατέταξε μαζί με τον Δερκυλλίδη σε εννέα τετραλογίες.[85]

^ ι΄: Η άρνηση του Σωκράτη να παραδεχτεί όσα οι μύθοι ιστορούν για τους θεούς εντάσσεται στο μεγάλο ρεύμα του θρησκευτικού διαφωτισμού που αρχίζει με τον Ξενοφάνη. Εδώ ο Σωκράτης αποφεύγει να συζητήσει για τη φύση του θείου και αρκείται να εκφράσει την αμφιβολία για όσα ο θρησκόληπτος Ευθύφρων θεωρεί αυτονόητα. Η απάντηση του Ευθύφρονα (Και έτι γε θαυμασιώτερα...) δίνει στον Σωκράτη την ευκαιρία να αναφερθεί ειδικότερα και σε όσα αφηγούνται για τους θεούς οι ποιητές -κυρίως ο Όμηρος και ο Ησίοδος-. Προαναγγέλλεται έτσι η μετωπική επίθεση στην ομηρική θεολογία που θα επιχειρήσει αργότερα ο Πλάτων ( Πολιτεία Β 377e κ.ε., Νόμοι 941b) κ.α.[86]

1. ↑ 1,0 Hungarian Electronic Library . 03400/03410/html/6677.html.1,1

2. ↑ 2,0 www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/plato-428427-bce-337336-bce.2,1 2,2 2,3

3. ↑ 3,0 Πλάτων: "Platon, Œuvres complètes" Παρίσι. 2008. σελ. IX. ISBN-13 978-2-08-121810-9.3,1

4. (↑ Ισπανικά) Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes . 64452. Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020.

5. (↑ Αγγλικά) Union List of Artist Names. 8 Ιουλίου 2016. 500248317. Ανακτήθηκε στις 14 Απριλίου 2019.

6. ↑ "Library of the World's Best Literature". Library of the World's Best Literature . 1897.

7. ↑ 7,0 Πλάτων: "Platon, Œuvres complètes" Παρίσι. 2008. σελ. 2060. ISBN-13 978-2-08-121810-9.7,1 7,2 7,3

8. ed.John Burnet (1903) ↑ Η Απολογία στα αρχαία ελληνικά

9. ↑ neinnews. "ΠΛΑΤΩΝΑΣ - ΜΑΡΞ: Κοινοί τόποι και διαφορές". ειδησεις.

10. ↑ "Πλάτων και Ουτοπία". www.antirropondeos.gr.[νεκρός σύνδεσμος]

11. ↑ Διπλωματική Μεταπτυχιακή Εργασία, Παναγιώτης Παύλος (2011). "ΟΨΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ ΣΤΟΝ ΤΙΜΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ" (PDF). ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ / ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ.

12. ↑ History of Western Philosophy, Βιβλίο Α', β' μέρος, κεφ.14

13. ↑ ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ (1997). ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ. ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ. ISBN 978-960-709-955-6.

14. ↑ Πλαγγέσης, Γιάννης (2010). Αρχαία ελληνική πολιτική και κοινωνική φιλοσοφία. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Βάνιας. ISBN 978-960-288-256-6.

15. ↑ "Αρχική έρευνα του Guardian και Time".

16. ↑ "Ranker.com - The most influential people of all time". Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Δεκεμβρίου 2014.

17. ↑ Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντωνβιβλίο Γ',Βιβλίο Γ', 3

18. ↑ Πλούταρχος,Βίοι Παράλληλοι: Δίων Αρχειοθετήθηκε 2011-09-11 στο Wayback Machine.

19. Ο όρος ↑ αρχέτυπον συναντάται με ιδιαίτερη έμφαση στις θεωρίες περί ιδεών του Πλάτωνα: Παρμενίδης, Τίμαιος, Πολιτεία, "Υπόμνημα" του νεοπλατωνικού φιλοσόφου Πρόκλου, αλλά και του Πλωτίνου

20. ↑ "Τίμαιος - Βικιθήκη". el.wikisource.org.

21. ↑ "Κριτίας - Βικιθήκη". el.wikisource.org.

22. ↑ Ευριπίδης, Ιφιγένεια εν Ταύροις στχ.391 Η θεϊκή επενέργεια και παρέμβαση Αρχειοθετήθηκε 2012-04-15 στο Wayback Machine.

23. ↑ Καρλ Γιάσπερς, Τρεις Θεμελιωτές του φιλοσοφείν: Πλάτων, Αυγουστίνος, Καντ

24. Stephen A. McKnight, ↑ The Religious Foundations of Francis Bacon's Thought, University of Missouri Press, Columbia, 69.

25. Φαίδων ή Περί ψυχής, Τόμοι 2- Ηθικός και Τέλος- Εκδ. Πάπυρος ↑ Φαίδων-Κριτική Αρχειοθετήθηκε 2011-11-04 στο Wayback Machine.

Λογγίνος, Περί ύψους.

Γεώργιος Γεμιστός (Πλήθων), Περί ων Αριστοτέλης προς Πλάτωνα διαφέρεται. Έκδ. Βασιλεία 1574, σύγχρονη κριτική έκδ. Μπ. Λαγκάρντ, Byzantion, τόμ. 1973.

Πορφύριος, Περί του Πλωτίνου βίου και της τάξεως των βιβλίων αυτού.

Kierkegaard, Søren. Η έννοια της σωκρατικής ειρωνείας. Κοπεγχάγη, 1841.

Wilamowitz Mðllendorf, Ulrich von. Πλάτων, η ζωή και το έργο του. Αθήνα: Εκδ. Κάκτος. ISBN 960-382-664-2.

Benson, Hugh, ed. A Companion to Plato. Blackwell, 2006.

Bormann, Karl. Πλάτων. Αθήνα: Ινστιτούτο του Βιβλίου-Α. Καρδαμίτσα, 2006.

John Burnet, (1903) επανέκδ. 1956 Universirty Oxford Press

Loeb Classical Library, Cambridge, Massachusetts, Harvard, University Press, London, William Heinemann Ltd.

Les Belles Lettres, Collection des Universites de France.

Tusculum Bucherei, Heimeran Vergal, Munchen.

Εκδόσεις ΚΑΚΤΟΣ, Τα Άπαντα του Πλάτωνα (33 τόμοι), αρχαίο ελληνικό κείμενο και μετάφραση στη νέα ελληνική.

Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος, Εισαγωγή στον Πλάτωνα (Πανεπιστημιακές παραδόσεις) 5η έκδοση 1970

Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος, Πολιτική φιλοσοφία του Πλάτωνος, Αθήνα 1980

Αναστάσιος Αρβανιτάκης, Πλάτων "Περί κινήσεως", εκδ. ΖΗΤΡΟΣ, 1η έκδ.1996 ISBN 960-7760-43-3

Ηλίας Σπυρόπουλος, Πλάτων "Μύθοι", εκδ. ΖΗΤΡΟΣ (2003) ISBN 960-7760-91-3

Χρήστος Τερεζής, Πλάτων "Απόκρυφοι Διάλογοι-ΠερίΔικαίου", εκδ. ΖΗΤΡΟΣ (2004) ISBN 960-8437-12-1

Γεωργία Αποστολοπούλου, Ο πλατωνικός μύθος του σπηλαίου και η πορεία προς την αλήθεια, Φιλοσοφία 36(2006),σελ.119-121

Γιώργος Ε. Καραμανώλης, "Γιατί ο Πλάτωνας χρησιμοποιεί μύθους;", Νεύσις 17 (2008), 115-149.

Soren Kiergegaard Η έννοια της ειρωνείας ως διδακτορική διατριβή ( Κοπεγχάγη 1841)- Ελληνική έκδοση Γερἀσιμου Αναγνωστίδη.Σωκρατική ειρωνεία

ΦΗΛΝΤ ΓΚ, Ο Πλάτων και η εποχή του, εκδ. ΓΡΗΓΟΡΗ ISBN 960-222-106-2

ΖΑΝΙΕΡ ΑΜΠΕΛ, Η ζωή και το έργο του, εκδ. ΠΑΠΑΔΗΜΑ ISBN 960-206-374-2

Ούλριχ Βιλαμόβιτς, Πλάτων, η ζωή και το έργό του, εκδ. ΚΑΚΤΟΣ ISBN 960-382-664-2

A. E. TAYLOR, Πλάτων. Ο άνθρωπος και το έργο του, μτφρ. Ιορδάνη Αρζόγλου, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ, Αθήνα, 2009

GREGORY VLASTOS, Πλατωνικές μελέτες, μτφρ. Ιορδάνη Αρζόγλου, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ, Αθήνα, 2000

W.W.Windelband - H. Heimssoeth, Εγχειρίδιο Ιστορίας της Φιλοσοφίας, τομ.Α΄, μτφρ. Ν.Μ. Σκουτερόπουλος, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1986, σελ.134-152

Henderson, G. P., "Περιεχόμενο καὶ σημασία τῆς πλατωνικῆς θεωρίας τῆς "ἀναμνήσεως"", Παιδεία καὶ Ζωή [Τόμοι Α΄-Ε΄], 5, 47 (1956), σσ. 35-39

Henderson, G. P., "Περιεχόμενο καὶ σημασία τῆς πλατωνικῆς θεωρίας τῆς "ἀναμνήσεως" (ΙΙ)", Παιδεία καὶ Ζωή [Τόμοι Α΄-Ε΄], 5, 48 (1956), σσ. 68-74

Hoffmann, Ernst, "Τὸ πρόβλημα τῆς ψυχῆς παρὰ Πλάτωνι", Ἀρχεῖον φιλοσοφίας καὶ θεωρίας τῶν ἐπιστημῶν (Τόμος ΣΤ΄ 1935), 6, 1 (1935), σσ. 69-77

Κελεσίδου-Γαλανού, Άννα, "Η έννοια της ουτοπίας στην πλατωνική πολιτική φιλοσοφία". Ελληνική Φιλοσοφική Επιθεώρηση 1 (1984), 39-50.

Connolly, David, "Τὰ φτερὰ τοῦ ἔρωτα Ἢ ὁ ἔρως ὡς παρόρμηση γιὰ μάθηση", στό: Εἰσηγήσεις σεμιναρίου Πλατωνικῆς Φιλοσοφίας, Ἔρωτας, Παιδεία καὶ Φιλοσοφία, Ἀθήνα, 1989, σσ. 67-82

Borwa, C. M., "Πλάτων. Ὁ παράδεισος τῶν ἰδεῶν" Δελτίον Βασιλικοῦ Ἐθνικοῦ Ἱδρύματος, 59 (1969), σσ. 175-178

Darmstädter, Friedrich, "Περὶ τοῦ δυναμικοῦ - διαλεκτικοῦ στοιχείου εἰς τὴν φιλοσοφίαν τοῦ δικαίου τοῦ Πλάτωνος καὶ τοῦ Fichte", Ἀρχεῖον φιλοσοφίας καὶ θεωρίας τῶν ἐπιστημῶν (Τόμος ΣΤ΄ 1935), 6, 2 (1935), σσ. 113-152

Evans, David, "Πλάτων καὶ προθεσιακότητα", στό: Πρακτικὰ Συνεδρίου, Ἡ ἐπικαιρότητα τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Φιλοσοφίας, Ρέθυμνο, 1997, σσ. 187-199

Αθανασάτος Κων/νος, Φιλοσοφία και πολιτική στον Πλάτωνα, Πλάτων, τομ.51 (1999-2000), σελ. 259-287

H. Gundert, "O Πλατωνικός διάλογος", Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, τομ. 8 (1960-1963), σελ.189-210

D.W.Hamlyn, "Περί της ιδέας κατά τον Πλάτωνα", Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, τομ. 25 (1974-1977), σελ.89-107

Νικολάου Δημητριάδη :ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΗΣ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ,Η "διαφωνία" Πλάτωνος και Ισοκράτους.ΑΘΗΝΑ,1983.Εκδ.Τ.Μιχαλά, Σταδίου 48.

Σάββα Παττακού: "Η Μυστική Διδασκαλία του Πλάτωνα" ISBN 960-8407-37-0

Bormann Karl (2006): Πλάτων. Μετάφραση Ιωάννης Γ. Καλογεράκος. Αθήνα, Ινστιτούτο του Βιβλίου - Α. Καρδαμίτσα.

Μιχαηλίδης Κώστας Π., "Πλάτων. Εισαγωγή - Κείμενα σε Μετάφραση - Σχόλια". Λευκωσία,1980.

Μιχαηλίδης Κώστας Π. , "Η ερμηνευτική του γραπτού, του προφορικού και του ενδιάθετου λόγου στον Πλάτωνα", Φιλοσοφία 17-18 (1987-1988).

Μιχαηλίδης Κώστας Π., Πλάτων: Λόγος και μύθος - Εισαγωγή στην πλατωνική φιλοσοφία, Αθήνα (Παπαδήμας) 1998, 215 σελ.

Νεοελληνικές μεταφράσεις

Αναλύσεις

Ρήσεις

Βίντεο

# data[].attributes.attachment_link.title
Πλάτων - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Ο Πλάτων ( Αρχαία Αθήνα, 427 π.Χ. - Αρχαία Αθήνα, 347 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του, που με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει διασωθεί ολόκληρο (του αποδίδονται ακόμα και μερικά νόθα έργα), άσκησε τεράστια επιρροή στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και γενικότερα στη δυτική φιλοσοφική παράδοση μέχρι και σήμερα.

# data[].attributes.headline
Βασίλης Παππάς -Β3

# data[].attributes.subject
Βασίλης Παππάς -Β3

# data[].attributes.body
1. «Επιστήμη είναι ό,τι ξέρουμε. Φιλοσοφία είναι ό,τι δεν ξέρουμε.»
Μπέρτραντ Ράσελ
Βρετανός φιλόσοφος (1872-1970)

2. Ήταν Βρετανός άθεος φιλόσοφος, μαθηματικός και ειρηνιστής, ο οποίος βραβεύτηκε με το νόμπελ λογοτεχνίας το 1950 για τη συνεισφορά του στον ανθρωπισμό και την ελευθερία της σκέψης. Φυλακίστηκε για τη φιλειρηνική του δράση στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ αντιτάχθηκε στον Χίτλερ, στον ολοκληρωτισμό του Στάλιν, στον πόλεμο του Βιετνάμ και στην εξάπλωση των πυρηνικών όπλων.

3. Μπέρτραντ Ράσελ - Βικιπαίδεια (wikipedia.org)

# data[].attributes.attachment_link.title
Μπέρτραντ Ράσελ - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Μπέρτραντ Άρθουρ Γουίλιαμ Ράσελ ( Bertrand Arthur William Russell, 18 Μαΐου 1872 - 2 Φεβρουαρίου 1970) ήταν Βρετανός φιλόσοφος, Μαθηματικός, και ειρηνιστής, με δομημένη Λογική σκέψη. Η προσφορά του στις επιστήμες θεωρείται κρίσιμη αφού ασχολήθηκε ενεργά με τη μαθηματική λογική, τη φιλοσοφία των μαθηματικών, την αναλυτική φιλοσοφία, τη Γλωσσολογία, την Τεχνητή Νοημοσύνη, τη φιλοσοφία της γλώσσας, τη Μεταφυσική, τα εφαρμοσμένα μαθηματικά, την Διπλωματία και την Κοινωνιολογία.

# data[].attributes.headline
Κιτσα Λιβια Β1 

# data[].attributes.subject
Κιτσα Λιβια Β1 

# data[].attributes.body
Η φιλοσοφία του Σωκράτη.

Ο φιλόσοφος Σωκράτης παραμένει ένα αίνιγμα, όπως άλλωστε υπήρξε και όσο ζούσε. Παρόλο που δεν άφησε ούτε δείγμα συγγράμματος, θεωρείται ακόμα και σήμερα ένας από τους φιλοσόφους που άλλαξαν για πάντα το πώς αντιλαμβανόμαστε την φιλοσοφία και επηρέασε σχεδόν όλες τις υπόλοιπες φιλοσοφικές σχολές. Πέρασε τη ζωή του στις αγορές και του δρόμους της Αθήνας και θεωρούσε ότι τα χωράφια και τα δέντρα δεν έχουν κάτι να του πουν. Ό,τι ξέρουμε για αυτόν το γνωρίζουμε μέσω άλλων, όπως τον Πλάτωνα, τον Ξενοφώντα και τον Αριστοτέλη. Η ζωή του θεωρείται παράδειγμα προς μίμηση για μια φιλοσοφική ζωή – όπως εξάλλου και ο θάνατός του. Είναι πολύ δύσκολο όμως να διακρίνουμε τον ιστορικό Σωκράτη, από τον Σωκράτη όπως τον παρουσιάζει κάθε ένας που γράφει γι’ αυτόν, που τελικά έχει δημιουργηθεί μια κατάσταση γνωστή ως το “Σωκρατικό πρόβλημα”. Δεν έχουμε τον αληθινό Σωκράτη, αλλά τις πολλές ερμηνείες που αναπαριστούν έναν θεωρητικά πιθανό Σωκράτη.

Ξέρουμε πάντως ότι ήταν γιος του Σωφρονίσκου και της Φαιναρέτης από το δήμο της Αλωπεκής. Παντρεύτηκε σε μεγάλη ηλικία την Ξανθίππη κι έκαναν 3 παιδιά. Στις φιλοσοφικές του έρευνες τον παρακολουθούσαν πολλοί, κυρίως νέοι και σχηματίστηκε γύρω του ένας όμιλος, που δεν αποτελούσε όμως σχολή, γιατί ο Σωκράτης δεν δίδαξε συστηματικά, αλλά διαλεγόταν σε κάθε σημείο της πόλης, με ανθρώπους κάθε κοινωνικής τάξης. Σε αντίθεση με τους σοφιστές δεν έπαιρνε χρήματα από τους μαθητές του. Δήλωνε ότι άκουγε μέσα του μία φωνή, την οποία ονόμαζε «δαιμόνιο» και του απαγόρευε να πράττει κάποια πράγματα, ανεξαρτήτως καλού ή κακού όμως, δεν πρέπει δηλαδή να συγχέεται με την έννοια της συνείδησης. Αυτό βέβαια δεν ακουγόταν πολύ ωραίο στους υπόλοιπους Αθηναίους. Απέφευγε την εμπλοκή στην πολιτική και προτιμούσε να πορεύεται τη δική του ανεξάρτητη πορεία. Μόνη εξαίρεση, όταν η πατρίδα τον καλούσε.

Θεωρούσε τον εαυτό του την αλογόμυγα που τσιμπά, ενοχλεί τους εφησυχασµένους πολίτες, ξυπνώντας τους από το λήθαργο.

Ζωή

Ο Σωκράτης πίστευε ότι η αυτογνωσία ήταν επαρκής για να ζήσει κανείς μια καλή ζωή. Ταύτιζε την γνώση με την αρετή. Οι άνθρωποι είναι δυνατόν να φτάσουν στην απόλυτη γνώση έλεγε, αρκεί να ακολουθήσουν τη σωστή μέθοδο. Η γνώση δεν είναι δεδομένη και ανώδυνη, παρομοιάζεται μάλιστα με τις ωδίνες του τοκετού. Αν μπορούμε να “μάθουμε τη γνώση”, τότε μπορούμε να διδαχθούμε και την αρετή. Ο τρόπος που ζούσε συνίστατο στην εξέταση της ζωής των ανθρώπων, τη δική του και των άλλων, επειδή “Ο δὲ ἀνεξέταστος βίος οὐ βιωτὸς ἀνθρώπῳ” (η ζωή που δεν εξετάζεται δεν αρμόζει σε άνθρωπο). Πρέπει κανείς να αναζητά τη γνώση και τη σοφία πριν από τα άλλα ιδιωτικά του συμφέροντα. Η γνώση αναζητείται ως μέσο για την ηθική δράση. Η λογική αποτελεί προϋπόθεση για να ζήσει κανείς μια καλή ζωή, κατά τον Σωκράτη.  Η αληθινή μας ευτυχία εξαρτάται από το αν κάνουμε αυτό που είναι σωστό. Δεν μπορείς να είσαι ευτυχισμένος αν δρας αντίθετα με όσα πιστεύεις. Η ηθική του Σωκράτη έχει έναν τελολογικό χαρακτήρα – η μηχανιστική εξήγηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς είναι λανθασμένη. Η ανθρώπινη δράση στοχεύει στο καλό και υπάρχει σκοπός στη φύση. Ο Σωκράτης πίστευε ότι όταν οι άνθρωποι λειτουργούν ανήθικα δεν το κάνουν σκόπιμα, το οποίο είναι γνωστό και ως το Σωκρατικό Παράδοξο. Έλεγε ότι αν κάποιος ξέρει ποιο είναι το σωστό, τότε θα πράξει αναλόγως. Αλλιώς απλώς δεν ξέρει ποιο είναι το σωστό. Αν κάποιος δεν λειτουργεί με τρόπο καλό, τότε μάλλον κάνει λάθος, του λείπει η γνώση για το πώς θα φερθεί σωστά στην όποια περίσταση. Οπότε για τον Σωκράτη, η γνώση σημαίνει αρετή και είναι “καλή”, ενώ η άγνοια είναι “κακή”, άχρηστη. Είναι λοιπόν σαν να είμαστε υπεύθυνοι για το τι γνωρίζουμε και τι όχι, επομένως είμαστε και υπεύθυνοι για την προσωπική μας ευτυχία. Ο Αριστοτέλης βέβαια διαφωνούσε, έλεγε ότι κάποιος μπορεί να γνωρίζει ποιο είναι το καλύτερο που έχει να κάνει, αλλά και πάλι να δράσει λανθασμένα.

Συχνά ρωτούσε τους συμπολίτες του “Δεν ντρέπεστε για την προθυμία σας να αποκτήσετε όσο πιο πολλά πλούτη, φήμη και τιμές γίνεται, αλλά δεν νοιάζεστε το ίδιο για την σοφία ή την αλήθεια, ή για την καλύτερη κατάσταση της ψυχής σας;” Τους έλεγε ότι ασχολούνται συνέχεια με τις οικογένειές τους, τις ευθύνες τους και τις πολιτικές τους ευθύνες, ενώ θα έπρεπε να ανησυχούν για την “ευημερία της ψυχής τους”.

Παρότρυνε τους ανθρώπους να “νοιαστούν για την ψυχή τους, να γνωρίσουν τον εαυτό τους, γιατί άπαξ και μάθουμε τους εαυτούς μας μπορεί και να αρχίσουμε να νοιαζόμαστε για αυτούς”. Θεώρησε την ψυχή ως την πραγματική ουσία του ανθρώπου και την αρετή ως αυτό που επιτρέπει την πλήρωση της ανθρώπινης φύσης μέσα από την αναζήτηση και βελτίωση της ψυχής. Η αυτογνωσία δεν είναι παρά σοφία και δε γίνεται να ξεχωρίσουμε το σωστό από το λάθος (είτε για μας, είτε για τους άλλους), αν δεν έχουμε σοφία.

# data[].attributes.headline
Αζίζ Αχατοβ Β1

# data[].attributes.subject
Αζίζ Αχατοβ Β1

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Αβικέννας ή Αμπού Αλί αλ-Χουσεΐν ιμπν Αμπνταλλάχ ιμπν Σίνα ( 980- 1037, περσικά ابوعلى سينا Abu Ali Sina, ή σε αραβική απόδοση: أبو علي الحسين بن عبد الله بن سينا, Abū 'Alī al-Husayn ibn 'Abd Allāh ibn Sīnā), ήταν Πέρσης ιατροφιλόσοφος του 11ου αιώνα. Έγινε διεθνώς γνωστός και ένδοξος με το όνομα Αβικέννας (Avicenna), που αποτελεί εξελληνισμένο τύπο του αραβικού του ονόματος Ίμπν Σίνα, ενώ και στην Εβραϊκή η απόδοση του ονόματός του είναι Aven Sina. Οι Βυζαντινοί τον ονόμαζαν Αβιτζιανόν.

Σε ηλικία 16 ετών είχε μελετήσει τo Κοράνι, ισλαμικό δίκαιο, γεωμετρία, λογική, ιατρική, φυσική και μαθηματικά, και εξασκούσε ήδη το επάγγελμα του ιατρού. Στα 21 του χρόνια συνέγραψε επιστημονική εγκυκλοπαίδεια. Το γνωστότερο από τα 100 περίπου βιβλία που έγραψε είναι Ο Κανών της Ιατρικής (Αραβικά: القانون في الطب Al-Qanun fi al-Tibb) που αποτέλεσε σημείο αναφοράς της ιατρικής επιστήμης επί σειρά αιώνων. Ο ίδιος στην αυτοβιογραφία του τονίζει ότι ήταν λίγο-πολύ αυτοδίδακτος, αλλά πως επίσης σε κρίσιμες περιόδους της ζωής του έλαβε σημαντική βοήθεια.

Ο Αβικέννας έζησε σε στιγμές έντονων πολιτικών αλλαγών της Περσίας. Οι Σαμανίδες, η πρώτη γηγενής δυναστεία που κυβέρνησε στο Ιράν μετά από τη μουσουλμανική αραβική κατάκτηση, ήλεγχε το Χορασάν περίπου από το 900. Η Μπουχάρα ήταν η πρωτεύουσα και μαζί με τη Σαμαρκάνδη ήταν τα πολιτιστικά κέντρα της αυτοκρατορίας. Εντούτοις, από τα μέσα του 10ου αιώνα, η δύναμη των Σαμανιδών άρχισε να φθίνει. Την εποχή της γέννησης του Ιμπν Σίνα, ήδη ο Νουχ ιμπν Μανσούρ (Nuh ibn Mansur), σουλτάνος της Μπουχάρα, αγωνιζόταν να διατηρήσει τον έλεγχο της αυτοκρατορίας. Η ήττα των Σαμανιδών και ένα άλλο τραυματικό γεγονός, ο θάνατος του πατέρα του, άλλαξε τη ζωή του Ιμπν Σίνα εντελώς. Χωρίς την υποστήριξη κάποιου προστάτη, όπως υπήρξε ο Νουχ ιμπν Μανσούρ που του επέτρεπε να χρησιμοποιεί τη Βασιλική Βιβλιοθήκη, άρχισε μια ζωή περιπλάνησης σε διάφορες πόλεις του Χορασάν, ασκώντας την ιατρική το πρωί, ενώ κάθε βράδυ μάζευε σπουδαστές γύρω του για φιλοσοφική και επιστημονική συζήτηση. Υπηρέτησε ως δικαστής στο Γκουργκάντζ (Gurganj), βρέθηκε στη Χωρεσμία, κατόπιν έκανε τον δάσκαλο στο Γκοργκάν και έπειτα υπηρέτησε ως διοικητής στη Ρέι. Το αξιοπρόσεκτο αυτής της περιόδου είναι το γεγονός ότι παρά το χαοτικό τρόπο ζωής του, η διανοητική του παραγωγή συνεχίστηκε αδιατάρακτη χωρίς να εμφανίζεται καμία δυσμενής επίδραση στην ποιότητά της.

Μετά από αυτήν την περίοδο περιπλάνησης, ο Ιμπν Σίνα πήγε στο Χαμαντάν (αρχαία Εκβάτανα), στο κεντροδυτικό Ιράν. Εγκαταστάθηκε εκεί για λίγο εργαζόμενος ως ιατρός στην αυλή του πρίγκηπα Σαμς αντ-Ντάουλα (Shams ad-Dawlah), που τον όρισε δύο φορές βεζίρη. Οι δυσκολίες της πολιτικής εκείνη την περίοδο ανάγκασαν τον Ιμπν Σίνα να κρύβεται κατά καιρούς από τους πολιτικούς αντιπάλους του. Πέρασε μάλιστα και ένα διάστημα ως πολιτικός κρατούμενος στη φυλακή.

Μετά τη φυλάκισή του και συνεπικουρούντος του γεγονότος ότι πέθανε ο πρίγκηπας και προστάτης του, ο Ιμπν Σίνα αποφάσισε να φύγει από το Χαμαντάν το 1022 και ταξίδεψε - στην πραγματικότητα δραπέτευσε μεταμφιεσμένος σε Σούφι - για το Ισφαχάν. Μπήκε στην αυλή του τοπικού πρίγκηπα και πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του με σχετική γαλήνη. Στο Ισφαχάν συμπλήρωσε τα μείζονα έργα που είχε ξεκινήσει στο Χαμαντάν και συνέγραψε αρκετά φιλοσοφικά και ιατρικά έργα, καθώς επίσης και πραγματείες για την Αραβική γλώσσα.

Κατά τη διάρκεια των στρατιωτικών εκστρατειών ο Ιμπν Σίνα συνόδευε ως ιατρός τον προστάτη του, και πολλές από τις εργασίες του γράφτηκαν σε τέτοιες εκστρατείες. Σε μια τέτοια στρατιωτική εκστρατεία ασθένησε και, παρά την προσπάθειά του να εφαρμόσει στον εαυτό του τις ιατρικές του δεξιότητες, πέθανε, πιθανώς από κολικό, αν και αναφέρεται ότι ίσως δηλητηριάστηκε από κάποιον υπηρέτη του.

Ο Αβικέννας θεωρείται ο συστηματικότερος εκπρόσωπος της ισλαμικής φιλοσοφίας. Εξαιτίας της επίδρασης που άσκησε στην εξέλιξη του ευρωπαϊκού σχολαστικισμού, ορισμένοι ερευνητές ονομάζουν τη φιλοσοφική τάση του "Ισλαμικό Σχολαστικισμό". To κύριο φιλοσοφικό του έργο είναι τo Ash-Sifa, το οποίο το Μεσαίωνα ήταν γνωστό ως Suffίcientiae και ασχολείται με τη λογική, τη φυσική και τις φυσικές επιστήμες, τα μαθηματικά, την ψυχολογία και τη μεταφυσική.

Ο Αβικέννας διαχωρίζει τη φιλοσοφία στη λογική (την οποία θεωρεί προπαίδευση στη φιλοσοφία, τη θεωρητική φιλοσοφία, τη φυσική, τα μαθηματικά και τη θεολογία), και την πρακτική φιλοσοφία ( ηθική, οικονομικά και πολιτική επιστήμη). Επίσης διαχωρίζει τη θεολογία σε πρώτη θεολογία (η οποία ασχολείται με την οντολογία και τη φυσική θεολογία) και σε δεύτερη θεολογία (η οποία ασχολείται κυρίως με τα δόγματα της ισλαμικής θρησκείας). Ο Αβικέννας, συνθέτοντας στο έργο του συχνά αριστοτελικές ιδέες με πλατωνικές θεωρίες, δημιουργεί ένα πολύ αξιόλογο σύστημα που εντυπωσιάζει με τον πλούτο των εννοιών του.

Θέλοντας να δείξει ότι η οντολογία αποτελεί μέρος της μεταφυσικής, παραθέτει τo ακόλουθο παράδειγμα: ας υποθέσουμε ότι υπάρχει ένας άνθρωπος χωρίς ικανότητα ακοής και οράσεως, ο οποίος πετά στο κενό και του οποίου τα μέλη δεν μπορούν να έρθουν σε επαφή μεταξύ τους. Αν υποθέσουμε λοιπόν ότι αυτός ο άνθρωπος δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει καμιά αίσθησή του, τότε είναι δυνατόν αυτός να νομίζει ότι δεν υπάρχει; Όχι βέβαια, απαντά αμέσως ο Αβικέννας, και υποστηρίζει ότι ακόμα και αυτός ο άνθρωπος (ο οποίος δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τις αισθήσεις του για να βεβαιωθεί για την ύπαρξή του) είναι βέβαιος ότι υπάρχει εξαιτίας της αυτοσυνείδησής του. Αυτό είναι το περίφημο "παράδειγμα του ιπτάμενου ανθρώπου" του Αβικέννα.

Tο παράδειγμά του πέρα από την ευρεία χρήση που είχε στον ύστερο Μεσαίωνα από φιλόσοφους όπως ο Θωμάς Ακινάτης, είχε σημαντική θέση στη νεότερη φιλοσοφία για τη στήριξη πολλών καρτεσιανών κατευθύνσεων στη φιλοσοφία του πνεύματος, σε ό,τι αφορά στο διαχωρισμό πνεύματος και σώματος, και αποδείχθηκε επίσης χρήσιμο σε πολλές από τις σύγχρονες συζητήσεις σχετικά με τον υποτιθέμενο διαχωρισμό Οντολογίας και Μεταφυσικής. Ο Αβικέννας έδειξε ότι αν συνδέσει κανείς την Οντολογία με την Επιστημολογία (ή Γνωσιοθεωρία), τότε δεν αντιλαμβάνεται την τρωτή φύση της Επιστημολογίας (η οποία συνδέεται με τη χρήση των αισθήσεών μας) απέναντι στις επιθέσεις των σκεπτικιστών σχετικά με τη βεβαιότητα των αισθήσεών μας. Συνδέοντας την Οντολογία και την Επιστημολογία, οδηγείται κανείς σε ολοσχερή αμφισβήτηση της Οντολογίας. Αντίθετα, συνδέοντας την Οντολογία με τη Μεταφυσική, διαφυλάσσει ο φιλόσοφος την αξία της Οντολογίας στη στήριξη των επιστημολογικών θεωριών και αμύνεται αποτελεσματικότερα στις σκεπτικιστικές επιθέσεις.

Ο Αβικέννας θεωρεί την αναγκαιότητα πρωταρχική έννοια -το ίδιο βασική όπως η έννοια της ύπαρξης. Διακρίνει μάλιστα δύο είδη αναγκαιοτήτων: Tο ένα είδος έχει να κάνει με την υποτιθέμενη αναγκαία ύπαρξη των πραγμάτων τον κόσμου. Ο Αβικέννας αντιτίθεται στην αντίληψη της αναγκαίας ύπαρξης των όντων, και υποστηρίζει ότι η ύπαρξη δεν ανήκει στα ουσιαστικά χαρακτηριστικά των όντων που υπάρχουν στο κόσμο μας (βλ. επίσης Αλ-Φαράμπι) και ότι η μεταβλητότητα και η φθαρτότητας των όντων τον κόσμου τούτου αποδεικνύει μόνο την αναγκαιότητα της ύπαρξης ενός όντος που είναι η αιτία της ύπαρξης όλων των φθαρτών και μεταβαλλόμενων όντων. Η αναγκαιότητα αυτή όμως (το ότι δηλαδή πρέπει να υπάρχει ένα ον που να είναι η αιτία της ύπαρξης όλων των άλλων όντων) μας οδηγεί στην αναγκαιότητα της μη αιτιάσεως αυτού τον πρωταρχικού όντος. Αυτό το αναίτιο Ον, το αναγκαία υπάρχον Ον, δεν λαμβάνει την ύπαρξή του από κάποιο άλλο ον, ούτε και διαχωρίζει την ουσία και την ύπαρξή του. Ουσία και ύπαρξη μέσα του είναι κατ' ανάγκην τα ίδια: η ουσία του είναι η ύπαρξή του. Και είναι αναγκαία τα ίδια, γιατί αν η ύπαρξη ήταν μέρος της ουσίας θα έπρεπε να βρούμε μια αιτία που να ενώνει τα μέρη και που να βρίσκεται έξω από αυτό το ον (η οποία να μπορεί να το συνθέσει μετά την αποσύνθεση ή διάλυσή του). Κατ' αυτόν τον τρόπο το πρωταρχικό Ον διαφέρει οντολογικά από τα άλλα όντα: σε αυτό η ύπαρξη και η ουσία είναι ένα και το αυτό ενώ στα άλλα όντα η ύπαρξη είναι συμβεβηκός, δηλαδή μια προσωρινή κατάσταση. Έτσι, οι δύο αναγκαιότητες οδηγούν σε δύο είδη ύπαρξης εντελώς διαφορετικά ως προς την ουσία τους. Άλλο είδος ύπαρξης είναι το πρωταρχικό Ον και άλλο τα άλλα όντα του κόσμου.

Σχετική με την παραπάνω συζήτηση της έννοιας της αναγκαιότητας είναι και η χρήση από τον Αβικέννα της αριστοτελικής διάκρισης μεταξύ δύναμης και ενέργειας. Η δύναμη ορίζεται ως η οντολογική αρχή της αλλαγής σε κάτι άλλο ως άλλο ή διαφορετικό, και αυτή η αρχή μπορεί να υπάρχει είτε στο δρων υποκείμενο (ενεργητική δύναμη) είτε στο υποκείμενο που πάσχει (παθητική δύναμη). Υπάρχουν στο σύστημα του Αβικέννα βαθμοί δύναμης και ενέργειας που ποικίλλουν από την κατώτερη δύναμη που είναι η καθαρή δύναμη (της πρώτης ύλης), μέχρι την ανώτερη βαθμίδα που είναι η καθαρή ενέργεια, το αναγκαίο και πρωταρχικό Ον.

Με βάση αυτές τις διακρίσεις ο Αβικέννας ορίζει ως ιδιότητες του Θεού την αλήθεια, το απόλυτο καλό, την αγάπη και τη ζωή. Ο Θεός δεν μπορεί να είναι κάτι κακό, μια και δεν έχει καμιά δύναμη αλλά είναι καθαρή ενέργεια. Δεν μπορούν να υπάρξουν στην ουσία του ελλείψεις ή καταστάσεις που δεν είναι εν ενεργεία ή πλήρως εκδηλωμένες. Κοινή αντίληψη της εποχής υπήρξε η άποψη ότι η κακία δεν έχει ανεξάρτητη ύπαρξη αλλά είναι μια έλλειψη του καλού και αγαθού ή privatio boni.

Επειδή λοιπόν ο Θεός είναι τo Απόλυτο Καλό και επειδή όλα τα χαρακτηριστικά του Θεού είναι συνυφασμένα στην απόλυτη ουσία Του, συνεπάγεται ότι ο Θεός είναι και η Αλήθεια και η Αγάπη και η Ζωή· αυτές είναι οι εκφάνσεις τον Καλού στη γνώση, τη σχέση με τους άλλους ανθρώπους και την προσωπική κατάσταση.

Στην προσπάθειά του να ενοποιήσει και να συστηματοποιήσει τους χώρους της φιλοσοφίας και γενικά του επιστητού ήρθε σε σύγκρουση με το κατεστημένο της ισλαμικής θρησκείας και τα δόγματά της. Ο ισλαμικός Θεός, από την απόλυτα ελεύθερη ύπαρξη που έχει στο Κοράνιο, αποκτά στο σύστημα του Αβικέννα κοσμολογική διάσταση και περιορίζεται από λογικές και μεταφυσικές αναγκαιότητες που δεσμεύουν τη δημιουργία και τον Δημιουργό.

Τα κείμενα του Αβικέννα μεταφέρθηκαν στη Δύση και μεταφράστηκαν τον 12ο αιώνα φέρνοντας τη δυτική ευρωπαϊκή φιλοσοφία αντιμέτωπη με μια συστηματικότατη και ενοποιημένη φιλοσοφική θεωρία. Σημαντικοί μεσαιωνικοί φιλόσοφοι του 12ου και του 13ου αιώνα υιοθέτησαν τις ψυχολογικές και κοσμογονικές απόψεις του. Αν και η πιο ευρεία χρήση των μεταφυσικών βιβλίων του Αριστοτέλη μετά τον 13ο αιώνα έθεσε σε αμφισβήτηση πολλές από τις απόψεις του Αβικέννα, είναι χαρακτηριστικό ότι μεγάλοι φιλόσοφοι, όπως ο Ουΐλλιαμ της Ουβέρνης (πέθανε το 1249), ο Ρότζερ Μπέικον, ο Θωμάς Ακινάτης και ο Ιωάννης Ντανς Σκώτος διαμόρφωσαν τα φιλοσοφικά συστήματά τους σε αντιπαράθεση με το σύστημα του Αβικέννα.

Ο ιμπν Σίνα έγραψε περίπου 450 έργα, από τα οποία διασώθηκαν περίπου τα 240. Από τα επιζώντα έργα του 150 είναι φιλοσοφικά, ενώ 40 είναι αφιερωμένα στην ιατρική. Έγραψε επίσης έργα για την ψυχολογία, τη γεωλογία, τα μαθηματικά, την αστρονομία και τη λογική. Η σημαντικότερη εργασία του όσον αφορά στα μαθηματικά, όμως, είναι το εκτενές εγκυκλοπαιδικό έργο του, το Kitab Al- shifa (το βιβλίο της θεραπείας). Ένα από τα τέσσερα μέρη αυτού του έργου είναι αφιερωμένο στα μαθηματικά και περιλαμβάνονται η αστρονομία και η μουσική ως κλάδοι των μαθηματικών. Στην πραγματικότητα διαίρεσε τα μαθηματικά σε τέσσερις κλάδους, τη γεωμετρία, την αστρονομία, την αριθμητική και τη μουσική, και υποδιαίρεσε έπειτα κάθε μία θεματική ενότητα χωριστά. Υποδιαίρεσε τη γεωμετρία στη γεωδαισία, τη στατική, την κινητική, την υδροστατική και την οπτική. Την αστρονομία την υποδιαίρεσε στους αστρονομικούς και γεωγραφικούς πίνακες και το ημερολόγιο. Την αριθμητική την υποδιαίρεσε στην άλγεβρα και την ινδική πρόσθεση και αφαίρεση. Τέλος, υποδιαίρεσε την μουσική στα μουσικά όργανα.

Το γεωμετρικό τμήμα της εγκυκλοπαίδειας είναι βασισμένο στα Στοιχεία του Ευκλείδη. Τα θέματα που εξετάζονται εδώ είναι: ευθείες, γωνίες, και επίπεδα, παραλληλία, τρίγωνα, κατασκευές με κανόνα και διαβήτη, γεωμετρική άλγεβρα, ιδιότητες του κύκλου, αναλογίες χωρίς αναφορά των άρρητων αριθμών, τομείς του κύκλου, κανονικά πολύγωνα και όγκοι πολυέδρων και σφαίρας.

Ο ιμπν Σίνα έκανε αστρονομικές παρατηρήσεις και ξέρουμε ότι ορισμένες από αυτές έγιναν στο Ισφαχάν ενώ άλλες στο Χαμαντάν. Κατέληξε σε διάφορα ορθά συμπεράσματα από τις παρατηρήσεις του. Για παράδειγμα παρατήρησε την Αφροδίτη ως σημείο έναντι της επιφανείας του Ηλίου και συμπέρανε ότι η Αφροδίτη πρέπει να είναι πλησιέστερα στη γη από τον ήλιο. Καθώς θεωρούσε τη μουσική ως έναν από τους κλάδους των μαθηματικών ασχολήθηκε με τα τονικά διαστήματα, τα ρυθμικά πρότυπα και τα μουσικά όργανα. Η μηχανική ήταν επίσης ένα θέμα που ο Αβικέννας ταξινόμησε κάτω από τα μαθηματικά, πολύ πριν ο συγκεκριμένος κλάδος περιγραφεί με μαθηματικούς όρους από δυτικούς επιστήμονες. Στο έργο του Mi'yar al-'aqul καθορίζει απλές μηχανές και τους συνδυασμούς τους, στους όποιους περιλαμβάνει τους κυλίνδρους, τους μοχλούς, τα βαρούλκα, τις τροχαλίες και πολλά άλλα.

Οι επιστολές είναι ένα άλλο τμήμα των κειμένων που άφησε πίσω του ο φιλόσοφος. Ο ιμπν Σίνα είναι γνωστό ότι διατηρούσε αλληλογραφία με τον αλ-Μπιρουνί. Σε αυτές τις επιστολές του καλύπτονται θέματα όπως η φιλοσοφία, η αστρονομία και η φυσική. Σε άλλες επιστολές του που διασώθηκαν περιλαμβάνονται στη θεματολογία τους επιχειρήματα ενάντια στους θεολόγους και εκείνους που δηλώνουν ότι κατέχουν μαγικές δυνάμεις, καθώς επίσης και απαντήσεις σε εκείνουν που δείχνουν επιφανειακό ενδιαφέρον για κάποιον κλάδο της γνώσης. Σε άλλες επιστολές -κυρίως προς μαθητές του- επεξηγεί ορισμένα θέματα και απαντά στις δυσκολίες που συνάντησαν σε κάποιο κλασικό κείμενο. Αρκετοί μελετητές θωρούν ότι ο Αβικέννας προωθούσε τη φυσική επιστήμη και μιλούσε ενάντια στους θρησκευόμενους που προσπαθούσαν να κρύψουν την αλήθεια.

Αθανασόπουλος Κ., 2001, Φιλοσοφία στην Ευρώπη, 6ος -16ος αι., τομ Α', ΕΑΠ, Πάτρα.

Ahadova M.A., 1964, "The part of Ibn Sina's 'Book of knowledge' devoted to geometry", Buharsk. Gos. Ped. Inst. Ucen. Zap. Ser. Fiz.-Mat. Nauk Vyp. 1 (13).

Baratov M.B., Bulgakov P.G., and Karimov U.I., (eds.), 1980, Abu 'Ali Ibn Sina: On the 1000th anniversary of his birth, Tashkent.

Copleston, Fr, S.J., 1985, A History of Philosophy, Book I, τόμ. II, Doubleday, New York.

Craig E., (ed.), 1998, Routledge Encyclopedia of Philosophy 4, London-New York.

Dictionary of Scientific Biography, New York, 1970-1990.

Gutas, D., 1988, Avicenna and the Aristotelian tradition, Leiden.

Hairullaev M.M. and Zahidov A., 1980, "Little-known pages of Ibn Sina's heritage (correspondence and epistles of Ibn Sina)", Voprosy Filos., (7).

Muminov I.M., (ed.), 1973, al-Biruni and Ibn Sina: Correspondence, Tashkent.

Usmanov A.U., 1981, "Ibn Sina and his contributions in the history of the development of the mathematical sciences", στο Mathematics and astronomy in the works of Ibn Sina, his contemporaries and successors Tashkent, 55-58.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Αβικέννας ή Αμπού Αλί αλ-Χουσεΐν ιμπν Αμπνταλλάχ ιμπν Σίνα ( 980- 1037, περσικά ابوعلى سينا Abu Ali Sina, ή σε αραβική απόδοση: أبو علي الحسين بن عبد الله بن سينا, Abū 'Alī al-Husayn ibn 'Abd Allāh ibn Sīnā), ήταν Πέρσης ιατροφιλόσοφος του 11ου αιώνα.

# data[].attributes.headline
Αζίζ Αχατοβ Β1

# data[].attributes.subject
Αζίζ Αχατοβ Β1

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Επίκουρος του Νεοκλέους ο Γαργήττιος ( Σάμος, 341 π.Χ. - Αθήνα, 270 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος. Ίδρυσε δική του φιλοσοφική σχολή, τον Κήπο του Επίκουρου, η οποία θεωρείται από τις πιο γνωστές σχολές της ελληνικής φιλοσοφίας.

Ήταν Αθηναίος πολίτης, γιος του Νεοκλή και της Χαιρεστράτης. Ο πατέρας του, Αθηναίος πολίτης από τον δήμο Γαργηττού με καταγωγή από το παλιό επιφανές Αθηναϊκό γένος των Φιλαϊδών, συμμετείχε στον αποικισμό της Σάμου, όπου ο Επίκουρος ανατράφηκε ("Επίκουρος Νεοκλέους και Χαιρεστράτης, Αθηναίος, των δήμων Γαργήττιος, γένους του των Φιλαϊδών... κληρουχησάντων Αθηναίων την Σάμον εκείθι τραφήναι" - Διογένης Λαέρτιος 10,1). Ο Επίκουρος άρχισε να έρχεται από νωρίς σε έντονη επαφή με τη φιλοσοφία του Ναυσιφάνη από τη γειτονική πόλη Τέως, γεγονός που τον απομάκρυνε από κάθε πλατωνική δοξασία και τον έστρεψε στις θεωρίες του Δημόκριτου. Σε ηλικία 18 ετών μετέβη στην Αθήνα για την στρατιωτική και πολιτική του θητεία μαζί με τον κωμικό Μένανδρο. Για τα επόμενα δεκαπέντε χρόνια της ζωής του δεν έχουν διασωθεί αρκετές πληροφορίες. Αργότερα, δημιούργησε το δικό του Φιλοσοφικό Κύκλο στη Μυτιλήνη και μετά στη Λάμψακο. Επέστρεψε στην Αθήνα το 307/ 6 π.Χ. σε ηλικία 34 ετών και αγόρασε μια έκταση στην Αθήνα ανάμεσα στο Δίπυλον και την Ακαδημία , όπου στέγασε τη φιλοσοφική του σχολή - τον Κήπο του Επίκουρου. Δίδαξε για 35 χρόνια ακολουθώντας ήσυχη και λιτή ζωή. Περιστοιχίζονταν από άνδρες, γυναίκες, εταίρες και δούλους, που μετείχαν ισάξια στον επικούρειο Κήπο. Ο Επίκουρος πέθανε το 270 π.Χ., σε ηλικία 72 χρόνων.

Κατά την Ελληνιστική εποχή, την περίοδο δηλαδή που αρχίζει με το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου ( 323 π.Χ.) και τελειώνει συμβατικά με τη ναυμαχία του Ακτίου, το 31 π.Χ., κυρίαρχη θέση στην αρχαία φιλοσοφία κατέχουν οι σχολές των Στωικών και των Επικούρειων, παράλληλα βέβαια με εκείνες των Πλατωνικών, Αριστοτελικών, Σκεπτικιστών, Κυνικών κ.ά.

Η φιλοσοφία του Επίκουρου, συγκροτείται στο σχήμα Κανονικό - Φυσικό - Ηθικό.

Το Κανονικό, ορίζεται ως η μέθοδος που οδηγεί στην αντίληψη και εξήγηση του περιβάλλοντος κόσμου και του ίδιου του ανθρώπου. Στηρίζεται στις αισθήσεις, στις προλήψεις στα πάθη (την ηδονή και τον πόνο) και τις φανταστικές επιβολές της διάνοιας. Αυτά, αποτελούν για τους επικούρειους τα μοναδικά και αξιόπιστα κριτήρια της Αλήθειας.

"Εν τοίνυν τῷ Κανόνι λέγων ἐστὶν ὁ Ἐπίκουρος κριτήρια τῆς ἀληθείας εἶναι τὰς αἰσθήσεις καὶ προλήψεις καὶ τὰ πάθη, οἱ δ' Ἐπικούρειοι καὶ τὰς φανταστικὰς ἐπιβολὰς τῆς διανοίας". (Διογένης Λαέρτιος- Βίος Επίκουρου)

Με τα κριτήρια της Αλήθειας ο άνθρωπος μπορεί να αντιληφθεί και να εξηγήσει με τον λογισμό τα περί της Φύσεως πράγματα. Με τον Κανόνα ο Επίκουρος ανέπτυξε το Φυσικό μέρος της φιλοσοφίας του. Εξήγησε λοιπόν την λειτουργία και τα αίτια της ύλης, των φυσικών φαινομένων, της γης, του ουρανού, των αστέρων αλλά και του χώρου, του χρόνου και βέβαια των όντων.

Η επικούρεια φυσική φιλοσοφία, έχει υψηλή διαχρονικότητα και ενδιαφέρον ακόμα και με τα σημερινά δεδομένα. Χαρακτηρίζεται από τα κάτωθι:

α. Ατομικότητα: η ύπαρξη των ατόμων πρωτοαναφέρεται στη Δημοκρίτεια φιλοσοφία. Ο Επίκουρος θεωρούσε όμως ότι τα άτομα έχουν βάρος και εισήγαγε την παρέγκλιση από την ευθεία πορεία τους που επιτρέπει τη σύγκρουσή τους και συνεπώς την δημιουργία των κόσμων . Η ύλη είναι σύζευξη ατόμων και κενού.

β.Παρέγκλισις: είναι η τυχαία κίνηση των ατόμων του Επίκουρου από τροχιά σε τροχιά, που δημιουργεί και την ποικιλότητα στη φύση. Εντυπωσιακή κβαντική προσέγγιση.

γ. Τυχαιότητα: η επικούρεια φιλοσοφία άφηνε ανοιχτό το φαινόμενο της τυχαιότητος σε αντίθεση με τα αιτιοκρατικά και τελεολογικά αιτήματα των Πλατωνιστών και Αριστοτελικών. Επίσης σε αντίθεση με την χρήση της "αναγκαιότητος" του Δημόκριτου. Η αθεϊστική αυτή προσέγγιση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

δ.Υλισμός: θεωρεί υλική ακόμη και την ψυχή.

Η διατύπωση της Ηθικής Φιλοσοφίας του Επίκουρου στηρίζεται στον Κανόνα και την Φυσική. Όπως λέει ο ίδιος στην Κύρια Δόξα XII.(12):

"Οὐκ ἦν τὸ φοβούμενον λύειν ὑπὲρ τῶν κυριωτάτων μὴ κατειδότα τίς ἡ τοῦ σύμπαντος φύσις, ἀλλ' ὑποπτευόμενόν τι τῶν κατὰ τοὺς μύθους· ὥστε οὐκ ἦν ἄνευ φυσιολογίας ἀκεραίους τὰς ἡδονὰς ἀπολαμβάνειν". (Δεν είναι δυνατόν να διαλύει κανείς τους φόβους για τα πιο σημαντικά φαινόμενα όταν δεν γνωρίζει ποια είναι η φύση του σύμπαντος αλλά ερμηνεύει τις υποψίες του για κάτι σύμφωνα με τους μύθους. Επομένως δίχως την μελέτη της φύσης δεν είναι δυνατόν να απολαμβάνει κανείς ακέραιες τις ηδονές)

Ο Επίκουρος και η θεωρία του στρέφονται σε έναν ηθικολογικό χαρακτήρα της φιλοσοφίας. Στόχος του ήταν η αναζήτηση των αιτιών της ανθρώπινης δυστυχίας και των εσφαλμένων δοξασιών που την προκαλούν, όπως για παράδειγμα η δεισιδαιμονία, ώστε να υπάρξει η αντιπρόταση για την προοπτική μιας ευχάριστης ζωής ( ΖΗΝ ΗΔΕΩΣ), που για την επίτευξή της ο Επίκουρος προσέφερε ξεκάθαρες φιλοσοφικές συμβουλές. Το ζην ηδέως επιτυγχάνεται με την απουσία του πόνου και φόβου και με τη βίωση μιας ζωής αυτάρκους περιβαλλόμενης από φίλους.

Ο Επίκουρος δίδαξε ότι η ηδονή (ή αλλιώς, ευχαρίστηση) και ο πόνος είναι το μέτρο για το τι πρέπει να προτιμούμε και τι να αποφεύγουμε. Μια ηδονή, για τον Επίκουρο, είναι ηθικώς θεμιτή και πρέπει να την επιδιώκουμε, εφόσον αποτελεί μέσο διασφάλισης της κορυφαίας ηδονικής κατάστασής μας, που δεν είναι άλλη από την ψυχική μας ηρεμία. Ακόμα και ο πόνος, εάν ορισμένες φορές μας βοηθάει στην κατάκτηση της ψυχικής μας ηρεμίας, αποκτά θετική σημασία. Στο πλαίσιο της μετριοπαθούς μορφής του ηδονισμού, το κριτήριο επιλογής μεταξύ των ηδονών δεν είναι πλέον ποσοτικό, δηλαδή η έντασή τους, αλλά ποιοτικό. Ο Επίκουρος διακρίνει τις καταστηματικές από τις κατά κίνησιν ηδονές, θεωρώντας τις πρώτες ανώτερες από τις δεύτερες. Οι κατά κίνησιν ηδονές είναι δυναμικές ηδονές, με την έννοια ότι όταν καρποφορούν, κάποιος εκπληρώνει μια επιθυμία του που όσο δεν την ικανοποιούσε ένιωθε δυσφορία. Η ικανοποίηση της πείνας, λοιπόν, κατά το χρονικό διάστημα που συντελείται, είναι μια κατά κίνησιν ηδονή. Η κατάσταση της ηρεμίας που ακολουθεί όταν ο άνθρωπος πλέον έχει χορτάσει, κατά τον Επίκουρο, είναι μια καταστηματική μορφή ηδονής. Αν όμως παρασυρθεί, φάει κατά τρόπο ανεξέλεγκτο και βαρυστομαχιάσει, θα έχει εκπληρώσει μια κατά κίνησιν ηδονή του, αλλά μη έχοντας αποκτήσει την καταστηματική ηδονή της ηρεμίας και της γαλήνης θα είναι δυστυχισμένος.

Βασικές αρχές της διδασκαλίας του είναι οι εξής: - με τον θάνατο έρχεται το τέλος όχι μόνο του σώματος αλλά και της ψυχής - οι θεοί (οι οποίοι βέβαια υπάρχουν) δεν επιβραβεύουν ή τιμωρούν τους ανθρώπους και γενικώς δεν ασχολούνται καθόλου με αυτούς προσβλέποντες στην "ἀταραξίαν"(βλ. Ἱππόλυτος "Κατὰ πασῶν αἱρέσεων I.22,3) - το σύμπαν είναι άπειρο και αιώνιο - τα γενόμενα στον κόσμο συμβαίνουν τελικά, με βάση τις κινήσεις και τις αλληλεπιδράσεις των ατόμων που διακινούνται στον κενό χώρο

Γνωστή είναι η τετραφάρμακος, δηλαδή οι τέσσερις "αρχές" που πρόβαλλε ο Επίκουρος:

Ἄφοβον ὁ θεός,
ἀνύποπτον ὁ θάνατος·
καὶ τἀγαθὸν μὲν εὔκτητον,
τὸ δὲ δεινὸν εὐεκκαρτέρητον.

Φιλόδημος, Πρὸς σοφιστάς, IV 10-14

και σε νεοελληνική απόδoση:

Ο θεός δεν είναι για φόβο (διότι η θεϊκή δύναμη δεν απειλεί εκ φύσεως),
ο θάνατος δεν προκαλεί ανησυχία (διότι δεν υπάρχει μετά θάνατο ζωή)*
και το καλό (ό,τι πραγματικά χρειαζόμαστε) εύκολα αποκτιέται,
το δε κακό αντέχεται (ό,τι μας κάνει να υποφέρουμε, εύκολα μπορούμε να το υπομείνουμε).

Όλοι οι μαθητές και φίλοι του Επίκουρου, αποτελούσαν σύλλογο με αρχηγό τον Επίκουρο, όμοιο μ΄εκείνον των Πυθαγορείων, συνδέονταν με στενή φιλία μεταξύ τους χωρίς όμως, να έχουν κοινοκτημοσύνη, την οποία ο Επίκουρος δεν θεωρούσε αναγκαία, διότι κατά τη γνώμη του δήλωνε απιστία μάλλον παρά πίστη μεταξύ φίλων. Σ΄αυτό το σύλλογο δεν συμμετείχαν μόνο άνδρες αλλά και γυναίκες, όπως η Θεμίστα, η σύζυγος του Λεοντέα, που ήταν ερωμένη του Μητροδώρου πράγμα που τότε δεν ερχόταν σε αντίθεση με την ηθική αντίληψη της ελληνικής κοινωνίας. Αυτή, όμως, η χαρούμενη σχέση του Επίκουρου και των φίλων του με εταίρες, η διδασκαλία του περί ηδονής, που παρανοήθηκε ή διαστρεβλώθηκε επίτηδες από μερικούς, καθώς και η καταφρόνηση που έδειχνε ο Επίκουρος και οι μαθητές του για τους σύγχρονους αλλά και και τους προγενέστερους φιλοσόφους, έδωσαν αφορμή, ιδιαίτερα στους στωικούς, να διαβάλουν τόσο τον ίδιο όσο και τη φιλοσοφία του με τον χειρότερο τρόπο.

Την ηθική των Επικουρείων κατηγόρησε αργότερα και ο Πλούταρχος στα συγγράμματά του Προς Κολώτην και ότι ουδέ ζην έστιν ηδέως κατ΄ Επίκουρον.

Ο βιογράφος του Επίκουρου, Διογένης Λαέρτιος, για να αποδείξει την ακεραιότητα και την αρετή του παραθέτει τις εξής αποδείξεις [Ι 9 κ.ε.]:

Ότι η πατρίδα του αναγνώρισε τις ευεργεσίες του και τον τίμησε με χάλκινες εικόνες.

Το πλήθος των μαθητών του ήταν τεράστιο κι όσοι έρχονταν σ΄ αυτόν έμειναν γοητευμένοι και δεν τον πρόδιδαν ποτέ, εκτός μόνο από τον Μητρόδωρο τον Στρατονίκη, ο οποίος τάχα δεν άντεξε την υπεροχή του Επίκουρου και μεταπήδησε στη σχολή του Καρνεάδη.

Η ίδια η ηθική διδασκαλία του Επίκουρου αντιμάχεται τις κατηγορίες των αντιπάλων, καθώς και η διαθήκη του, την οποία ο Διογένης Λαέρτιος παραθέτει ολόκληρη. Απ' αυτή φαίνεται η ευσέβεια του Επίκουρου προς τους θεούς, η ευγνωμοσύνη προς τους γονείς του, οι ευεργεσίες προς τους αδελφούς του, η φιλανθρωπία του προς τους φίλους και τα παιδιά τους, καθώς και η ημερότητά του προς τους δούλους του, από τους οποίους έναν, τον Μυ, με τον οποίον φιλοσοφούσαν μαζί, τον απελευθέρωσε.

Ο Επίκουρος και οι οπαδοί του παρουσιάστηκαν από τους χριστιανούς λόγιους ως κήρυκες και υποδείγματα ακολασίας και με τη σημασία αυτή διατηρήθηκε ο όρος επικουρισμός κατά τον Μεσαίωνα. Όμως, κατά τον 17ο αι. ο Γάλλος φιλόσοφος και θεολόγος Πιερ Γκασέντ προσέγγισε με άλλη ματιά τον επικουρισμό, προσπαθώντας να συνδυάσει τη φυσιοκρατική θεωρία των Επικουρείων με τη θεοκρατική διδασκαλία του χριστιανισμού. Η αντίθεση μεταξύ επικουρισμού και στωικισμού στο θέμα της θείας πρόνοιας, καθώς ο Επίκουρος αρνήθηκε κάθε θεία παρέμβαση στον κόσμο και κάθε τελολογική ερμηνεία, έδωσε αφορμή για την ανάπτυξη οξείας αντιδικίας εκείνη την εποχή. Ωστόσο, στους νεότερους χρόνους, η προσεκτική μελέτη των κειμένων και η επιστημονική αξιολόγηση αναζήτησαν και απέδωσαν στον επικουρισμό την πραγματική του θέση στην ιστορία της φιλοσοφίας.

"Οὐκ ἔστιν ἡδέως ζῆν ἄνευ τοῦ φρονίμως καὶ καλῶς καὶ δικαίως οὐδὲ φρονίμως καὶ καλῶς καὶ δικαίως ἄνευ τοῦ ἡδέως· ὅτῳ δὲ τοῦτο μὴ ὑπάρχει͵ οὐκ ἔστι τοῦτον ἡδέως ζῆν".
"Δεν είναι δυνατό να ζει κανείς ευχάριστα, αν δεν ζει φρόνιμα, ηθικά και δίκαια, όπως και δεν μπορεί να ζει φρόνιμα, ηθικά και δίκαια, αν δεν ζει ευχάριστα".

- Επίκουρος, Κύριαι δόξαι εδ.5

Από την επικούρεια φιλοσοφική σχολή στην Αθήνα, τον Κήπο, διαδόθηκαν οι αρχές της επικούρειας φιλοσοφίας σε όλο τον ελληνικό και αργότερα ρωμαϊκό κόσμο. Ο Επίκουρος, ήταν από τους πολυγραφότερους φιλοσόφους της Ιστορίας. Είχε συγγράψει έργα τα οποία αναπτύσσονταν σε 300 κυλίνδρους. Τα κυριότερα από αυτά σύμφωνα με τον Διογένη τον Λαέρτιο, ήταν τα εξής:

ΠΕΡΙ ΦΥΣΕΩΣ 37 ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΑ

ΠΕΡΙ ΑΤΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΕΝΟΥ

ΠΕΡΙ ΕΡΩΤΟΣ

ΕΠΙΤΟΜΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΥΣΙΚΟΥΣ

ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΜΕΓΑΡΙΚΟΥΣ

ΔΙΑΠΟΡΙΑΙ

ΚΥΡΙΑΙ ΔΟΞΑΙ

ΠΕΡΙ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΦΥΓΩΝ

ΠΕΡΙ ΤΕΛΟΥΣ

ΠΕΡΙ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ Η΄ ΚΑΝΩΝ

ΧΑΙΡΕΔΗΜΟΣ

ΠΕΡΙ ΘΕΩΝ

ΠΕΡΙ ΟΣΙΟΤΗΤΟΣ

ΗΓΗΣΙΑΝΑΞ

ΠΕΡΙ ΒΙΩΝ

ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΠΡΑΓΙΑΣ

ΝΕΟΚΛΗΣ ΠΡΟΣ ΘΕΜΙΣΤΑΝ

ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ

ΕΥΡΥΛΟΧΟΣ ΠΡΟΣ ΜΗΤΡΟΔΩΡΟΝ

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΡΑΝ

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΤΗ ΑΤΟΜΩ ΓΩΝΙΑΣ

ΠΕΡΙ ΑΦΗΣ

ΠΕΡΙ ΕΙΜΑΡΜΕΝΗΣ

ΠΕΡΙ ΠΑΘΩΝ ΔΟΞΑΙ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΚΡΑΤΗΝ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΝ

ΠΡΟΤΡΕΠΤΙΚΟΣ

ΠΕΡΙ ΕΙΔΩΛΩΝ

ΠΕΡΙ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ

ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ

ΠΕΡΙ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΑΡΕΤΩΝ

ΠΕΡΙ ΔΩΡΩΝ ΚΑΙ ΧΑΡΙΤΟΣ

ΠΟΛΥΜΗΔΗΣ

ΤΙΜΟΚΡΑΤΗΣ Γ΄

ΜΗΤΡΟΔΩΡΟΣ Ε΄

ΑΝΤΙΔΩΡΟΣ Β΄

ΠΕΡΙ ΝΟΣΩΝ ΔΟΞΑΙ ΠΡΟΣ ΜΙΘΡΗΝ

ΚΑΛΛΙΣΤΟΛΑΣ

ΠΕΡΙ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ

ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ

ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ

Με το τέλος του ελληνορωμαϊκού κόσμου και την απαρχή του Μεσαίωνα, τα περισσότερα επικούρεια έργα αφανίστηκαν λόγω του περιεχομένου τους. Από το έργο του Επίκουρου σήμερα σώζονται μέσω του βιογράφου Διογένη του Λαέρτιου (3αι. μ.Χ.), τρεις επιστολές ( Προς Ηρόδοτο - Περί Φύσεως, Προς Πυθοκλή - Περί Ουρανίων Σωμάτων, Προς Μενοικέα - Περί Ηθικής) και Οι Κύριες Δόξες, τα οποία αποτελούν την επιτομή του φιλοσοφικού του συστήματος, καθώς και η διαθήκη του. Το 1414 ο Πόντζιο Μπρατζιολίνι ανακάλυψε σ' ένα γερμανικό μοναστήρι το ποίημα De Rerum Natura ( Για την Φύση των Πραγμάτων) του επικούρειου Ρωμαίου Λουκρήτιου (94-55 π.Χ.). Το ποίημα αναπτύσσεται σε έξι βιβλία και εμπεριέχει την επικούρεια θεώρηση περί Φύσεως. Το 1884 ανακαλύφθηκε από δύο Γάλλους αρχαιολόγους στην Ιωνία, η μεγάλη επιγραφή του επικούρειου Διογένη Οινοανδέα, το μεγαλειώδες φιλοσοφικό μνημείο της ανθρωπότητας. Το 1888 βρέθηκε στο Βατικανό μια συλλογή με επικούρειες "δόξες" που ονομάστηκε Επίκουρου Προσφώνησις.

Απόψεις της επικούρειας φιλοσοφίας εντοπίζονται στα έργα άλλων συγγραφέων, όπως ο Αθηναίος, ο Κικέρων, ο Σέξτος Εμπειρικός, και άλλοι. Νέα κείμενα έρχονται στο φως ακόμη και σήμερα, από τους απανθρακωμένους παπύρους που βρέθηκαν σε μια έπαυλη του Ηρακλείου ( Ερκουλάνεουμ) πόλης της Ιταλίας που είχε καταστραφεί από την ηφαιστειακή έκρηξη του Βεζούβιου. Στο πρόσφατο παρελθόν, τα επικούρεια έργα που έχουν σωθεί, εκδόθηκαν και στα νέα ελληνικά.

Στο De Rerum Natura (για τη φύση των πραγμάτων), ένα ποιητικό έργο γραμμένο πριν από σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια, ο Ρωμαίος Λουκρήτιος λέει για τον Επίκουρο:

Καθώς η ανθρωπότητα χαμένη

Σ' όλη τη γης κειτόταν νικημένη

Εμπρός στα μάτια ολονών, απ'τη Θρησκεία-που

Την κεφαλήν επρόβαλε μέσα απ´τους ουρανούς

Σκιάζοντας με την όψη της, της φρίκης, τους θνητούς

Ένας Έλληνας ήταν αυτός που πρώτος τόλμησε ν´αψηφήσει

Και σήκωσε μάτια θνητά τον τρόμο ν' αντικρύσει

Αυτόν π'ούτε η δόξα των Θεών, μηδέ η βοή του κεραυνού,

Μήτε τ'αστροπελέκι του ανταριασμένου ουρανού

Τον εταπείνωνε μα τον τσινούσε με μήνιν πυρωμένη

Η ατρόμητη καρδιά του να είναι η πρώτη που οργισμένη

Τις πύλες που είχαν μανταλώσει αυτοί

της Φύσης της αρχαίας να τσακίσει. (Liber I:62-70)

Παρά τις κατά καιρούς αστήρικτες κατηγορίες για αθεΐα, η ευσέβεια του φιλοσόφου υπήρξε παροιμιώδης. Ο Διογένης Λαέρτιος αναφέρει στο έργο του ΒΙΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ (10ο ΒΙΒΛΙΟ) για τον Επίκουρο ότι: ΤΗΣ ΜΕΝ ΓΑΡ ΠΡΟΣ ΘΕΟΥΣ ΟΣΙΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΠΑΤΡΙΔΑ ΦΙΛΙΑΣ ΑΛΕΚΤΟΣ Η ΔΙΑΘΕΣΙΣ. Στην επιστολή προς Μενοικέα, ο ίδιος ο Επίκουρος αναφέρει σχετικά με τους θεούς: ΘΕΟΙ ΜΕΝ ΓΑΡ ΕΙΣΙΝ. ΕΝΑΡΓΗΣ ΓΑΡ ΑΥΤΩΝ ΕΣΤΙΝ Η ΓΝΩΣΙΣ, δηλαδή ότι "οι θεοί βέβαια υπάρχουν διότι η γνώση που έχουμε γι´αυτούς είναι εναργής (ξεκάθαρη, ολοφάνερη, διαχρονική και καθολική)."

Κατά τη διάρκεια του διαφωτισμού, υπήρξαν προσωπικότητες που ακολούθησαν τις αρχές του Επίκουρου και τις διέδωσαν ανά τον κόσμο. Μια μεγάλη μορφή της παγκόσμιας ιστορίας, ο Τόμας Τζέφερσον ( 13 Απριλίου 1743 - 4 Ιουλίου 1826), ο τρίτος Πρόεδρος των Η.Π.Α. (1801-1809) και κύριος συγγραφέας της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας, είχε γράψει σε επιστολή προς το φίλο του, Γουίλιαμ Σορτ, (γραμμένη στο Μοντιτσέλο της Βιρτζίνια στις 19 Οκτωβρίου 1819), τα εξής:

"Όπως λες για τον εαυτό σου, έτσι κι εγώ είμαι Επικούρειος. Θεωρώ ότι η αυθεντική (όχι η πλαστή) διδασκαλία του Επίκουρου περιέχει καθετί λογικό από την πρακτική φιλοσοφία που μας άφησαν η Ελλάδα και η Ρώμη."

Σήμερα τόσο στην Ελλάδα αλλά και παγκοσμίως, το φιλοσοφικό αυτό ρεύμα έχει υποστηρικτές που συνεχίζουν την παράδοση των επικούρειων της αρχαιότητας στον σύγχρονο κόσμο μας, ακολουθώντας την τελευταία φράση του Επίκουρου:

"ΧΑΙΡΕΤΕ ΚΑΙ ΜΕΜΝΗΣΘΕ ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ". Στη σύγχρονη Ελλάδα διοργανώνεται στο Πολιτιστικό Κέντρο Γέρακα Αττικής ένα ετήσιο πανελλήνιο συμπόσιο Επικούρειας φιλοσοφίας τον Φεβρουάριο προς τιμή του Επίκουρου στο χώρο καταγωγής του, τον αρχαίο Γαργηττό. Διοργανώνεται από τους φίλους της Επικούρειας φιλοσοφίας "Κήπος Αθηνών" και "Κήπος Θεσσαλονίκης" υπό την αιγίδα του Δήμου Παλλήνης (www.epicuros.gr).

Η φιλοσοφία του Επίκουρου αποτέλεσε τη βάση της ατομιστικής αντίληψης για το σύμπαν και της υλιστικής μεταφυσικής. Κατά τον 19ο αιώνα, η φιλοσοφία του Επίκουρου εντυπωσίασε τον Κάρολο Μαρξ, ο οποίος το 1841 έγραψε διατριβή υπό τον τίτλο: "Διαφορά μεταξύ της φυσικής φιλοσοφίας του Δημόκριτου και του Επίκουρου", την οποία υπέβαλε στην Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ιένας στη Γερμανία, και με αυτήν έλαβε τον τίτλο του διδάκτορα.

Εκτός από τον Μαρξ και ο Λένιν ασπάσθηκε την περί ειδώλων γνωσιολογική αντίληψη του Επίκουρου.

Στην εξάπλωση της επικούρειας διδασκαλίας συντέλεσε και ο μειλίχιος χαρακτήρας του Επίκουρου, αλλά κυρίως το πρακτικό πνεύμα της ηθικής του διδασκαλίας, σύμφωνα με το οποίο η φιλοσοφία δεν ήταν αυτοσκοπός, αλλά μέσο και βοήθημα στην επίτευξη του σκοπού του ανθρώπινου βίου, που ήταν η ευδαιμονία. Γι΄αυτό το λόγο ο Επίκουρος δεν έδινε σχεδόν καμιά σημασία στις εκτεταμένες θεωρητικές, γραμματικές, ιστορικές και μαθηματικές έρευνες, εφόσον δεν εξυπηρετούσαν το να ζει ο άνθρωπος ευτυχισμένος. Από την άλλη όμως, επειδή θεωρούσε ότι η κακοδαιμονία των ανθρώπων προέρχεται από την αμάθεια, τη δεισιδαιμονία, τις προλήψεις, τους φόβους και τις ελπίδες που γεννούν όλα αυτά στους ανθρώπους και επειδή θεωρούσε πως αιτία όλων αυτών είναι η άγνοια των φυσικών νόμων, πίστευε ότι το μόνο μέσο θεραπείας είναι η ορθή γνώση των νόμων που διέπουν τη φύση και τον άνθρωπο.

1. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΝ ΔΕΛΤΙΟΝ ΤΟΜΟΣ 26 (1971) - Γ.ΔΟΝΤΑΣ, Εικονιστικά Β' σελ.24 και Κικέρων, De finibus V.1.3

2. "Ο κήπος του Επίκουρου". Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 31 Ιανουαρίου 2013.

3. Επίκουρος, Άπαντα, σ. 169, εκδ. Κάκτος, 1994,

4. Windelbant W.-Heimsoeth, Εγχειρίδιο ιστορίας της φιλοσοφίας, Α τόμος, μτφρ.Ν. Μ. Σκουτερόπουλος, εκδ.ΜΙΕΤ, Αθήνα 1986, σελ.184

5. Πελεγρίνης, Θεοδόσιος. Ηθική Φιλοσοφία. Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1997, σελ.22-24

6. Επίκουρος Άπαντα, σ.16, εκδ. Κάκτος, 1994

7. "Επίκουρος. Επιστημονικός Ανθρωπισμός και Ευδαιμονία, Χρήστος Γιαπιτζάκης - 24γράμματα, Εκδοτικός Οίκος" (στα Αγγλικά).

8. Κικέρων De natura deorum I.123 'Epicurus re tollid ... deos', Λακτάντιος De ira Dei 4 'ut non sit omnino'

Windelbant W.-Heimsoeth. Εγχειρίδιο ιστορίας της φιλοσοφίας. Α τόμος, μτφρ.Ν. Μ. Σκουτερόπουλος. Εκδόσεις ΜΙΕΤ, Αθήνα 1986, σελ.190-195

Παπαντωνίου, Στέλιος. Δόγματα περί Θεού Στωικών και Επικουρείων. Ζήνων 3 (1982), σελ.69-82.

Ρούσσος, Ευάγγελος, Οι Επικούρειοι. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τομ. Ε,(1974), Εκδοτική Αθηνών, σελ.280-288

Πελεγρίνης, Θεοδόσιος, Ηθική Φιλοσοφία. Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1997

Επίκουρος - Ηθική, Mετάφραση, εισαγωγή, σχόλια: Γιώργος Ζωγραφίδης, Εκδόσεις ΕΞΑΝΤΑΣ 1991

Επίκουρος - Ηθική, Η θεραπεία της ψυχής, Γιώργος Ζωγραφίδης εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ. 2009

Επίκουρος - Άπαντα: Διαθήκη, Επιστολή προς Ηρόδοτον, Επιστολή προς Πυθοκλή, Επιστολή προς Μενοικέα, Κύριαι Δόξαι, Επικούρου προσφώνησις, μετάφραση Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 1994

Θεοδωρίδης, Χαράλαμπος. Επίκουρος. Η αληθινή όψη του αρχαίου κόσμου. Εκδόσεις Βιβλιοπωλείο της Εστίας, Αθήνα 1999

Α. Α.LONG. Η ελληνιστική φιλοσοφία: Στωικοί, Επικούρειοι, Σκεπτικοί. Μετάφραση Σ. Δημόπουλου και Μυρτώς Δραγώνα Μοναχού, Εκδόσεις Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1990, σελ.37-128

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΕΙΜΕΝΑ - ΠΗΓΕΣ ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΤΟΥ ΖΗΝ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ Εισαγωγή: D.S. Hutchinson Eπιμέλεια: Γ. Αβραμίδης, Εκδόσεις Θύραθεν

Anderson, Eric. Ο Επίκουρος στον 21ο Αιώνα. Εκδόσεις Θύραθεν

Koen, A. Η Φιλοσοφία Του Επίκουρου: Άτομα - Ηδονή - Αρετή. Εκδόσεις Θύραθεν

Βερέττας, Μάριος. Εμείς Οι Επικούρειοι. Εκδόσεις Βερέττα

Βερέττας Μάριος, Επίκουρου Κύριες Δόξες, Εκδόσεις Βερέττα

Βερέττας Μάριος Τα επικούρεια, Εκδόσεις Βερέττα

Festugière, André Jean. Ο Επίκουρος και οι θεοί του. Μετάφραση Ροζίνα Μπέρκνερ, Εκδόσεις Θύραθεν, Θεσσαλονίκη 1999

Sharples, R. W. Στωϊκοί, Επικούριοι και Σκεπτικοί: Μια Εισαγωγή Στην Ελληνιστική Φιλοσοφία, Εκδόσεις Θύραθεν

Γιαπιτζάκης, Χρήστος. Επικούρειων Δόξαι. Εκδόσεις Παπασωτηρίου

Μαρξ, Κάρολος. Διαφορά της Δημοκρίτειας και Επικούρειας Φυσικής Φιλοσοφίας (Διδακτορική διατριβή). Εισαγωγή, μετάφραση, υπομνηματισμός: Παναγιώτης Κονδύλης. Εκδόσεις Γνώση

Περιοδικό Ο Κήπος του Επίκουρου, Εκδόσεις Βερέττα

Richard C. Foltz: Religions and the Silk Road, St. Martin's Press

Λύτας, Χάρης.Λάθε Βιώσας. Εκδόσεις Κέδρος

Κεχρολόγου Χρυσάνθη, Η Επικούρεια Φιλοσοφία-Άτομο και κοινωνία, Θεσσαλονίκη 2013, Εκδόσεις Ερωδιός.

Γιαπιτζάκης Χρήστος, Επίκουρος: Επιστημονικός Ανθρωπισμός και Ευδαιμονία, Αθήνα 2020, Εκδόσεις 24 Γράμματα.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Επίκουρος του Νεοκλέους ο Γαργήττιος ( Σάμος, 341 π.Χ. - Αθήνα, 270 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος. Ίδρυσε δική του φιλοσοφική σχολή, τον Κήπο του Επίκουρου, η οποία θεωρείται από τις πιο γνωστές σχολές της ελληνικής φιλοσοφίας. Ήταν Αθηναίος πολίτης, γιος του Νεοκλή και της Χαιρεστράτης.

# data[].attributes.headline
Γιωργος Κακκαβας  

# data[].attributes.subject
Γιωργος Κακκαβας  

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Βιογραφία του Αριστοτέλη, σημαντικού Έλληνα φιλοσόφου και επιστήμονα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Αριστοτέλης (384-322 π.Χ.) ήταν ένας από τους σημαντικότερους δυτικούς φιλοσόφους στην ιστορία. Μαθητής του , ο Αριστοτέλης δίδαξε . Αργότερα δημιούργησε το δικό του Λύκειο (σχολή) στην Αθήνα, όπου ανέπτυξε σημαντικές φιλοσοφικές, επιστημονικές και πρακτικές θεωρίες, πολλές από τις οποίες είχαν μεγάλη σημασία κατά τον Μεσαίωνα και ασκούν επιρροή μέχρι σήμερα. Ο Αριστοτέλης έγραψε για τη λογική, τη φύση, την ψυχολογία, την ηθική, την πολιτική και την τέχνη, ανέπτυξε ένα από τα πρώτα συστήματα ταξινόμησης φυτών και ζώων και έθετε σημαντικές θεωρίες για θέματα που κυμαίνονται από τη φυσική της κίνησης έως τις ιδιότητες της ψυχής. Του πιστώνεται η ανάπτυξη του απαγωγικού συλλογισμού ("από πάνω προς τα κάτω"), μια μορφή λογικής που χρησιμοποιείται στην επιστημονική διαδικασία και εκτιμάται ιδιαίτερα στις επιχειρήσεις, τα οικονομικά και άλλα σύγχρονα περιβάλλοντα.

Fast Facts: Αριστοτέλης

Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε το 384 π.Χ. στην πόλη Στάγειρα της Μακεδονίας, επίνειο των Θρακικών ακτών. Ο πατέρας του Νικομάκος ήταν ο προσωπικός γιατρός του βασιλιά της Μακεδονίας Αμύντα. Ο Νικομάκος πέθανε ενώ ο Αριστοτέλης ήταν ακόμη νέος, οπότε τέθηκε υπό την κηδεμονία του Προξένου. Ο Πρόξενος ήταν αυτός που έστειλε τον Αριστοτέλη, σε ηλικία 17 ετών, να ολοκληρώσει την εκπαίδευσή του στην Αθήνα.

Φτάνοντας στην , ο Αριστοτέλης παρακολούθησε το ίδρυμα της φιλοσοφικής μάθησης γνωστό ως Ακαδημία, το οποίο ιδρύθηκε από τον μαθητή του Πλάτωνα, όπου έμεινε μέχρι το θάνατο του Πλάτωνα το 347. Ο Αριστοτέλης ήταν εξαιρετικός μαθητής και σύντομα άρχισε να δίνει τις δικές του διαλέξεις για τη ρητορική. Παρά την εντυπωσιακή του φήμη, ωστόσο, ο Αριστοτέλης συχνά διαφωνούσε με τις ιδέες του Πλάτωνα. Το αποτέλεσμα ήταν ότι, όταν επιλέχθηκε ο διάδοχος του Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης πέρασε υπέρ του ανιψιού του Πλάτωνα Σπεύσιππου.

Χωρίς μέλλον στην Ακαδημία, ο Αριστοτέλης δεν βρισκόταν σε χαλαρά άκρα για πολύ. Ο Ερμέας, ηγεμόνας του Αταρνέα και της Άσσου στη Μυσία, απηύθυνε πρόσκληση στον Αριστοτέλη να ενταχθεί στην αυλή του. Ο Αριστοτέλης παρέμεινε στη Μυσία για τρία χρόνια, κατά τα οποία παντρεύτηκε την ανιψιά του βασιλιά Πυθία. Στο τέλος της τριετίας, ο Ερμέας δέχτηκε επίθεση από τους Πέρσες, με αποτέλεσμα ο Αριστοτέλης να εγκαταλείψει τη χώρα και να κατευθυνθεί προς το νησί της Λέσβου.

Το 343 π.Χ., ο Αριστοτέλης έλαβε ένα αίτημα από τον βασιλιά της Μακεδονίας Φίλιππο Β' να δώσει δάσκαλο στον γιο του Αλέξανδρο. Ο Αριστοτέλης συμφώνησε με το αίτημα, περνώντας επτά χρόνια σε στενή συνεργασία με τον νεαρό που αργότερα θα γινόταν ο περίφημος Μέγας Αλέξανδρος. Στο τέλος της επταετίας, ο Αλέξανδρος στέφθηκε βασιλιάς και το έργο του Αριστοτέλη ολοκληρώθηκε. Αν και έφυγε από τη Μακεδονία, ωστόσο, ο Αριστοτέλης παρέμεινε σε στενή επαφή με τον νεαρό βασιλιά, αλληλογραφώντας τακτικά. Είναι πιθανό ότι η συμβουλή του Αριστοτέλη είχε σημαντική επίδραση στον Αλέξανδρο για πολλά χρόνια, εμπνέοντας την αγάπη του για τη λογοτεχνία και τις τέχνες.

Φεύγοντας από τη Μακεδονία, ο Αριστοτέλης επέστρεψε στην Αθήνα όπου ίδρυσε το Λύκειο, ένα σχολείο που έγινε αντίπαλος της Ακαδημίας του Πλάτωνα. Σε αντίθεση με τον Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης δίδαξε ότι είναι δυνατό να προσδιοριστούν οι τελικές αιτίες και οι σκοποί της ύπαρξης και ότι είναι δυνατό να καταλάβουμε αυτές τις αιτίες και τους σκοπούς μέσω της παρατήρησης. Αυτή η φιλοσοφική προσέγγιση, που ονομάζεται τελεολογία, έγινε μια από τις σημαντικότερες φιλοσοφικές έννοιες του δυτικού κόσμου.

Ο Αριστοτέλης χώρισε τη φιλοσοφία του σε τρεις ομάδες: τις πρακτικές, τις θεωρητικές και τις παραγωγικές επιστήμες. Η πρακτική φιλοσοφία περιλάμβανε τη μελέτη πεδίων όπως η βιολογία, τα μαθηματικά και η φυσική. Η θεωρητική φιλοσοφία περιλάμβανε τη μεταφυσική και τη μελέτη της ψυχής. Η παραγωγική φιλοσοφία επικεντρώθηκε στη χειροτεχνία, τη γεωργία και τις τέχνες.

Κατά τη διάρκεια των διαλέξεων του, ο Αριστοτέλης περπατούσε συνεχώς πέρα ​​δώθε στους χώρους γυμναστικής του Λυκείου. Αυτή η συνήθεια έγινε η έμπνευση για τον όρο "περιπατική φιλοσοφία", που σημαίνει "περπάτημα γύρω από τη φιλοσοφία". Ήταν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου που ο Αριστοτέλης έγραψε πολλά από τα πιο σημαντικά έργα του, τα οποία είχαν βαθιές επιπτώσεις στη μεταγενέστερη φιλοσοφική σκέψη. Παράλληλα, ο ίδιος και οι μαθητές του διεξήγαγαν επιστημονική και φιλοσοφική έρευνα και συγκέντρωσαν μια σημαντική βιβλιοθήκη. Ο Αριστοτέλης συνέχισε να δίνει διαλέξεις στο Λύκειο για 12 χρόνια, επιλέγοντας τελικά έναν αγαπημένο μαθητή, τον Θεόφραστο, για να τον διαδεχθεί.

Το 323 π.Χ., όταν πέθανε ο Μέγας Αλέξανδρος, η Συνέλευση στην Αθήνα κήρυξε τον πόλεμο κατά του διαδόχου του Αλεξάνδρου, Αντιφώντα. Ο Αριστοτέλης θεωρούνταν αντιαθηναίος, φιλομακεδόνας και γι' αυτό του χρεώθηκε ασέβεια. Έχοντας κατά νου τη μοίρα του Σωκράτη, που άδικα θανατώθηκε, ο Αριστοτέλης πήγε οικειοθελής εξορία στη Χαλκίδα, όπου πέθανε ένα χρόνο αργότερα από πεπτική ασθένεια το 322 π.Χ. σε ηλικία 63 ετών.

Η φιλοσοφία, η λογική, η επιστήμη, η μεταφυσική, η ηθική, η πολιτική και το σύστημα του επαγωγικού συλλογισμού του Αριστοτέλη ήταν ανεκτίμητης σημασίας για τη φιλοσοφία, την επιστήμη, ακόμη και τις επιχειρήσεις. Οι θεωρίες του επηρέασαν τη μεσαιωνική εκκλησία και συνεχίζουν να έχουν σημασία σήμερα. Ανάμεσα στις τεράστιες ανακαλύψεις και δημιουργίες του περιλαμβάνονται:

Οι κλάδοι της "φυσικής φιλοσοφίας" (φυσική ιστορία) και της μεταφυσικής

Μερικές από τις έννοιες που διέπουν τους Νευτώνειους νόμους της κίνησης

Μερικές από τις πρώτες ταξινομήσεις ζωντανών όντων με βάση λογικές κατηγορίες (η Scala Naturae)

Θεωρίες με επιρροή για την ηθική, τον πόλεμο και τα οικονομικά

Σημαντικές και σημαντικές θεωρίες και ιδέες για τη ρητορική, την ποίηση και το θέατρο

Ο συλλογισμός του Αριστοτέλη βρίσκεται στη βάση του απαγωγικού ("από πάνω προς τα κάτω") συλλογισμού, αναμφισβήτητα η πιο κοινή μορφή συλλογισμού που χρησιμοποιείται σήμερα. Ένα σχολικό παράδειγμα συλλογισμού είναι:

Κύρια υπόθεση: Όλοι οι άνθρωποι είναι θνητοί.
Μικρή υπόθεση: Ο Σωκράτης είναι άνθρωπος.
Συμπέρασμα: Ο Σωκράτης είναι θνητός.

# data[].attributes.attachment_link.title
Βιογραφία του Αριστοτέλη, σημαντικού Έλληνα φιλοσόφου και επιστήμονα

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Αριστοτέλης ήταν μαθητής του Πλάτωνα και ένας από τους μεγαλύτερους δυτικούς στοχαστές όλων των εποχών. Μάθετε πώς η επιρροή του εξακολουθεί να είναι αισθητή σήμερα.

# data[].attributes.headline
Γιωργος κακκαβας Β1 

# data[].attributes.subject
Γιωργος κακκαβας Β1 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
φιλόσοφος της Αρχαίας Ελλάδος (-470/-399)

Ο Σωκράτης ( Αλωπεκή, Αρχαία Αθήνα, 470 π.Χ./469 - Αρχαία Αθήνα, 399 π.Χ.)[1] ήταν Έλληνας Αθηναίος φιλόσοφος, που θεωρείται ο ιδρυτής της Δυτικής φιλοσοφίας και συγκαταλέγεται στους πρώτους ηθικούς φιλοσόφους. Δεν συνέγραψε κάποιο φιλοσοφικό έργο όσο ζούσε· η διδασκαλία του επιβίωσε μέσω των καταγραφών που έκαναν μαθητές του όπως ο Πλάτων και ο Ξενοφών, μετά τον θάνατό του. Οι καταγραφές αυτές συνιστούν διαλόγους, στους οποίους ο Σωκράτης και οι συνδιαλεγόμενοι με αυτόν εξετάζουν διάφορα ζητήματα βάσει της διαλεκτικής μεθόδου. Συχνά, οι γραπτές μαρτυρίες της φιλοσοφίας του παρουσιάζουν αντιφάσεις μεταξύ τους, με αποτέλεσμα η πλήρης ανακατασκευή της σωκρατικής σκέψης να συνιστά δυσεπίλυτο πρόβλημα.

Η λεγόμενη " μαιευτική μέθοδος" του Σωκράτη ή, αλλιώς, "έλεγχος", αποδόθηκε από τον Πλάτωνα ως μια μορφή διαλόγου σύντομων ερωταπαντήσεων, με απώτερο σκοπό τη βέλτιστη προσέγγιση της αλήθειας. Συχνά, η μέθοδος οδηγούσε σε διαλεκτικά αδιέξοδα τους συνομιλητές, αποκαλύπτοντας το μέγεθος της άγνοιάς τους για ένα αντικείμενο. Ειδικότερα, η μαιευτική εφαρμοζόταν από τον Σωκράτη σε συνδυασμό με την επονομαζόμενη " σωκρατική ειρωνεία ", την παραδοχή από μέρους του της παντελούς άγνοιάς του επί του εκάστοτε εξεταζόμενου ζητήματος. Ως συνέπεια της παραδοχής αυτής, ο συνομιλητής συμπαρασυρόταν στην προσπάθεια επανεξέτασης του υπό συζήτηση θέματος, με αποτέλεσμα την αποκάλυψη τυχόν αντιφάσεων ή ελλείψεων κατανόησής του. Εκτός από την εφαρμογή στη διαλεκτική, η σωκρατική ειρωνεία αφορά στην αναγνώριση της άγνοιας ως το πρώτο στάδιο της φιλοσοφικής σκέψης.

Ο Σωκράτης ήταν μια αμφιλεγόμενη μορφή της αθηναϊκής κοινωνίας· το 399 π.Χ., στην ηλικία των 70 ετών περίπου, κατηγορήθηκε για εισαγωγή " καινών δαιμονίων" ( ασέβεια προς τους θεούς) και για διαφθορά των νέων. Μετά από δίκη της μίας ημέρας, ο Σωκράτης καταδικάστηκε σε θάνατο. Πέρασε την τελευταία του ημέρα στη φυλακή, αρνούμενος προτάσεις φίλων του για δραπέτευση.

Άσκησε έντονη επιρροή στους φιλοσόφους της ύστερης αρχαιότητας, αλλά και στη νεότερη φιλοσοφία, καθώς η σκέψη του μελετήθηκε από λόγιους του Μεσαίωνα και του Ισλάμ και διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην Ιταλική Αναγέννηση, ιδιαίτερα στους κύκλους του ουμανιστικού κινήματος. Το ενδιαφέρον για τη σκέψη του Σωκράτη παραμένει αμείωτο, με πιο σύγχρονα παραδείγματα τα έργα των Σαίρεν Κίρκεγκωρ και Φρίντριχ Νίτσε. Απετέλεσε έμπνευση για πλήθος ζωγραφικών, λογοτεχνικών και έργων της ποπ κουλτούρας, με αποτέλεσμα να συνιστά σήμερα μία εκ των πλέον γνωστών μορφών της Δυτικής φιλοσοφίας.

Ο Σωκράτης δεν κατέγραψε τη διδασκαλία του· τα όσα μας είναι γνωστά για εκείνον προέρχονται από άλλες πηγές, κυρίως από τους μαθητές του, Πλάτωνα και Ξενοφώντα. Ο σύγχρονος του Σωκράτη Αριστοφάνης και ο μαθητής του Πλάτωνα, Αριστοτέλης, γεννημένος μετά τον θάνατο του φιλοσόφου, συγκαταλέγονται στους συγγραφείς των οποίων τα έργα χρησιμοποιούνται ως πηγές για τη μελέτη του Σωκράτη. Ωστόσο, οι συχνά αντικρουόμενες καταγραφές της φιλοσοφίας του δυσχεραίνουν την προσπάθεια ανακατασκευής της σωκρατικής σκέψης, με την κατάσταση αυτή να είναι γνωστή ως "σωκρατικό πρόβλημα". Τα έργα του Πλάτωνα, του Ξενοφώντα και άλλων συγγραφέων που χρησιμοποιούν τον χαρακτήρα του Σωκράτη ως "αμφισβητία διερευνητή" είναι γραμμένα ως διάλογοι και συνιστούν τη βασική πηγή άντλησης πληροφοριών για το βίο και τη σκέψη του Σωκράτη. Ο Αριστοτέλης ονόμασε αυτό το νέο γραμματειακό είδος λόγος Σωκρατικός. Οι ακριβείς ημερομηνίες της συγγραφής των διαλόγων είναι άγνωστες· πιθανολογείται ότι μερικοί εξ αυτών ολοκληρώθηκαν μετά τον θάνατο του Σωκράτη. Όπως πρώτος ο Αριστοτέλης παρατήρησε, δεν είναι ακριβώς γνωστό το κατά πόσο οι διάλογοι αυτοί παρουσιάζουν τον Σωκράτη με επαρκή πιστότητα.

Ο Ξενοφών δεν κατείχε φιλοσοφική εκπαίδευση. Ως εκ τούτου, αδυνατούσε να συλλάβει στην πληρότητά τους και να μεταφέρει αναλλοίωτα τα σωκρατικά επιχειρήματα. Ως στρατιωτικός, θαύμαζε την ευφυία του Σωκράτη, τον πατριωτισμό και το σθένος του στο πεδίο της μάχης. Εξετάζει τον Σωκράτη σε τέσσερα έργα. Πρόκειται για τα " Απομνημονεύματα", τον " Οικονομικό", το " Συμπόσιον (Ξενοφώντα)" και την "Απολογία Σωκράτους (Ξενοφώντα)". Ακόμα, αναφέρει τον φιλόσοφο στο έργο του " Κύρου Ανάβασις". Η "Απολογία" του Ξενοφώντα αποκλίνει σημαντικά από το ομώνυμο έργο του Πλάτωνα. Κατά τον Σκωτσέζο μελετητή Γ.Κ.Τ. Γκάθρι (W. K. C. Guthrie), στην καταγραφή του Ξενοφώντα, ο Σωκράτης παρουσιάζεται ως "απαράδεκτα υπερόπτης και συγκαταβατικός". Περαιτέρω, το "Συμπόσιο" του Ξενοφώντα έχει ίδιο θέμα με το ομώνυμο έργο του Πλάτωνα, εντούτοις, παρατηρείται απόκλιση ως προς τους συνδαιτυμόνες, καθώς και άλλες διαφορές. Στα "Απομνημονεύματα", ο Ξενοφών υπερασπίζεται τον Σωκράτη εναντίον των κατηγοριών της διαφθοράς των νέων και της ασέβειας προς τους θεούς. Κατ' ουσίαν, πρόκειται για μια απολογητικού χαρακτήρα συλλογή ιστοριών.

Η αναπαράσταση του Σωκράτη από τον Πλάτωνα είναι αρκετά ασαφής. Ο Πλάτων ήταν μαθητής του Σωκράτη, αλλά έζησε 50 ακόμα χρόνια μετά τον θάνατο του δασκάλου του. Συνεπώς, η πιστότητα της περιγραφής των σωκρατικών χαρακτηριστικών από τον Πλάτωνα είναι αμφιλεγόμενη. Κατά κοινή ομολογία, ο Πλάτωνας δεν μετέφερε καθαυτή τη σωκρατική σκέψη. Η άποψη αυτή ερείδεται στην ασυνέπεια που εμφανίζουν οι πρώιμες και ύστερες πλατωνικές περιγραφές του Σωκράτη. Κατά μία ερμηνεία, ο Πλάτων επεχείρησε αρχικώς να παρουσιάσει με ακρίβεια το ιστορικό πρόσωπο του Σωκράτη, αλλά στα όψιμα γραπτά του διάλεξε να εισαγάγει και τις δικές του ιδέες. Συνεπώς προκύπτει ο διαχωρισμός μεταξύ του "Σωκρατικού" Σωκράτη των πρώιμων διαλόγων και του "Πλατωνικού" των ύστερων.

Συν τοις άλλοις, οι μαρτυρίες του Ξενοφώντα και του Πλάτωνα διαφέρουν στην περιγραφή του σωκρατικού χαρακτήρα· ο Σωκράτης του Ξενοφώντα είναι πιο μονότονος, αστειεύεται σπανιότερα και χρησιμοποιεί την ειρωνία λιγότερο από ό,τι ο Σωκράτης του Πλάτωνα. Ακόμα, ο φιλόσοφος όπως τον απέδωσε ο Ξενοφώντας δεν εφαρμόζει τη σωκρατική μέθοδο, παρά θεωρεί την ἐγκράτεια θέμα ύψιστης σημασίας, κάτι που δεν εμφανίζεται στους διαλόγους του Πλάτωνα. Εν γένει, οι λόγοι Σωκρατικοί δεν προσφέρουν μια στέρεη βάση επί της οποίας θα μπορούσε να δομηθεί η ιστορικά ακριβής ανακατασκευή της σωκρατικής σκέψης. Ακόμα και τα σημεία αλληλοεπικάλυψης που εμφανίζουν, ενδέχεται να αποτελούν απόρροια της επιρροής του ενός συγγραφέα στον άλλον.

Οι θεατρικοί συγγραφείς της αθηναϊκής κωμωδίας της εποχής, συμπεριλαμβανομένου του Αριστοφάνη, έκαναν και αυτοί αναφορές στον Σωκράτη. Εξ αυτών, η πιο εκτενής ήταν η περιγραφή του Σωκράτη από τον Αριστοφάνη στο έργο " Νεφέλες", όπου η φιγούρα του φιλοσόφου έχει κεντρικό ρόλο. Εκεί, ο Αριστοφάνης παρουσιάζει μια καρικατούρα του Σωκράτη που κλίνει προς τον σοφισμό και σκιαγραφεί τον φιλόσοφο ως παράλογο αθεϊστή. Στις "Νεφέλες", ο ρόλος του Σωκράτη συνδέεται με τη φυσική φιλοσοφία, σύνδεση που παρατηρείται και στον διάλογο " Φαίδων " του Πλάτωνα. Η συμβολή του αριστοφανικού έργου στην ανάπλαση της ιστορικής προσωπικότητας του Σωκράτη είναι αμφίβολη.

Άλλοι αρχαίοι συγγραφείς που έγραψαν για τον Σωκράτη είναι ο Αισχίνης ο Σφήττιος, ο Αντισθένης, ο Αρίστιππος ο Κυρηναίος, ο Βρύσων, ο Κέβης εκ Θηβών, ο Κρίτων, ο Φαίδων και ο Αριστοτέλης, όλοι τους μετά τον θάνατο του φιλοσόφου. Επιφανέστερος εξ αυτών, ο Αριστοτέλης δεν ήταν σύγχρονος του Σωκράτη· υπήρξε μαθητής του Πλάτωνα, στην Ακαδημία του οποίου παρέμεινε για είκοσι έτη. Ο Αριστοτέλης εξέτασε τον Σωκράτη χωρίς τη μεροληψία που είχαν επιδείξει ο Ξενοφώντας και ο Πλάτωνας και εναντιώθηκε στις φιλοσοφικές του θέσεις. Είχε γνώση των διαφόρων εκδοθέντων αλλά και ανέκδοτων έργων με θέμα τη ζωή και το έργο του φιλοσόφου. Παρότι ο ρόλος του στην κατανόηση του Σωκράτη είναι περιορισμένος, καθώς τα σπάνια γραπτά του με θέμα τον φιλόσοφο αναφέρονται, κυρίως, στους πρώιμους πλατωνικούς διαλόγους, η συμβολή του είναι υψηλής σημασίας. Ωστόσο, υπάρχουν αρκετές αμφιβολίες αναφορικά με την αξιοπιστία του Αριστοτέλη σε θέματα ιστορίας της φιλοσοφίας.

Σε ένα επιδραστικό έργο με τίτλο "Η αξία του Σωκράτη ως φιλοσόφου", το 1818, ο φιλόσοφος Φρήντριχ Σλάιερμάχερ έβαλε κατά της αξιοπιστίας των καταγραφών του Ξενοφώντα. Η άποψή του έτυχε ευρείας αποδοχής, κι έτσι προέκυψε το λεγόμενο "σωκρατικό πρόβλημα". Ειδικότερα, ο Σλάιερμάχερ επέκρινε τον Ξενοφώντα για την απλοϊκή απεικόνιση του Σωκράτη. Κατά την άποψή του, το γεγονός ότι ήταν στρατιωτικός καθιστούσε τον Ξενοφώντα ανίκανο να αρθρώσει με ορθότητα τις σωκρατικές ιδέες. Στην ίδια γραμμή, υποστήριξε ότι ο Ξενοφώντας θέλησε με τη μαρτυρία του να αποδείξει ότι η Αθήνα αδίκησε τον Σωκράτη, κι έτσι δεν κατάφερε να αποδώσει τα γεγονότα με αμερόληπτο τρόπο. Κατά τον Σλάιερμάχερ, το αποτέλεσμα ήταν η απεικόνιση του Σωκράτη ως ενός ανέμπνευστου φιλοσόφου. Πράγματι, ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα το μεγαλύτερο μέρος των καταγραφών του Ξενοφώντα για τον Σωκράτη έχει απορριφθεί ως αναξιόπιστο.

Αντλώντας στοιχεία από την άποψη του Αριστοτέλη επί του θέματος, ο φιλόσοφος Καρλ Γιόελ (Karl Joel) εξέφρασε τη θέση ότι οι σωκρατικοί διάλογοι αποτελούν ως επί το πλείστον προϊόν μυθοπλασίας. Κατά τον Γιόελ, οι συγγραφείς των διαλόγων απλώς μιμούνταν κάποια στοιχεία της σωκρατικής διαλεκτικής. Στα μέσα του 20ού αιώνα, φιλόσοφοι όπως ο Όλοφ Ζιγκόν (Olof Gigon) και ο Γιουζάν Ντυπρέλ (Eugène Dupréel), βασιζόμενοι στα επιχειρήματα του Γιόελ, πρότειναν τον προσανατολισμό της μελέτης του σωκρατικού φαινομένου στις διάφορες εκδοχές του χαρακτήρα και των απόψεων του φιλοσόφου, εκτιμώντας ότι η ανασύσταση του "πραγματικού" Σωκράτη συνιστά μάταιο εγχείρημα. Αργότερα, ο ειδικός μελετητής της αρχαίας φιλοσοφίας Γρηγόρης Βλαστός (Gregory Vlastos) εκτίμησε ότι οι πρώιμοι πλατωνικοί διάλογοι είναι περισσότερο συμβατοί με την λοιπή τεκμηρίωση της ιστορικά ακριβούς εικόνας του Σωκράτη από ό,τι οι όψιμοι διάλογοί του. Το επιχείρημα αυτό, δομείται στην ασυνέπεια που παρουσιάζει η περιγραφή του Σωκράτη από τον Πλάτωνα κατά την πρόοδο των διαλόγων. Για τον Βλαστό, ο Ξενοφώντας πρέπει να γίνεται πιστευτός μόνο στα σημεία σύγκλισής του με τον Πλάτωνα. Πιο πρόσφατα, ο Τσαρλς Χ. Καν (Charles H. Kahn) πρόκρινε την "Απολογία Σωκράτους" του Πλάτωνα ως μόνη πηγή κάποιας ιστορικής σημασίας, ενισχύοντας περαιτέρω το δισεπίλυτο του σωκρατικού προβλήματος.

Ο Σωκράτης γεννήθηκε το 470 ή 469 π.Χ. στον αρχαίο αθηναϊκό δήμο της Αλωπεκής. Γονείς του ήταν ο λιθοξόος Σωφρονίσκος και η μαία Φαιναρέτη, που υπάγονταν στην Αντιοχίδα φυλή. Η εκπαίδευσή του περιελάμβανε τις βασικές δεξιότητες της γραφής και ανάγνωσης, ενώ, χάρη στο ότι η οικογένειά του ήταν αρκετά ευκατάστατη, ο Σωκράτης διδάχθηκε μουσική και ποίηση και ασκήθηκε στη γυμναστική. Μετά τον θάνατο του πατέρα του, κληρονόμησε μέρος της περιουσίας του εξασφαλίζοντας μια οικονομικά άνετη ζωή.

Ο Σωκράτης έκανε έναν ή δύο γάμους, η σειρά των οποίων παραμένει αβέβαιη. Αυτό που είναι γνωστό, είναι ότι νυμφεύθηκε την Ξανθίππη στην ηλικία των 50 ετών περίπου, αποκτώντας μαζί της τρεις γιους. Ως άλλη σύζυγός του αναφέρεται μια κόρη του Αθηναίου πολιτικού Αριστείδη. Ολοκλήρωσε τη στρατιωτική του θητεία κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου και, σύμφωνα με τον Πλάτωνα, διακρίθηκε σε τρεις εκστρατείες· στην πολιορκία της Ποτίδαιας το 432 π.Χ., στη μάχη του Δηλίου το 424 π.Χ. και στη μάχη της Αμφίπολης το 422 π.Χ. Μάλιστα, με εξαίρεση τις εκστρατείες αυτές, ο φιλόσοφος δεν είχε εγκαταλείψει την Αθήνα σε καμμία άλλη στιγμή της ζωής του.

Ο Σωκράτης προσέλκυε το ενδιαφέρον των Αθηναίων, ειδικότερα της νεολαίας. Είχε έναν κύκλο πολυάριθμων πιστών φίλων, κυρίως νέων από αριστοκρατικές οικογένειες προέλευσης από ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο. Επρόκειτο για έναν όμιλο, που, ωστόσο, δεν αποτελούσε σχολή, καθώς ο Σωκράτης δεν δίδαξε συστηματικά, παρά διαλεγόταν σε κάθε σημείο της πόλης, με ανθρώπους κάθε κοινωνικής τάξης και, σε αντίθεση με τους σοφιστές, δεν έπαιρνε χρήματα από τους μαθητές του. Ορισμένοι από αυτούς έγιναν γνωστοί ως ιδρυτές φιλοσοφικών σχολών διαφόρων κατευθύνσεων. Οι επιφανέστεροι ήταν ο Πλάτων και ο Αντισθένης στην Αθήνα, ο Ευκλείδης στα Μέγαρα, ο Φαίδων στην Ηλεία και ο Αρίστιππος στην Κυρήνη.

Το ιδιαίτερο παρουσιαστικό του, που έκλινε προς την ασχήμια, αποτελούσε συχνά αντικείμενο αστεϊσμού των φίλων του· η μύτη του ήταν πλακουτσωτή και ανασηκωμένη και τα μάτια του προεξείχαν από το πρόσωπό του, με αποτέλεσμα να μοιάζει με σάτυρο. Ήταν αδιάφορος προς τις καθημερινές απολαύσεις, αμελώντας την εμφάνιση και αρνούμενος την καλοπέρασή του· έτρωγε και έπινε με μέτρο, περπατούσε ξυπόλητος και είχε ένα μόνο ένδυμα.

Στα λοιπά σημαντικά γεγονότα του βίου του συγκαταλέγονται δύο που αφορούν ειδικότερα την περίοδο της διακυβέρνησης των Τριάκοντα Τυράννων. Όταν ο φιλόσοφος με τέσσερις ακόμα άνδρες κλήθηκε από εκπροσώπους των Τριάκοντα να συλλάβει παρανόμως έναν δημοκρατικό πολίτη τον οποίον εχθρευόταν το καθεστώς ώστε να εκτελεστεί, ο ίδιος αρνήθηκε τη συμμετοχή του στην πράξη αυτή που παρέβαινε τους νόμους, προτιμώντας να πέσει στη δυσμένεια των Τυράννων. Ακόμα, στη δίκη που ακολούθησε τη ναυμαχία των Αργινουσών το 406 π.Χ., ο Σωκράτης, του οποίου η φυλή είχε τότε την πρυτανεία, αρνήθηκε να υποκύψει στην απαίτηση να φέρει σε ψηφοφορία στην Εκκλησία του Δήμου μία παράνομη πρόταση, την ομαδική εκδίκαση των υποθέσεων των στρατηγών που είχαν κατηγορηθεί ότι δεν περισυνέλεξαν τους ναυαγούς της ναυμαχίας.

Το 399 π.Χ., ο Σωκράτης βρέθηκε αντιμέτωπος με το Δικαστήριο της Ηλιαίας, όπου του απαγγέλθηκαν επισήμως τρεις κατηγορίες ασέβειας προς τους θεούς. Ειδικότερα, κατηγορήθηκε για άρνηση της επίσημης κρατικής θρησκείας, για λατρεία καινούργιων, ψευδών θεών ( καινὰ δαιμόνια) και για διαφθορά των νέων. Η απολογία του δεν εξασφάλισε την αθώωσή του· ο φιλόσοφος κρίθηκε ένοχος κατά πλειοψηφία από ένα σώμα πεντακοσίων, περίπου, ενόρκων Αθηναίων ανδρών. Σύμφωνα με το έθιμο της εποχής πρότεινε ο ίδιος την ποινή του, κρίνοντας, αρχικώς, ότι το πρέπον θα ήταν να του δοθεί από το κράτος ελεύθερη σίτιση και στέγαση για τις υπηρεσίες που παρείχε στην πόλη καθόλη τη διάρκεια του βίου του. Εναλλακτικά, πρότεινε να του επιβληθεί πρόστιμο μιας μνας ασημιού, που, όπως εξήγησε, ήταν όσο χρήμα κατείχε. Οι ένορκοι αρνήθηκαν τις προτάσεις του και αποφάσισαν την επιβολή της θανατικής ποινής.

Η μήνυση κατά του Σωκράτη έγινε από τον ποιητή Μέλητο, που αιτήθηκε την επιβολή της θανατικής ποινής στον φιλόσοφο για το αδίκημα της ασέβειας. Τον Μέλητο πλαισίωσαν ως κατήγοροι ο πολιτικός και βυρσοδέψης Άνυτος και ο ρήτορας Λύκωνας. Περίπου δύο μήνες μετά τη μήνυση, στα τέλη της άνοιξης ή τις αρχές του θέρους του 399 π.Χ., ξεκίνησε η δίκη του Σωκράτη, με μέγιστη διάρκεια της μίας ημέρας. Επειδή το αδίκημα της ασέβειας δεν οριζόταν σαφώς από το αθηναϊκό νομικό πλαίσιο, ο Μέλητος όφειλε να υποδείξει τους τρόπους με τους οποίους ο Σωκράτης επέδειξε ασέβεια προς τους θεούς. Οι τρεις συνιστώσες της επί ασεβεία κατηγορίας που πρότεινε ο Μέλητος ήταν η άρνηση της επίσημης κρατικής θρησκείας, η λατρεία καινούργιων, ψευδών θεών και η διαφθορά των νέων. Ειδικότερα, ο φιλόσοφος κατηγορήθηκε ότι αρνούταν τον ανθρωπομορφισμό των θεών της αρχαιοελληνικής θρησκείας, καθώς απέρριπτε την πεποίθηση ότι οι θεοί, όπως και οι άνθρωποι, μπορούσαν να τελούν κακές πράξεις. Έπειτα, του χρεώθηκε η πίστη σε ένα εσωτερικό δαιμόνιον, μια φωνή που έδρευε μέσα του και τον καθοδηγούσε· οι κατήγοροί του υποστήριξαν ότι ο ίδιος θεωρούσε αυτή τη φωνή θεϊκή και, συνεπώς, λάτρευε καινούργιους, πλαστούς θεούς (εξού ο όρος καινὰ δαιμόνια). Τέλος, η κατηγορία για διαφθορά των νέων αφορούσε την ενδεχομένως ανατρεπτική διδασκαλία του Σωκράτη.

Η "Απολογία Σωκράτους" του Πλάτωνα εκκινεί με την απάντηση του Σωκράτη στις διάφορες φήμες που τροφοδότησαν τις κατηγορίες. Αρχικά, απορρίπτει τη φημολογία ότι είναι αθεϊστής φυσικός φιλόσοφος -όπως απεικονίστηκε στις " Νεφέλες" του Αριστοφάνη - ή σοφιστής. Όσον αφορά την κατηγορία περί διαφθοράς των νέων, ο φιλόσοφος αντιτείνει ότι ουδέποτε επιχείρησε συνειδητά να διαφθείρει κάποιον, καθώς η πράξη αυτή θα ενείχε τον κίνδυνο να διαφθαρεί ο ίδιος σε αντάλλαγμα, κάτι το παράλογο· εξήγησε, συνεπώς, ότι έκρινε τη διαφθορά ανεπιθύμητη. Για την κατηγορία επί ασεβεία, ο Σωκράτης απαίτησε επεξηγήσεις από τον Μέλητο. Εκείνος, απάντησε με επαναδιατύπωση της κατηγορίας, στην οποία χαρακτήριζε τον Σωκράτη ως αθεϊστή. Ο φιλόσοφος, τότε, παρατήρησε την αντίφαση μεταξύ του χαρακτηρισμού "αθεϊστής" και της κατηγορίας για "λατρεία ψευδών θεών". Στη συνέχεια, ισχυρίστηκε ότι ο ίδιος υπήρξε "δώρο θεού" για τους Αθηναίους, καθώς, σε τελική ανάλυση, η φιλοσοφική δράση του ωφελεί την πόλη· συνεπώς, καταδικάζοντάς τον σε θάνατο, η Αθήνα θα ζημιωνόταν. Ακόμα, τόνισε το ότι κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να φτάσει τη σοφία, εντούτοις το να την αναζητεί είναι το βέλτιστο που μπορεί να πράξει, υπαινισσόμενος ότι η απόκτηση περιουσίας και δόξας συνιστούν επιδιώξεις λιγότερου κύρους.

Από νομικής πλευράς, ο Σωκράτης είχε το δικαίωμα να αιτηθεί την άδεια να εγκαταλείψει την Αθήνα και να ζήσει στην εξορία, αλλά δεν το άσκησε. Αντιθέτως, σύμφωνα, πάντα, με τον Πλάτωνα, ζήτησε είτε να του παρέχει η πόλη δωρέαν σίτιση και στέγαση για όσα της προσέφερε, είτε να του αφαιρεθεί το χρηματικό του απόθεμα (μία μνα ασήμι). Ο Ξενοφών δεν αναφέρει αυτές τις αντιπροτάσεις του φιλοσόφου. Σε κάθε περίπτωση, οι ένορκοι αποφάσισαν να του επιβληθεί η θανατική ποινή, ορίζοντας για αυτόν την κατάποση μιας ικανής ποσότητας φυτικού δηλητηρίου που, σύμφωνα με την παράδοση της εποχής, είχε παρασκευαστεί από το φυτό κώνειο. Ο φιλόσοφος τούς προειδοποίησε ότι, εκτός κι αν επεδείκνυαν βελτίωση, η κριτική που θα δέχονταν από τους πολυπληθείς μαθητές του θα ήταν δριμεία. Την απόφαση του δικαστηρίου ακολούθησε μια χρονική καθυστέρηση, καθώς ο νόμος απαγόρευε την εκτέλεση της θανατικής ποινής πριν από την επιστροφή του ιερού πλοίου από τις γιορτές της Δήλου.

Κατά τον Ξενοφώντα, το χρονικό αυτό διάστημα διήρκεσε περί τις 30 ημέρες. Καθόλη τη διάρκειά του, ο Σωκράτης παρέμεινε στο δεσμωτήριό του, αρνούμενος προτάσεις φίλων του για δραπέτευση. Στον διάλογο του Πλάτωνα, "Κρίτων", αναφέρεται ότι οι μαθητές του θα μπορούσαν να τον βοηθήσουν να αποδράσει, καθώς γνώριζαν τον φρουρό του και θα μπορούσαν να τον δωροδοκήσουν. Στον ίδιο διάλογο, ο Κρίτων ισχυρίζεται ότι εάν ο Σωκράτης αποδρούσε, θα έβρισκε ασφαλές καταφύγιο σε κάποια από τις πολλές πόλεις όπου είχε υποστηρικτές. Ωστόσο, ο φιλόσοφος φέρεται να αντέτεινε σε αυτές τις προτάσεις το ότι επωφελήθηκε ζώντας κάτω από τους νόμους της Αθήνας για εβδομήντα χρόνια και ότι αν τους παραβίαζε επειδή αυτοί έδρασαν εις βάρος του θα ήταν συμφεροντολόγος -κατά τον ίδιο, η αδικία πρέπει να αποφεύγεται σε κάθε περίσταση. Έτσι, ο Σωκράτης αποδέχθηκε την απόφαση του δικαστηρίου και, όταν ήρθε η ώρα, ήπιε το κώνειο.

Τα κίνητρα της καταδίκης του φιλοσόφου συνιστούν ως και σήμερα ένα αμφιλεγόμενο ζήτημα για τους μελετητές. Για το θέμα έχουν διατυπωθεί δύο βασικές απόψεις. Κατά την πρώτη, τα κίνητρα της καταδίκης ήταν θρησκευτικά, όπως προκύπτει από τη μελέτη των επίσημων καταγγελιών που απαγγέλθηκαν στον Σωκράτη. Βάσει της άλλης θεώρησης του προβλήματος των κινήτρων, η τριμερής κατηγορία επί ασεβεία συνιστούσε προκάλυμμα των πραγματικών αιτίων της καταδίκης, που ήταν πολιτικά και αφορούσαν την ενδεχόμενη ανατρεπτικότητα της σωκρατικής διδασκαλίας. Περαιτέρω, υπάρχει και η πρόταση της σύμπτυξης των δύο θεωρήσεων, καθώς η θρησκευτική και η πολιτική ζωή στην αρχαία Αθήνα συνέπιπταν. Ωστόσο, η έλλειψη επαρκών στοιχείων για τις πολιτικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις του Σωκράτη, καθώς και για την επίδρασή τους στον θρησκευτικό και πολιτικό βίο της Αθήνας, καθιστά την εξακρίβωση των κινήτρων της καταδίκης δυσεπίλυτο ζήτημα.

Το επιχείρημα υπέρ των θρησκευτικών κινήτρων ερείδεται στο ότι οι μαρτυρίες του Πλάτωνα και του Ξενοφώντα εστιάζονται στις θρησκευτικές κατηγορίες. Σύμφωνα με αυτό, οι ένορκοι έκριναν ότι η σωκρατική διδασκαλία ήταν πράγματι επιζήμια για την επίσημη κρατική θρησκεία, καθώς ο φιλόσοφος διέδιδε στη νεολαία εναλλακτικές ερμηνείες για τη φύση των θεών προτείνοντας, μάλιστα, καινούργιες θεότητες. Ακόμα, στις μαρτυρίες Πλάτωνα και Ξενοφώντα ο Σωκράτης απεικονίζεται ως αδιάφορος ως προς την κατάρριψη της θέσης ότι δεν πίστευε στους Αθηναϊκούς θεούς. Εντούτοις, αυτό το επιχείρημα αντικρούεται από το γεγονός ότι πολλοί σκεπτικιστές και αθεϊστές φιλόσοφοι της εποχής εκείνης δεν διώχθηκαν νομικώς για τις απόψεις τους.

Οι κατηγορίες σε βάρος του Σωκράτη διατυπώθηκαν σε μία περίοδο έντονων πολιτικών αναταραχών. Η συντριπτική ήττα των Αθηναίων από τους Σπαρτιάτες στη μάχη των Αιγός ποταμών το 404 π.Χ., είχε επιτρέψει στους Λακεδαιμονίους να πολιορκήσουν την Αθήνα και, αφού την καταλάβουν, να αντικαταστήσουν τη δημοκρατική κυβέρνησή της με μια νέα, υποστηρικτική της ολιγαρχίας, την ομάδα των Τριάκοντα Τυράννων. Οι δημοκρατικές δυνάμεις της Αθήνας επιχείρησαν αργότερα να ανατρέψουν τους Τυράννους, κάτι που επετεύχθη για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, εωσότου αυτοί να ζητήσουν τη βοήθεια των Σπαρτιατών για την αποκατάσταση της ισχύος τους. Μετά την παρέμβαση και αποχώρηση των Λακεδαιμονίων, ωστόσο, οι δημοκρατικοί επανήλθαν, εξαπέλυσαν μια σειρά από εκκαθαριστικές επιχειρήσεις σε βάρος των Τριάκοντα και των ολιγαρχικών υποστηρικτών τους και επανακατέλαβαν την εξουσία της Αθήνας.

Τα πιθανολογούμενα πολιτικά κίνητρα των κατηγοριών, ειδικότερα εκείνης περί διαφθοράς των νέων, αφορούσαν, ίσως, την ανατρεπτικότητα της διδασκαλίας του Σωκράτη, που, έχοντας μεγάλη επίδραση στους νέους, θα μπορούσε να βλάψει την ασταθή Αθηναϊκή Δημοκρατία της εποχής. Ακόμα, την περίοδο οπότε του απαγγέλθηκαν οι κατηγορίες, οι δημοκρατικοί Αθηναίοι είχαν μόλις εκδιώξει τους Τριάκοντα και το γεγονός ότι ο Κριτίας, κορυφαίος εξ αυτών, υπήρξε ένας από τους μαθητές του και μάλιστα από τους πιο σημαντικούς, πιθανότατα αμαύρωσε την εικόνα του Σωκράτη. Πράγματι, κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης των Τριάκοντα Τυράννων ο Σωκράτης δεν υποστήριξε τους δημοκρατικούς, ενώ οι περισσότεροι εκ των μαθητών του ήταν εναντίον τους, ως γόνοι αριστοκρατικών οικογενειών. Ωστόσο, το 403 π.Χ., μετά την πρώτη των Τριάκοντα, δόθηκε γενική αμνηστία στους Αθηναίους πολίτες ούτως ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο ενός εμφυλίου πολέμου. Παρόλα αυτά, οι κατήγοροι θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη ρητορική τους με παράθεση τυχόν παρανομιών του Σωκράτη που έλαβαν χώρα πριν το 403 π.Χ.

Στους πρώιμους πλατωνικούς διαλόγους, η σωκρατική συζήτηση εκκινεί με την προτεραιοποίηση της αναζήτησης των ορισμών των διαφόρων εννοιών. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο Σωκράτης ξεκινά τη συνομιλία του με κάποιον ειδικό σε ένα θέμα ( ἐπαΐων) αναζητώντας έναν εννοιακό ορισμό, συνήθως κάποιας αρετής -ρωτώντας για παράδειγμα τι είναι η ηθικότητα, η καλοσύνη, η δικαιοσύνη ή το σθένος. Καθώς ο φιλόσοφος έζησε σε μία εποχή κατά την οποία οι σοφιστές είχαν αμφισβητήσει το νόημα και την ουσία των περισσότερων αρετών, η διερεύνηση των ορισμών συνιστούσε μια προσπάθεια του Σωκράτη να καθαρίσει την ατμόσφαιρα από τον ριζοσπαστικό σκεπτικισμό τους. Για να ορίσει την υπό εξέταση έννοια, ο φιλόσοφος συνέλεγε μια σειρά από κοινώς αποδεκτά παραδείγματα εφαρμογής της έννοιας και, βάσει της επαγωγικής συλλογιστικής μεθόδου, αναζητούσε τον κοινό παρονομαστή τους, προς εξαγωγή καθολικών συμπερασμάτων. Η διαδικασία κρινόταν επιτυχής αν προέκυπτε ένας καθολικός ορισμός.

Μια άποψη είναι ότι η προτεραιότητα του ορισμού δεν συνιστούσε αρχή για τον Σωκράτη, καθώς είναι αρκετές οι περιπτώσεις στις οποίες οι ορισμοί δεν αποτελούν τη βάση της συζήτησης, ενώ ο φιλόσοφος δεν είχε μια συγκεκριμένη θεωρία για τον ορισμό. Σύμφωνα με μία άλλη θεώρηση, η προτεραιοποίηση των ορισμών έγινε από τον Πλάτωνα, κατά την απόδοση της σωκρατικής διδασκαλίας. Σε κάθε περίπτωση, η εμμονή στους ορισμούς συνιστά μια μάλλον προβληματική φιλοσοφική μέθοδο.

Ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό του πλατωνικού Σωκράτη είναι η σωκρατική μέθοδος, ή μέθοδος του ἐλέγχου ή μαιευτική. Εμφανίζεται, ως επί το πλείστον, στα πρώιμα έργα του Πλάτωνα, όπως η "Απολογία", ο "Κρίτων", ο "Γοργίας", η " Πολιτεία" και άλλα. Κατά τον συνήθη "έλεγχο", ο Σωκράτης εκκινεί μια συζήτηση με κάποιον ειδικό επί ενός θέματος, συνήθως παρουσία συντροφιάς νεαρών ανδρών. Αρχικώς, δηλώνει ότι έχει πλήρη άγνοια επί ενός αντικειμένου και ζητά από τον επαΐοντα τον ορισμό του. Μετά από μια σειρά ερωτήσεων, οι απαντήσεις του συνομιλητή του έρχονται σε αντιθεση με τον αρχικό ορισμό που ο ίδιος έδωσε κι έτσι αποκαλύπτεται η άγνοια του συνδιαλεγόμενου για τον αρχικό ορισμό. Αν ο συνομιλητής του φιλοσόφου αντιπροτείνει έναν νέο ορισμό για την αρχική έννοια της συζήτησης, η ελεγκτική διαδικασία επανεκκινεί και βαίνει ούτω καθεξής, εωσότου ανακύψει ένας εγγύτατος στην αλήθεια ορισμός. Συχνά, η μέθοδος καταλήγει σε ἀπορία, δηλαδή σε αδιέξοδο. Επί της ουσίας, η σωκρατική μέθοδος θέτει υπό αμφισβήτηση την κοινή γνώμη, καθώς οι ορισμοί των συνομιλητών συνήθως απορρέουν από την κοινώς αποδεκτή πεποίθηση επί του θέματος. Σε πολλές περιπτώσεις, ο Σωκράτης φέρεται να χρησιμοποιεί την ελεγκτική μέθοδο και επί των δικών του πεποιθήσεων, συνεπώς δεν θα μπορούσε να έχει ένα σταθερό φιλοσοφικό δόγμα. Με άλλα λόγια, αναγνώριζε την ίδια του την άγνοια και εστίαζε στην αναζήτηση της αλήθειας συνδιαλεγόμενος με τους μαθητές και τους διάφορους συνομιλητές του.

Οι ερευνητές έχουν επανειλημμένα διερευνήσει την ακριβή φύση, την εγκυρότητα και τη λειτουργία της σωκρατικής μεθόδου. Κατά τον Γρηγόρη Βλαστό, το βασικό πρόβλημα του σωκρατικού ελέγχου έγκειται στο πώς μπορεί ο φιλόσοφος να ισχυριστεί ότι κατέρριψε τη θέση του συνομιλητή, όταν απλώς έχει εδραιώσει την ασυνέπειά της με τις προκείμενες προτάσεις από τις οποίες προέκυψε, των οποίων, όμως, την αλήθεια δεν έχει επιχειρήσει να εξακριβώσει. Μια άλλη άποψη είναι ότι η σωκρατική μέθοδος έχει ως μόνο της σκοπό την ανάδειξη της ασυνέπειας των πεποιθήσεων ενός συνομιλητή, μέσω της εύρεσης αντιφάσεων μεταξύ προκείμενων προτάσεων και συμπεράσματος.

Όσον αφορά τον διάσημο χαρακτηρισμό της "μαιευτικής", αυτός δόθηκε στη μέθοδο βάσει της περιγραφής του ίδιου του Σωκράτη στον πλατωνικό διάλογο " Θεαίτητος " (148e-151d), όπου ο φιλόσοφος χαρακτηρίζει τον Θεαίτητο ως πνευματικώς "έγκυο", εκτιμώντας ότι ο ίδιος, ως γιος μαίας, μπορεί να ασκήσει το μαιευτικό επάγγελμα ούτως ώστε να εκμαιεύσει την αλήθεια από την ψυχή του.

Η περίφημη φράση " ἓν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα" ("ένα ξέρω, ότι τίποτα δεν ξέρω"), χρησιμοποιείται για τη συνοπτική απόδοση της σωκρατικής άγνοιας, μολονότι δεν αναφέρεται στα γραπτά του Πλάτωνα ή του Ξενοφώντα, ή σε άλλη σύγχρονη του Σωκράτη πηγή. Πρόκειται, μάλλον, για μεταγενέστερη παράφραση πρότασης του εδαφίου 21d της Απολογίας Πλάτωνος. Σε κάθε περίπτωση, ο πλατωνικός Σωκράτης ισχυρίζεται συχνά ότι έχει επίγνωση της άγνοιάς του, ειδικότερα όσον αφορά τη φύση διαφόρων αρετών όπως η καλοσύνη, το σθένος κ.α. Εντούτοις, σε κάποιους από τους πλατωνικούς διαλόγους, ο φιλόσοφος φέρεται να εκφράζει με βεβαιότητα κάποια πράγματα που γνωρίζει. Για παράδειγμα, στο εδάφιο 29b της Απολογίας ο Σωκράτης φέρεται να λέει ότι "[...] να είμαι άδικος και να παρακούω τον καλύτερό μου, είτε θεόν είτε άνθρωπο, ξέρω πως είναι κακό και ντροπιασμένο". Ακόμα, στον "Γοργία", στο εδάφιο 486e, ο Σωκράτης αντιπαρατιθέμενος στον Καλλικλή λέει ότι " ξέρω καλά ότι αν εσύ συμφωνείς με μένα για εκείνα που η ψυχή μου πιστεύει, αυτά τα πράγματα θα είναι η ίδια η αλήθεια".

Υπάρχουν ποικίλες θεωρίες για την σωκρατική ασυνέπεια ως προς τη γνώση και την άγνοια. Κατά μία άποψη, η παραδοχή της άγνοιας γινόταν με ειρωνικό τρόπο, ως διαλεκτικό εργαλείο (σωκρατική ειρωνεία) ή είχε παιδαγωγική στόχευση, το να αναπτύξει ο συνομιλητής τη δική του σκέψη, χωρίς να του επιβληθεί μια προκατασκευασμένη απάντηση.[111] Μια άλλη θεώρηση είναι ότι ο φιλόσοφος είχε διαφορετικές ερμηνείες κατά νου για την έννοια του "γιγνώσκειν".[112] Σε κάθε περίπτωση, οι μελετητές συμφωνούν στο ότι ο Σωκράτης ισχυριζόταν ότι η αναγνώριση της άγνοιας είναι το πρώτο βήμα της πορείας προς τη σοφία.[113]

Εκτός από διαλεκτικό εργαλείο, η σωκρατική ειρωνία συνιστά και υφολογικό στοιχείο της απόδοσης του σωκρατικού λόγου από τον Πλάτωνα. Συχνά, ο Σωκράτης απεικονίζεται από τον Πλάτωνα ως είρωνας, όχι σε στιγμές διαλεκτικής εξέτασης ενός θέματος, αλλά σε σημεία τυπικού, καθημερινού διαλόγου. Εκεί, ο φιλόσοφος φαίνεται να χαριτολογεί και, ίσως, να περιπαίζει τον συνομιλητή του. Στον διάλογο "Ευθύφρων" εντοπίζονται πολλά τέτοια σημεία. Στην αρχή της συζήτησης (4a-b), ο Ευθύφρων εξηγεί στον Σωκράτη ότι έχει καταγγείλει τον πατέρα του για έναν φόνο που διέπραξε· ο φιλόσοφος απαντά με ειρωνική διάθεση πως "πράγματι, δεν νομίζω ότι κάτι τέτοιο θα το έπραττε οποιοσδήποτε, παρά μόνο κάποιος με πολύ προχωρημένες γνώσεις". Έπειτα (5a), όταν ο Ευθύφρονας καυχιέται για την κατανόηση που έχει για το θείο, ο Σωκράτης τον ειρωνεύεται απαντώντας του ότι "το βέλτιστο είναι να γίνω μαθητής σου". Εν γένει, οι έπαινοι και οι κολακείες του πλατωνικού Σωκράτη προς τους συνομιλητές του εκλαμβάνονται ως έκφραση ειρωνίας.

Οι μελετητές διχογνωμούν αναφορικά με τους σκοπούς τους οποίους εξυπηρετεί η χρήση της ειρωνείας κατ' αυτόν τον τρόπο από τον Σωκράτη. Κατά μια ελληνιστική θεωρία, η υφολογική ειρωνεία του Σωκράτη έχει ως στόχο την προσέλκυση του ενδιαφέροντος του ακροατηρίου μέσω της ελάφρυνσης του διαλεκτικού κλίματος. Μία άλλη άποψη είναι ότι ο Σωκράτης "έκρυβε" το φιλοσοφικό του μήνυμα μέσω της ειρωνείας, καθιστώντας το προσβάσιμο μόνο σε εκείνους που μπορούσαν να ξεχωρίσουν την ειρωνεία από τις σοβαρές φιλοσοφικές προτάσεις. Κατά τον Βλαστό, παραδεχόμενος την άγνοια του ο Σωκράτης ειρωνευόταν όσον αφορά τις βασικές γνώσεις, αλλά σοβαρολογούσε όσον αφορά τις διάφορες αρετές· η άποψη αυτή δεν είναι ευρέως αποδεκτή.

Κατά την ηθική θεωρία του Σωκράτη, όλες οι αρετές είναι κατ' ουσίαν μία, καθώς συνιστούν όλες μια μορφή γνώσης. Συνεπώς, καθώς η γνώση εμφανίζει αρραγή ενότητα, οι αρετές είναι επίσης ενοποιημένες. Για τον φιλόσοφο, ο λόγος για τον οποίον ένας άνθρωπος δεν είναι καλός, είναι το ότι υπολείπεται γνώση. Από αυτές του τις πεποιθήσεις πλάστηκε η φράση " οὐδεὶς ἑκὼν κακός" ("κανείς δεν είναι εκούσια κακός"), μία, ακόμα, παράφραση λοιπών αποσπασμάτων του σωκρατικού λόγου όπως τον μετέφερε ο Πλάτωνας. Στον "Πρωταγόρα", ο Σωκράτης εδραιώνει την ενότητα των αρετών επί τη βάσει της γνώσης χρησιμοποιώντας το παράδειγμα του σθένους· αν και μόνο αν κάποιος γνωρίζει τον σχετικό κίνδυνο, μπορεί [με σθένος] να αναλάβει κάποιο ρίσκο. Κατά τον Αριστοτέλη:

Ο γηραιός Σωκράτης πίστευε ότι σκοπός της ζωής είναι η γνώση της αρετής και επιζητούσε το τι είναι η δικαιοσύνη και τι η ανδρεία και καθένα εκ των συστατικών της αρετής. Αυτή ήταν μια ορθολογική προσέγγιση, καθώς πίστευε ότι όλες οι αρετές είναι επιστήμες, ώστε άμα συνέβαινε να γνωρίσει κανείς το τι είναι δικαιοσύνη, να είναι και δίκαιος[...]

-  Αριστοτέλης, Ηθικά Ευδήμεια, 1216b

Για τον Σωκράτη, η επιδίωξη της εὐδαιμονίας συνιστά το κίνητρο της ανθρώπινης δράσης, άμεσα ή έμμεσα. Είναι πιθανό ο φιλόσοφος να εκλάμβανε την αρετή ως ταυτόσημη της ευδαιμονίας (ο λεγόμενος "ενάρετος βίος"), ενώ ενδέχεται να θεωρούσε πως η αρετή είναι το μέσο για την επίτευξη της ευδαιμονίας. Τίθεται, ακόμα, το ζήτημα αν κατά τον Σωκράτη οι άνθρωποι επιδικώκουν αυτό που πράγματι είναι καλό ή εκείνο που εκλαμβάνουν ως καλό.

Η πεποίθηση του φιλοσόφου ότι οι αρετές εδράζονται στη γνώση έγινε γνωστή ως " ηθική νοησιαρχία". Ακόμα, ο Σωκράτης θεωρούσε ότι οι άνθρωποι άγονται από τη διανοητική τους ικανότητα να αναγνωρίζουν τις πραγματικές επιθυμίες τους και υποβάθμιζε τον ρόλο των παρορμήσεων στις ανθρώπινες αποφάσεις ("κινητήριος νοησιαρχία"). Η νοησιαρχία εμφανίζεται ως κινητήριος δύναμη του ανθρώπινου βίου στους διαλόγους "Γοργίας" (467c-8e, όπου ο Σωκράτης εξετάζει τις αυτο-βλαπτικές πράξεις ενός τυράννου) και "Μένων" (77d-8b, όπου ο φιλόσοφος εξηγεί στον Μένωνα την άποψή του ότι κανείς δεν επιθυμεί κακά πράγματα, εκτός και αν δεν γνωρίζει τι είναι καλό και τι κακό εξαρχής). Κατ' ουσίαν, ο Σωκράτης αρνούταν τη δυνατότητα της ακρασίας, του να πράττει κανείς το κακό ενώ γνωρίζει ότι τον βλάπτει, κινούμενος ενάντια στο συμφέρον του. Οι περισσότεροι μελετητές εκτιμούν ότι ο φιλόσοφος δεν θεωρούσε ότι υπάρχουν παράλογες επιθυμίες, ενώ άλλοι ισχυρίζονται ότι αναγνώριζε την ύπαρξη παράλογων κινήτρων, εντούτοις απέρριπτε το ότι αυτά παίζουν θεμελιακό ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Ενώ ο Σωκράτης εμπλεκόταν συχνά σε δημόσιες διαβουλεύσεις πολιτικού ή πολιτιστικού χαρακτήρα, ο ακριβής προσδιορισμός της πολιτικής του φιλοσοφίας είναι δύσκολο εγχείρημα. Στον "Γοργία" δηλώνει ότι είναι ένας εκ των ελάχιστων Αθηναίων που ασκούν την πραγματική τέχνη της πολιτικής, καθώς οι λόγοι του δεν έχουν σκοπό την αυτο-επιβεβαίωση, παρά αποσκοπούν στο βέλτιστο (για την πόλη). Ο φιλόσοφος επέκρινε τις δημοκρατικές διαδικασίες και τους θεσμούς της εποχής του, εκτιμώντας ότι στην περίπτωση μιας ψηφοφορίας, για παράδειγμα, πολιτικοί και ρήτορες χρησιμοποιούσαν μεθόδους παραπλάνησης των ψηφοφόρων. Εξ όσων μας είναι γνωστά, ουδέποτε έθεσε υποψηφιότητα για κάποια θέση, ούτε κατέθεσε κάποια πρόταση νόμου. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι στους πλατωνικούς διαλόγους αναφέρονται ελάχιστες σύγχρονες του Σωκράτη πολιτικές αποφάσεις· ανάμεσα σε αυτές που μνημονεύονται είναι η Σικελική Εκστρατεία.

Ελλείψει σχετικών κειμενικών τεκμηρίων, διάφορες απόψεις έχουν διατυπωθεί αναφορικά με τη θέση του Σωκράτη στο Αθηναϊκό πολιτικό φάσμα. Κατά μία ερμηνεία, η άρνησή του να εκτελέσει εντολή των ολιγαρχικών Τριάκοντα Τυράννων δείχνει κλίση προς τη δημοκρατία, καθώς σε αυτή, αλλά και σε παρόμοιες περιπτώσεις, σεβάστηκε τους νόμους που είχε θεσπίσει η δημοκρατική Αθήνα. Ακόμα κι όταν βρέθηκε προ του θανάτου του, υποστήριξε ότι έζησε σε αρμονία με το δημοκρατικό νομικό πλαίσιο όλη του τη ζωή, αρνούμενος να κινηθεί ενάντια έστω και στη θανατική απόφαση σε βάρος του. Ωστόσο, αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι στην πλειονότητά τους οι φίλοι και οι μαθητές του φιλοσόφου υποστήριζαν την ολιγαρχία. Περαιτέρω, στους διαλόγους του Πλάτωνα, ιδίως στον "Πρωταγόρα", ο Σωκράτης εμφανίζεται επικριτικός απέναντι στη γνώμη των πολλῶν και στις δημοκρατικές διαδικασίες.

Στον διάλογο "Κρίτων" και την "Απολογία", ο Σωκράτης εκθέτει την άποψη ότι οι πολίτες είναι ηθικά αυτόνομοι και ελεύθεροι να εγκαταλείψουν την πόλη αν το επιθυμούν. Εντούτοις, τονίζει ότι παραμένοντας στην πόλη αποδέχονται ταυτοχρόνως τους νόμους της και την αρμοδιότητά της στη διαμόρφωση αυτών των νόμων. Στην ίδια γραμμή, στον "Κριτία" ο φιλόσοφος τονίζει ότι η αδικία δεν είναι ποτέ αποδεκτή, ακόμα και αν χρησιμοποιείται για να δοθεί απάντηση σε κάποια κακοπραξία.

Ο θρησκευτικός αντικομφορισμός του Σωκράτη έθεσε υπό αμφισβήτηση τις απόψεις της εποχής του για τη θρησκεία και επέφερε την αναμόρφωση του θεολογικού διαλόγου στους αιώνες που ακολούθησαν. Η αρχαιοελληνική θρησκεία ήταν συνυφασμένη με την καθημερινή ζωή των πολιτών και τον κύκλο της φύσης, με τους πιστούς να ασκούν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα κυρίως μέσω της συμμετοχής τους στα πολυάριθμα θρησκευτικά δρώμενα, προσφέροντας θυσίες και άλλες δωρεές προς τους θεούς. Ο βαθμός συμμετοχής του Σωκράτη στη θρησκευτική ζωή της πόλης, καθώς και το αν υπήρξε "προκλητικός αθεϊστής", αποτελούν ως σήμερα δυσαπάντητα ερωτήματα, καθώς απουσιάζουν τα σχετικά τεκμήρια. Τα ζητήματα αυτά είναι ιδιαίτερης αξίας αν αναλογιστούμε ότι στη δίκη που οδήγησε στη θανάτωσή του, τού απαγγέλθηκαν κατηγορίες ασέβειας προς τους θεούς.

Οι συζητήσεις του επί θρησκευτικών ζητημάτων εδραιώνονταν σε ορθολογική βάση. Επί παραδείγματι, στον "Ευθύφρωνα", ο φιλόσοφος φτάνει στο πρωτοπόρο για την εποχή συμπέρασμα ότι οι θυσίες στους θεούς είναι ατελέσφορες, ειδικά όταν γίνονται με την ελπίδα της απόκτησης ανταλλαγμάτων. Αντ' αυτών, προτείνει η λατρεία των θεών να γίνεται μέσω της φιλοσοφίας και της αναζήτησης της αλήθειας. Στον ίδιο διάλογο, ο φιλόσοφος διατυπώνει το " Δίλημμα του Ευθύφρονα ", διερωτώμενος αν η ευσέβεια καθορίζεται από το καλό ή από τη θεία βούληση. Κατά τον Σωκράτη, οι θεοί είναι εγγενώς σοφοί και δίκαιοι· ωστόσο, καθώς το καλό είναι ανεξάρτητο από αυτούς, θα πρέπει και οι ίδιοι να δείχνουν ευλάβεια. Οι αντιλήψεις του αυτές ήταν ενάντιες στον θεϊκό ανθρωπομορφισμό που επικρατούσε στη θεολογία της εποχής.

Στα "Απομνημονεύματα", ο Σωκράτης φέρεται να εκφράζει ένα πρώιμο τελεολογικό επιχείρημα, απ' το οποίο συμπεραίνει μία πάνσοφη και παντοδύναμη δημιουργό θεότητα που, μάλιστα, ευνόησε τους ανθρώπους έναντι των υπολοίπων ζώων. Αλλά και στην "Απολογία" ο Σωκράτης φέρεται να επιβεβαιώνει την πίστη του στο θείο, τονίζοντας μάλιστα ότι το σέβεται περισσότερο από τους κατήγορούς του. Εν γένει, ο πλατωνικός Σωκράτης εκλαμβάνει την ύπαρξη του θείου ως δεδομένη και σε καμμία περίπτωση δεν την αμφισβητεί. Περαιτέρω, στην "Απολογία", ο φιλόσοφος αναφέρεται στο άγνωστο του επέκεινα, ενώ στον "Φαίδωνα", διάλογο με τους μαθητές του την τελευταία ημέρα της ζωής του, φέρεται να εκφράζει μια καθαρή πίστη στην αθανασία της ψυχής. Ακόμα, στους διαλόγους ο φιλόσοφος αναφέρεται στην ικανότητα των μαντείων να μεταφέρουν μηνύματα των θεών, που, εντούτοις, θεωρεί απλές προειδοποίησεις για δυσμενείς μελλοντικές καταστάσεις. Το αν αυτές του οι θρησκευτικές πεποιθήσεις έρχονταν σε σύγκρουση με τον σωκρατικό ορθολογισμό, συνιστά αμφιλεγόμενο ζήτημα. Ειδικότερα η θέση ότι ο Σωκράτης ερμήνευε τα "θεϊκά σημάδια" βάσει του ορθολογισμού αντικρούεται από το επιχείρημα ότι ο διαχωρισμός του θρησκευτικού και του ορθολογικού ήρθε πολύ αργότερα και, συνεπώς, η αντίληψη ότι ο φιλόσοφος διαχώριζε τα δύο πεδία σκέψης είναι αναχρονιστική.

Η σωκρατική θεωρία περί αγάπης έχει ανασυσταθεί βάσει του διαλόγου " Λύσις", όπου ο φιλόσοφος συζητά για αυτήν σε μία παλαίστρα, με τη συντροφιά του Λύσι και των φίλων του. Αρχικώς, εξετάζουν τη γονεϊκή αγάπη και πώς αυτή εκφράζεται μέσω των ελευθεριών και των ορίων που θέτουν οι γονείς στα παιδιά τους. Αλλά και στο "Συμπόσιο", ο Σωκράτης εξηγεί ότι τα παιδιά προσφέρουν στους γονείς την ψευδή εντύπωση της αθανασίας και ότι αυτή η παρανόηση εγείρει μιας μορφής ενότητα αναμεταξύ τους. Καταληκτικά, ο φιλόσοφος τονίζει στον Λύσι ότι η αγάπη των άλλων για το άτομο καθορίζεται από την αξιοσύνη του ατόμου, η οποία, με τη σειρά της, απορρέει από την αγάπη του ατόμου για τον εαυτό του.

Σε πλήθος κειμένων, όπως στον "Ευθύφρωνα" 3b5, την "Απολογία" 31c-d και τα Ξενοφώντος "Απομνημονεύματα" 1.1.2, ο Σωκράτης ισχυρίζεται ότι "ακούει" συχνά κάποιο δαιμόνιον, μια εσωτερική φωνή που εμφανίζεται όταν πρόκειται να πράξει κάποιο λάθος. Στην "Απολογία", ο ίδιος περιγράφει:

Η αιτία είναι εκείνο που μ' ακούσατε να λέω πολλαπλώς και σε μέρη πολλά, ότι μου έρχεται δηλαδή κάτι το θείο και εξωανθρωπινο [μια φωνή] που και ο Μέλητος με κωμική διάθεση το έγραψε στην κατηγορία. Αυτό μού άρχισε παιδιόθεν και γίνεται μια φωνή εντός μου η οποία, όταν γίνει, πάντα με αποτρέπει από κείνο που πάω να πράξω αλλά ποτέ δεν με προτρέπει. Αυτό είναι που μου εναντιώνεται και στο να πολιτευθώ. Και πολύ ωραία μού φαίνεται το ότι εναντιώνεται

-  Πλάτων, Απολογία Σωκράτους, 31c-d

Ήδη από την αρχαιότητα, το "σωκρατικό δαιμόνιον" διέγειρε το ενδιαφέρον πλήθους συγγραφέων, όπως ο Πλούταρχος (Περὶ τοῦ Σωκράτους δαιμονίου) και ο Απουλήιος ( De Deo Socratis). Οι σύγχρονοι ερευνητές έχουν δώσει διάφορες ερμηνείες για το σωκρατικό δαιμόνιον· επρόκειτο, ίσως, για την αλληγορική πηγή του σωκρατικού ορθολογισμού, ή ήταν μια παρόρμηση, κάποιο όνειρο, ή ακόμα και το παραισθησιακό αποτέλεσμα τυχόν ασκητισμού του φιλοσόφου.

Μετά τον θάνατό του, η επιρροή του Σωκράτη στη φιλοσοφία ήταν πλατιά. Εκτός από τις σημαντικές εξαιρέσεις των Επικουρείων και των Πυρρωνιστών, όλα, σχεδόν, τα φιλοσοφικά ρεύματα που ακολούθησαν, είχαν ως πηγή τους τη σωκρατική σκέψη· τα κυριότερα εξ αυτών είναι η Ακαδημία του Πλάτωνα, το Λύκειο του Αριστοτέλη και ο Στωικισμός. Το ενδιαφέρον για το έργο του φιλοσόφου παρέμεινε αμείωτο ως τον 3ο μ.Χ. αιώνα. Οι διάφορες "θυγατρικές" σχολές διέφεραν αναμεταξύ τους επί τη βάσει θεμελιακών ερωτήσεων όπως το νόημα της ζωής και η φύση της αρετής. Επρόκειτο για τα αναπάντητα ερωτήματα που είχε θέσει ο Σωκράτης και κάθε σχολή πρότεινε μια διαφορετική ερμηνεία στην κατεύθυνση της απάντησης. Οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι εστίαζαν στα φυσικά φαινόμενα και τη μελέτη του κόσμου, μετά τον Σωκράτη, όμως, συντελέστηκε μια στροφή προς την ηθική φιλοσοφία. Κατά τον Αριστοτέλη:

ἐπὶ Σωκράτους δὲ [...], τὸ ζητεῖν τὰ περὶ φύσεως ἔληξε, περὶ δὲ τὴν χρήσιμον ἀρετὴν καἰ πολιτικὴν ἀπόκλιναν οἱ φιλοσοφοῦντες

-  Αριστοτέλης, Περὶ ζῴων μορίων, 642a 28 κ.εξ.

Άμεσοι διάδοχοι της σωκρατικής σκέψης ήταν οι μαθητές του Αντισθένης, Αρίστιππος και Ευκλείδης ο Μεγαρεύς. Η πλήρης ανακατασκευή των πεποιθήσεων τους συνιστά δύσκολο εγχείρημα. Εξ όσων είναι γνωστά, ο φιλόσοφος Αντισθένης περιφρονούσε τα υλικά αγαθά, προκρίνοντας την αρετή ως υψίστης σημασίας. Τη σκέψη του υιοθέτησε ο Διογένης και οι Κυνικοί της Κυρήνης. Στον αντίποδα, ο Αρίστιππος προτίμησε τον πλουτισμό και έζησε μια πολυτελή ζωή. Αφού εγκατέλειψε την Αθήνα, επέστρεψε στην πατρίδα του την Κυρήνη και ίδρυσε την Κυρηναϊκή σχολή, που βασίστηκε στο πρόταγμα μιας εύκολης ζωής γεμάτης φυσικές απολαύσεις. Τη σχολή του ανέλαβε ο εγγονός και ομώνυμός του. Σε έναν διάλογο που μεταφέρει ο Ξενοφών, ο Αρίστιππος φέρεται να ισχυρίζεται ότι επιθυμεί να ζήσει χωρίς να πρέπει να κυβερνά ή να κυβερνιέται από άλλους. Ακόμα, ο φιλόσοφος κρατούσε κριτική στάση απέναντι στην επιστημολογία, υποστηρίζοντας ότι οι άνθρωποι μπορούν να είναι βέβαιοι μόνο για τις αισθήσεις τους· αυτή του η άποψη απηχεί τη σωκρατική άγνοια. Ο Ευκλείδης ο Μεγαρεύς εγκατέλειψε την Αθήνα μετά τον θάνατο του δασκάλου του και εγκαταστάθηκε στα Μέγαρα, όπου ίδρυσε τη Μεγαρική σχολή. Θεμελίωσε τη φιλοσοφική του θεωρία στον προσωκρατικό μονισμό του Παρμενίδη, εστιάζοντας, παράλληλα, στη φύση της αρετής.

Οι Στωικοί άντλησαν πλούσια έμπνευση από τον Σωκράτη. Διαμόρφωσαν μια ηθική φιλοσοφία της γνώσης, εφαρμόζοντας τη σωκρατική μέθοδο ως απλό εργαλείο αποφυγής ασυνεπειών, ενώ τα ηθικά τους δόγματα εστιάστηκαν στην επίτευξη μιας καλής ζωής μέσω της αρετής και της σοφίας. Απέδιδαν στην αρετή κομβικό ρόλο στον αγώνα για την απόκτηση της ευτυχίας, τονίζοντας τη σχέση μεταξύ καλοσύνης και ηθικής αριστείας (ενν. το να πράττεις το ορθό και να αποφεύγεις το λάθος), ιδέες άμεσα συνδεδεμένες με τη σωκρατική σκέψη.

Όταν ανέλαβε τη διεύθυνση της Ακαδημίας, 80 χρόνια μετά τον θάνατο του Πλάτωνα, ο φιλόσοφος Αρκεσίλαος έστρεψε τη σχολή προς ένα δόγμα βασισμένο στη σωκρατική άγνοια, που έγινε γνωστό ως "Ακαδημαϊκός Σκεπτικισμός". Οι Ακαδημαϊκοί σκεπτικιστές διεκδικούσαν, από κοινού με τους Στωικούς, την θέση του πραγματικού διαδόχου της ηθικής φιλοσοφίας του Σωκράτη. Εν τέλει, το επιχείρημα των Στωικών ότι η σωκρατική άγνοια δεν ήταν αυτοτελής, παρά συνιστούσε μέρος της σωκρατικής ειρωνείας, επικράτησε για όλη τη διάρκεια της ύστερης αρχαιότητας.

Ενώ εκτιμούσε τον Σωκράτη για τη συνολικότερη πολιτιστική προσφορά του, ο Αριστοτέλης δεν ενστερνίστηκε τη σωκρατική διδασκαλία. Μάλιστα, ένας εκ των μαθητών του, ο φιλόσοφος Αριστόξενος, συνέγραψε λιβελογραφικό έργο όπου εξέθετε εκτενώς υποτιθέμενα Σωκρατικά "σκάνδαλα".

Οι Επικούρειοι ήταν πολέμιοι της σωκρατικής διδασκαλίας. Του επιτέθηκαν για δεισιδαιμονισμό, επικρίνοντας την πίστη του στο "δαιμόνιον" και τον σεβασμό του για το Μαντείο των Δελφών. Επιπλέον, άσκησαν κριτική στα διάφορα "προβληματικά" στοιχεία του χαρακτήρα του, ενώ εστίασαν στην εκτεταμένη χρήση της ειρωνίας, στοιχείο που θεωρούσαν ακατάλληλο για έναν φιλόσοφο και απρεπές για έναν δάσκαλο.

Οι Πυρρωνιστές ήταν μάλλον επικριτικοί απέναντι στη σωκρατική διδασκαλία, την οποία θεωρούσαν εστιασμένη στη μελέτη ηθικών ζητημάτων και απομακρυσμένη από τη φυσική φιλοσοφία.

Η σωκρατική σκέψη πέρασε στην Ισλαμική Μέση Ανατολή μέσω της Στωικής και Αριστοτελικής φιλοσοφίας. Τα πλατωνικά, καθώς και άλλα έργα της αρχαιοελληνικής γραμματείας μεταφράστηκαν στα Αραβικά από πρώιμους λόγιους του Ισλάμ όπως ο Αλ-Κίντι, ο Τζαμπίρ ιμπίν Χαϋάν, και ο Μουτάζιλα. Για τους μουσουλμάνους λόγιους της εποχής, ο Σωκράτης αποτελούσε παράδειγμα ατόμου που συνδύαζε τις ηθικές του αρχές με τον τρόπο ζωής του. Εντούτοις, οι Σωκρατικές απόψεις προσαρμόστηκαν στην Ισλαμική πίστη· ο Σωκράτης παρουσιάζεται από τους λόγιους του Ισλάμ ως μονοθεϊστής, που, μάλιστα, τονίζει την προσωρινότητα αυτού του κόσμου και αναφέρεται σε ανταμοιβές στην επόμενη ζωή. Σε κάθε περίπτωση, η σωκρατική επιρροή στον αραβόφωνο κόσμο διαπιστώνεται ως και στη σημερινή εποχή.

Κατά τον Μεσαίωνα, χριστιανοί λόγιοι όπως ο Λακτάντιος, ο Ευσέβιος και ο Αυγουστίνος εξέτασαν τη σωκρατική σκέψη υπό το πρίσμα του Χριστιανισμού· τα έργα τους επιβίωσαν διαδιδόμενα στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, πολλά από τα διασωθέντα κείμενα εισήχθησαν στον Ρωμαιοκαθολικό κόσμο και μεταφράστηκαν στα Λατινικά. Εντούτοις, μέχρι την έλευση της Αναγέννησης η σωκρατική σκέψη, όπως και η υπόλοιπη αρχαιοελληνική φιλοσοφία, αντιμετωπιζόταν με σκεπτικισμό από τους χριστιανούς μελετητές.

Κατά την πρώιμη Ιταλική Αναγέννηση, αναπτύχθηκαν δύο διαφορετικές αφηγήσεις για τον Σωκράτη. Από τη μια μεριά, οι ουμανιστές θέλησαν να αναδείξουν τον " κοσμικό" Σωκράτη. Ωστόσο, στην προσπάθειά τους να δείξουν ότι η κοσμική ζωή δεν ήταν απαραίτητα αμαρτωλή, παρουσίασαν μια εκδοχή του φιλοσόφου σύμφωνη με τις χριστιανικές αξίες της εποχής. Για τον σκοπό αυτόν, λογόκριναν τα πλατωνικά κείμενα, αφαιρώντας τα τμήματα με αμφίβολες αναφορές στη σχέση Σωκράτη- Αλκιβιάδη, καθώς και τα στοιχεία που έδειχναν προς τη θεϊκότητα του Σωκρατικού "δαιμονίου". Από την άλλη, οι Ιταλοί Νεοπλατωνιστές μιμήθηκαν την έλλειψη ιεραρχίας και επισημότητας της σωκρατικής διδασκαλίας. Παρουσίασαν τον Σωκράτη ως άγιο, συγκρίνοντας τον βίο του με εκείνον του Ιησού Χριστού. Ακόμα, ερμήνευσαν τη σωκρατική άγνοια ως παραδοχή ότι όλη η σοφία πηγάζει από τον Θεό.

Στην πρώιμη σύγχρονη Γαλλία, η εικόνα του Σωκράτη απαρτιζόταν κυρίως από στοιχεία της ιδιωτικής του ζωής, όπως αυτά αποδίδονταν σε διάφορα λογοτεχνικά και σατιρικά έργα. Ο Τεοφίλ ντε Βιω παρουσίασε τον Σωκράτη ως Χριστιανό που κατηγορείται για αθεϊσμό. Για τον Βολταίρο, η σωκρατική μορφή αντιπροσώπευε έναν θεϊστή με ορθολογικές βάσεις. Ο Μισέλ ντε Μονταίν συνέγγραψε πλήθος κειμένων για τον Σωκράτη, τον οποίον έθετε ως ορθολογικό "αντίβαρο" στον θρησκευτικό φανατισμό της εποχής του.

Κατά τον 18ο αιώνα, ο Γερμανικός ιδεαλισμός αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον για τη σωκρατική φιλοσοφία. Για τον Χέγκελ, ο Σωκράτης αποτελούσε σημείο καμπής στην ανθρώπινη ιστορία, καθώς συνεισέφερε την αρχή της "ελεύθερης υποκειμενικότητας" ή, αλλιώς, τον αυτοπροσδιορισμό. Εντούτοις, κατά την άποψή του, η απόφαση του Αθηναϊκού δικαστηρίου ήταν δικαιολογημένη, καθώς εκτιμούσε ότι η εμμονή του Σωκράτη στον αυτοπροσδιορισμό θα κατέστρεφε την συνοχή του οργανωμένου από το κράτος βίου ( Sittlichkeit). Κατά τον Πρωταγόρα, ο άνθρωπος είναι το μέτρο όλων των πραγμάτων ("πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπος ἐστίν")· ο Χέγκελ υποστήριζε ότι η χρήση της ορθολογικής σκέψης από τον Σωκράτη γινόταν σε αυτή τη βάση, με τη διαφορά ότι ο Σωκράτης υποστήριζε ότι η νόηση συνιστά απλώς το μέσο με το οποίο προσκτώνται αντικειμενικά συμπεράσματα για την πραγματικότητα. Τέλος, ο Χέγκελ θεωρούσε τον Σωκράτη προγονική μορφή των σκεπτικιστών φιλοσόφων της ύστερης αρχαιότητας, χωρίς ποτέ να αιτιολογήσει αυτήν του την άποψη.

Ο Δανός φιλόσοφος Σαίρεν Κίρκεγκωρ θεωρούσε τον Σωκράτη δάσκαλό του. Το θέμα της διπλωματικής του εργασίας ήταν "Η έννοια της ειρωνείας με συνεχή αναφορά στον Σωκράτη". Σε αυτήν, ισχυρίζεται ότι ο Σωκράτης δεν είναι ηθικός φιλόσοφος, αλλά ένας είρωνας. Εστιάζεται στο ότι ο φιλόσοφος δεν άφησε γραπτά, εξηγώντας ότι επρόκειτο για μια συμπεριφορά ταπεινότητας, που πήγαζε από την αποδοχή της άγνοιάς του. Κατά τον Κίρκεγκωρ, οι σύγχρονοι του Σωκράτη παρενόησαν τη φιλοσοφική του σκέψη και μας την μετέφεραν παραλλαγμένη, καθιστώντας την πλήρη ανασύστασή της αδύνατη. Ο Δανός φιλόσοφος εκτιμούσε ότι μόνο η πλατωνική "Απολογία" ήταν κοντά στην πραγματικότητα. Στα όψιμα έργα του, αναγνώρισε αρκετά ηθολογικά στοιχεία στη σωκρατική διδασκαλία. Ο Κίρκεγκωρ είχε ως στόχο του το να επαναφέρει την κοινωνία εγγύτερα στα ιδανικά του Χριστιανισμού, καθώς θεωρούσε ότι ο Χριστιανισμός είχε καταντήσει μια κενή ουσίας τυπικότητα. Για τον Δανό, ο Σωκράτης ήταν ένα μοντέλο μίμησης· ο Κίρκεγκωρ αρνούταν ότι είναι Χριστιανός, παραλληλίζοντας την άρνηση αυτή με την σωκρατική άρνηση του γιγνώσκειν. Με τα δικά του λόγια:

Η μόνη αναλογία που έχω εμπρός μου είναι ο Σωκράτης· η αποστολή μου είναι μια σωκρατική αποστολή, να ελέγξω το τι σημαίνει να είσαι Χριστιανός

-  Σαίρεν Κίρκεγκωρ, Min Opgave, 1855

Ο Φρίντριχ Νίτσε επέκρινε τον τρόπο και το εύρος της αφομοίωσης της σωκρατικής διδασκαλίας από τη Δυτική κουλτούρα. Στο πρώτο του έργο, "Η γέννηση της τραγωδίας ή Ελληνισμός και απαισιοδοξία", το 1872, ο φιλόσοφος καθιστά τον Σωκράτη υπεύθυνο για την θεωρούμενη κατάπτωση του αρχαιοελληνικού πολιτισμού από τον 4ο π.Χ. αιώνα κι έπειτα. Ακόμα, ο Νίτσε χρεώνει στον Σωκράτη τη στροφή της φιλοσοφίας από το νατουραλισμό στον ορθολογισμό και τη νοησιαρχία. Όπως τονίζει:

Με τον Εμπεδοκλή και τον Δημόκριτο οι Έλληνες βρίσκονταν για τα καλά στο δρόμο τους προς την ορθή μέτρηση της ανθρώπινης ύπαρξης, της ανορθολογικότητας και των βασάνων της· δεν έφτασαν ποτέ αυτόν τον στόχο, χάρη στον Σωκράτη

-  Φρίντριχ Νίτσε, Η γέννηση της τραγωδίας, Κεφ. 13-15

Κατά τον Νίτσε, το αποτέλεσμα της στροφής στη νοησιαρχία καθόρισε ως και τις σύγχρονες κοινωνίες, τις οποίες ο φιλόσοφος χαρακτήρισε ως "Σωκρατικές". Στο μεταγενέστερο "Λυκόφως των ειδώλων", το 1887, ο Νίτσε συνέχισε την αντι-σωκρατική ρητορική του, εστιάζοντας στην αυθαίρετη, για τον ίδιο, σύνδεση της λογικής με την αρετή και την ευτυχία. Στις αρχές του 20ου αιώνα, η επικριτική αυτή στάση του Νίτσε ερμηνεύθηκε ως υποκινούμενη από την εναντίωσή του στον Ευρωπαϊκό ορθολογισμό της εποχής οπότε έζησε. Σε κάθε περίπτωση, οι σύγχρονοι μελετητές συγκλίνουν στο ότι η άποψη του Νίτσε για τον Σωκράτη ήταν αμφίρροπη.

Μετά τη φρίκη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, με την άνοδο απολυταρχικών καθεστώτων σε όλο τον κόσμο, φιλόσοφοι όπως η Χάνα Άρεντ, ο Λέο Στράους και ο Καρλ Πόπερ, πρόκριναν τον Σωκράτη ως πρότυπο της ατομικής ευσυνειδησίας. Στο έργο της "Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ" που εκδόθηκε το 1963, η Άρεντ εκτιμά ότι η διαρκής διερώτηση και η αυτοεξέταση του Σωκράτη θα μπορούσαν να αποτρέψουν την "κοινοτοπία" του κακού. Κατά τον Στράους, ο Σωκράτης ήταν ελιτιστής, συγγενικός του Πλάτωνα, αφού θεωρούσε ότι οι φιλοσοφικές κατακτήσεις δεν μπορούν να αφομοιωθούν από τις μάζες και, άρα, έκρινε ότι η πόλις δεν ήταν ο βέλτιστος τρόπος να οργανωθεί μια κοινωνία. Ο Πόπερ, ωστόσο, πρότεινε μια εναλλακτική οπτική, κατά την οποία ο Σωκράτης εναντιωνόταν στις απολυταρχικές θέσεις του Πλάτωνα. Για τον Πόπερ, ο Σωκρατικός ατομισμός, από κοινού με την Αθηναϊκή δημοκρατία, συνιστούν παραδείγματα της "ανοικτής κοινωνίας", όπως την περιέγραψε στο έργο του "Η ανοικτή κοινωνία και οι εχθροί της" το 1945.

Ζαν-Λεόν Ζερόμ, Ο Σωκράτης αναζητά τον Αλκιβιάδη στο σπίτι της Ασπασίας, 1861

Ζαν-Μπατίστ Ρενιώ, Ο Σωκράτης αποσπά τον Αλκιβιάδη απο την αγκαλιά της αισθησιακής απόλαυσης, 1791

Ράιγιερ Γιάκομπς βαν Μπλόμενταλ, Η Ξανθίππη καταβρέχει τον Σωκράτη ή Ο Σωκράτης, οι δυο σύζυγοί του και ο Αλκιβιάδης, περ. 1655, Μουσείο Καλών Τεχνών, Στρασβούργο.

Εκδόσεις

Μπουγάς, Νίκος (1997). Ελλάς. Η ιστορία και ο πολιτισμός του ελληνικού έθνους από τις απαρχές μέχρι σήμερα. Πάπυρος. σελ. 223.

Νεχαμάς, Αλέξανδρος (2000). The art of living: Socratic reflections from Plato to Foucault (στα Αγγλικά). Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια (Μπέρκλεϋ). ISBN 9780520224902.

Ράσελ, Μπέρτραντ (2008). History of Western Philosophy (στα Αγγλικά). Simon & Schuster. ISBN 9781416599159.

Gustave, Glotz (2010). Η ελληνική "πόλις". Μτφρ. Αγνή Σακελλαρίου. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης. ISBN 9789602500842.

Kahn, Charles H. (1998). Plato and the Socratic Dialogue: The Philosophical Use of a Literary Form (στα Αγγλικά). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-64830-1.

May, Hope (2000). On Socrates (στα Αγγλικά). Wadsworth/Thomson Learning. ISBN 978-0-534-57604-2.

Nesselrath, Heinz-Günther (2010). On the daimonion of Socrates: Human liberation, divine guidance and philosophy (PDF) (στα Αγγλικά). Mohr Siebeck. ISBN 978-3-16-156444-4.

Porter, James I. (2006). "Nietzsche and 'The Problem of Socrates'". Στο: Sara Ahbel-Rappe. A Companion to Socrates (στα Αγγλικά). Rachana Kamtekar. Blackwell. σελίδες 406-425. doi:10.1002/9780470996218.ch25. ISBN 978-1-4051-0863-8. 61445780.

Vlastos, Gregory (1991). Socrates, Ironist and Moral Philosopher (στα Αγγλικά). Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-9787-2.

Επιστημονικές δημοσιεύσεις

Ακαδημαϊκές ιστοσελίδες

Ambury, James M. (2020). "Socrates". Internet Encyclopedia of Philosophy (στα Αγγλικά).

Αρχαία κείμενα

Guthrie, William Keith Chambers, Ο Σωκράτης, μτφ. Νικολαΐδης Τάσος, Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1991

Christofer Charles Winston Taylor, Σωκράτης, Oxford University Press, Ειδική Έκδοση στα Ελληνικά για την εφημερίδα "Το Βήμα", 2020

# data[].attributes.attachment_link.title
Σωκράτης - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
φιλόσοφος της Αρχαίας Ελλάδος (-470/-399) Ο Σωκράτης ( Αλωπεκή, Αρχαία Αθήνα, 470 π.Χ./469 - Αρχαία Αθήνα, 399 π.Χ.)[1] ήταν Έλληνας Αθηναίος φιλόσοφος, που θεωρείται ο ιδρυτής της Δυτικής φιλοσοφίας και συγκαταλέγεται στους πρώτους ηθικούς φιλοσόφους. Δεν συνέγραψε κάποιο φιλοσοφικό έργο όσο ζούσε· η διδασκαλία του επιβίωσε μέσω των καταγραφών που έκαναν μαθητές του όπως ο Πλάτων και ο Ξενοφών, μετά τον θάνατό του.

# data[].attributes.headline
Γιωργος Κακκαβας Β1

# data[].attributes.subject
Γιωργος Κακκαβας Β1

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος

Ο Πλάτων ( Αρχαία Αθήνα, 427 π.Χ. - Αρχαία Αθήνα, 347 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του, που με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει διασωθεί ολόκληρο (του αποδίδονται ακόμα και μερικά νόθα έργα), άσκησε τεράστια επιρροή στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και γενικότερα στη δυτική φιλοσοφική παράδοση μέχρι και σήμερα. Κύριος οικοδόμος της φιλοσοφίας, οδηγητής είτε προάγγελος μεταγενεστέρων προβάσεών της, εμπνευστής άμεσα ή έμμεσα των σπουδαιότερων κοινωνικοπολιτικών οραματισμών.[8]

Ο Πλάτων, μεταξύ άλλων, έγραψε την Απολογία του Σωκράτους,[9]α΄[›] η οποία θεωρείται ως μια σχετικά ακριβής καταγραφή της απολογίας του Σωκράτη στη δίκη που τον καταδίκασε σε θάνατο, το Συμπόσιο όπου μιλά για τη φύση του έρωτα,[10] τον " Πρωταγόρα" όπου μεταξύ άλλων θεμελιώνεται θεωρητικά η αρχή της "πρόληψης" που δεν λαμβάνει την ποινή ως απολύτως "ανταποδοτική" 324b,[11] τον Παρμενίδη και τον Θεαίτητο, όπου θεμελιώνει την αντικειμενικότητα του λόγου και της ιδέας, ενώ σε δύο μακρούς διαλόγους, την Πολιτεία και τους Νόμους περιέγραψε μια ιδανική πολιτεία β΄[›], μια κοινωνία τριών τάξεων: (α) οι ολίγοι, ηγεμόνες - βασιλείς, (β) οι επίκουροι, μια κάστα πολεμιστών, (γ) το πλήθος των ελεύθερων πολιτών που δεν έχει καμία πρόσβαση στην εξουσία. Οι ολίγοι, με αρετή τη σοφία - λογική, και οι επίκουροι, με αρετή τη γενναιότητα - βούληση, εξουσιάζουν τα πάθη του πλήθους.

Στον 20ο αιώνα ο φιλόσοφος Καρλ Πόππερ κατέκρινε την ιδανική πολιτεία του Πλάτωνα ως ένα ολοκληρωτικό μόρφωμα. Κάτι τέτοιο δεν είναι κοινώς αποδεκτό, αφού ο Πλάτων δίνει βαρύτητα στην παιδαγωγική αξία του έργου και όχι στην πρακτική. Πολλοί αναλυτές μάλιστα, περιγράφουν τις ιδέες του Πλάτωνα που προωθούν την ομαδική κοινωνική ευδαιμονία, ως απόλυτα δημοκρατικές και άλλοι θεωρούν ότι ενέπνευσε τον Καρλ Μαρξ.[12] Ο Πλάτων περιέγραφε μια ιδανική - ουτοπική κοινωνία, όπου θα είναι ξεκάθαρο ποιοι είναι οι άξιοι να κυβερνήσουν και να πολεμήσουν.[13] Αυτό είναι σαφέστατα αδύνατο σε μια πραγματική κοινωνία, κάτι που ήταν σίγουρα γνωστό στον Πλάτωνα, του οποίου το έργο ήταν φιλοσοφικό και θεωρητικό και όχι πρόταση διακυβέρνησης.[14][15][16][17]

Το σύνολο του έργου του, συχνά τον κατατάσσει μεταξύ των κορυφαίων παγκοσμίων προσωπικοτήτων όλων των εποχών με τη μεγαλύτερη επιρροή, μαζί με τον δάσκαλο του, Σωκράτη, και τον μαθητή του, Αριστοτέλη.[18][19]

Ο Πλάτων, ο Σενέκας και ο Αριστοτέλης σε μεσαιωνικό χειρόγραφο

Πληροφορίες για τη ζωή του Πλάτωνα αντλούμε κυρίως από αρχαίες βιογραφίες. Σημαντικότερες θεωρούνται εκείνες του Απουλήιου ( De platone et eius dogmate, 2ος αι. μ.Χ.), του Διογένη Λαέρτιου ( Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντων)[20] και του Ολυμπιόδωρου ( Βίος Πλάτωνος, 6ος αι. μ.Χ.). Όπως παραδίδεται από τη βιογραφική παράδοση, γεννήθηκε το 427 π.Χ. στην Αθήνα ή, κατά τον Διογένη, στην Αίγινα.[21] Καταγόταν από εύπορη αριστοκρατική αθηναϊκή οικογένεια. Πατέρας του ήταν ο Αρίστων, από το γένος του βασιλιά Κόδρου, και μητέρα του η Περικτιόνη, η οποία ήταν αδερφή του Χαρμίδη, ενός από τους Τριάκοντα τυράννους, και ανιψιά του Κριτία, επίσης μέλος των Τριάκοντα, με καταγωγή από το γένος του νομοθέτη Σόλωνος. Αδέρφια του ήταν οι Αδείμαντος, Γλαύκων και Ποτώνη. Το πρώτο του όνομα ήταν Αριστοκλής, αλλά αργότερα ονομάστηκε Πλάτων επειδή είχε ευρύ στέρνο και πλατύ μέτωπο. Όταν ο πατέρας του πέθανε, η Περικτιόνη παντρεύτηκε το θείο της, Πυριλάμπη, ο οποίος συνδεόταν φιλικά με τον Περικλή.[22] Ο Πλάτων γνώρισε τον Σωκράτη σε ηλικία 20 ετών και έμεινε κοντά του μέχρι τον θάνατό του το 399 π.Χ..

Μετά τη θανάτωση του Σωκράτη παρέμεινε στην Αθήνα για περίπου τρία χρόνια και κατόπιν κατέφυγε στα Μέγαρα, κοντά στον συμμαθητή του Ευκλείδη και άλλους σωκρατικούς. Ύστερα γύρισε στην Αθήνα, όπου για 10 χρόνια ασχολήθηκε με τη συγγραφή φιλοσοφικών έργων, τα οποία φέρουν τη σφραγίδα της σωκρατικής φιλοσοφίας. Στη συνέχεια εικάζεται πως ταξίδεψε στην Αίγυπτο και στην Κυρήνη, όπου σχετίστηκε με τον μαθηματικό Θεόδωρο, ωστόσο τα στοιχεία που διαθέτουμε για το ταξίδι αυτό θεωρούνται επισφαλή[23]. Αντιθέτως, βεβαιότητα υπάρχει για τα ταξίδια του στη Σικελία και στην Κάτω Ιταλία. Στον Τάραντα το 387 π.Χ. γνώρισε τους πυθαγόρειους, από τη φιλοσοφική σκέψη των οποίων επηρεάστηκε αποφασιστικά. Στην αυλή του βασιλιά των Συρακουσών Διονυσίου του πρεσβύτερου γνώρισε τον βασιλικό γυναικάδελφο Δίωνα,[24] με τον οποίον συνδέθηκε φιλικά. Η φιλία όμως αυτή προκάλεσε τις υποψίες του Διονυσίου για συνωμοσία, γι' αυτό έδιωξε τον Πλάτωνα από τη Σικελία. Στην Αίγινα οδηγήθηκε προς πώληση σε σκλαβοπάζαρο όπου ο Κυρηναίος φίλος του Αννίκερις[25] εξαγόρασε την ελευθερία του[26].

Επιστρέφοντας στην Αθήνα ίδρυσε τη φιλοσοφική σχολή του, την Ακαδημία (περ. 387 π.Χ.). Το 367 π.Χ ο Διονύσιος Β' ο Νεότερος διαδέχτηκε τον Διονύσιο Α' στην εξουσία. Με προτροπή του Δίωνα, ο Διονύσιος προσκάλεσε τον Πλάτωνα ως σύμβουλό του και εκείνος αποδέχτηκε την πρόσκληση με την ελπίδα πως θα εφάρμοζε τα πολιτικά του ιδεώδη. Ταξίδεψε στις Συρακούσες το 366 π.Χ. ωστόσο σύντομα επήλθε ρήξη με τους άλλους συμβούλους του βασιλιά. Ο Δίων εξορίστηκε και ο Πλάτωνας παρέμεινε στην αυλή του Διονυσίου ως φιλοξενούμενος και αιχμάλωτος μέχρι το 365. Για τρίτη φορά ήρθε στην αυλή των Συρακουσών το 362 π.Χ., μετά τη συμφιλίωση του Δίωνα με τον Διονύσιο, ωστόσο νέες προστριβές μεταξύ τους οδήγησαν τον Πλάτωνα στην απόφαση να εγκαταλείψει τις Συρακούσες το 361.[27] Επέστρεψε στην Αθήνα όπου μέχρι το θάνατό του ασχολήθηκε με τη διδασκαλία και με τη συγγραφή φιλοσοφικών έργων. Μέχρι τον 1ο αιώνα π.Χ, [Νεότερη περίοδος] υπό τη διεύθυνση του Αντίοχου του Ασκαλωνίτη η Ακαδημία αποτελούσε το κέντρο της πλατωνικής φιλοσοφίας. Στις αρχαίες βιογραφικές πηγές διακρίνονται ετερόκλητες κρίσεις για το χαρακτήρα του Πλάτωνα, καθώς σε ορισμένες παρουσιάζεται ως σοφός και θείος (θεϊκός)[28] ενώ άλλες τον περιγράφουν ως υπερόπτη και ζηλόφθονο υπηρέτη των τυράννων, που σχεδίασε εσφαλμένα την εικόνα του Σωκράτη και των σοφιστών[29].

Το συγγραφικό έργο του Πλάτωνα είναι αρχικά μνήμη και φήμη, εξιδανικευτική, του βίου και του θανάτου και του ήθους του Σωκράτη, αλλά και ανάπτυξη, ευμέθοδη και πολύπτυχη της διδασκαλίας του, πιστή ως κάποιο βαθμό στο πνεύμα του. Τα έργα του Πλάτωνα (36) εκτός από την Απολογία και τις Επιστολές είναι γραμμένα σε μορφή διαλόγου. Ως κεντρικό πρόσωπο στους διαλόγους, εκτός από έναν, τους Νόμους, παρουσιάζεται ο Σωκράτης, ακόμη και όταν σε κάποιον διάλογο σαν να παραμερίζεται σε θέση ακροατή. Σε κανένα διάλογο δεν εμφανίζεται ο ίδιος ο Πλάτων. Οι συζητήσεις ονομάζονται με το όνομα ιστορικά υπαρκτών προσώπων και μόνο σε τρεις διαλόγους της τελευταίας περιόδου: στον Σοφιστή, στον Πολιτικό και στους Νόμους εμφανίζεται ως κύριος συζητητής δίχως μνεία ονόματος ο "Ελεάτης Ξένος" στον πρώτο, ο "Ξένος" στο δεύτερο, ο "Αθηναίος Ξένος" στον τρίτο. Στον Πλάτωνα αποδίδονται και 13 επιστολές, η γνησιότητα των οποίων γενικά αμφισβητείται, εκτός από την Ζ' Επιστολή [30][31] όπου περιγράφει ο Πλάτωνας τη δραστηριότητά του στη Σικελία.[32] Και στη συγγραφή ο φιλόσοφος μιμήθηκε τη διδασκαλία του Σωκράτη, ο οποίος δίδασκε διαλογικά. Οι διάλογοί του υπογράφονται συνήθως με το όνομα κάποιου από τα συνδιαλεγόμενα πρόσωπα, π.χ. Τίμαιος, Γοργίας, Πρωταγόρας κ.λπ. Έξι μόνο διάλογοι, το Συμπόσιον, η Πολιτεία, ο Σοφιστής, ο Πολιτικός, οι Νόμοι και η Επινομίς τιτλοφορούνται από το περιεχόμενό τους. Στους παλαιότερους διαλόγους διατηρεί την εικόνα του πραγματικού Σωκράτη, ενώ στους νεότερους, όπως εικάζουν οι φιλόλογοι, κάτω από το πρόσωπο του δάσκαλου κρύβεται ο ίδιος ο μαθητής.

Στον Πλάτωνα αποδίδονται περί τα τριάντα επιγράμματα της Παλατινής Ανθολογίας, πολλά από τα οποία αμφισβητούμενα.

Αλεξανδρινοί λόγιοι και σχολιαστές έβαλαν πρώτοι το ζήτημα της χρονικής σειράς των πλατωνικών διαλόγων, όμως δίχως αντικειμενικά κριτήρια. Κατά την Αναγέννηση ήταν η δεύτερη φορά που ετέθη πάλιν το πρόβλημα της χρονικής σειράς των διαλόγων, και τότε όμως, δίχως αποτέλεσμα, γιατί ούτε με κριτήρια ούτε με μέθοδο έγινε.[33]

Υπάρχει η δυνατότητα, μερικοί διάλογοι να χρονολογηθούν απόλυτα, δηλαδή ή να τοποθετηθούν σε ορισμένο χρονικό σημείο ή με βάση έναν terminum post quem να περιορισθούν μέσα σε διάστημα αρκετά στενό για το χρόνο της συγγραφής τους.

Έτσι, όλα τα έργα που προϋποθέτουν το θάνατο του διδασκάλου έχουν γραφεί ύστερα από το έτος 399 π.Χ. Είναι πιθανόν, ότι πρώτη κατά σειράν σ΄ αυτά τα έργα έρχεται η "Απολογία" και ύστερα ακολουθούν τα άλλα "Κρίτων"[34] και "Ευθύφρων"[35] για την ευσέβεια. Επίσης είναι βέβαιο ότι ο "Φαίδων" είναι το τελευταίο έργο της σειράς αυτής, γιατί εδώ πια έχουμε καθαρή τη θεωρία της ιδέας.

Άλλη μεγάλη ιστορική τομή μέσα στη ζωή και το έργο του Πλάτωνα είναι το άνοιγμα της Ακαδημίας, δηλαδή το έτος 387 π.Χ. Όλοι λοιπόν οι διάλογοι, όσοι υποδηλώνουν το διδακτικό έργο της Ακαδημίας, καθώς επίσης και όσοι μαρτυρούν σπουδές μαθηματικές και ιατρικές, έχουν γραφεί ύστερα από το άνοιγμα της Ακαδημίας. Την απαρχή αυτής της σειράς αποτελεί ο "Γοργίας",[36] προγραμματικό έργο του ανοίγματος της Ακαδημίας, όπως και ο Μένων που έχει σαφέστατη σχέση με τα μαθηματικά και με τις έννοιες της ιατρικής επιστήμης.

Ο "Μενέξενος" πρέπει να τοποθετηθεί μετά το έτος 386 π.Χ., διότι, όπως φαίνεται από τον οικείο διάλογο, προϋποθέτει την "βασιλέως ειρήνη", την Ανταλκίδεια ειρήνη.[245e].

Το "Συμπόσιον" τοποθετείται αμέσως μετά το έτος 385 π.Χ. από όλους εκείνους οι οποίοι σχετίζουν όσα λέγονται για το σκόρπισμα των Μαντινιέων σε χωριά, πράγμα που έγινε το 386 π.Χ. [195a].

Αμέσως μετά το έτος 369 π.Χ. πρέπει να είναι γραμμένος ο "Θεαίτητος", διότι ο μαθηματικός Θεαίτητος τραυματίστηκε το έτος αυτό στη μάχη των Αθηναίων με τους Θηβαίους που έγινε το έτος αυτό και πέθανε εξαιτίας αυτού. Ο διάλογος είναι λοιπόν μνημόσυνο εις Θεαίτητον.[37]

Ο Ούλριχ Βιλαμόβιτς είναι εκείνος που μελέτησε και τα έργα του Tenneman, Schlermacher, Zeller και έφερε εις πέρας το έργο τούτο: Δύο πράγματα είναι σήμερα πια βέβαια ότι πρώτον το ύφος του Πλάτωνος, όσο προχωρεί ο ίδιος σε ηλικία γίνεται δύσκαμπτο, χάνει την πλαστικότητα που έχουν διάλογοι της ακμής καθώς και την ευχέρεια της αισθητικής σκηνοθεσίας που έχουν τα πρώτα δοκίμια της δημιουργίας του. Και δεύτερον, ότι ύστερα από τη μυθοποιία της ιδέας, όπως παρουσιάζεται στα στα τρία έργα "Συμπόσιο" [38] ζ΄[›], "Φαίδωνα" ή περί ψυχής, όπου περιγράφονται οι τελευταίες στιγμές του Σωκράτη [59b].στ΄[›] [39][40] και "Φαίδρο",[41][42][43] στα πολύ πιό ώριμα χρόνια της ζωής του ο Πλάτων έγραψε τα καθαρώς λογικά έργα "Παρμενίδης" ή περί ιδεών, " Θεαίτητο" ή περί επιστήμης, "Σοφιστής" ή περί του μη όντος, " Πολιτικός" και "Φίληβος" ή περί ηδονής ηθικός, όπου ο λόγος άσκεπος πια από μύθο, όλος ρώμη και κάματο πορεύεται μόνος προς το ιδανικό τέρμα της ζωής του, την ιδέα.[44]

Η στατιστική όμως της γλώσσας η΄[›] μαζί με την κριτική του περιεχομένου των διαλόγων δεν έλυσαν μόνον το ζήτημα της χρονολογικής τους σειράς, αλλά τερμάτισαν και το ζήτημα της γνησιότητας. Ότι οι διάλογοι αυτοί είναι υποβολιμαίοι, προκύπτει όχι μόνον από τη γλωσσική κριτική, αλλά και από εσωτερικούς λόγους, δηλαδή το περιεχόμενό τους δεν είναι καθ΄ όλα σύμφωνο με την πλατωνική φιλοσοφία.[45]

Έτσι κατά τη σημερινή κρίση της φιλολογίας, πρέπει από τους διαλόγους, που ο παλιός γραμματικός Θράσυλλος θ΄[›] έχει κατατάξει σε τετραλογίες, να θεωρηθούν πλαστοί οι ακόλουθοι: ο "Αλκιβιάδης Β´", ο "Ίππαρχος", οι "Αντερασταί", ο "Θεάγης", ο "Κλειτοφών", ο "Μίνως", η "Επινομίς". Ο " Αλκιβιάδης Α´" ή ο μείζων είναι φανερόν, ότι προϋποθέτει τον "Αλκιβιάδη το ΙΙ" ή ελάσσονα, ώστε είναι γραμμένος ύστερα απ΄ αυτόν. Πλαστά είναι επίσης και τα δοκίμια που ο Θράσυλλος άφησε έξω από τις τετραλογίες του, δηλαδή οι " Όροι ", "Περί δικαίου", "Περί αρετής", ο "Δημόδοκος", ο "Σίσυφος", η "Αλκυών", ο "Ερυξίας", ο "Αξίοχος", "Τιμαίω τῶ Λοκρῶ"

Η έννοια του δικαίου[46] κατέχει εξέχουσα θέση στο πλατωνικό έργο και ειδικότερα στη μεγαλειώδη σύνθεση του Πλάτωνα, την Πολιτεία, αποτελεί κεντρικό θέμα.

Ακαδημία Πλάτωνος, ψηφιδωτή απεικόνιση

Στον Πρωταγόρα :
" ὁ δέ νόμος τύραννος ὢν τῶν ἀνθρώπων πολλά παρά φύσιν, βιάζεται (παραβιάζει)"
διατυπώνεται η διάκριση φυσικού και θετικού δικαίου)[47][48] και στο ίδιο έργο στο γνωστό μύθο του Πρωταγόρα [49] ο Δίας τελικά αποφαίνεται δίνοντας εντολή στον Ερμή:
" καὶ νόμον γε θὲς παρ' ἐμοῦ τὸν μὴ δυνάμενον αἰδοῦς καὶ δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως".
Στον Γοργία:
Επισημαίνεται ότι το συμφέρον του ρήτορα δεν είναι να ικανοποιεί τη ματαιοδοξία του, αλλά να επιδιώκει το καλόν και το δίκαιο και διατυπώνει τι αξίωμα:
" τό ἀδικείν αἴσχιον εἶναι τοῦ ἀδικείσθαι" 482d,[50]
Ενώ στην Πολιτεία:
Υποστηρίζεται (Θρασύμαχος):
" δίκαιον εἶναι οὑκ άλλο τι ή τοῦ κρείττονος συμφέρον", ανάλογα προς το εκάστοτε κρατούν πολιτικό καθεστώς,[51][52] αλλά και στο Ευθύφρονα γίνεται απόπειρα ορισμού του τι είναι όσιο και το τι ανόσιο.[53]

Κάθε διάλογος είναι δοκίμιο της πλατωνικής τέχνης και της πλατωνικής διαλεκτικής, το ιδιαίτερο κλίμα της πλατωνικής ψυχής και φιλοσοφίας.[54] Ο Σωκράτης που απουσιάζει από το τελευταίο έργο της πλατωνικής δημιουργίας, τους Νόμους, χειρίζεται μέσα στο διάλογο κυρίαρχα όλα τα είδη του λόγου γιατί στην πλατωνική φιλοσοφία προπορεύεται η θέαση και ακολουθεί η αφαίρεση. Ο έρως, η ελευθερία, η ανάγκη, ο θάνατος, η ψυχή και κρίση της, η δημιουργία του κόσμου και η ιδέα είναι τα θέματα του φιλοσοφικού πλατωνικού μύθου.[55]

Πλάτων και Αριστοτέλης, Η Σχολή των Αθηνών, Ραφαήλ

Η πλατωνική φιλοσοφία είναι δυϊστική, χωρίζοντας τον κόσμο σε μία υλική και μία ιδεατή σφαίρα ύπαρξης. Αυτό γίνεται με την εισαγωγή της θεωρίας των ιδεών, οι οποίες κατά τον Πλάτωνα είναι τα αιώνια αρχέτυπα[56] των αισθητών, υλικών πραγμάτων, υπερβατικές φόρμες που γίνονται αντιληπτές μόνο με τη λογική και όχι με τις αισθήσεις. Τα αισθητά αντικείμενα τα θεωρεί κατώτερα, υλικά και φθαρτά είδωλα των ιδεών, οι οποίες τα μορφοποιούν. Έτσι π.χ. κάθε άλογο είναι υλικό στιγμιότυπο, ή αντανάκλαση, της άυλης ιδέας "άλογο", η οποία συγκεντρώνει τα αναλλοίωτα και κοινά χαρακτηριστικά όλων των αλόγων (αφηρημένες έννοιες όπως η δικαιοσύνη ή η ομορφιά έχουν επίσης τις δικές τους αρχετυπικές ιδέες). Ο Πλάτων λοιπόν αναγνωρίζει δύο διαφορετικούς κόσμους, τον αισθητό, ο οποίος διαρκώς μεταβάλλεται και βρίσκεται σε ασταμάτητη ροή, κατά τον Ηράκλειτο, και τον νοητό κόσμο, τον αναλλοίωτο, δηλαδή τις ιδέες, οι οποίες υπάρχουν σε τόπο επουράνιο. Αυτές είναι τα αρχέτυπα του ορατού κόσμου, τα αιώνια πρότυπα και υποδείγματα τα οποία συντηρούν τη μορφή των υποκείμενων υλικών σωμάτων. Πρόκειται δηλαδή για ένα δυϊστικό, ιεραρχικό μεταφυσικό σύστημα.

Ο Πλάτωνας ανέπτυξε συστηματικά τις διδασκαλίες του πυθαγορισμού, ευνοώντας όπως και ο Πυθαγόρας τα μαθηματικά, τα οποία έβλεπε ως "παράθυρο" στον κόσμο των ιδεών αφού ασχολούνται με άυλες και αναλλοίωτες έννοιες οι οποίες διαμορφώνουν τον κόσμο και ως μέσο προετοιμασίας για τη σωκρατική διαλεκτική. Κατηγορήθηκε ότι με τη θεωρία των ιδεών αποκάλυπτε "τα μυστικά των Μυστηρίων" στα οποία προφανώς ήταν μυημένος. Η γνωσιολογία του ήταν καθαρά ορθολογική, καθώς πίστευε ότι μόνο με τον νου μπορούν να προσεγγιστούν οι ιδέες και άρα η πραγματική, βαθύτερη φύση του κόσμου. Η εμπειρία των αισθήσεων για τον Πλάτωνα ήταν από αβέβαιη έως ψευδής, ενώ αντιθέτως η λογική διερεύνηση αποκάλυπτε έμφυτη γνώση, ενόραση των ανάλογων υπερβατικών ιδεών, η οποία προϋπήρχε με λανθάνουσα μορφή στον νου λόγω της θείας καταγωγής της ψυχής πριν την ενσάρκωση της. Αυτή η νοητική σύλληψη του λογικά αναγκαίου εκλαμβάνεται ως "ανάμνηση".[57][58] Υψηλότερη ιδέα θεωρούσε την ιδέα του Αγαθού (Ο,τι είναι ο ήλιος για τον αισθητό κόσμο τούτο είναι η ιδέα του αγαθού για το νοητό) από την οποία απέρρεαν όλες οι άλλες.

Στην ψυχή ο Πλάτωνας απέδειξε ότι δεν μπορεί να να παρομοιαστεί με την αρμονία απαντώντας στον συνδιαλεγόμενο Σιμμία [οὐ συγχωρῶ τῇ Σιμμίου ἀντιλήψει· δοκεῖ γάρ μοι πᾶσι τούτοις πάνυ πολὺ διαφέρειν],[59] αφού εναντιώνεται συχνά στα πάθη του σώματος και επίσης πως η ψυχή ως έννοια είναι ασυμβίβαστη με την έννοια του θανάτου και συνεπώς δεν εξαρτάται από το σώμα στο οποίο ενσαρκώνεται και υποστηρίζει, ότι τα σύνθετα μεταβάλλονται και διαλύονται, ενώ τα μη σύνθετα,[μονοειδὲς ὂν αὐτὸ καθ᾽ αὑτό, ὡσαύτως κατὰ ταὐτὰ ἔχει καὶ οὐδέποτε οὐδαμῇ οὐδαμῶς ἀλλοίωσιν οὐδεμίαν ἐνδέχεται] όπως η ψυχή, μένουν αναλλοίωτα και άφθαρτα.[60] Με τη φράση που απευθύνει στο τέλος στον Κρίτωνα: "Μην αμελήσετε να εξοφλήσετε αυτό το χρέος",[61] να θυσιάσουν ένα κόκορα. Την υποχρέωση να θυσιάζουν κόκορα στον Ασκληπιό είχαν όσοι σώζονταν από μια αρρώστια και βρίσκονταν σε ανάρρωση. Για τον Σωκράτη, αρρώστια ήταν η επίγεια, γιατί η ψυχή του ήταν έγκλειστη στο σώμα. Ο θάνατος ήταν η ώρα της ανάρρωσης, επειδή απέδιδε στη ψυχή την ελευθερία και την αθανασία της [μετοίκηση ψυχής].[62]

Η θεωρία του Πλάτωνα για τις ιδέες στην Πολιτεία: Ο Πλάτων μίλησε στην Πολιτεία για τον νοητό τόπο όπου υπάρχουν οι ιδέες (τα νοούμενα) και τον ορατό τόπο όπου υπάρχουν τα ορώμενα [63]. Θεωρεί τον ήλιο έκγονον του αγαθού. Στη συνέχεια ορίζει την ιδέα του αγαθού ως υπερέχουσα όλων των ιδεών, δίνοντας έτσι μια ιεράρχηση των ιδεών, με ανώτερη όλων αυτήν του αγαθού: Η ιδέα του αγαθού είναι η αιτία της γνώσης και της αλήθειας. Όπως το φως και η όψη είναι ηλιοειδή αλλά όχι ο ήλιος, έτσι και η γνώση και η επιστήμη είναι αγαθοειδή αλλά όχι το ίδιο το αγαθό [64]. Ακόμη αναφέρει ότι το αγαθό παρέχει σε όλα τα γιγνωσκόμενα (δηλαδή τις ιδέες) όχι μόνο τη δυνατότητα να γίνονται γνωστά, αλλά και την ίδια την ουσία και το είναι τους, καθώς το αγαθό είναι επέκεινα της ουσίας, υπερέχοντας αυτής κατά τη δύναμη [65]. Τέλος μιλά για την προσέγγιση των ιδεών μέσω της διαλεκτικής, αναφερόμενος σε δύο τμήματα του νοητού. Στο πρώτο τμήμα η ψυχή χρησιμοποιεί εικόνες και προχωρά στην αναζήτηση μέσω υποθέσεων, κατευθυνόμενη στο τέλος και όχι στην αρχή (στο αποτέλεσμα και όχι την αιτία). Στο δεύτερο τμήμα η ψυχή χωρίς εικόνες αλλά με τα είδη καθεαυτά οδηγείται στην ανυπόθετη αρχή [66]. Στο πρώτο τμήμα αντιστοιχεί η νόησις, η επιστήμη του διαλέγεσθαι σχετικά με το ον και το νοητό, ενώ στο δεύτερο η διάνοια (η τέχνη των γεωμετρικών), κατώτερη από τη νόηση. Υπάρχουν ακόμη δύο τμήματα του νοητού, κατώτερα από τα προηγούμενα με αντίστοιχα παθήματα στην ψυχή, η πίστις και η εικασία ([67])

Μύθος της Ατλαντίδας: Δύο διάλογοι του Πλάτωνα ο Τίμαιος και ο Κριτίας αναφέρονται στην Ατλαντίδα και στον κατακλυσμό που την εξαφάνισε. Ο Πλάτωνας, περιγράφει στον Κριτία τον πολιτισμό της Ατλαντίδας και την πρωτεύουσά της, την Ποσειδωνία. Γράφει ότι ήταν μεγαλύτερη από τη Λιβύη (Αφρική) και την Ασία μαζί. [68] Τις γνώσεις για το θέμα της άλλοτε θαυμαστής ηπείρου τις αποδίδει στο Σόλωνα, ο οποίος με τη σειρά του τις είχε πάρει από τους Αιγύπτιους Ιερείς. Έχει μείνει περίφημη η φράση των Αιγυπτίων Ιερέων στο Σόλωνα: "Σόλων, Σόλων, εσείς οι Έλληνες είσθε αιωνίως παιδιά... όλα όσα είπες προηγουμένως... ελάχιστα διαφέρουν από παιδικά παραμύθια, διότι εσείς ενθυμείστε μόνο έναν κατακλυσμό της γης μολονότι προηγουμένως έχουν γίνει πολλοί". [69] Οι Ιερείς είπαν στο Σόλωνα ότι είχαν αρχεία για γεγονότα που έγιναν χιλιάδες χρόνια πριν. Του αφηγούνται αυτά που έγιναν, επικαλούμενοι όσα ήταν αρχειοθετημένα στα Ιερά Βιβλία. Το τέλος της Ατλαντίδας αποφασίστηκε από τον Δία. Ο Δίας συμπέρανε ότι ένας καλός λαός είχε πάρει πολύ κακές κατευθύνσεις και θέλησε να τους τιμωρήσει, για να σωφρονιστούν και να γίνουν τακτικότεροι.[70] Τελειώνοντας την αφήγηση που περιέχεται στον Τίμαιο, οι ιερείς αναφέρονται στον κατακλυσμό: "Μετά την παρέλευση αρκετού χρόνου όμως έγιναν φοβεροί σεισμοί και κατακλυσμοί και εντός ενός τρομερού ημερονυκτίου ολόκληρος ο στρατός σας ετάφη στη γη και εξαφανίστηκε επίσης βυθισθείσα στη θάλασσα η νήσος Ατλαντίς, γι' αυτό και άπορο και αδιερεύνητο έγινε το πέλαγος εκεί..."[71]

"καὶ πόλεμον ἆρα ἡγῇ σὺ εἶναι τῷ ὄντι ἐν τοῖς θεοῖς πρὸς ἀλλήλους, καὶ ἔχθρας γε δεινὰς καὶ μάχας καὶ ἄλλα τοιαῦτα πολλά, οἷα λέγεταί τε ὑπὸ τῶν ποιητῶν, καὶ ὑπὸ τῶν ἀγαθῶν γραφέων τά τε ἄλλα ἱερὰ ἡμῖν καταπεποίκιλται, καὶ δὴ καὶ τοῖς μεγάλοις Παναθηναίοις ὁ πέπλος μεστὸς τῶν τοιούτων ποικιλμάτων ἀνάγεται εἰς τὴν ἀκρόπολιν; ταῦτα ἀληθῆ φῶμεν εἶναι"ι΄[›], ὦ Εὐθύφρων;"

Ευθύφρων 6b

Η άποψη αυτή του Πλάτωνα που προϋποθέτει "κάθαρση" παραδοσιακών μύθων που περιείχαν απάνθρωπες συμπεριφορές θεών και αναίρεση της αντίληψης για το φθόνο των θεών (η οποία κυριαρχεί στον Όμηρο και τον Ηρόδοτο)[72] δείχνει τη σημαντική πρόοδο που σημείωσε η θεολογική σκέψη των Ελλήνων και που επιγραμματικά διατυπώνεται για πρώτη φορά από τον Ευριπίδη στην Ιφιγένεια εν Ταύροις "οὐδένα γὰρ οἶμαι (νομίζω) δαιμόνων (Θεών) εἶναι κακόν (στιχ.391).[73]
Ο δε Σωκράτης στην Απολογία του διακηρύττει: "δεν δημιουργείται από τα χρήματα η αρετή αλλά από την αρετή τα χρήματα και όλα τα άλλα αγαθά των ανθρώπων, και στην ιδιωτική και στη δημόσια ζωή" ( οὐκ ἐκ χρημάτων ἀρετὴ γίγνεται, ἀλλ᾽ ἐξ ἀρετῆς χρήματα καὶ τὰ ἄλλα ἀγαθὰ τοῖς ἀνθρώποις 30b).

"δημοσίᾳ δὲ οὐ τολμῶ ἀναβαίνων εἰς τὸ πλῆθος τὸ ὑμέτερον συμβουλεύειν τῇ πόλει. τούτου δὲ αἴτιόν ἐστιν ὃ ὑμεῖς ἐμοῦ πολλάκις ἀκηκόατε πολλαχοῦ λέγοντος, ὅτι μοι θεῖόν τι καὶ δαιμόνιον γίγνεται [φωνή], ὃ δὴ καὶ ἐν τῇ γραφῇ ἐπικωμῳδῶν Μέλητος (έγραψε και στην καταγελλία του διακωμωδώντας το)[23e][74] ἐγράψατο".[75]

ἀλλὰ γὰρ ἤδη ὥρα ἀπιέναι, ἐμοὶ μὲν ἀποθανουμένῳ, ὑμῖν δὲ βιωσομένοις· ὁπότεροι δὲ ἡμῶν ἔρχονται ἐπὶ ἄμεινον πρᾶγμα, ἄδηλον παντὶ πλὴν ἢ τῷ θεῷ. Τελευταία φράση της Απολογίας 42a

"Όντας απασχολημένος μ΄αυτό το έργο δεν ευκαιρώ ούτε για την πόλη να κάνω τίποτα αξιόλογο ούτε για την οικογένειά μου, αλλά βρίσκομαι σε φοβερή φτώχεια υπηρετώντας τον θεό" ( πενίᾳ μυρίᾳ εἰμὶ διὰ τὴν τοῦ θεοῦ λατρείαν 23c)

"Σε μένα λοιπόν αυτό άρχισε να υπάρχει από τότε που ήμουνα παιδί, είναι μια εσωτερική φωνή που ακούω, η οποία, όποτε την ακούω, πάντοτε με αποτρέπει από κάτι που πρόκειται να κάνω, και ποτέ δεν με προτρέπει σε τίποτε. Αυτή είναι που με εμποδίζει ν΄ασχοληθώ με την πολιτική. Και μου φαίνεται, ότι κάνει πάρα πολύ καλά που με εμποδίζει γιατί θα είχα αφανιστεί και ούτε εσάς θα είχα ωφελήσει σε τίποτα ούτε τον εαυτό μου" Απολογία Σωκράτους 31d
Στον "Φαίδωνα" όμως ο Σωκράτης έρχεται κοντά στο θάνατο και τον γνωρίζει. Ο θάνατος είναι κι΄αυτός, όπως και ο έρως, ένας σύντροφος της ζωής που πρέπει να συμφιλιωθείς μαζί του. ΄Όλοι όσοι φιλοσοφούν αληθινά γνωρίζονται βαθιά με τον θάνατο § 64.[76]

"οὐδὲν γὰρ ἄλλο πράττων ἐγὼ περιέρχομαι ἢ πείθων ὑμῶν καὶ νεωτέρους καὶ πρεσβυτέρους μήτε σωμάτων ἐπιμελεῖσθαι μήτε χρημάτων πρότερον μηδὲ οὕτω σφόδρα ὡς τῆς ψυχῆς ὅπως ὡς ἀρίστη ἔσται" [77]

Γιατί περιφέρομαι μην κάνοντας τίποτα άλλο από το να πείθω τους νεότερους και τους πιο ηλικιωμένους ανάμεσά σας να μη φροντίζουν ούτε για τα σώματά τους ούτε για τα χρήματά τους με τόσο πάθος, παρά μόνο για την ψυχή τους, πως θα γίνει καλύτερη.

" Μέλητός μοι ἐπέθετο (που μου επιτέθηκαν) καὶ Ἄνυτος καὶ Λύκων, Μέλητος μὲν ὑπὲρ τῶν ποιητῶν ἀχθόμενος, Ἄνυτος δὲ ὑπὲρ τῶν δημιουργῶν καὶ τῶν πολιτικῶν, Λύκων δὲ ὑπὲρ τῶν ῥητόρων" [23e 4.6].

Η "αλληγορία (μύθος)[78] του σπηλαίου" στην Πολιτεία (Απόδοση στη νεοελληνική).

Ο Γάλλος ιστορικός της φιλοσοφίας Ζακ Σεβαλιέ τονίζει στο έργο του "Ιστορία της σκέψης" (1955) την κυρίαρχη παρουσία ή έστω ανταύγεια της πλατωνικής φιλοσοφίας σε ολόκληρο το Μεσαίωνα και στην Αναγέννηση και στους Νεότερους χρόνους, ενώ ο Γερμανός φιλόσοφος Καρλ Γιάσπερς προβάλλει τον Πλάτωνα ως το τον πρώτο από τους τρεις θεμελιωτές του φιλοσοφείν.[79]

Η ιστορία της φιλοσοφίας μέχρι τον Κικέρωνα είναι σαφώς επηρεασμένη από αυτόν και είτε αμφισβητεί είτε ακολουθεί τη διδασκαλία του. Ο μαθητής του Αριστοτέλης, εξ ίσου επιδραστικός με τον ίδιο, οδηγήθηκε στην ανάπτυξη τμήματος του έργου του ως απάντηση στον πλατωνισμό. Η σχολή την οποία ο Πλάτωνας ίδρυσε το 387 π.Χ., η Ακαδημία, συνέχισε να ακμάζει ως τις αρχές του πρώτου αιώνα π. Χ., έχοντας όμως μετατραπεί σε σκεπτική σχολή μετά τις αρχές της ελληνιστικής περιόδου.

Κατά την εποχή του Αυγούστου υπήρξε αναβίωση της πλατωνικής φιλοσοφίας, ο μεσοπλατωνισμός με εκπροσώπους όπως ο Φίλων ο Αλεξανδρεύς, ενώ κατά τα τέλη του δεύτερου αιώνα ο μεσοπλατωνισμός άρχεσαι να μετατρέπεται σταδιακά, υπό την επίδραση του νεοπυθαγορισμού και του ερμητισμού στην κατεχόμενη από τους Ρωμαίους Αίγυπτο, στο κίνημα του νεοπλατωνισμού, με αρχικούς εκπροσώπους όπως ο Πλωτίνος, το οποίο είχε ιδεαλιστικό, μυστικιστικό και σωτηριολογικό χαρακτήρα. Η Ακαδημία στην Αθήνα επανιδρύθηκε ως κέντρο νεοπλατωνικών μελετών κατά τον τέταρτο αιώνα.[80]

Την ίδια εποχή, περίοδο έντονων θρησκευτικών ζυμώσεων στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και σταδιακής επικράτησης του χριστιανισμού στη Μεσόγειο, οι ακόλουθοι της αστικής ελληνορωμαϊκής θρησκείας αλλά και των ελληνικών μυστηριακών λατρειών συσπειρώθηκαν γύρω από τον νεοπλατωνισμό ως υπερασπιστή του μέχρι πρότινος επικρατούντος παγανισμού. Μεμονωμένοι νεοπλατωνικοί και παγανιστικοί πυρήνες επέζησαν ως τον έκτο αιώνα, οπότε και ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός έκλεισε με διάταγμα την Ακαδημία της Αθήνας (529 μ.Χ.). Μετά περίπου εννέα αιώνες το έτος 1439 ο Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων γράφει στη Φλωρεντία το πολύκροτο έργο του: Περί ὧν Αριστοτέλης πρός Πλάτωνα διαφέρεται που αποτέλεσε το έναυσμα της διαμάχης πλατωνικών και αριστοτελικών στο Βυζάντιο και στην Ιταλία.

Ο πλατωνισμός επιβίωσε υπογείως καθ' όλον τον Μεσαίωνα, κρυμμένος σε μυστηριακά ρεύματα[81], έως ότου οι πρωτότυπες ιδέες του ήλθαν και πάλι στο φως και σχολιάστηκαν κατά την Αναγέννηση. Έτσι ούτε η νεότερη φιλοσοφική σκέψη έμεινε ανεπηρέαστη από αυτόν. Τα διάφορα φιλοσοφικά συστήματα ή προσπαθούν να ανατρέψουν τις ιδέες του ή οικοδομούνται πάνω σ' αυτές εκσυγχρονίζοντάς τες.

Ο ασφαλέστερος χαρακτηρισμός που θα μπορούσαμε να δώσουμε στην ευρωπαϊκή φιλοσοφία είναι ότι αποτελεί μια σειρά υποσημειώσεων στα έργα του Πλάτωνα. (Alfred North Whitehead- 1861-1947) "Διαδικασία και πραγματικότητα (1929), επανέκδ. 1979"

Ο Πλάτωνας πέθανε ήσυχα σε ηλικία 81 ετών.

^ α΄: Για κανένα σύγγραμμα στην παγκόσμια Γραμματολογία δεν εκδόθηκαν τόσα Δοκίμια και Μελέτες (υπολογίζονται σε 68.000[εκκρεμεί παραπομπή]) όσο για την Απολογία του Σωκράτους του Πλάτωνα. Ειπώθηκε[εκκρεμεί παραπομπή] ότι θα χρειάζονταν μια ολάκερη ζωή για να διαβάσει κανείς μόνο αυτές τις μελέτες. "Η Αληθινή Απολογία του Σωκράτη" του Κώστα Βάρναλη 5η έκδοση (1956) που μεταφράσθηκε στα ρωσικά και τυπώθηκε σε 10.000 αντίτυπα που εξαντλήθηκαν σε πέντε μέρες.

^ β΄: Πάντα θα υπάρχει απόσταση και ένταση ανάμεσα στην πραγματική, εμπειρική και στην ιδανική πολιτεία, γιατί πάντα η ζωή θα έχει ανάγκη να υπερνικάει την ατέλεια της, την αμορφωσιά της και τη φυσική της αδικία. Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος, Εισαγωγή στον Πλάτωνα σ.184, Πανεπιστημιακές παραδόσεις, 4η έκδοση 1964

^ γ΄: Αν και η υπόθεση εκτυλίσσεται λίγο πριν από τη δίκη του Σωκράτη, το 399 π.Χ. μερικοί φιλόλογοι θεωρούν το διάλογο συνέχεια της Απολογίας και προσπάθεια υπεράσπισης του Σωκράτη εναντίον της κατηγορίας για ασέβεια. Για πρώτη φορά στον Ευθύφρονα, ο Πλάτων χρησιμοποιεί τους όρους ιδέα, είδος, ουσία.

^ δ΄: Ο Λάχης ήταν Αθηναίος στρατηγός (β΄μισό 5ου αι. π.Χ.) και υπήρξε ειρηνόφιλος και εχθρός των δημαγωγών. Το φθινόπωρο του 427 π.Χ. μετέβη στη Σικελία ως επικεφαλής μοίρας του αθηναϊκού στόλου για να βοηθήσει του Λεοντίνους.

^ ε΄: Ο σοφιστής από τη Χίο Ευθύδημος (5ος αι. π.Χ.) είναι γνωστός από το ομώνυμο πλατωνικό διάλογο κι΄απ΄αυτόν προήλθε η έκφραση "ευθυδήμια σοφίσματα", δηλαδή λέξεις με διφορούμενη σημασία.

^ στ΄: Στον Φαίδωνα ή Περί ψυχής[82] ο φιλόσοφος από την Ηλεία και μαθητής του Σωκράτη αφηγείται τη συζήτηση που έγινε ανάμεσα στον Σωκράτη και στους φίλους του τις τελευταίες ώρες της ζωής του και τον τρόπο με τον οποίο πέθανε. Η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τη φύση του θανάτου και το πρόβλημα της αθανασίας της ψυχής.[83] Αναφέρεται πως στο διάλογο του Φαίδωνα ο Κάτων ο Νεότερος, κύριος πολιτικός αντίπαλος του Ιουλίου Καίσαρα, βρήκε παρηγοριά την τελευταία νύχτα της ζωής του.[84]

^ ζ΄: Τη φήμη όμως από την επιτυχία του Συμποσίου του Συκουτρή ήταν, δυστυχώς, μοιραίο να συμπαρακολουθήσουν ο φθόνος και η μισαλληλία των Ελλήνων ομοτέχνων (αντιτέχνων) του και η παρανόηση. Μέσα από τις σελίδες του περιοδικού Επιστημονική Ηχώ επεχείρησαν να πλήξουν το κύρος και το ήθος του κατηγορώντας τον για προσβολή της ηθικής και αθεΐα. Ο κορυφαίος φιλόλογος ανέτρεψε ένα προς ένα τα επιχειρήματα των αντιπάλων με δημοσίευμα του (Η εκστρατεία κατά του Συμποσίου και οι κουλουροπώλαι, 1937· έφυγε για ένα μικρό διάστημα στη Γερμανία και επιστρέφοντας στην Ελλάδα έδωσε ο ίδιος τέλος στη ζωή του (Ακροκόρινθος 21 Σεπτ. 1937)

^ η΄: Ο Dittenberger π.χ. βασίσθηκε κυρίως στο μόριο "μήν" και συσφαίρωσε τους πλατωνικούς διαλόγους σε κατηγορίες που δηλώνουν χρονικές ενότητες. Άλλοι πάλι παρατήρησαν ότι ο ειδικός σύνδεσμος "ότι" παραμερίζεται σιγά σιγά από τον αντίστοιχο "ως".

^ θ΄: Ο Θράσυλλος συνέδεσε το όνομά του και με την αρχαιότερη έκδοση (30 μ.Χ. περ.) των διαλόγων του Πλάτωνα τους οποίους κατέταξε μαζί με τον Δερκυλλίδη σε εννέα τετραλογίες.[85]

^ ι΄: Η άρνηση του Σωκράτη να παραδεχτεί όσα οι μύθοι ιστορούν για τους θεούς εντάσσεται στο μεγάλο ρεύμα του θρησκευτικού διαφωτισμού που αρχίζει με τον Ξενοφάνη. Εδώ ο Σωκράτης αποφεύγει να συζητήσει για τη φύση του θείου και αρκείται να εκφράσει την αμφιβολία για όσα ο θρησκόληπτος Ευθύφρων θεωρεί αυτονόητα. Η απάντηση του Ευθύφρονα (Και έτι γε θαυμασιώτερα...) δίνει στον Σωκράτη την ευκαιρία να αναφερθεί ειδικότερα και σε όσα αφηγούνται για τους θεούς οι ποιητές -κυρίως ο Όμηρος και ο Ησίοδος-. Προαναγγέλλεται έτσι η μετωπική επίθεση στην ομηρική θεολογία που θα επιχειρήσει αργότερα ο Πλάτων ( Πολιτεία Β 377e κ.ε., Νόμοι 941b) κ.α.[86]

1. ↑ 1,0 Hungarian Electronic Library . 03400/03410/html/6677.html.1,1

2. ↑ 2,0 www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/plato-428427-bce-337336-bce.2,1 2,2 2,3

3. ↑ 3,0 Πλάτων: "Platon, Œuvres complètes" Παρίσι. 2008. σελ. IX. ISBN-13 978-2-08-121810-9.3,1

4. (↑ Ισπανικά) Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes . 64452. Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020.

5. (↑ Αγγλικά) Union List of Artist Names. 8 Ιουλίου 2016. 500248317. Ανακτήθηκε στις 14 Απριλίου 2019.

6. ↑ "Library of the World's Best Literature". Library of the World's Best Literature . 1897.

7. ↑ 7,0 Πλάτων: "Platon, Œuvres complètes" Παρίσι. 2008. σελ. 2060. ISBN-13 978-2-08-121810-9.7,1 7,2 7,3

8. ed.John Burnet (1903) ↑ Η Απολογία στα αρχαία ελληνικά

9. ↑ neinnews. "ΠΛΑΤΩΝΑΣ - ΜΑΡΞ: Κοινοί τόποι και διαφορές". ειδησεις.

10. ↑ "Πλάτων και Ουτοπία". www.antirropondeos.gr.[νεκρός σύνδεσμος]

11. ↑ Διπλωματική Μεταπτυχιακή Εργασία, Παναγιώτης Παύλος (2011). "ΟΨΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ ΣΤΟΝ ΤΙΜΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ" (PDF). ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ / ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ.

12. ↑ History of Western Philosophy, Βιβλίο Α', β' μέρος, κεφ.14

13. ↑ ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ (1997). ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ. ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ. ISBN 978-960-709-955-6.

14. ↑ Πλαγγέσης, Γιάννης (2010). Αρχαία ελληνική πολιτική και κοινωνική φιλοσοφία. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Βάνιας. ISBN 978-960-288-256-6.

15. ↑ "Αρχική έρευνα του Guardian και Time".

16. ↑ "Ranker.com - The most influential people of all time". Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Δεκεμβρίου 2014.

17. ↑ Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντωνβιβλίο Γ',Βιβλίο Γ', 3

18. ↑ Πλούταρχος,Βίοι Παράλληλοι: Δίων Αρχειοθετήθηκε 2011-09-11 στο Wayback Machine.

19. Ο όρος ↑ αρχέτυπον συναντάται με ιδιαίτερη έμφαση στις θεωρίες περί ιδεών του Πλάτωνα: Παρμενίδης, Τίμαιος, Πολιτεία, "Υπόμνημα" του νεοπλατωνικού φιλοσόφου Πρόκλου, αλλά και του Πλωτίνου

20. ↑ "Τίμαιος - Βικιθήκη". el.wikisource.org.

21. ↑ "Κριτίας - Βικιθήκη". el.wikisource.org.

22. ↑ Ευριπίδης, Ιφιγένεια εν Ταύροις στχ.391 Η θεϊκή επενέργεια και παρέμβαση Αρχειοθετήθηκε 2012-04-15 στο Wayback Machine.

23. ↑ Καρλ Γιάσπερς, Τρεις Θεμελιωτές του φιλοσοφείν: Πλάτων, Αυγουστίνος, Καντ

24. Stephen A. McKnight, ↑ The Religious Foundations of Francis Bacon's Thought, University of Missouri Press, Columbia, 69.

25. Φαίδων ή Περί ψυχής, Τόμοι 2- Ηθικός και Τέλος- Εκδ. Πάπυρος ↑ Φαίδων-Κριτική Αρχειοθετήθηκε 2011-11-04 στο Wayback Machine.

Λογγίνος, Περί ύψους.

Γεώργιος Γεμιστός (Πλήθων), Περί ων Αριστοτέλης προς Πλάτωνα διαφέρεται. Έκδ. Βασιλεία 1574, σύγχρονη κριτική έκδ. Μπ. Λαγκάρντ, Byzantion, τόμ. 1973.

Πορφύριος, Περί του Πλωτίνου βίου και της τάξεως των βιβλίων αυτού.

Kierkegaard, Søren. Η έννοια της σωκρατικής ειρωνείας. Κοπεγχάγη, 1841.

Wilamowitz Mðllendorf, Ulrich von. Πλάτων, η ζωή και το έργο του. Αθήνα: Εκδ. Κάκτος. ISBN 960-382-664-2.

Benson, Hugh, ed. A Companion to Plato. Blackwell, 2006.

Bormann, Karl. Πλάτων. Αθήνα: Ινστιτούτο του Βιβλίου-Α. Καρδαμίτσα, 2006.

John Burnet, (1903) επανέκδ. 1956 Universirty Oxford Press

Loeb Classical Library, Cambridge, Massachusetts, Harvard, University Press, London, William Heinemann Ltd.

Les Belles Lettres, Collection des Universites de France.

Tusculum Bucherei, Heimeran Vergal, Munchen.

Εκδόσεις ΚΑΚΤΟΣ, Τα Άπαντα του Πλάτωνα (33 τόμοι), αρχαίο ελληνικό κείμενο και μετάφραση στη νέα ελληνική.

Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος, Εισαγωγή στον Πλάτωνα (Πανεπιστημιακές παραδόσεις) 5η έκδοση 1970

Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος, Πολιτική φιλοσοφία του Πλάτωνος, Αθήνα 1980

Αναστάσιος Αρβανιτάκης, Πλάτων "Περί κινήσεως", εκδ. ΖΗΤΡΟΣ, 1η έκδ.1996 ISBN 960-7760-43-3

Ηλίας Σπυρόπουλος, Πλάτων "Μύθοι", εκδ. ΖΗΤΡΟΣ (2003) ISBN 960-7760-91-3

Χρήστος Τερεζής, Πλάτων "Απόκρυφοι Διάλογοι-ΠερίΔικαίου", εκδ. ΖΗΤΡΟΣ (2004) ISBN 960-8437-12-1

Γεωργία Αποστολοπούλου, Ο πλατωνικός μύθος του σπηλαίου και η πορεία προς την αλήθεια, Φιλοσοφία 36(2006),σελ.119-121

Γιώργος Ε. Καραμανώλης, "Γιατί ο Πλάτωνας χρησιμοποιεί μύθους;", Νεύσις 17 (2008), 115-149.

Soren Kiergegaard Η έννοια της ειρωνείας ως διδακτορική διατριβή ( Κοπεγχάγη 1841)- Ελληνική έκδοση Γερἀσιμου Αναγνωστίδη.Σωκρατική ειρωνεία

ΦΗΛΝΤ ΓΚ, Ο Πλάτων και η εποχή του, εκδ. ΓΡΗΓΟΡΗ ISBN 960-222-106-2

ΖΑΝΙΕΡ ΑΜΠΕΛ, Η ζωή και το έργο του, εκδ. ΠΑΠΑΔΗΜΑ ISBN 960-206-374-2

Ούλριχ Βιλαμόβιτς, Πλάτων, η ζωή και το έργό του, εκδ. ΚΑΚΤΟΣ ISBN 960-382-664-2

A. E. TAYLOR, Πλάτων. Ο άνθρωπος και το έργο του, μτφρ. Ιορδάνη Αρζόγλου, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ, Αθήνα, 2009

GREGORY VLASTOS, Πλατωνικές μελέτες, μτφρ. Ιορδάνη Αρζόγλου, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ, Αθήνα, 2000

W.W.Windelband - H. Heimssoeth, Εγχειρίδιο Ιστορίας της Φιλοσοφίας, τομ.Α΄, μτφρ. Ν.Μ. Σκουτερόπουλος, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1986, σελ.134-152

Henderson, G. P., "Περιεχόμενο καὶ σημασία τῆς πλατωνικῆς θεωρίας τῆς "ἀναμνήσεως"", Παιδεία καὶ Ζωή [Τόμοι Α΄-Ε΄], 5, 47 (1956), σσ. 35-39

Henderson, G. P., "Περιεχόμενο καὶ σημασία τῆς πλατωνικῆς θεωρίας τῆς "ἀναμνήσεως" (ΙΙ)", Παιδεία καὶ Ζωή [Τόμοι Α΄-Ε΄], 5, 48 (1956), σσ. 68-74

Hoffmann, Ernst, "Τὸ πρόβλημα τῆς ψυχῆς παρὰ Πλάτωνι", Ἀρχεῖον φιλοσοφίας καὶ θεωρίας τῶν ἐπιστημῶν (Τόμος ΣΤ΄ 1935), 6, 1 (1935), σσ. 69-77

Κελεσίδου-Γαλανού, Άννα, "Η έννοια της ουτοπίας στην πλατωνική πολιτική φιλοσοφία". Ελληνική Φιλοσοφική Επιθεώρηση 1 (1984), 39-50.

Connolly, David, "Τὰ φτερὰ τοῦ ἔρωτα Ἢ ὁ ἔρως ὡς παρόρμηση γιὰ μάθηση", στό: Εἰσηγήσεις σεμιναρίου Πλατωνικῆς Φιλοσοφίας, Ἔρωτας, Παιδεία καὶ Φιλοσοφία, Ἀθήνα, 1989, σσ. 67-82

Borwa, C. M., "Πλάτων. Ὁ παράδεισος τῶν ἰδεῶν" Δελτίον Βασιλικοῦ Ἐθνικοῦ Ἱδρύματος, 59 (1969), σσ. 175-178

Darmstädter, Friedrich, "Περὶ τοῦ δυναμικοῦ - διαλεκτικοῦ στοιχείου εἰς τὴν φιλοσοφίαν τοῦ δικαίου τοῦ Πλάτωνος καὶ τοῦ Fichte", Ἀρχεῖον φιλοσοφίας καὶ θεωρίας τῶν ἐπιστημῶν (Τόμος ΣΤ΄ 1935), 6, 2 (1935), σσ. 113-152

Evans, David, "Πλάτων καὶ προθεσιακότητα", στό: Πρακτικὰ Συνεδρίου, Ἡ ἐπικαιρότητα τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Φιλοσοφίας, Ρέθυμνο, 1997, σσ. 187-199

Αθανασάτος Κων/νος, Φιλοσοφία και πολιτική στον Πλάτωνα, Πλάτων, τομ.51 (1999-2000), σελ. 259-287

H. Gundert, "O Πλατωνικός διάλογος", Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, τομ. 8 (1960-1963), σελ.189-210

D.W.Hamlyn, "Περί της ιδέας κατά τον Πλάτωνα", Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, τομ. 25 (1974-1977), σελ.89-107

Νικολάου Δημητριάδη :ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΗΣ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ,Η "διαφωνία" Πλάτωνος και Ισοκράτους.ΑΘΗΝΑ,1983.Εκδ.Τ.Μιχαλά, Σταδίου 48.

Σάββα Παττακού: "Η Μυστική Διδασκαλία του Πλάτωνα" ISBN 960-8407-37-0

Bormann Karl (2006): Πλάτων. Μετάφραση Ιωάννης Γ. Καλογεράκος. Αθήνα, Ινστιτούτο του Βιβλίου - Α. Καρδαμίτσα.

Μιχαηλίδης Κώστας Π., "Πλάτων. Εισαγωγή - Κείμενα σε Μετάφραση - Σχόλια". Λευκωσία,1980.

Μιχαηλίδης Κώστας Π. , "Η ερμηνευτική του γραπτού, του προφορικού και του ενδιάθετου λόγου στον Πλάτωνα", Φιλοσοφία 17-18 (1987-1988).

Μιχαηλίδης Κώστας Π., Πλάτων: Λόγος και μύθος - Εισαγωγή στην πλατωνική φιλοσοφία, Αθήνα (Παπαδήμας) 1998, 215 σελ.

Νεοελληνικές μεταφράσεις

Αναλύσεις

Ρήσεις

Βίντεο

# data[].attributes.attachment_link.title
Πλάτων - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Ο Πλάτων ( Αρχαία Αθήνα, 427 π.Χ. - Αρχαία Αθήνα, 347 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του, που με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει διασωθεί ολόκληρο (του αποδίδονται ακόμα και μερικά νόθα έργα), άσκησε τεράστια επιρροή στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και γενικότερα στη δυτική φιλοσοφική παράδοση μέχρι και σήμερα.

# data[].attributes.headline
ΕΥΑ ΝΤΕΛΛΑΝΙ ///Β3 Οι 17 πιο επίκαιροι σύγχρονοι φιλόσοφοι

# data[].attributes.subject
ΕΥΑ ΝΤΕΛΛΑΝΙ ///Β3 Οι 17 πιο επίκαιροι σύγχρονοι φιλόσοφοι

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Thpanorama - Κάνε τον εαυτό σου καλύτερα σήμερα!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το σύγχρονοι φιλόσοφοι πιο γνωστά και επιρροή είναι άνθρωποι των οποίων τα μυαλά έχουν ζήσει στο στάδιο της ΧΧΙ αιώνα χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη της τεχνολογίας και των μέσων μαζικής ενημέρωσης που έχουν αλλάξει τις ζωές των ανθρώπων.

Στη σύγχρονη κοινωνία, όπου λίγοι ανησυχούν για "είναι" και μάλλον απασχολημένοι προσπαθώντας να "έχουν", φιλόσοφοι προσφέρουν νέες ιδέες και νέες ερμηνείες παλιών ιδεών.

Από την άλλη πλευρά, η σύγχρονη φιλοσοφία χαρακτηρίζεται από την αντιμετώπιση νέων θεμάτων. Για παράδειγμα, η αλλαγή του κλίματος ή η σχέση μεταξύ ανθρώπου και ζώων.

Κορυφαίοι 17 πιο ισχυροί σύγχρονοι φιλόσοφοι

1- Mauricio Hardie Beuchot

Συγγραφέας περισσότερων από 100 έργων, ο Μεξικανός φιλόσοφος προτείνει Mauricio Hardie Beuchot αναλογική ερμηνευτική ως ενδιάμεση δομή μεταξύ μονοσήμαντο και το διφορούμενο.

Για τον Beuchot, το σφάλμα είναι η διαφορά μεταξύ της εφαρμογής και της σημασίας των πραγμάτων. Είναι ένα σχετικό και υποκειμενικό κριτήριο, ενώ η μοναδικότητα είναι η ταυτότητα των πραγμάτων, που δεν εξαρτάται από το νόημα ή την εφαρμογή τους. Είναι ένα αντικειμενικό κριτήριο.

Η φιλοσοφία του Beuchot είναι ερμηνευτική και δεν παίρνει ακραίες θέσεις. Στόχος του είναι να φιλοσοφήσει ότι υπάρχει μια κύρια ερμηνεία για το πρόβλημα και δευτερεύουσες ερμηνείες που αναλύουν την κύρια ιδέα. Η θεωρία του Mauricio Beuchot ανακύπτει κατά τη διάρκεια του Εθνικού Συνεδρίου Φιλοσοφίας του Morelos, Μεξικό, το 1993.

Οι ιδέες του έχουν επηρεαστεί από τη μέθοδο analectical Enrique Dussel και την αναλογία του Γ Πιρς. Η φιλοσοφία του αυξάνει την πιθανότητα της ερμηνείας και ανακτά την έννοια του Αριστοτέλη Frónesis.

Beuchot είναι μέλος του Ινστιτούτου Φιλολογικού Ερευνών (IIFL) της Ακαδημίας του Μεξικού της Ιστορίας της Ακαδημίας του Μεξικού της γλώσσας και του Ποντιφικού Ακαδημία του Αγίου Θωμά Ακινάτη.

2- Dany-Robert Dufour

Γάλλος φιλόσοφος Dany-Robert Dufour έχει διακριθεί στις σπουδές του συμβολικών διαδικασιών, τη γλώσσα, την ψυχανάλυση και την πολιτική φιλοσοφία. Εργάζεται στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού και σε άλλες χώρες όπως η Βραζιλία, το Μεξικό και η Κολομβία.

Η σύγχρονη κοινωνία έχει μεταλλάξει με ανησυχητικό τρόπο και το θέμα σε αυτό δεν έχει μοντέλα, δεν είναι ηγέτες. Αυτή τη φορά είναι "το τέλος των μεγάλων ιστοριών" και στερείται θεμελίωσης. Σε άλλα έργα ο συγγραφέας επεκτείνει τις έννοιες των στοχαστών όπως ο Πλάτωνας, ο Φρόιντ και ο Καντ για την ατέλεια του ανθρώπου, που χρειάζεται τον πολιτισμό για να ολοκληρωθεί.

Το πρώτο του βιβλίο Le Bégaiement des maîtres συζήτηση και ευρείες ιδέες των δογματικών φιλόσοφων από τα μέσα του εικοστού αιώνα.

3- Roberto Esposito

"Γιατί, τουλάχιστον μέχρι σήμερα, η πολιτική ζωή απειλεί πάντα για να γίνει προσφυγή θάνατο;" Roberto Esposito συνεχίζει τον προβληματισμό στα έργα του για τη σχέση ανάμεσα στην πολιτική και τη ζωή. Πριν από τον Esposito, οι φιλόσοφοι Michel Foucault και Rudolf Kjellén είχαν αναπτύξει αυτή την έννοια.

Ο Roberto Esposito είναι επίσης καθηγητής και συντάκτης και σύμβουλος επιστημονικών περιοδικών. Εργάζεται στο Ιταλικό Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Επιστημών στη Φλωρεντία και στη Νάπολη και στη Σχολή Πολιτικών Επιστημών του Ινστιτούτου Ανατολής της Νάπολης. Coedita το περιοδικό "Πολιτική Φιλοσοφία" και είναι ένας από τους ιδρυτές του Κέντρου Έρευνας για το Ευρωπαϊκό Πολιτικό Λεξικό.

Τέντωμα επίσης με τα περιοδικά "Micromega", "Θεωρία και Oggetti" Ιστορία και Πολιτική Θεωρία Εκδόσεις Bibliopolis κολιέ, "Comunità e Libertà" της Laterza δημοσίευσης και "Per la Storia della πολιτική φιλοσοφία".

4- Gary Lawrence Francione

Τα ζώα έχουν δικαιώματα; Αυτός ο στοχαστής, ιδρυτής και διευθυντής του Rutgers Animal Rights Law Centre, είναι καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο Rutgers. Έχει αναπτύξει την κατάργηση της θεωρίας των δικαιωμάτων των ζώων εκτός του ανθρώπου και είναι ειδικός στα δικαιώματα των ζώων.

Πιστεύει ότι η ιδέα ότι τα ζώα είναι ιδιοκτησία του ανθρώπου είναι λάθος. Τα ζώα, όπως και ο άνθρωπος, είναι κάτοικοι της γης και έχουν δικαιώματα. Αυτός ο στοχαστής προωθεί τον veganism και απορρίπτει την κατανάλωση οποιουδήποτε ζωικού προϊόντος.

Το έργο τους επικεντρώνεται στην απόδειξη ότι τα ζώα δεν ανήκουν στον άνθρωπο και έχουν επίσης δικαιώματα. Οι ιδέες του είναι πιο ριζοσπαστικές από εκείνες των υποστηρικτών των ζώων που αγωνίζονται για την καλή μεταχείριση των ζώων, η οποία, σύμφωνα με τον Lawrence, δεν είναι η ίδια με τη νομοθεσία για τα ζώα. Μεταξύ των πιο διάσημων έργων του είναι Τα ζώα ως άνθρωποι και Ζώα, Ιδιοκτησία και Νόμος.

5- Kwasi Wiredu

Μπορείτε να φιλοσοφείτε στις μητρικές αφρικανικές γλώσσες; Στα μέσα του 20ου αιώνα η αποικιακή εποχή τελειώνει και οι αφρικανοί λαοί ξεκινούν αναζήτηση για την ταυτότητά τους. Ο αφρικανός φιλόσοφος Kwasi Wiredu γνωστός για τις σκέψεις του σχετικά με την μεταποικιακή εποχή.

Από την ανεξαρτησία της, η ήπειρος έχει υποστεί οικονομική, πολιτική και πολιτιστική ανασυγκρότηση. Το δίλημμα μεταξύ των μορφών διακυβέρνησης και της κοινωνικής και πολιτιστικής οργάνωσης (φυλών) αφρικανικών λαών αντικατοπτρίζεται στα έργα του Wiredu. Στόχος του είναι να αποκαταστήσει την πολιτιστική ταυτότητα που κατακερμάστηκε κατά τη διάρκεια του αποικισμού των δυτικών χωρών.

Επειδή η παραδοσιακή συλλογική ζωή των αφρικανικών άνθρωποι δεν καταστράφηκε κατά τη διάρκεια της αποικίας, Wiredu καταλαβαίνει ότι είναι δυνατόν να ορίσουμε τι είναι η Αφρική και τους Αφρικανούς που είναι. Ο Wiredu εγείρει την ανάγκη για ψυχική αποχρωματισμό των λαών, γι 'αυτό μιλάει για συναίνεση μεταξύ των αφρικανικών κυβερνήσεων.

Η Wiredu επιδιώκει το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των παραδόσεων και του πολιτισμού. Σύμφωνα με τον Wiredu, για να μπορέσουν οι Αφρικανοί να αποχρωματίζουν το μυαλό τους, είναι απαραίτητο να χρησιμοποιηθούν παραδοσιακές γλώσσες.

Όταν σκέφτονται τη δική τους γλώσσα και αντικατοπτρίζουν τα προβλήματα, οι έννοιες που χρησιμοποιούνται στον φιλοσοφικό λόγο που δεν έχουν νόημα σε οποιαδήποτε αφρικανική γλώσσα θα μεταφραστούν ή θα δημιουργηθούν. Αυτό θα επιτρέψει την ανάπτυξη της γλώσσας, η οποία είναι τελικά η βάση σκέψης.

6- David P. Gauthier

Έχει αναπτύξει τη νεο-Hobbesian συμβατική ηθική θεωρία στο βιβλίο του Το Ηθικό με Συμφωνία. Εκτός από τις ιδέες του Hobbs, η θεωρία του βασίζεται στη θεωρία των παιχνιδιών και στη θεωρία της ορθολογικής επιλογής.

Ο David P. Gauthier πιστεύει ότι οι άνθρωποι πρέπει να συμφωνήσουν στον ορισμό της ηθικής στάσης. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, η ηθική πρέπει να βασίζεται στη λογική.

Ο Gauthier είναι επίσης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Pittsburgh. Μεταξύ των βιβλίων του ξεχωρίζει Εγωισμός, ηθική και φιλελεύθερη κοινωνία και Rousseau: Το συναίσθημα της ύπαρξης.

7- Julian Nida-Rümelin

Όταν ενεργείτε, είναι λογικό να σκεφτείτε ποια δράση έχει καλύτερες συνέπειες; Τα μέσα δικαιολογούν το τέλος; Αυτός ο πρακτικός φιλόσοφος συζητά στα έργα του ηθικά, κοινωνικά, κρατικά και νομικά προβλήματα.

Ειδικεύεται στην ηθική, στον ορθολογισμό, στις πολιτισμικές θεωρίες, στην πολιτική φιλοσοφία, στις θεωρίες της επιστήμης και στην επιστημολογία.

Η διδακτορική του διατριβή εξετάζει τη σχέση μεταξύ ηθικής και ορθολογισμού σύμφωνα με τη θεωρία της απόφασης. Τα έργα του συζητούν τη σημασία της "ορθολογικής δράσης" και της μελέτης συνεπειών μοντέλων δράσης.

Στα έργα του Η λογική των συλλογικών αποφάσεων και Κριτική της επακόλουθης κάνει μια κριτική του υποτιθέμενου "ότι είναι ορθολογικό, αυτό έχει καλύτερες συνέπειες".

Ο Γερμανός Julian Nida-Rümelin είναι ένας από τους πιο ισχυρούς φιλοσόφους της Γερμανίας. Μεταξύ των γνωστών ιδεών του είναι η θεωρία του για τη δημοκρατία.

Ο Nida-Rümelin ήταν υπουργός Πολιτισμού κατά τη διάρκεια του γραφείου του Gerhard Schröder. Στο έργο του "Δημοκρατία και αλήθεια" επικρίνει τον σκεπτικισμό στον τομέα της πολιτικής και έρχεται σε αντίθεση με τη σχολή του Carlo Schmitt και την πολιτική αποφασιστικότητα.

8 - Michel Onfray

Ο ηθικός ηδονισμός. Αυτός ο Γάλλος φιλόσοφος, ιδρυτής του Λαϊκού Πανεπιστημίου του Caen, ανήκει σε μια ομάδα ατομικιστών και αναρχικών διανοουμένων. Ο Michel Onfray έχει γράψει 30 έργα για το ηθικό σχέδιο ηδονισμού του.

Πολλές από τις ιδέες του είναι ουτοπικές και τα έργα του εκδίδουν τη δημιουργία μιας νέας κοινωνίας βασισμένης στον ελευθεριακό καπιταλισμό, την κοινότητα και τις ιδέες του Προυδώνα.

Πολλοί θεωρούν ότι ο φιλόσοφος προωθεί έναν ελευθεριακό σοσιαλισμό. Σύμφωνα με τον Onfray, ο καπιταλισμός είναι εγγενής στη γη και σχετίζεται με τη σπανιότητα και την αξία των υλικών αγαθών.

Onfray υποστηρίζει ότι υπήρξαν διάφορες καπιταλισμού: φιλελεύθερου καπιταλισμού, ένα αντι-φιλελεύθερου καπιταλισμού, μια σοβιετική καπιταλισμού, φασίστας ο καπιταλισμός, καπιταλισμός πολεμιστής, ένας Κινέζος τον καπιταλισμό και άλλες.

9- Slavoj Žižek

Το πραγματικό, το συμβολικό και το φανταστικό. Σλοβενική πολιτιστική κριτικός, φιλόσοφος, κοινωνιολόγος και ψυχαναλυτής Slavoj Zizek για το έργο του στον τρόπο σκέψης και τον διαλεκτικό υλισμό Ζακ Λακάν που χρησιμοποιείται για να απεικονίσει τη θεωρία του λαϊκού πολιτισμού τονίστηκε.

Σύμφωνα με τον Žižek, υπάρχουν 3 κατηγορίες που εξηγούν τη σύγχρονη κουλτούρα. Το πραγματικό, το φανταστικό και το συμβολικό. Οι μελέτες του Žižek βασίζονται σε πολλά παραδείγματα εκφράσεων λαϊκού πολιτισμού, όπως ταινίες και βιβλία.

Το πραγματικό, σύμφωνα με τον Žižek, δεν είναι πραγματικότητα, αλλά ένας πυρήνας που δεν μπορεί να συμβολισθεί, δηλαδή να αλλάξει από τη γλώσσα. Το συμβολικό είναι η γλώσσα και οι κατασκευές της και η φανταστική είναι η αντίληψη του εαυτού.

Ο Žižek συνδυάζει τη μαρξιστική μεθοδολογία με τη λακανική ψυχανάλυση για να μελετήσει τις σύγχρονες πολιτιστικές εκφράσεις.

10 - Jacques Rancière

Στο έργο του Ο άγνοιας δάσκαλος. Πέντε μαθήματα για διανοητική χειραφέτηση περιγράφει την επαναστατική μέθοδο ως εκπαιδευτική διαδικασία που επιδιώκει την ισότητα.

11- Mohammed Abed al-Jabri

Πώς μπορείτε να επιβιώσουν παράδοση; Είναι ένα από τα ερωτήματα που αφορούν περισσότερες των φιλοσόφων του αραβικού κόσμου. Μαροκινή φιλόσοφος Mohammed Abed al-Jabri, ειδικός στον τρόπο σκέψης του ισλαμικού κόσμου, πιστεύει ότι μόνο averroísmo μπορεί να απαντήσει αυτή την ερώτηση. Abed al-Jabri, καθώς μόνο στον αραβικό φιλοσοφική παράδοση είναι σε θέση να υποστηρίξει την σύγχρονη ισλαμική κουλτούρα.

Αυτός ο φιλόσοφος πιστεύει ότι υπάρχει επιστήμη και φιλοσοφία για να εξηγήσει τη θρησκεία και ότι μόνο ο λόγος μπορεί να βοηθήσει στην ανοικοδόμηση της ισλαμικής κοινωνίας και στην εξοικονόμηση παραδόσεων. Μεταξύ των έργων του είναι η Κριτική του Αραβικού Λόγου.

12 - John Gray

Κατά την άποψή του, ο άνθρωπος είναι ένα καταστροφικό και άγριο είδος που εξαλείφει άλλα ζωντανά όντα για να εξασφαλίσει την επιβίωσή τους και επίσης καταστρέφει το δικό τους βιότοπο.

Gray υποστηρίζει ότι η ηθική είναι μόνο μια ψευδαίσθηση και το ανθρώπινο ον είναι ένα είδος που καταστρέφει τον εαυτό του. Ένα παράδειγμα από τις καταστροφικές τάσεις των ανθρώπων ήταν αποκαλυπτική ιδέες millenarianism όπως στο Μεσαίωνα ή των ουτοπικών σοσιαλιστών και των Ναζί έργα του εικοστού αιώνα.

Η ιδέα της προόδου και η αναζήτηση για να δημιουργηθεί μια τέλεια κοινωνία (ουτοπία) έχουν γίνει μια πραγματική θρησκεία για την ανθρωπότητα που θέλει να επιτύχει αυτούς τους στόχους με κάθε κόστος.

13 - Ντάγκλας Ρίτσαρντ Χάφντατερ

Ποιος είμαι εγώ; Ο Αμερικανός φιλόσοφος Douglas Richard Hofstadter ασχολείται με προβλήματα σχετικά με την ταυτότητα, την έννοια του εαυτού και του άλλου. Στο βιβλίο του Είμαι περίεργος βρόχος Hofstadter εγείρει ότι το "Ι" είναι μια ψευδαίσθηση ή ψευδαίσθηση απαραίτητη για τον άνθρωπο.

Ο Hofstadter εφάρμοσε την ιδέα του Escher, του Bach και του Gödel για τον περίεργο βρόχο σε σχέση με την ταυτότητα του ανθρώπου. Στα έργα του επικρίνει τη θεωρία ότι η ψυχή είναι ένα "κλουβί" που κατοικεί στον εγκέφαλό μας.

Ο Hofstadter θεωρεί ότι ο εγκέφαλός μας δεν φιλοξενεί μόνο το "εγώ" αλλά πολλά αντίγραφα του "εγώ" άλλων ανθρώπων με τους οποίους το άτομο αλληλεπιδρά.

14 - Ντερέκ Παρρφ

Τα βιβλία του ασχολούνται με τον ορθολογισμό, την προσωπική ταυτότητα, την ηθική και τη σχέση μεταξύ αυτών των θεμάτων. Η Parfit πιστεύει στη κοσμική δεοντολογία και θέτει προβλήματα όπως ορθές ή λανθασμένες ενέργειες, δηλαδή μελέτη της πρακτικής δεοντολογίας και παραβίαση των μεταφανούντων.

Ήταν επίσης καθηγητής και εργάστηκε στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ και στο Πανεπιστήμιο Rutgers.

Το Parfit ασχολείται με θέματα όπως ο ορθολογιστικός εγωισμός, ο επακόλουθος και η κοινή λογική. Οι ιδέες τους συζητούν τη θεωρία του ορθολογικού εγωισμού που λέει ότι ο άνθρωπος δεν ενεργεί με τρόπο που να βλάπτεται η ευημερία του. Περισσότερο το Parfit αντιφάσκει με αυτή την ιδέα και λέει ότι ο άνθρωπος ενεργεί σύμφωνα με τις επιθυμίες του.

15 - Χάρρυ Γκόρντον Φρανκφούρτη

Ο καθηγητής των Πανεπιστημίων του Rockefeller και του Yale, ο Χάρι Γκόρντον Φρανκφούρτης είναι ένας από τους πιο δημοφιλείς φιλόσοφοι του σήμερα. Τα έργα του ασχολούνται με προβλήματα όπως η ηθική, ο ρετσιναλισμός, η φιλοσοφία της νομισματοκοπείου και άλλα θέματα.

Το βιβλίο σας Στις μαλακίες Πρόκειται για μια έρευνα της έννοιας "μαλακίες" στη σημερινή κοινωνία. Το 2006, ο Gordon δημοσίευσε μια συνέχεια ονομάζεται "Την αλήθεια", όπου ασχολείται με το πώς και γιατί η σύγχρονη κοινωνία έχει χάσει το ενδιαφέρον για την αλήθεια.

Στο έργο του Σχετικά με την ελευθερία της βούλησης, ο φιλόσοφος υπερασπίζεται την ιδέα του ότι μόνο ο άνθρωπος είναι ελεύθερος όταν ενεργεί σύμφωνα με το θέλημά του. Επιπλέον, ο άνθρωπος είναι ηθικά υπεύθυνος ακόμα και όταν κάνει μια ανήθικη πράξη ενάντια στη θέλησή του.

Πρόσφατα ο Γκόρντον δημοσίευσε αρκετά έργα για αγάπη και φροντίδα. Είναι μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών.

16 - Νασσίμ Κουχλλάν

17 - Byung-Chul Han

Νότιας Κορέας φιλόσοφος και δοκιμιογράφος Byung-Chul Han είναι ένα από τα πιο διάσημα σύγχρονη εποχή. Αυτό καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου Καλών Τεχνών. Στα έργα του, καλύπτει θέματα όπως η εργασία, η τεχνολογία, η κριτική του καπιταλισμού και hipertransparencia.

Η κύρια έννοια των έργων του είναι η transperencia, την οποία ο Byung-Chul θεωρεί ως τον κύριο πολιτιστικό κανόνα που δημιούργησε το νεοφιλελεύθερο σύστημα.

Ο Byung-Chul υποστηρίζει ότι λόγω των νέων τεχνολογιών δημιούργησε "ένα ψηφιακό σμήνος" ατόμων χωρίς συλλογικό νόημα.

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι 17 πιο επίκαιροι σύγχρονοι φιλόσοφοι / Φιλοσοφία

# data[].attributes.attachment_link.description
Οι πιο γνωστοί και επιρροή σύγχρονοι φιλόσοφοι είναι άνθρωποι των οποίων τα μυαλά έχουν ζήσει στον 21ο αιώνα, ένα στάδιο που χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη της τεχνολογίας και των μέσων ενημέρωσης που έχουν αλλάξει τη ζωή των ανθρώπων.

# data[].attributes.headline
ΕΥΑ ΝΤΕΛΛΑΝΙ Β3 /// Έξι σύγχρονοι φιλόσοφοι και οι θεωρίες τους

# data[].attributes.subject
ΕΥΑ ΝΤΕΛΛΑΝΙ Β3 /// Έξι σύγχρονοι φιλόσοφοι και οι θεωρίες τους

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Παρουσιάζουμε έξι σημαντικούς επιστήμονες του σήμερα μαζί με μια όσο το δυνατόν πιο περιεκτική και σύντομη περίληψη των θέσεών τους.

Φιλοσοφία, κοινωνιολογία, φυσική, οικονομία, πολιτική θεωρία. Οι επιστήμες που αφορούν αυτό που μέσα σε πολύ γενικές γραμμές θα χαρακτηρίζαμε "σύγχρονη διανόηση" δεν σταματούν να εξελίσσονται μέσα από τα λόγια και τα - χειρόγραφα- έργα σημαντικών προσωπικοτήτων του 21ου αιώνα.

Φιλόσοφοι του σήμερα και επιστήμονες διατυπώνουν τις δικές τους αντιλήψεις για την κοινωνία, τον κόσμο, το μέλλον και ένα σωρό ακόμα θεματικές ενότητες που αφορούν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, την σημερινή κοινωνία.
Νόαμ Τσόμσκι
Αμερικάνος γλωσσολόγος και φιλόσοφος, ο Τσόμκσι έχει πλούσιο ιστορικό πολιτικού ακτιβισμού από τη δεκαετία του '60 και μετά με βιβλία τα οποία κατακρίνουν την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, ενώ η συμβολή του στη σύγχρονη γλωσσολογία αφορά την ανάπτυξη της θεωρίας της "γενετικής γραμματικής".

Σύμφωνα με αυτήν, όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται με μια έμφυτη, παγκόσμια γλωσσική ευχέρεια, με μια "παγκόσμια γραμματική", η οποία καθιστά το κάθε παιδί ικανό να μαθαίνει τη μητρική του γλώσσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, παρά την αποσπασματικότητα των δεδομένων με τα οποία "βομβαρδίζεται".
Γιούργκεν Χάμπερμας
Hubermas Φιλόσοφος και κοινωνιολόγος, ο Χάμπερμας έγινε ευρέως γνωστός για την εργασία του πάνω στην έννοια της δημόσιας σφαίρας. Στο βιβλίο του "Ο Δομικός μετασχηματισμός της δημόσιας σφαίρας" αναπτύσσεται η θεμελιώδης αυτή έννοια, ως ένας χώρος κριτικής συζήτησης στην Ευρώπη του 18ου αιώνα, ο οποίος είναι ανοικτός σε όλους.

Στον χώρο αυτό, οι πολίτες συγκροτούν ένα κοινό του οποίου η δημόσια λογική ενεργεί ως έλεγχος για την κρατική εξουσία. Κατά τον Χάμπερμας, η μεγέθυνση των εμπορικών μέσων ενημέρωσης υπήρξε ένας από τους κυριότερους παράγοντες για την παρακμή στην πράξη της "σφαίρας" αυτής.
Άλβιν Τόφλερ
Ο Νεοϋρκέζος συγγραφέας συγκαταλέγεται ανάμεσα στους κορυφαίους φουτουριστές της σύγχρονης εποχής, έχοντας διατυπώσει μια σειρά σημαντικών παρατηρήσεων πάνω στην τεχνολογία και την "υπερφόρτωση πληροφοριών" που αυτή προκαλεί, καθώς επίσης και στην αντίδραση του ατόμου στις κοινωνικές αλλαγές.

Σύμφωνα με τον Τόφλερ, η κοινωνία χρειάζεται ανθρώπους που θα φροντίζουν τους ηλικιωμένους και θα ξέρουν πώς να είναι συμπονετικοί και ειλικρινείς, ενώ θεωρεί ότι ο "αγράμματος του αύριο" δεν θα είναι εκείνος που δεν θα μπορεί να διαβάσει, αλλά εκείνος που δεν έχει μάθει πώς να μάθει. Το σύνολο των θεωριών του για τις κοινωνίες συνοψίζεται στην τριλογία -μπεστ σέλερ που περιλαμβάνει το "Future Shock", το "The Third Wave" και το "Powershift".
Αλέν Μπαντιού
alain Ένας από τους πλέον πολυδιαβασμένους σύγχρονους φιλόσοφους, ο Μπαντιού είναι θιασώτης της μαοϊκής επανάστασης και υπέρμαχος του κομμουνιστικού ιδεώδους. Η πρόταση του για πολιτική αλλαγή στηρίζεται στο ότι θα πρέπει να υπάρξουν όχι μόνο νέα ιστορικά κινήματα αλλά ένα νέο παγκόσμιο καθολικό όραμα πιο κοντά στις αρχικές ιδέες του μαρξισμού του 19ου αιώνα και όχι του 20ου.

Απορρίπτει τις πολιτικές των ταυτοτήτων, τα κινήματα κατά της παγκοσμιοποίησης και θεωρεί ότι η πολιτική πρέπει να κατασκευάσει νέες μορφές πειθαρχίας που θα αντικαταστήσουν την πειθαρχία των πολιτικών κομμάτων . Αναφορικά για το τι θα συμβεί στο μέλλον, ο ίδιος υποστηρίζει ότι θα γεννηθεί μια πολιτική οργάνωση η οποία θα εκπροσωπεί την κομμουνιστική ιδέα για να ανταποκριθεί στην ιστορική πρόκληση.
Στήβεν Χώκινγκ
Θεωρητικός φυσικός, κοσμολόγος και συγγραφέας ο Χώκινγκ θεωρείται πως άλλαξε σημαντικά το επιστημονικό τοπίο της φυσικής και της κοσμολογίας. Υπήρξε ο πρώτος ο οποίος εξέθεσε τη κοσμολογία του συνδυάζοντας την γενική θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν και την κβαντική μηχανική και είναι φανατικός υποστηρικτής της ερμηνείας των πολλών κόσμων.

Διατύπωσε επίσης πρώτος τη θεωρία ότι οι μαύρες τρύπες εκπέμπουν ακτινοβολία (γνωστή ως "ακτινοβολία Χώκινγκ"), ενώ προβλέπει ότι οι διαστημικές πτήσεις και οι αποικισμός στο διάστημα είναι αναγκαία για το μέλλον της ανθρωπότητας. Τέλος, θεωρεί ότι το σύμπαν διέπεται από τους νόμους της επιστήμης, οι οποίοι μπορεί να έχουν αποφασιστεί από το Θεό, αλλά ο ίδιος ο Θεός δεν επεμβαίνει για να τους "σπάσει", ενώ απορρίπτει τη μετά θάνατον ζωή ως "παραμύθι για ανθρώπους που φοβούνται το σκοτάδι".
Χανς Χέρμαν Χοπ
Hans-Hermann Hoppe Μαθητής του Χάμπερμας, ο Χοπ είναι ένας πολιτικός φιλόσοφος, κοινωνικολόγος και οικονομολόγος. Οι ριζοσπαστικές του απόψεις συνοψίζονται στο δημοφιλές βιβλίο του "Δημοκρατία: Ο Θεός που απέτυχε". Σύμφωνα με τον Χοπ, η ισότητα ενώπιον του νόμου και η πραγματική ελευθερία στη δημοκρατία αποτελούν πλάνη, ενώ σε αυτήν (τη δημοκρατία) δεν υπάρχουν προσωπικά προνόμια, αλλά λειτουργικά προνόμια και προνομιούχες λειτουργίες.

Θεωρεί ότι το κράτος δεν προστατεύει τους πολίτες, αλλά δρα επιθετικά και χρησιμοποιεί τη δημευμένη περιουσία τους για τη δική του άμυνα. Στη θέση της δημοκρατίας, ο Χοπ αντιπροτείνει μια "κοινωνία ιδιωτικού δικαίου" στην οποία το κάθε φυσικό άτομο και νομικό πρόσωπο, υπόκεινται στο ίδιο σύνολο νόμων. Σε αυτήν την κοινωνία δεν υπάρχει δημόσιο δίκαιο, αλλά μόνο ιδιωτικό που εφαρμόζεται στον καθένα και σε όλους εξίσου.

Νικόλας Γεωργιακώδης. Αρχική πηγή in2life.gr.

Εμείς το διαβάσαμε στο sciencearchives.wordpress.com

Thessaloniki Arts and Culture, http://www.thessalonikiartsandculture.gr/

# data[].attributes.attachment_link.title
Έξι σύγχρονοι φιλόσοφοι και οι θεωρίες τους

# data[].attributes.attachment_link.description
Παρουσιάζουμε έξι σημαντικούς επιστήμονες του σήμερα μαζί με μια όσο το δυνατόν πιο περιεκτική και σύντομη περίληψη των θέσεών τους.

# data[].attributes.headline
Αποφθέγματα φιλοσοφίας- Πόλεμος και Ειρήνη

# data[].attributes.subject
Αποφθέγματα φιλοσοφίας- Πόλεμος και Ειρήνη

# data[].attributes.body
Τζάτζο Ιωάννα, Β3

# data[].attributes.attachment_link.title
Πόλεμος & Ειρήνη | Αποφθέγματα | Quotations.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Ανακαλύψτε επίκαιρα αποφθέγματα και γνωμικά από διάσημα πρόσωπα στην θεματική ενότητα Πόλεμος & Ειρήνη.

# data[].attributes.attachment_caption
Μαρία Μοντεσσόρι

# data[].attributes.headline
Τζατζο Ιωάννα, Β3 

# data[].attributes.subject
Τζατζο Ιωάννα, Β3 

# data[].attributes.body
Η Μαρία Μοντεσσόρι (1870- 1952), ήταν Ιταλίδα φιλόσοφος, παιδαγωγός και ιατρός. Έμεινε γνωστή για τα γραπτά της στην επιστημονική παιδαγωγική και την φιλοσοφία της εκπαίδευσης, που πήρε το όνομά της, μοντεσοριανή μέθοδος, η οποία χρησιμοποιείται σε αρκετά σχολεία μέχρι και σήμερα.
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B1%CF%81%CE%AF%CE%B1_%CE%9C%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%83%CF%83%CF%8C%CF%81%CE%B9

Αποφθέγματα της Μαρίας Μοντεσσόρι:
https://mumsurvivor.com/9-%CE%B1%CF%80%CE%BF%CF%86%CE%B8%CE%AD%CE%B3%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-maria-montessori/

# data[].attributes.headline
Κακέτσης Εμμανουήλ - Β1

# data[].attributes.subject
Κακέτσης Εμμανουήλ - Β1

# data[].attributes.body
Αριστοτέλης και Διογένης ο Κυνικός ΔΙΟΓΕΝΗΣ Ο ΚΥΝΙΚΟΣ (nomikospoudastirio.gr)

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Γνωμικολογικόν

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η διδασκαλία του κυριάρχησε στη δυτική φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη μέχρι και την Επιστημονική Επανάσταση του 17ου αιώνα. Θεωρείται πάντα από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους όλων των εποχών. Υπήρξε φυσιοδίφης, φιλόσοφος, δημιουργός της λογικής και ο σημαντικότερος από τους διαλεκτικούς της αρχαιότητας.

Από το τεράστιο έργο του (400 βιβλία, κυρίως σε μορφή διαλόγων) τελικά σώθηκαν 47 βιβλία και μερικά αποσπάσματα από τα άλλα.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Μανώλης Παπαθανασίου

# data[].attributes.attachment_link.title
Αριστοτέλης-Αποφθέγματα

# data[].attributes.attachment_link.description
Αριστοτέλης, Αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος - Αποφθέγματα, Γνωμικά, Φράσεις, Ρητά

# data[].attributes.headline
Αυλωνίτη Ραφαέλα

# data[].attributes.subject
Αυλωνίτη Ραφαέλα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 23/04/2023.

Ο Σόλων (περ. 639- 559 π.Χ.) ήταν σημαντικός Αθηναίος νομοθέτης, φιλόσοφος, ποιητής και ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδος.

Ανήκε σε πλούσια και αριστοκρατική οικογένεια, που απέδιδε την καταγωγή της στη γενιά του μυθικού βασιλιά της Αθήνας Κόδρου. Ο πατέρας του ονομαζόταν Εξηκεστίδης, ο οποίος καταγόταν από το γένος των Μεντίδων, όπου άνηκε και ο τελευταίος βασιλιάς της Αθήνας Κόδρος. Ο πατέρας του φρόντισε για την εκπαίδευση και ανατροφή του γιου του. Μολονότι η γενιά του Σόλωνος, ήταν αρχοντική, η οικογένειά του δεν ήταν πλούσια. Έτσι ο Σόλων αναγκάστηκε να ακολουθήσει τον πατέρα του στο επάγγελμα του εμπόρου, που του έδωσε την ευκαιρία να ταξιδέψει σε πολλά μέρη και να αποκομίσει γνώσεις και σοφία εκτός από πλούτο. Όταν ο Σόλων έχασε την περιουσία του, στράφηκε προς το εμπόριο και ταξίδεψε στην Αίγυπτο και τη Μικρά Ασία. Επωφελούμενος από τα ταξίδια του αυτά μελέτησε ξένους πολιτισμούς και νόμους, καθώς και τον πολιτικοοικονομικό βίο των άλλων χωρών. Τα εφόδια που απέκτησε τα χρησιμοποίησε αποτελεσματικά για την κοινωνική και οικονομική ανόρθωση της πατρίδας του και έτσι κατόρθωσε να αναδειχτεί στον σπουδαιότερο άνδρα της εποχής του. Ωστόσο ο Σόλων δεν ήταν μόνο έμπορος, ήταν και ποιητής. Κατά τον Διογένη τον Λαέρτιο η ποιητική παραγωγή του Σόλωνος ανερχόταν σε 4.000 στίχους, εκ των οποίων έχουν διασωθεί γύρω στους 300.

Την εμπιστοσύνη του λαού την κέρδισε πρώτα με το ποιητικό του έργο. Ο Σόλων υπήρξε και ελεγειακός ποιητής. Έγραψε ελεγεία με τίτλο " Σαλαμίς", στην οποία προτρέπει τους Αθηναίους να ανακτήσουν το αγαπημένο τους νησί. Από την ελεγεία αυτή σώζονται μόνο οκτώ στίχοι. Ο Σόλων έγραψε επίσης πολιτικές ελεγείες, από τις οποίες έχουμε μεγαλύτερα αποσπάσματα. Σε αυτές εκφράζει τα πολιτικά του φρονήματα και αντανακλά τη φιλοπατρία του και την αγάπη του προς τη δικαιοσύνη. Οι ελεγείες του ονομάστηκαν "γνωμικές", επειδή περιέχουν πολλές γνώμες. Με τους φλογερούς του στίχους επηρέασε την αθηναϊκή κοινή γνώμη, συμβουλεύοντας, ενθαρρύνοντας και ενθουσιάζοντας τους Αθηναίους. Στα ποιήματά του έκανε τη διαπίστωση ότι η κακοδαιμονία της πόλης και οι φιλονικίες οφείλονται στον αγώνα των τάξεων, λόγω και του ότι οι Αθηναίοι πολίτες έχαναν την ελευθερία τους εξαιτίας χρεών, και υποσχόταν τη θεραπεία του κακού. Γι' αυτό οι Αθηναίοι τον επέλεξαν ως νομοθέτη, για να αποκαταστήσει την ειρήνη με τη μεταβολή των θεσμών.

Ως συνέπεια της βίαιης και μακροχρόνιας εξέγερσης των πολιτών ενάντια στους ευγενείς, ο Σόλων κλήθηκε κοινή συναινέσει των αντιμαχόμενων μερών,[6] το 594/3 π.Χ. με έκτακτη διαδικασία να νομοθετήσει και για το έργο αυτό εξοπλίστηκε με έκτακτες εξουσίες. Εκείνο το έτος εξελέγη άρχων από τον δήμο της Αθήνας και όχι από τον Άρειο Πάγο, όπως προέβλεπε το αθηναϊκό πολίτευμα της εποχής. Του δόθηκαν οι έκτακτες εξουσίες του διαλλακτού, δηλ. του μεσολαβητή, του συμφιλιωτή και του νομοθέτου, τις οποίες διατήρησε και μετά το τέλος της ετήσιας αρχοντείας του. Οι νόμοι που θέσπισε δημοσιεύτηκαν ίσως το 592 π.Χ.

Τα νομοθετικά μέτρα του Σόλωνα ήταν πολύ τολμηρά, αλλά και δραστικά και αντικατοπτρίζουν το μέγεθος της κρίσης που κλήθηκαν να θεραπεύσουν. Βασίζονταν στην αρχή της ανισότητας και όχι της ισότητας, ενώ επιδίωκαν να αποτρέψουν την εμφύλια διαμάχη και τη διάλυση της πολιτικής κοινότητας της Αθήνας διατηρώντας παράλληλα την κοινωνική διαστρωμάτωση και την προβολή αυτής της διαστρωμάτωσης στη νομή της εξουσίας: Καθόρισε τα αξιώματα τα οποία μπορούσε κάποιος να ασκεί, με κριτήριο την τάξη στην οποία ανήκε, και όπου κατατασσόταν βάσει του εισοδήματός του (και ειδικότερα της φοροδοτικής του ικανότητας). Ως Ταμίες μπορούσαν να υπηρετήσουν μόνο πολίτες της ανώτατης τάξης, ενώ οι πολίτες της κατώτατης τάξης είχαν μόνο δικαίωμα συμμετοχής στην εκκλησία του δήμου. (Αριστοτέλης, έκδοση 2008)

Τα μέτρα του αποσκοπούσαν στην παύση της εξάρτησης των ακτημόνων από την αγροτική οικονομία, καθώς και στην ανάπτυξη του εμπορίου και της βιοτεχνίας για την απορρόφηση αυτών των ακτημόνων, τους οποίους ο Σόλων προσπάθησε και ως ένα βαθμό κατάφερε να προφυλάξει από την πλήρη αποφλοίωση. Με τα μέτρα του ενισχύθηκαν οι μικρομεσαίοι αγρότες, αλλά και όσοι ασκούσαν κάποιο επάγγελμα εκτός της γεωργίας. Εξαλείφθηκαν τα στεγανά της καταγωγής, που εμπόδιζαν αυτούς που πτώχευαν από κάποιο επάγγελμα να ανέλθουν σε ανώτερες κοινωνικές τάξεις, να γίνουν πολίτες και να αναλάβουν αξιώματα. Το πολίτευμα της Αθήνας παρέμεινε ωστόσο και μετά τις μεταρρυθμίσεις τιμοκρατικό, βασισμένο στην κοινωνική διαστρωμάτωση και στη νομή της εξουσίας από τους πολίτες ανάλογα με τον εισόδημά τους, αν και το εισόδημα αυτό μπορούσε στο εξής να προέρχεται από πολλές διαφορετικές δραστηριότητες και όχι μόνο από την καλλιέργεια της γης. Επιδίωξη του Σόλωνα ήταν τέλος να καταστούν όλοι οι πολίτες συνυπεύθυνοι για την τήρηση των νόμων και την καταστολή παρανομιών. Ιδανικό του ήταν η ευνομία.

Το νομοθετικό έργο του Σόλωνα περιελάμβανε πρώτα μέτρα επανόρθωσης της υπάρχουσας κατάστασης, πολιτειακές μεταρρυθμίσεις που αφορούσαν στο πολιτικό σώμα, στη λαϊκή κυριαρχία και στα δικαστήρια, καθώς και νομοθετήματα σε συγκεκριμένους τομείς.

Μέτρα επανόρθωσης (σεισάχθεια, από το σείω που σημαίνει αφαιρώ και το άχθος που σημαίνει βάρος): Στα πλαίσια της σεισάχθειας (αποτίναξης βαρών), ο Σόλων

κατήργησε τα υφιστάμενα χρέη ιδιωτών προς ιδιώτες και προς το δημόσιο,

απελευθέρωσε όσους Αθηναίους είχαν γίνει δούλοι λόγω χρεών στην ίδια την Αθήνα και επανέφερε στην πόλη όσους εν τω μεταξύ είχαν μεταπωληθεί στο εξωτερικό. Για ξένους δούλους δεν γίνεται λόγος στις πηγές. Για να μην επαναληφθεί το φαινόμενο,

κατήργησε τον δανεισμό με εγγύηση το σώμα (προσωπική ελευθερία) του δανειολήπτη και των μελών της οικογένειάς του. Είναι επίσης πιθανό ότι

αμνήστευσε τα αδικήματα που επέφεραν στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων.

Πολιτικό σώμα: Στα πλαίσια των πολιτειακών μεταρρυθμίσεων για την αναμόρφωση και διεύρυνση του πολιτικού σώματος της Αθήνας ο Σόλων διατήρησε τα τέσσερα υφιστάμενα τέλη που ρύθμιζαν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των πολιτών και βασίζονταν ως τότε αποκλειστικά στο ύψος του αγροτικού εισοδήματος. Οι λεγόμενοι πεντακοσιομέδιμνοι επειδή είχαν εισόδημα πεντακοσίων μεδίμνων συγκροτούσαν την υψηλότερη τάξη. Ακολουθούσαν οι τριακοσιομέδιμνοι (με εισόδημα τριακόσια μέδιμνα), που λέγονταν και ιππείς, ή ιππάδα τελούντες, επειδή είχαν την οικονομική δυνατότητα να διατηρούν ένα άλογο. Οι διακοσιομέδιμνοι ονομαζονταν ζευγίται. Τέλος οι θήτες με εισόδημα κάτω των διακοσίων μεδίμνων ετησίως είχαν δικαίωμα ψήφου, αλλά δεν τους επιτρεπόταν να αναλάβουν κανένα δημόσιο αξίωμα.[7] Για την κατάταξη των πολιτών σε μια από αυτές τις τάξεις

εθέσπισε τον συνυπολογισμό και των εισοδημάτων που προέρχονταν από επαγγελματικές ή εμπορικές δραστηριότητες. Επιπλέον

έδωσε δικαίωμα στο κατώτερο από αυτά τα τέλη, τους θήτες, να συμμετέχουν στην εκκλησία του δήμου,

τους παρεχώρησε όμως μόνο το δικαίωμα του εκλέγειν, όχι του εκλέγεσθαι.

Αποτέλεσμα αυτών των μεταρρυθμίσεων ήταν να λογίζονται στο εξής πολίτες όλοι οι ενήλικες άνδρες που κατοικούσαν στην Αττική και ήταν απόγονοι κατοίκων της Αττικής, μελών ιωνικών κοινοτήτων, αν και δεν εθέσπισε την ισότητα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων για όλους τους πολίτες. Ο Σόλων έδωσε πιθανότατα δυνατότητα πολιτογράφησης και σε μετοίκους.

Λαϊκή κυριαρχία. Στις πολιτειακές μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα περιλαμβάνονται και μέτρα που διεύρυναν τη λαϊκή κυριαρχία, δηλ. τη στήριξη της εξουσίας στο σώμα των πολιτών της Αθήνας. Συγκεκριμένα ο Σόλων

μετέφερε στην εκκλησία του δήμου την αρμοδιότητα της εκλογής των αρχόντων, που είχε ως τότε ο Άρειος Πάγος, και

εθέσπισε τη διαδικασία της κληρώσεως εκ προκρίτων πεντακοσιομεδίμνων για την εκλογή τους. Σύμφωνα με αυτή τη διαδικασία ο δήμος εξέλεγε ένα αριθμό υποψηφίων αρχόντων από το τέλος των πεντακοσιομεδίμνων και στη συνέχεια γινόταν κλήρωση για την ανάδειξη ενός από αυτούς τους υποψηφίους.

Ίδρυσε ένα νέο βουλευτικό σώμα, τη βουλή των τετρακοσίων (ή τετρακοσίους) και

μετέφερε σε αυτό τις προβουλευτικές αρμοδιότητες που είχε ως τότε ο Άρειος Πάγος, δηλ. τη διαδικασία προκαταρκτικής επεξεργασίας των σχεδίων ψηφισμάτων που θα υποβάλλονταν στην εκκλησία του δήμου.

Η βουλή των τετρακοσίων ήταν πιο δημοκρατική σε σύγκριση με το αριστοκρατικό σώμα του Αρείου Πάγου, στο οποίο συμμετείχαν μόνο πεντακοσιομέδιμνοι που είχαν θητεύσει ως άρχοντες (και είχαν εκλεγεί από τον ίδιο τον Άρειο Πάγο σύμφωνα με τη διαδικασία που ίσχυε πριν τις μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα). Η βουλή αντίθετα είχε 400 εκλεγμένα μέλη, που προέρχονταν και από τα τέλη των ιππέων και των ζευγιτών, η θητεία κάθε βουλευτή ήταν ετήσια και οι τέσσερις φυλές της Αθήνας αντιπροσωπεύονταν ισότιμα, με εκατό βουλευτές η καθεμιά.

Δικαστήρια: Στον χώρο της δικαιοσύνης οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα ήταν επίσης σημαντικές προς την κατεύθυνση του εκδημοκρατισμού και του ελέγχου της εξουσίας. Ο Σόλων

έδωσε τη δυνατότητα σε κάθε πολίτη, όχι μόνο στον παθόντα, να καταγγέλλει στον Άρειο Πάγο με εισαγγελία (αγωγή) οποιονδήποτε, ακόμα και άρχοντα, και να εμφανίζεται ως κατήγορος. Με αυτό τον τρόπο κατοχυρώθηκε ουσιαστικά το έννομο συμφέρον του απλού πολίτη σε σχέση με την άσκηση της εξουσίας από τα κρατικά όργανα, ακόμα και αν οι ενέργειες των κρατικών οργάνων δεν τον έβλαπταν άμεσα.

Ίδρυσε την Ηλιαία, ένα λαϊκό δικαστήριο με πολλά μέλη, ως αντίβαρο του Αρείου Πάγου σε θέματα απονομής δικαιοσύνης. Η ακριβής σύνθεση της σολώνειας Ηλιαίας δεν είναι γνωστή και δεν αποκλείεται να πρόκειται απλώς για την ίδια την εκκλησία του δήμου, όταν αυτή συνεδρίαζε ως δικαστήριο. Στην Ηλιαία μπορούσε να προσφύγει οποιοσδήποτε εναντίον δικαστικής αποφάσεως αρχόντων. Το όνομά της προέρχεται από το ουσ. ηλία=αλία, που σημαίνει εκκλησία, σύναξη. Η κλασική διαμόρφωση της Ηλιαίας σε "δεξαμενή" 6000 κληρωμένων Αθηναίων άνω των 30 ετών, από την οποία λαμβάνονταν οι δικαστές για τα ηλιαστικά δικαστήρια, οφείλεται στις μεταρρυθμίσεις του έτους 462 π.Χ. από τον Εφιάλτη.

Άλλα νομοθετήματα: Ο Σόλων εθέσπισε και πλήθος άλλων νόμων για συγκεκριμένα θέματα, που δεν είναι όλα γνωστά. Τα σημαντικότερα από αυτά είναι

η απαγόρευση της εξαγωγής γεωργικών προϊόντων πλην λαδιού,

ρυθμίσεις στις ιδιωτικές σχέσεις (π.χ. κανόνες υδροληψίας, ελάχιστες αποστάσεις οικοδομών)

θέσπιση κοινωνικής πρόνοιας για αναπήρους και επικλήρους (θυγατέρες που κληρονομούσαν αποκλειστικά την πατρική περιουσία λόγω έλλειψης άρρενα κληρονόμου),

μέτρα προστασίας της οικογένειας και του γάμου, που περιελάμβαναν μέτρα εναντίον της μοιχείας, του βιασμού, της μαστροπείας και της πορνείας,

υποχρέωση των γονέων να διδάξουν στα παιδιά τους κάποια τέχνη και απαλλαγή των τέκνων από τη φροντίδα των ηλικιωμένων γονέων τους, αν οι τελευταίοι δεν είχαν ανταποκριθεί σε αυτή την υποχρέωσή τους.

Συνολικά ο Σόλων ρύθμισε πάνω σε νέες βάσεις το δημόσιο, το ιδιωτικό και το ποινικό δίκαιο. Οι νόμοι του δημοσιεύτηκαν ίσως το 592/1 π.Χ. καταγραμμένοι σε ξύλινες τετράγωνες στήλες, οι οποίες στένευαν προς τα πάνω και στρέφονταν γύρω από άξονα, γι' αυτό και ονομάστηκαν "άξονες" ή "κύρβεις". Η νομοθεσία του απέκτησε φήμη και επέδρασε θετικά στην εξέλιξη του δικαίου αλλά και στην κοινωνική, οικονομική, πολιτική και πολιτειακή εξέλιξη της Αθήνας. Δίκαια ο Σόλων θεωρείται πατέρας του αστικού δικαίου.

Το 410 π.Χ. συγκροτήθηκε στην Αθήνα μια επιτροπή νομομαθών, οι αναγραφείς των νόμων, που ανέλαβε την εκκαθάριση και την κωδικοποίηση των νόμων του Δράκοντα και του Σόλωνα. Το έργο της επιτροπής διακόπηκε από τους τριάκοντα τυράννους και ολοκληρώθηκε μετά την πτώση τους. Το 403/2 π.Χ. παρέδωσαν το σώμα νόμων που κατήρτισαν, το οποίο φύλαγαν στο εξής οι θεσμοθέται.

Την ιατρική τέχνη διδάχθηκε στα τέλη του 7ου αι. από τον Κρητικό Επιμενίδη και στις αρχές του 6ου αι. από Σκύθα Τοξάριο. Στην ιατρική τον μύησε και το Δελφικό Μαντείο του Απόλλωνα.[8]

Ο Σόλων, για να αποφύγει μεταβολές της νομοθεσίας του και για να μην αναμειχθεί στην εφαρμογή της, απεδήμησε για δέκα χρόνια. Στην ενέργειά του αυτή διακρίνεται μία πρώτη εφαρμογή τής διάκρισης της νομοθετικής από την εκτελεστική εξουσία. Κρίνοντας από την τυραννία του Πεισίστρατου και των διαδόχων του, που εγκαθιδρύθηκε το 561 π.Χ. και διάρκεσε μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα φαίνεται πως δεν αντιμετώπισαν πλήρως τα προβλήματα που επιδίωκαν να λύσουν. Η ουσία τους όμως διατηρήθηκε και μετά το τέλος της τυραννίας και απετέλεσε το θεμέλιο πάνω στο οποίο εδραιώθηκε η κλασική αθηναϊκή δημοκρατία. Ο Σόλων κατά τη διάρκεια των δέκα χρόνων της αυτοεξορίας του επισκέφτηκε, μεταξύ άλλων, και τον βασιλιά των Σάρδεων Κροίσο, ο οποίος τον ρώτησε αν γνώριζε κανέναν άνθρωπο πιο ευτυχισμένο από αυτόν. Ο Σόλων του ανέφερε τρεις περιπτώσεις ευτυχισμένων ανθρώπων και τον συμβούλεψε με το γνωστό: "Μηδένα προ του τέλους μακάριζε" (=μη μακαρίζεις κανέναν, πριν το τέλος του). Όταν ξαναγύρισε στην Αθήνα, τη βρήκε σε πολύ καλή κατάσταση χάρη στα δικά του νομοθετικά μέτρα και πέθανε ευτυχισμένος σε βαθιά γεράματα.

Ο αστεροειδής 3279 Σόλων (Solon), που ανακαλύφθηκε το 1960, ονομάσθηκε έτσι προς τιμή του Σόλωνα του Αθηναίου.

1. ↑ 1,0 "Encyclopædia Britannica" (Αγγλικά) biography/Solon. Ανακτήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2022.1,1 1,2

2. ↑ "Solon" (Ρωσικά)

3. ↑ "Library of the World's Best Literature". Library of the World's Best Literature . 1897.

4. ↑ 4,0 Perseus Project. catalog.perseus.tufts.edu/catalog/urn:cite:perseus:author.1303. Ανακτήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 2020.4,1

5. ↑ 5,0 Τσεχική Εθνική Βάση Δεδομένων Καθιερωμένων Όρων. jn20000701672. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουνίου 2022.5,1 5,2

6. Αριστοτέλη, ↑ Αθηναίων Πολιτεία: "ισχυράς δε της στάσεως ούσης και πολύ χρόνον αντικαθημένων αλλήλοις, είλοντο κοινή διαλακτήν και άρχοντα Σόλωνα [...]"

7. ↑ Rev Thomas Harwood, επιμ. (1801). Grecian antiquities; or, An account of the public and private life of the Greeks... chiefly designed to explain words in the Greek classics, according to the rites and customs to which they refer. To which is added, a chronology of remarkable events in the Grecian history, from the foundation of the kingdom of Argos under Inachus, to the death of Alexander (στα Αγγλικά). Λονδίνο: T. Cadell & W. Davies.

8. ↑ Ιωάννης Δάμπασης, "Η ιατρική του Σόλωνος", Πλάτων, τομ.19 (1967), σελ.163-164

Ιωάννης Δάμπασης: "Η ιατρική του Σόλωνος", Πλάτων, τόμ. 19 (1967), σσ.163-170

J.A. Almeida, Justice as an aspect of the polis idea in Solon's political poems: a reading of the fragments in light of the researches of new classical archaeology, Mnemosyne Supplementum 243, Brill: Leiden κ.α. 2003.

E.K. Anhalt, Solon the singer: politics and poetics, Rowman & Littlefield: Lanham, Md. 1993.

J.H. Blok (εκδ.), Solon of Athens: new historical and philological approaches, Mnemosyne Supplementum 272, Brill: Leiden κ.α. 2006.

E. Irwin, Solon and early Greek poetry: the politics of exhortation, Cambridge classical studies, Cambridge University Press: Cambridge κ.α. 2005.

L.A. McElwee, Adeia - amnesty and immunity at Athens from Solon to Demosthenes, διδακτορική διατριβή, Albany, State University of New York 1975.

Chr. Mülke, Solons politische Elegien und Iamben (Fr. 1 - 13; 32 - 37 West). Einleitung, Text, Übersetzung, Kommentar, Beiträge zur Altertumskunde 177, Saur: München u. Leipzig 2002.

P. Oliva, Solon - Legende und Wirklichkeit, Xenia 20, Universitätsverlag: Konstanz 1988.

P.V. Stanley, The economic reforms of Solon, Scripta-Mercaturae-Verlag: St. Katharinen 1999.

M.L. West, Iambi et elegi Graeci, vol. 2, Clarendon Press: Oxford 1972 (έκδοση των ποιημάτων του Σ.)

W.J. Woodhouse, Solon the liberator: a study of the agrarian problem in Attika in the seventh century, Octagon Books: New York, NY 1965

Αριστοτέλης. Αθηναίων Πολιτεία. Θεσσαλονίκη: βιβλίο...ΒΑΡΔΕΙΑ 2008

Μ.Β. Σακελλαρίου, Η αθηναϊκή δημοκρατία, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης: Ηράκλειο 2000.

Δημήτρης Ι. Κυρτάτας, Οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα, ο Αριστοτέλης και η σύγχρονη πολιτική θεωρία,Μνήμων 14 (1992), σελ. 205 - 222

Ανδρέας Χέλμης, Ο Σόλων και η διεκδίκηση της Σαλαμίνας από τους Αθηναίους, σε: Αρχαία δίκαια και κοινωνία. Σύμμεικτα προς τιμήν Παναγιώτη Δ. Δημάκη, Αθήνα 2002, σσ. 405-415

# data[].attributes.attachment_link.title
Σόλων ο Αθηναίος - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 23/04/2023. Ο Σόλων (περ. 639- 559 π.Χ.) ήταν σημαντικός Αθηναίος νομοθέτης, φιλόσοφος, ποιητής και ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδος.

# data[].attributes.headline
Αυλωνίτη Ραφαέλα

# data[].attributes.subject
Αυλωνίτη Ραφαέλα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος

Ο Πλάτων ( Αρχαία Αθήνα, 427 π.Χ. - Αρχαία Αθήνα, 347 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του, που με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει διασωθεί ολόκληρο (του αποδίδονται ακόμα και μερικά νόθα έργα), άσκησε τεράστια επιρροή στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και γενικότερα στη δυτική φιλοσοφική παράδοση μέχρι και σήμερα. Κύριος οικοδόμος της φιλοσοφίας, οδηγητής είτε προάγγελος μεταγενεστέρων προβάσεών της, εμπνευστής άμεσα ή έμμεσα των σπουδαιότερων κοινωνικοπολιτικών οραματισμών.[8]

Ο Πλάτων, μεταξύ άλλων, έγραψε την Απολογία του Σωκράτους,[9]α΄[›] η οποία θεωρείται ως μια σχετικά ακριβής καταγραφή της απολογίας του Σωκράτη στη δίκη που τον καταδίκασε σε θάνατο, το Συμπόσιο όπου μιλά για τη φύση του έρωτα,[10] τον " Πρωταγόρα" όπου μεταξύ άλλων θεμελιώνεται θεωρητικά η αρχή της "πρόληψης" που δεν λαμβάνει την ποινή ως απολύτως "ανταποδοτική" 324b,[11] τον Παρμενίδη και τον Θεαίτητο, όπου θεμελιώνει την αντικειμενικότητα του λόγου και της ιδέας, ενώ σε δύο μακρούς διαλόγους, την Πολιτεία και τους Νόμους περιέγραψε μια ιδανική πολιτεία β΄[›], μια κοινωνία τριών τάξεων: (α) οι ολίγοι, ηγεμόνες - βασιλείς, (β) οι επίκουροι, μια κάστα πολεμιστών, (γ) το πλήθος των ελεύθερων πολιτών που δεν έχει καμία πρόσβαση στην εξουσία. Οι ολίγοι, με αρετή τη σοφία - λογική, και οι επίκουροι, με αρετή τη γενναιότητα - βούληση, εξουσιάζουν τα πάθη του πλήθους.

Στον 20ο αιώνα ο φιλόσοφος Καρλ Πόππερ κατέκρινε την ιδανική πολιτεία του Πλάτωνα ως ένα ολοκληρωτικό μόρφωμα. Κάτι τέτοιο δεν είναι κοινώς αποδεκτό, αφού ο Πλάτων δίνει βαρύτητα στην παιδαγωγική αξία του έργου και όχι στην πρακτική. Πολλοί αναλυτές μάλιστα, περιγράφουν τις ιδέες του Πλάτωνα που προωθούν την ομαδική κοινωνική ευδαιμονία, ως απόλυτα δημοκρατικές και άλλοι θεωρούν ότι ενέπνευσε τον Καρλ Μαρξ.[12] Ο Πλάτων περιέγραφε μια ιδανική - ουτοπική κοινωνία, όπου θα είναι ξεκάθαρο ποιοι είναι οι άξιοι να κυβερνήσουν και να πολεμήσουν.[13] Αυτό είναι σαφέστατα αδύνατο σε μια πραγματική κοινωνία, κάτι που ήταν σίγουρα γνωστό στον Πλάτωνα, του οποίου το έργο ήταν φιλοσοφικό και θεωρητικό και όχι πρόταση διακυβέρνησης.[14][15][16][17]

Το σύνολο του έργου του, συχνά τον κατατάσσει μεταξύ των κορυφαίων παγκοσμίων προσωπικοτήτων όλων των εποχών με τη μεγαλύτερη επιρροή, μαζί με τον δάσκαλο του, Σωκράτη, και τον μαθητή του, Αριστοτέλη.[18][19]

Ο Πλάτων, ο Σενέκας και ο Αριστοτέλης σε μεσαιωνικό χειρόγραφο

Πληροφορίες για τη ζωή του Πλάτωνα αντλούμε κυρίως από αρχαίες βιογραφίες. Σημαντικότερες θεωρούνται εκείνες του Απουλήιου ( De platone et eius dogmate, 2ος αι. μ.Χ.), του Διογένη Λαέρτιου ( Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντων)[20] και του Ολυμπιόδωρου ( Βίος Πλάτωνος, 6ος αι. μ.Χ.). Όπως παραδίδεται από τη βιογραφική παράδοση, γεννήθηκε το 427 π.Χ. στην Αθήνα ή, κατά τον Διογένη, στην Αίγινα.[21] Καταγόταν από εύπορη αριστοκρατική αθηναϊκή οικογένεια. Πατέρας του ήταν ο Αρίστων, από το γένος του βασιλιά Κόδρου, και μητέρα του η Περικτιόνη, η οποία ήταν αδερφή του Χαρμίδη, ενός από τους Τριάκοντα τυράννους, και ανιψιά του Κριτία, επίσης μέλος των Τριάκοντα, με καταγωγή από το γένος του νομοθέτη Σόλωνος. Αδέρφια του ήταν οι Αδείμαντος, Γλαύκων και Ποτώνη. Το πρώτο του όνομα ήταν Αριστοκλής, αλλά αργότερα ονομάστηκε Πλάτων επειδή είχε ευρύ στέρνο και πλατύ μέτωπο. Όταν ο πατέρας του πέθανε, η Περικτιόνη παντρεύτηκε το θείο της, Πυριλάμπη, ο οποίος συνδεόταν φιλικά με τον Περικλή.[22] Ο Πλάτων γνώρισε τον Σωκράτη σε ηλικία 20 ετών και έμεινε κοντά του μέχρι τον θάνατό του το 399 π.Χ..

Μετά τη θανάτωση του Σωκράτη παρέμεινε στην Αθήνα για περίπου τρία χρόνια και κατόπιν κατέφυγε στα Μέγαρα, κοντά στον συμμαθητή του Ευκλείδη και άλλους σωκρατικούς. Ύστερα γύρισε στην Αθήνα, όπου για 10 χρόνια ασχολήθηκε με τη συγγραφή φιλοσοφικών έργων, τα οποία φέρουν τη σφραγίδα της σωκρατικής φιλοσοφίας. Στη συνέχεια εικάζεται πως ταξίδεψε στην Αίγυπτο και στην Κυρήνη, όπου σχετίστηκε με τον μαθηματικό Θεόδωρο, ωστόσο τα στοιχεία που διαθέτουμε για το ταξίδι αυτό θεωρούνται επισφαλή[23]. Αντιθέτως, βεβαιότητα υπάρχει για τα ταξίδια του στη Σικελία και στην Κάτω Ιταλία. Στον Τάραντα το 387 π.Χ. γνώρισε τους πυθαγόρειους, από τη φιλοσοφική σκέψη των οποίων επηρεάστηκε αποφασιστικά. Στην αυλή του βασιλιά των Συρακουσών Διονυσίου του πρεσβύτερου γνώρισε τον βασιλικό γυναικάδελφο Δίωνα,[24] με τον οποίον συνδέθηκε φιλικά. Η φιλία όμως αυτή προκάλεσε τις υποψίες του Διονυσίου για συνωμοσία, γι' αυτό έδιωξε τον Πλάτωνα από τη Σικελία. Στην Αίγινα οδηγήθηκε προς πώληση σε σκλαβοπάζαρο όπου ο Κυρηναίος φίλος του Αννίκερις[25] εξαγόρασε την ελευθερία του[26].

Επιστρέφοντας στην Αθήνα ίδρυσε τη φιλοσοφική σχολή του, την Ακαδημία (περ. 387 π.Χ.). Το 367 π.Χ ο Διονύσιος Β' ο Νεότερος διαδέχτηκε τον Διονύσιο Α' στην εξουσία. Με προτροπή του Δίωνα, ο Διονύσιος προσκάλεσε τον Πλάτωνα ως σύμβουλό του και εκείνος αποδέχτηκε την πρόσκληση με την ελπίδα πως θα εφάρμοζε τα πολιτικά του ιδεώδη. Ταξίδεψε στις Συρακούσες το 366 π.Χ. ωστόσο σύντομα επήλθε ρήξη με τους άλλους συμβούλους του βασιλιά. Ο Δίων εξορίστηκε και ο Πλάτωνας παρέμεινε στην αυλή του Διονυσίου ως φιλοξενούμενος και αιχμάλωτος μέχρι το 365. Για τρίτη φορά ήρθε στην αυλή των Συρακουσών το 362 π.Χ., μετά τη συμφιλίωση του Δίωνα με τον Διονύσιο, ωστόσο νέες προστριβές μεταξύ τους οδήγησαν τον Πλάτωνα στην απόφαση να εγκαταλείψει τις Συρακούσες το 361.[27] Επέστρεψε στην Αθήνα όπου μέχρι το θάνατό του ασχολήθηκε με τη διδασκαλία και με τη συγγραφή φιλοσοφικών έργων. Μέχρι τον 1ο αιώνα π.Χ, [Νεότερη περίοδος] υπό τη διεύθυνση του Αντίοχου του Ασκαλωνίτη η Ακαδημία αποτελούσε το κέντρο της πλατωνικής φιλοσοφίας. Στις αρχαίες βιογραφικές πηγές διακρίνονται ετερόκλητες κρίσεις για το χαρακτήρα του Πλάτωνα, καθώς σε ορισμένες παρουσιάζεται ως σοφός και θείος (θεϊκός)[28] ενώ άλλες τον περιγράφουν ως υπερόπτη και ζηλόφθονο υπηρέτη των τυράννων, που σχεδίασε εσφαλμένα την εικόνα του Σωκράτη και των σοφιστών[29].

Το συγγραφικό έργο του Πλάτωνα είναι αρχικά μνήμη και φήμη, εξιδανικευτική, του βίου και του θανάτου και του ήθους του Σωκράτη, αλλά και ανάπτυξη, ευμέθοδη και πολύπτυχη της διδασκαλίας του, πιστή ως κάποιο βαθμό στο πνεύμα του. Τα έργα του Πλάτωνα (36) εκτός από την Απολογία και τις Επιστολές είναι γραμμένα σε μορφή διαλόγου. Ως κεντρικό πρόσωπο στους διαλόγους, εκτός από έναν, τους Νόμους, παρουσιάζεται ο Σωκράτης, ακόμη και όταν σε κάποιον διάλογο σαν να παραμερίζεται σε θέση ακροατή. Σε κανένα διάλογο δεν εμφανίζεται ο ίδιος ο Πλάτων. Οι συζητήσεις ονομάζονται με το όνομα ιστορικά υπαρκτών προσώπων και μόνο σε τρεις διαλόγους της τελευταίας περιόδου: στον Σοφιστή, στον Πολιτικό και στους Νόμους εμφανίζεται ως κύριος συζητητής δίχως μνεία ονόματος ο "Ελεάτης Ξένος" στον πρώτο, ο "Ξένος" στο δεύτερο, ο "Αθηναίος Ξένος" στον τρίτο. Στον Πλάτωνα αποδίδονται και 13 επιστολές, η γνησιότητα των οποίων γενικά αμφισβητείται, εκτός από την Ζ' Επιστολή [30][31] όπου περιγράφει ο Πλάτωνας τη δραστηριότητά του στη Σικελία.[32] Και στη συγγραφή ο φιλόσοφος μιμήθηκε τη διδασκαλία του Σωκράτη, ο οποίος δίδασκε διαλογικά. Οι διάλογοί του υπογράφονται συνήθως με το όνομα κάποιου από τα συνδιαλεγόμενα πρόσωπα, π.χ. Τίμαιος, Γοργίας, Πρωταγόρας κ.λπ. Έξι μόνο διάλογοι, το Συμπόσιον, η Πολιτεία, ο Σοφιστής, ο Πολιτικός, οι Νόμοι και η Επινομίς τιτλοφορούνται από το περιεχόμενό τους. Στους παλαιότερους διαλόγους διατηρεί την εικόνα του πραγματικού Σωκράτη, ενώ στους νεότερους, όπως εικάζουν οι φιλόλογοι, κάτω από το πρόσωπο του δάσκαλου κρύβεται ο ίδιος ο μαθητής.

Στον Πλάτωνα αποδίδονται περί τα τριάντα επιγράμματα της Παλατινής Ανθολογίας, πολλά από τα οποία αμφισβητούμενα.

Αλεξανδρινοί λόγιοι και σχολιαστές έβαλαν πρώτοι το ζήτημα της χρονικής σειράς των πλατωνικών διαλόγων, όμως δίχως αντικειμενικά κριτήρια. Κατά την Αναγέννηση ήταν η δεύτερη φορά που ετέθη πάλιν το πρόβλημα της χρονικής σειράς των διαλόγων, και τότε όμως, δίχως αποτέλεσμα, γιατί ούτε με κριτήρια ούτε με μέθοδο έγινε.[33]

Υπάρχει η δυνατότητα, μερικοί διάλογοι να χρονολογηθούν απόλυτα, δηλαδή ή να τοποθετηθούν σε ορισμένο χρονικό σημείο ή με βάση έναν terminum post quem να περιορισθούν μέσα σε διάστημα αρκετά στενό για το χρόνο της συγγραφής τους.

Έτσι, όλα τα έργα που προϋποθέτουν το θάνατο του διδασκάλου έχουν γραφεί ύστερα από το έτος 399 π.Χ. Είναι πιθανόν, ότι πρώτη κατά σειράν σ΄ αυτά τα έργα έρχεται η "Απολογία" και ύστερα ακολουθούν τα άλλα "Κρίτων"[34] και "Ευθύφρων"[35] για την ευσέβεια. Επίσης είναι βέβαιο ότι ο "Φαίδων" είναι το τελευταίο έργο της σειράς αυτής, γιατί εδώ πια έχουμε καθαρή τη θεωρία της ιδέας.

Άλλη μεγάλη ιστορική τομή μέσα στη ζωή και το έργο του Πλάτωνα είναι το άνοιγμα της Ακαδημίας, δηλαδή το έτος 387 π.Χ. Όλοι λοιπόν οι διάλογοι, όσοι υποδηλώνουν το διδακτικό έργο της Ακαδημίας, καθώς επίσης και όσοι μαρτυρούν σπουδές μαθηματικές και ιατρικές, έχουν γραφεί ύστερα από το άνοιγμα της Ακαδημίας. Την απαρχή αυτής της σειράς αποτελεί ο "Γοργίας",[36] προγραμματικό έργο του ανοίγματος της Ακαδημίας, όπως και ο Μένων που έχει σαφέστατη σχέση με τα μαθηματικά και με τις έννοιες της ιατρικής επιστήμης.

Ο "Μενέξενος" πρέπει να τοποθετηθεί μετά το έτος 386 π.Χ., διότι, όπως φαίνεται από τον οικείο διάλογο, προϋποθέτει την "βασιλέως ειρήνη", την Ανταλκίδεια ειρήνη.[245e].

Το "Συμπόσιον" τοποθετείται αμέσως μετά το έτος 385 π.Χ. από όλους εκείνους οι οποίοι σχετίζουν όσα λέγονται για το σκόρπισμα των Μαντινιέων σε χωριά, πράγμα που έγινε το 386 π.Χ. [195a].

Αμέσως μετά το έτος 369 π.Χ. πρέπει να είναι γραμμένος ο "Θεαίτητος", διότι ο μαθηματικός Θεαίτητος τραυματίστηκε το έτος αυτό στη μάχη των Αθηναίων με τους Θηβαίους που έγινε το έτος αυτό και πέθανε εξαιτίας αυτού. Ο διάλογος είναι λοιπόν μνημόσυνο εις Θεαίτητον.[37]

Ο Ούλριχ Βιλαμόβιτς είναι εκείνος που μελέτησε και τα έργα του Tenneman, Schlermacher, Zeller και έφερε εις πέρας το έργο τούτο: Δύο πράγματα είναι σήμερα πια βέβαια ότι πρώτον το ύφος του Πλάτωνος, όσο προχωρεί ο ίδιος σε ηλικία γίνεται δύσκαμπτο, χάνει την πλαστικότητα που έχουν διάλογοι της ακμής καθώς και την ευχέρεια της αισθητικής σκηνοθεσίας που έχουν τα πρώτα δοκίμια της δημιουργίας του. Και δεύτερον, ότι ύστερα από τη μυθοποιία της ιδέας, όπως παρουσιάζεται στα στα τρία έργα "Συμπόσιο" [38] ζ΄[›], "Φαίδωνα" ή περί ψυχής, όπου περιγράφονται οι τελευταίες στιγμές του Σωκράτη [59b].στ΄[›] [39][40] και "Φαίδρο",[41][42][43] στα πολύ πιό ώριμα χρόνια της ζωής του ο Πλάτων έγραψε τα καθαρώς λογικά έργα "Παρμενίδης" ή περί ιδεών, " Θεαίτητο" ή περί επιστήμης, "Σοφιστής" ή περί του μη όντος, " Πολιτικός" και "Φίληβος" ή περί ηδονής ηθικός, όπου ο λόγος άσκεπος πια από μύθο, όλος ρώμη και κάματο πορεύεται μόνος προς το ιδανικό τέρμα της ζωής του, την ιδέα.[44]

Η στατιστική όμως της γλώσσας η΄[›] μαζί με την κριτική του περιεχομένου των διαλόγων δεν έλυσαν μόνον το ζήτημα της χρονολογικής τους σειράς, αλλά τερμάτισαν και το ζήτημα της γνησιότητας. Ότι οι διάλογοι αυτοί είναι υποβολιμαίοι, προκύπτει όχι μόνον από τη γλωσσική κριτική, αλλά και από εσωτερικούς λόγους, δηλαδή το περιεχόμενό τους δεν είναι καθ΄ όλα σύμφωνο με την πλατωνική φιλοσοφία.[45]

Έτσι κατά τη σημερινή κρίση της φιλολογίας, πρέπει από τους διαλόγους, που ο παλιός γραμματικός Θράσυλλος θ΄[›] έχει κατατάξει σε τετραλογίες, να θεωρηθούν πλαστοί οι ακόλουθοι: ο "Αλκιβιάδης Β´", ο "Ίππαρχος", οι "Αντερασταί", ο "Θεάγης", ο "Κλειτοφών", ο "Μίνως", η "Επινομίς". Ο " Αλκιβιάδης Α´" ή ο μείζων είναι φανερόν, ότι προϋποθέτει τον "Αλκιβιάδη το ΙΙ" ή ελάσσονα, ώστε είναι γραμμένος ύστερα απ΄ αυτόν. Πλαστά είναι επίσης και τα δοκίμια που ο Θράσυλλος άφησε έξω από τις τετραλογίες του, δηλαδή οι " Όροι ", "Περί δικαίου", "Περί αρετής", ο "Δημόδοκος", ο "Σίσυφος", η "Αλκυών", ο "Ερυξίας", ο "Αξίοχος", "Τιμαίω τῶ Λοκρῶ"

Η έννοια του δικαίου[46] κατέχει εξέχουσα θέση στο πλατωνικό έργο και ειδικότερα στη μεγαλειώδη σύνθεση του Πλάτωνα, την Πολιτεία, αποτελεί κεντρικό θέμα.

Ακαδημία Πλάτωνος, ψηφιδωτή απεικόνιση

Στον Πρωταγόρα :
" ὁ δέ νόμος τύραννος ὢν τῶν ἀνθρώπων πολλά παρά φύσιν, βιάζεται (παραβιάζει)"
διατυπώνεται η διάκριση φυσικού και θετικού δικαίου)[47][48] και στο ίδιο έργο στο γνωστό μύθο του Πρωταγόρα [49] ο Δίας τελικά αποφαίνεται δίνοντας εντολή στον Ερμή:
" καὶ νόμον γε θὲς παρ' ἐμοῦ τὸν μὴ δυνάμενον αἰδοῦς καὶ δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως".
Στον Γοργία:
Επισημαίνεται ότι το συμφέρον του ρήτορα δεν είναι να ικανοποιεί τη ματαιοδοξία του, αλλά να επιδιώκει το καλόν και το δίκαιο και διατυπώνει τι αξίωμα:
" τό ἀδικείν αἴσχιον εἶναι τοῦ ἀδικείσθαι" 482d,[50]
Ενώ στην Πολιτεία:
Υποστηρίζεται (Θρασύμαχος):
" δίκαιον εἶναι οὑκ άλλο τι ή τοῦ κρείττονος συμφέρον", ανάλογα προς το εκάστοτε κρατούν πολιτικό καθεστώς,[51][52] αλλά και στο Ευθύφρονα γίνεται απόπειρα ορισμού του τι είναι όσιο και το τι ανόσιο.[53]

Κάθε διάλογος είναι δοκίμιο της πλατωνικής τέχνης και της πλατωνικής διαλεκτικής, το ιδιαίτερο κλίμα της πλατωνικής ψυχής και φιλοσοφίας.[54] Ο Σωκράτης που απουσιάζει από το τελευταίο έργο της πλατωνικής δημιουργίας, τους Νόμους, χειρίζεται μέσα στο διάλογο κυρίαρχα όλα τα είδη του λόγου γιατί στην πλατωνική φιλοσοφία προπορεύεται η θέαση και ακολουθεί η αφαίρεση. Ο έρως, η ελευθερία, η ανάγκη, ο θάνατος, η ψυχή και κρίση της, η δημιουργία του κόσμου και η ιδέα είναι τα θέματα του φιλοσοφικού πλατωνικού μύθου.[55]

Πλάτων και Αριστοτέλης, Η Σχολή των Αθηνών, Ραφαήλ

Η πλατωνική φιλοσοφία είναι δυϊστική, χωρίζοντας τον κόσμο σε μία υλική και μία ιδεατή σφαίρα ύπαρξης. Αυτό γίνεται με την εισαγωγή της θεωρίας των ιδεών, οι οποίες κατά τον Πλάτωνα είναι τα αιώνια αρχέτυπα[56] των αισθητών, υλικών πραγμάτων, υπερβατικές φόρμες που γίνονται αντιληπτές μόνο με τη λογική και όχι με τις αισθήσεις. Τα αισθητά αντικείμενα τα θεωρεί κατώτερα, υλικά και φθαρτά είδωλα των ιδεών, οι οποίες τα μορφοποιούν. Έτσι π.χ. κάθε άλογο είναι υλικό στιγμιότυπο, ή αντανάκλαση, της άυλης ιδέας "άλογο", η οποία συγκεντρώνει τα αναλλοίωτα και κοινά χαρακτηριστικά όλων των αλόγων (αφηρημένες έννοιες όπως η δικαιοσύνη ή η ομορφιά έχουν επίσης τις δικές τους αρχετυπικές ιδέες). Ο Πλάτων λοιπόν αναγνωρίζει δύο διαφορετικούς κόσμους, τον αισθητό, ο οποίος διαρκώς μεταβάλλεται και βρίσκεται σε ασταμάτητη ροή, κατά τον Ηράκλειτο, και τον νοητό κόσμο, τον αναλλοίωτο, δηλαδή τις ιδέες, οι οποίες υπάρχουν σε τόπο επουράνιο. Αυτές είναι τα αρχέτυπα του ορατού κόσμου, τα αιώνια πρότυπα και υποδείγματα τα οποία συντηρούν τη μορφή των υποκείμενων υλικών σωμάτων. Πρόκειται δηλαδή για ένα δυϊστικό, ιεραρχικό μεταφυσικό σύστημα.

Ο Πλάτωνας ανέπτυξε συστηματικά τις διδασκαλίες του πυθαγορισμού, ευνοώντας όπως και ο Πυθαγόρας τα μαθηματικά, τα οποία έβλεπε ως "παράθυρο" στον κόσμο των ιδεών αφού ασχολούνται με άυλες και αναλλοίωτες έννοιες οι οποίες διαμορφώνουν τον κόσμο και ως μέσο προετοιμασίας για τη σωκρατική διαλεκτική. Κατηγορήθηκε ότι με τη θεωρία των ιδεών αποκάλυπτε "τα μυστικά των Μυστηρίων" στα οποία προφανώς ήταν μυημένος. Η γνωσιολογία του ήταν καθαρά ορθολογική, καθώς πίστευε ότι μόνο με τον νου μπορούν να προσεγγιστούν οι ιδέες και άρα η πραγματική, βαθύτερη φύση του κόσμου. Η εμπειρία των αισθήσεων για τον Πλάτωνα ήταν από αβέβαιη έως ψευδής, ενώ αντιθέτως η λογική διερεύνηση αποκάλυπτε έμφυτη γνώση, ενόραση των ανάλογων υπερβατικών ιδεών, η οποία προϋπήρχε με λανθάνουσα μορφή στον νου λόγω της θείας καταγωγής της ψυχής πριν την ενσάρκωση της. Αυτή η νοητική σύλληψη του λογικά αναγκαίου εκλαμβάνεται ως "ανάμνηση".[57][58] Υψηλότερη ιδέα θεωρούσε την ιδέα του Αγαθού (Ο,τι είναι ο ήλιος για τον αισθητό κόσμο τούτο είναι η ιδέα του αγαθού για το νοητό) από την οποία απέρρεαν όλες οι άλλες.

Στην ψυχή ο Πλάτωνας απέδειξε ότι δεν μπορεί να να παρομοιαστεί με την αρμονία απαντώντας στον συνδιαλεγόμενο Σιμμία [οὐ συγχωρῶ τῇ Σιμμίου ἀντιλήψει· δοκεῖ γάρ μοι πᾶσι τούτοις πάνυ πολὺ διαφέρειν],[59] αφού εναντιώνεται συχνά στα πάθη του σώματος και επίσης πως η ψυχή ως έννοια είναι ασυμβίβαστη με την έννοια του θανάτου και συνεπώς δεν εξαρτάται από το σώμα στο οποίο ενσαρκώνεται και υποστηρίζει, ότι τα σύνθετα μεταβάλλονται και διαλύονται, ενώ τα μη σύνθετα,[μονοειδὲς ὂν αὐτὸ καθ᾽ αὑτό, ὡσαύτως κατὰ ταὐτὰ ἔχει καὶ οὐδέποτε οὐδαμῇ οὐδαμῶς ἀλλοίωσιν οὐδεμίαν ἐνδέχεται] όπως η ψυχή, μένουν αναλλοίωτα και άφθαρτα.[60] Με τη φράση που απευθύνει στο τέλος στον Κρίτωνα: "Μην αμελήσετε να εξοφλήσετε αυτό το χρέος",[61] να θυσιάσουν ένα κόκορα. Την υποχρέωση να θυσιάζουν κόκορα στον Ασκληπιό είχαν όσοι σώζονταν από μια αρρώστια και βρίσκονταν σε ανάρρωση. Για τον Σωκράτη, αρρώστια ήταν η επίγεια, γιατί η ψυχή του ήταν έγκλειστη στο σώμα. Ο θάνατος ήταν η ώρα της ανάρρωσης, επειδή απέδιδε στη ψυχή την ελευθερία και την αθανασία της [μετοίκηση ψυχής].[62]

Η θεωρία του Πλάτωνα για τις ιδέες στην Πολιτεία: Ο Πλάτων μίλησε στην Πολιτεία για τον νοητό τόπο όπου υπάρχουν οι ιδέες (τα νοούμενα) και τον ορατό τόπο όπου υπάρχουν τα ορώμενα [63]. Θεωρεί τον ήλιο έκγονον του αγαθού. Στη συνέχεια ορίζει την ιδέα του αγαθού ως υπερέχουσα όλων των ιδεών, δίνοντας έτσι μια ιεράρχηση των ιδεών, με ανώτερη όλων αυτήν του αγαθού: Η ιδέα του αγαθού είναι η αιτία της γνώσης και της αλήθειας. Όπως το φως και η όψη είναι ηλιοειδή αλλά όχι ο ήλιος, έτσι και η γνώση και η επιστήμη είναι αγαθοειδή αλλά όχι το ίδιο το αγαθό [64]. Ακόμη αναφέρει ότι το αγαθό παρέχει σε όλα τα γιγνωσκόμενα (δηλαδή τις ιδέες) όχι μόνο τη δυνατότητα να γίνονται γνωστά, αλλά και την ίδια την ουσία και το είναι τους, καθώς το αγαθό είναι επέκεινα της ουσίας, υπερέχοντας αυτής κατά τη δύναμη [65]. Τέλος μιλά για την προσέγγιση των ιδεών μέσω της διαλεκτικής, αναφερόμενος σε δύο τμήματα του νοητού. Στο πρώτο τμήμα η ψυχή χρησιμοποιεί εικόνες και προχωρά στην αναζήτηση μέσω υποθέσεων, κατευθυνόμενη στο τέλος και όχι στην αρχή (στο αποτέλεσμα και όχι την αιτία). Στο δεύτερο τμήμα η ψυχή χωρίς εικόνες αλλά με τα είδη καθεαυτά οδηγείται στην ανυπόθετη αρχή [66]. Στο πρώτο τμήμα αντιστοιχεί η νόησις, η επιστήμη του διαλέγεσθαι σχετικά με το ον και το νοητό, ενώ στο δεύτερο η διάνοια (η τέχνη των γεωμετρικών), κατώτερη από τη νόηση. Υπάρχουν ακόμη δύο τμήματα του νοητού, κατώτερα από τα προηγούμενα με αντίστοιχα παθήματα στην ψυχή, η πίστις και η εικασία ([67])

Μύθος της Ατλαντίδας: Δύο διάλογοι του Πλάτωνα ο Τίμαιος και ο Κριτίας αναφέρονται στην Ατλαντίδα και στον κατακλυσμό που την εξαφάνισε. Ο Πλάτωνας, περιγράφει στον Κριτία τον πολιτισμό της Ατλαντίδας και την πρωτεύουσά της, την Ποσειδωνία. Γράφει ότι ήταν μεγαλύτερη από τη Λιβύη (Αφρική) και την Ασία μαζί. [68] Τις γνώσεις για το θέμα της άλλοτε θαυμαστής ηπείρου τις αποδίδει στο Σόλωνα, ο οποίος με τη σειρά του τις είχε πάρει από τους Αιγύπτιους Ιερείς. Έχει μείνει περίφημη η φράση των Αιγυπτίων Ιερέων στο Σόλωνα: "Σόλων, Σόλων, εσείς οι Έλληνες είσθε αιωνίως παιδιά... όλα όσα είπες προηγουμένως... ελάχιστα διαφέρουν από παιδικά παραμύθια, διότι εσείς ενθυμείστε μόνο έναν κατακλυσμό της γης μολονότι προηγουμένως έχουν γίνει πολλοί". [69] Οι Ιερείς είπαν στο Σόλωνα ότι είχαν αρχεία για γεγονότα που έγιναν χιλιάδες χρόνια πριν. Του αφηγούνται αυτά που έγιναν, επικαλούμενοι όσα ήταν αρχειοθετημένα στα Ιερά Βιβλία. Το τέλος της Ατλαντίδας αποφασίστηκε από τον Δία. Ο Δίας συμπέρανε ότι ένας καλός λαός είχε πάρει πολύ κακές κατευθύνσεις και θέλησε να τους τιμωρήσει, για να σωφρονιστούν και να γίνουν τακτικότεροι.[70] Τελειώνοντας την αφήγηση που περιέχεται στον Τίμαιο, οι ιερείς αναφέρονται στον κατακλυσμό: "Μετά την παρέλευση αρκετού χρόνου όμως έγιναν φοβεροί σεισμοί και κατακλυσμοί και εντός ενός τρομερού ημερονυκτίου ολόκληρος ο στρατός σας ετάφη στη γη και εξαφανίστηκε επίσης βυθισθείσα στη θάλασσα η νήσος Ατλαντίς, γι' αυτό και άπορο και αδιερεύνητο έγινε το πέλαγος εκεί..."[71]

"καὶ πόλεμον ἆρα ἡγῇ σὺ εἶναι τῷ ὄντι ἐν τοῖς θεοῖς πρὸς ἀλλήλους, καὶ ἔχθρας γε δεινὰς καὶ μάχας καὶ ἄλλα τοιαῦτα πολλά, οἷα λέγεταί τε ὑπὸ τῶν ποιητῶν, καὶ ὑπὸ τῶν ἀγαθῶν γραφέων τά τε ἄλλα ἱερὰ ἡμῖν καταπεποίκιλται, καὶ δὴ καὶ τοῖς μεγάλοις Παναθηναίοις ὁ πέπλος μεστὸς τῶν τοιούτων ποικιλμάτων ἀνάγεται εἰς τὴν ἀκρόπολιν; ταῦτα ἀληθῆ φῶμεν εἶναι"ι΄[›], ὦ Εὐθύφρων;"

Ευθύφρων 6b

Η άποψη αυτή του Πλάτωνα που προϋποθέτει "κάθαρση" παραδοσιακών μύθων που περιείχαν απάνθρωπες συμπεριφορές θεών και αναίρεση της αντίληψης για το φθόνο των θεών (η οποία κυριαρχεί στον Όμηρο και τον Ηρόδοτο)[72] δείχνει τη σημαντική πρόοδο που σημείωσε η θεολογική σκέψη των Ελλήνων και που επιγραμματικά διατυπώνεται για πρώτη φορά από τον Ευριπίδη στην Ιφιγένεια εν Ταύροις "οὐδένα γὰρ οἶμαι (νομίζω) δαιμόνων (Θεών) εἶναι κακόν (στιχ.391).[73]
Ο δε Σωκράτης στην Απολογία του διακηρύττει: "δεν δημιουργείται από τα χρήματα η αρετή αλλά από την αρετή τα χρήματα και όλα τα άλλα αγαθά των ανθρώπων, και στην ιδιωτική και στη δημόσια ζωή" ( οὐκ ἐκ χρημάτων ἀρετὴ γίγνεται, ἀλλ᾽ ἐξ ἀρετῆς χρήματα καὶ τὰ ἄλλα ἀγαθὰ τοῖς ἀνθρώποις 30b).

"δημοσίᾳ δὲ οὐ τολμῶ ἀναβαίνων εἰς τὸ πλῆθος τὸ ὑμέτερον συμβουλεύειν τῇ πόλει. τούτου δὲ αἴτιόν ἐστιν ὃ ὑμεῖς ἐμοῦ πολλάκις ἀκηκόατε πολλαχοῦ λέγοντος, ὅτι μοι θεῖόν τι καὶ δαιμόνιον γίγνεται [φωνή], ὃ δὴ καὶ ἐν τῇ γραφῇ ἐπικωμῳδῶν Μέλητος (έγραψε και στην καταγελλία του διακωμωδώντας το)[23e][74] ἐγράψατο".[75]

ἀλλὰ γὰρ ἤδη ὥρα ἀπιέναι, ἐμοὶ μὲν ἀποθανουμένῳ, ὑμῖν δὲ βιωσομένοις· ὁπότεροι δὲ ἡμῶν ἔρχονται ἐπὶ ἄμεινον πρᾶγμα, ἄδηλον παντὶ πλὴν ἢ τῷ θεῷ. Τελευταία φράση της Απολογίας 42a

"Όντας απασχολημένος μ΄αυτό το έργο δεν ευκαιρώ ούτε για την πόλη να κάνω τίποτα αξιόλογο ούτε για την οικογένειά μου, αλλά βρίσκομαι σε φοβερή φτώχεια υπηρετώντας τον θεό" ( πενίᾳ μυρίᾳ εἰμὶ διὰ τὴν τοῦ θεοῦ λατρείαν 23c)

"Σε μένα λοιπόν αυτό άρχισε να υπάρχει από τότε που ήμουνα παιδί, είναι μια εσωτερική φωνή που ακούω, η οποία, όποτε την ακούω, πάντοτε με αποτρέπει από κάτι που πρόκειται να κάνω, και ποτέ δεν με προτρέπει σε τίποτε. Αυτή είναι που με εμποδίζει ν΄ασχοληθώ με την πολιτική. Και μου φαίνεται, ότι κάνει πάρα πολύ καλά που με εμποδίζει γιατί θα είχα αφανιστεί και ούτε εσάς θα είχα ωφελήσει σε τίποτα ούτε τον εαυτό μου" Απολογία Σωκράτους 31d
Στον "Φαίδωνα" όμως ο Σωκράτης έρχεται κοντά στο θάνατο και τον γνωρίζει. Ο θάνατος είναι κι΄αυτός, όπως και ο έρως, ένας σύντροφος της ζωής που πρέπει να συμφιλιωθείς μαζί του. ΄Όλοι όσοι φιλοσοφούν αληθινά γνωρίζονται βαθιά με τον θάνατο § 64.[76]

"οὐδὲν γὰρ ἄλλο πράττων ἐγὼ περιέρχομαι ἢ πείθων ὑμῶν καὶ νεωτέρους καὶ πρεσβυτέρους μήτε σωμάτων ἐπιμελεῖσθαι μήτε χρημάτων πρότερον μηδὲ οὕτω σφόδρα ὡς τῆς ψυχῆς ὅπως ὡς ἀρίστη ἔσται" [77]

Γιατί περιφέρομαι μην κάνοντας τίποτα άλλο από το να πείθω τους νεότερους και τους πιο ηλικιωμένους ανάμεσά σας να μη φροντίζουν ούτε για τα σώματά τους ούτε για τα χρήματά τους με τόσο πάθος, παρά μόνο για την ψυχή τους, πως θα γίνει καλύτερη.

" Μέλητός μοι ἐπέθετο (που μου επιτέθηκαν) καὶ Ἄνυτος καὶ Λύκων, Μέλητος μὲν ὑπὲρ τῶν ποιητῶν ἀχθόμενος, Ἄνυτος δὲ ὑπὲρ τῶν δημιουργῶν καὶ τῶν πολιτικῶν, Λύκων δὲ ὑπὲρ τῶν ῥητόρων" [23e 4.6].

Η "αλληγορία (μύθος)[78] του σπηλαίου" στην Πολιτεία (Απόδοση στη νεοελληνική).

Ο Γάλλος ιστορικός της φιλοσοφίας Ζακ Σεβαλιέ τονίζει στο έργο του "Ιστορία της σκέψης" (1955) την κυρίαρχη παρουσία ή έστω ανταύγεια της πλατωνικής φιλοσοφίας σε ολόκληρο το Μεσαίωνα και στην Αναγέννηση και στους Νεότερους χρόνους, ενώ ο Γερμανός φιλόσοφος Καρλ Γιάσπερς προβάλλει τον Πλάτωνα ως το τον πρώτο από τους τρεις θεμελιωτές του φιλοσοφείν.[79]

Η ιστορία της φιλοσοφίας μέχρι τον Κικέρωνα είναι σαφώς επηρεασμένη από αυτόν και είτε αμφισβητεί είτε ακολουθεί τη διδασκαλία του. Ο μαθητής του Αριστοτέλης, εξ ίσου επιδραστικός με τον ίδιο, οδηγήθηκε στην ανάπτυξη τμήματος του έργου του ως απάντηση στον πλατωνισμό. Η σχολή την οποία ο Πλάτωνας ίδρυσε το 387 π.Χ., η Ακαδημία, συνέχισε να ακμάζει ως τις αρχές του πρώτου αιώνα π. Χ., έχοντας όμως μετατραπεί σε σκεπτική σχολή μετά τις αρχές της ελληνιστικής περιόδου.

Κατά την εποχή του Αυγούστου υπήρξε αναβίωση της πλατωνικής φιλοσοφίας, ο μεσοπλατωνισμός με εκπροσώπους όπως ο Φίλων ο Αλεξανδρεύς, ενώ κατά τα τέλη του δεύτερου αιώνα ο μεσοπλατωνισμός άρχεσαι να μετατρέπεται σταδιακά, υπό την επίδραση του νεοπυθαγορισμού και του ερμητισμού στην κατεχόμενη από τους Ρωμαίους Αίγυπτο, στο κίνημα του νεοπλατωνισμού, με αρχικούς εκπροσώπους όπως ο Πλωτίνος, το οποίο είχε ιδεαλιστικό, μυστικιστικό και σωτηριολογικό χαρακτήρα. Η Ακαδημία στην Αθήνα επανιδρύθηκε ως κέντρο νεοπλατωνικών μελετών κατά τον τέταρτο αιώνα.[80]

Την ίδια εποχή, περίοδο έντονων θρησκευτικών ζυμώσεων στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και σταδιακής επικράτησης του χριστιανισμού στη Μεσόγειο, οι ακόλουθοι της αστικής ελληνορωμαϊκής θρησκείας αλλά και των ελληνικών μυστηριακών λατρειών συσπειρώθηκαν γύρω από τον νεοπλατωνισμό ως υπερασπιστή του μέχρι πρότινος επικρατούντος παγανισμού. Μεμονωμένοι νεοπλατωνικοί και παγανιστικοί πυρήνες επέζησαν ως τον έκτο αιώνα, οπότε και ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός έκλεισε με διάταγμα την Ακαδημία της Αθήνας (529 μ.Χ.). Μετά περίπου εννέα αιώνες το έτος 1439 ο Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων γράφει στη Φλωρεντία το πολύκροτο έργο του: Περί ὧν Αριστοτέλης πρός Πλάτωνα διαφέρεται που αποτέλεσε το έναυσμα της διαμάχης πλατωνικών και αριστοτελικών στο Βυζάντιο και στην Ιταλία.

Ο πλατωνισμός επιβίωσε υπογείως καθ' όλον τον Μεσαίωνα, κρυμμένος σε μυστηριακά ρεύματα[81], έως ότου οι πρωτότυπες ιδέες του ήλθαν και πάλι στο φως και σχολιάστηκαν κατά την Αναγέννηση. Έτσι ούτε η νεότερη φιλοσοφική σκέψη έμεινε ανεπηρέαστη από αυτόν. Τα διάφορα φιλοσοφικά συστήματα ή προσπαθούν να ανατρέψουν τις ιδέες του ή οικοδομούνται πάνω σ' αυτές εκσυγχρονίζοντάς τες.

Ο ασφαλέστερος χαρακτηρισμός που θα μπορούσαμε να δώσουμε στην ευρωπαϊκή φιλοσοφία είναι ότι αποτελεί μια σειρά υποσημειώσεων στα έργα του Πλάτωνα. (Alfred North Whitehead- 1861-1947) "Διαδικασία και πραγματικότητα (1929), επανέκδ. 1979"

Ο Πλάτωνας πέθανε ήσυχα σε ηλικία 81 ετών.

^ α΄: Για κανένα σύγγραμμα στην παγκόσμια Γραμματολογία δεν εκδόθηκαν τόσα Δοκίμια και Μελέτες (υπολογίζονται σε 68.000[εκκρεμεί παραπομπή]) όσο για την Απολογία του Σωκράτους του Πλάτωνα. Ειπώθηκε[εκκρεμεί παραπομπή] ότι θα χρειάζονταν μια ολάκερη ζωή για να διαβάσει κανείς μόνο αυτές τις μελέτες. "Η Αληθινή Απολογία του Σωκράτη" του Κώστα Βάρναλη 5η έκδοση (1956) που μεταφράσθηκε στα ρωσικά και τυπώθηκε σε 10.000 αντίτυπα που εξαντλήθηκαν σε πέντε μέρες.

^ β΄: Πάντα θα υπάρχει απόσταση και ένταση ανάμεσα στην πραγματική, εμπειρική και στην ιδανική πολιτεία, γιατί πάντα η ζωή θα έχει ανάγκη να υπερνικάει την ατέλεια της, την αμορφωσιά της και τη φυσική της αδικία. Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος, Εισαγωγή στον Πλάτωνα σ.184, Πανεπιστημιακές παραδόσεις, 4η έκδοση 1964

^ γ΄: Αν και η υπόθεση εκτυλίσσεται λίγο πριν από τη δίκη του Σωκράτη, το 399 π.Χ. μερικοί φιλόλογοι θεωρούν το διάλογο συνέχεια της Απολογίας και προσπάθεια υπεράσπισης του Σωκράτη εναντίον της κατηγορίας για ασέβεια. Για πρώτη φορά στον Ευθύφρονα, ο Πλάτων χρησιμοποιεί τους όρους ιδέα, είδος, ουσία.

^ δ΄: Ο Λάχης ήταν Αθηναίος στρατηγός (β΄μισό 5ου αι. π.Χ.) και υπήρξε ειρηνόφιλος και εχθρός των δημαγωγών. Το φθινόπωρο του 427 π.Χ. μετέβη στη Σικελία ως επικεφαλής μοίρας του αθηναϊκού στόλου για να βοηθήσει του Λεοντίνους.

^ ε΄: Ο σοφιστής από τη Χίο Ευθύδημος (5ος αι. π.Χ.) είναι γνωστός από το ομώνυμο πλατωνικό διάλογο κι΄απ΄αυτόν προήλθε η έκφραση "ευθυδήμια σοφίσματα", δηλαδή λέξεις με διφορούμενη σημασία.

^ στ΄: Στον Φαίδωνα ή Περί ψυχής[82] ο φιλόσοφος από την Ηλεία και μαθητής του Σωκράτη αφηγείται τη συζήτηση που έγινε ανάμεσα στον Σωκράτη και στους φίλους του τις τελευταίες ώρες της ζωής του και τον τρόπο με τον οποίο πέθανε. Η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τη φύση του θανάτου και το πρόβλημα της αθανασίας της ψυχής.[83] Αναφέρεται πως στο διάλογο του Φαίδωνα ο Κάτων ο Νεότερος, κύριος πολιτικός αντίπαλος του Ιουλίου Καίσαρα, βρήκε παρηγοριά την τελευταία νύχτα της ζωής του.[84]

^ ζ΄: Τη φήμη όμως από την επιτυχία του Συμποσίου του Συκουτρή ήταν, δυστυχώς, μοιραίο να συμπαρακολουθήσουν ο φθόνος και η μισαλληλία των Ελλήνων ομοτέχνων (αντιτέχνων) του και η παρανόηση. Μέσα από τις σελίδες του περιοδικού Επιστημονική Ηχώ επεχείρησαν να πλήξουν το κύρος και το ήθος του κατηγορώντας τον για προσβολή της ηθικής και αθεΐα. Ο κορυφαίος φιλόλογος ανέτρεψε ένα προς ένα τα επιχειρήματα των αντιπάλων με δημοσίευμα του (Η εκστρατεία κατά του Συμποσίου και οι κουλουροπώλαι, 1937· έφυγε για ένα μικρό διάστημα στη Γερμανία και επιστρέφοντας στην Ελλάδα έδωσε ο ίδιος τέλος στη ζωή του (Ακροκόρινθος 21 Σεπτ. 1937)

^ η΄: Ο Dittenberger π.χ. βασίσθηκε κυρίως στο μόριο "μήν" και συσφαίρωσε τους πλατωνικούς διαλόγους σε κατηγορίες που δηλώνουν χρονικές ενότητες. Άλλοι πάλι παρατήρησαν ότι ο ειδικός σύνδεσμος "ότι" παραμερίζεται σιγά σιγά από τον αντίστοιχο "ως".

^ θ΄: Ο Θράσυλλος συνέδεσε το όνομά του και με την αρχαιότερη έκδοση (30 μ.Χ. περ.) των διαλόγων του Πλάτωνα τους οποίους κατέταξε μαζί με τον Δερκυλλίδη σε εννέα τετραλογίες.[85]

^ ι΄: Η άρνηση του Σωκράτη να παραδεχτεί όσα οι μύθοι ιστορούν για τους θεούς εντάσσεται στο μεγάλο ρεύμα του θρησκευτικού διαφωτισμού που αρχίζει με τον Ξενοφάνη. Εδώ ο Σωκράτης αποφεύγει να συζητήσει για τη φύση του θείου και αρκείται να εκφράσει την αμφιβολία για όσα ο θρησκόληπτος Ευθύφρων θεωρεί αυτονόητα. Η απάντηση του Ευθύφρονα (Και έτι γε θαυμασιώτερα...) δίνει στον Σωκράτη την ευκαιρία να αναφερθεί ειδικότερα και σε όσα αφηγούνται για τους θεούς οι ποιητές -κυρίως ο Όμηρος και ο Ησίοδος-. Προαναγγέλλεται έτσι η μετωπική επίθεση στην ομηρική θεολογία που θα επιχειρήσει αργότερα ο Πλάτων ( Πολιτεία Β 377e κ.ε., Νόμοι 941b) κ.α.[86]

1. ↑ 1,0 Hungarian Electronic Library . 03400/03410/html/6677.html.1,1

2. ↑ 2,0 www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/plato-428427-bce-337336-bce.2,1 2,2 2,3

3. ↑ 3,0 Πλάτων: "Platon, Œuvres complètes" Παρίσι. 2008. σελ. IX. ISBN-13 978-2-08-121810-9.3,1

4. (↑ Ισπανικά) Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes . 64452. Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020.

5. (↑ Αγγλικά) Union List of Artist Names. 8 Ιουλίου 2016. 500248317. Ανακτήθηκε στις 14 Απριλίου 2019.

6. ↑ "Library of the World's Best Literature". Library of the World's Best Literature . 1897.

7. ↑ 7,0 Πλάτων: "Platon, Œuvres complètes" Παρίσι. 2008. σελ. 2060. ISBN-13 978-2-08-121810-9.7,1 7,2 7,3

8. ed.John Burnet (1903) ↑ Η Απολογία στα αρχαία ελληνικά

9. ↑ neinnews. "ΠΛΑΤΩΝΑΣ - ΜΑΡΞ: Κοινοί τόποι και διαφορές". ειδησεις.

10. ↑ "Πλάτων και Ουτοπία". www.antirropondeos.gr.[νεκρός σύνδεσμος]

11. ↑ Διπλωματική Μεταπτυχιακή Εργασία, Παναγιώτης Παύλος (2011). "ΟΨΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ ΣΤΟΝ ΤΙΜΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ" (PDF). ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ / ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ.

12. ↑ History of Western Philosophy, Βιβλίο Α', β' μέρος, κεφ.14

13. ↑ ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ (1997). ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ. ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ. ISBN 978-960-709-955-6.

14. ↑ Πλαγγέσης, Γιάννης (2010). Αρχαία ελληνική πολιτική και κοινωνική φιλοσοφία. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Βάνιας. ISBN 978-960-288-256-6.

15. ↑ "Αρχική έρευνα του Guardian και Time".

16. ↑ "Ranker.com - The most influential people of all time". Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Δεκεμβρίου 2014.

17. ↑ Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντωνβιβλίο Γ',Βιβλίο Γ', 3

18. ↑ Πλούταρχος,Βίοι Παράλληλοι: Δίων Αρχειοθετήθηκε 2011-09-11 στο Wayback Machine.

19. Ο όρος ↑ αρχέτυπον συναντάται με ιδιαίτερη έμφαση στις θεωρίες περί ιδεών του Πλάτωνα: Παρμενίδης, Τίμαιος, Πολιτεία, "Υπόμνημα" του νεοπλατωνικού φιλοσόφου Πρόκλου, αλλά και του Πλωτίνου

20. ↑ "Τίμαιος - Βικιθήκη". el.wikisource.org.

21. ↑ "Κριτίας - Βικιθήκη". el.wikisource.org.

22. ↑ Ευριπίδης, Ιφιγένεια εν Ταύροις στχ.391 Η θεϊκή επενέργεια και παρέμβαση Αρχειοθετήθηκε 2012-04-15 στο Wayback Machine.

23. ↑ Καρλ Γιάσπερς, Τρεις Θεμελιωτές του φιλοσοφείν: Πλάτων, Αυγουστίνος, Καντ

24. Stephen A. McKnight, ↑ The Religious Foundations of Francis Bacon's Thought, University of Missouri Press, Columbia, 69.

25. Φαίδων ή Περί ψυχής, Τόμοι 2- Ηθικός και Τέλος- Εκδ. Πάπυρος ↑ Φαίδων-Κριτική Αρχειοθετήθηκε 2011-11-04 στο Wayback Machine.

Λογγίνος, Περί ύψους.

Γεώργιος Γεμιστός (Πλήθων), Περί ων Αριστοτέλης προς Πλάτωνα διαφέρεται. Έκδ. Βασιλεία 1574, σύγχρονη κριτική έκδ. Μπ. Λαγκάρντ, Byzantion, τόμ. 1973.

Πορφύριος, Περί του Πλωτίνου βίου και της τάξεως των βιβλίων αυτού.

Kierkegaard, Søren. Η έννοια της σωκρατικής ειρωνείας. Κοπεγχάγη, 1841.

Wilamowitz Mðllendorf, Ulrich von. Πλάτων, η ζωή και το έργο του. Αθήνα: Εκδ. Κάκτος. ISBN 960-382-664-2.

Benson, Hugh, ed. A Companion to Plato. Blackwell, 2006.

Bormann, Karl. Πλάτων. Αθήνα: Ινστιτούτο του Βιβλίου-Α. Καρδαμίτσα, 2006.

John Burnet, (1903) επανέκδ. 1956 Universirty Oxford Press

Loeb Classical Library, Cambridge, Massachusetts, Harvard, University Press, London, William Heinemann Ltd.

Les Belles Lettres, Collection des Universites de France.

Tusculum Bucherei, Heimeran Vergal, Munchen.

Εκδόσεις ΚΑΚΤΟΣ, Τα Άπαντα του Πλάτωνα (33 τόμοι), αρχαίο ελληνικό κείμενο και μετάφραση στη νέα ελληνική.

Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος, Εισαγωγή στον Πλάτωνα (Πανεπιστημιακές παραδόσεις) 5η έκδοση 1970

Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος, Πολιτική φιλοσοφία του Πλάτωνος, Αθήνα 1980

Αναστάσιος Αρβανιτάκης, Πλάτων "Περί κινήσεως", εκδ. ΖΗΤΡΟΣ, 1η έκδ.1996 ISBN 960-7760-43-3

Ηλίας Σπυρόπουλος, Πλάτων "Μύθοι", εκδ. ΖΗΤΡΟΣ (2003) ISBN 960-7760-91-3

Χρήστος Τερεζής, Πλάτων "Απόκρυφοι Διάλογοι-ΠερίΔικαίου", εκδ. ΖΗΤΡΟΣ (2004) ISBN 960-8437-12-1

Γεωργία Αποστολοπούλου, Ο πλατωνικός μύθος του σπηλαίου και η πορεία προς την αλήθεια, Φιλοσοφία 36(2006),σελ.119-121

Γιώργος Ε. Καραμανώλης, "Γιατί ο Πλάτωνας χρησιμοποιεί μύθους;", Νεύσις 17 (2008), 115-149.

Soren Kiergegaard Η έννοια της ειρωνείας ως διδακτορική διατριβή ( Κοπεγχάγη 1841)- Ελληνική έκδοση Γερἀσιμου Αναγνωστίδη.Σωκρατική ειρωνεία

ΦΗΛΝΤ ΓΚ, Ο Πλάτων και η εποχή του, εκδ. ΓΡΗΓΟΡΗ ISBN 960-222-106-2

ΖΑΝΙΕΡ ΑΜΠΕΛ, Η ζωή και το έργο του, εκδ. ΠΑΠΑΔΗΜΑ ISBN 960-206-374-2

Ούλριχ Βιλαμόβιτς, Πλάτων, η ζωή και το έργό του, εκδ. ΚΑΚΤΟΣ ISBN 960-382-664-2

A. E. TAYLOR, Πλάτων. Ο άνθρωπος και το έργο του, μτφρ. Ιορδάνη Αρζόγλου, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ, Αθήνα, 2009

GREGORY VLASTOS, Πλατωνικές μελέτες, μτφρ. Ιορδάνη Αρζόγλου, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ, Αθήνα, 2000

W.W.Windelband - H. Heimssoeth, Εγχειρίδιο Ιστορίας της Φιλοσοφίας, τομ.Α΄, μτφρ. Ν.Μ. Σκουτερόπουλος, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1986, σελ.134-152

Henderson, G. P., "Περιεχόμενο καὶ σημασία τῆς πλατωνικῆς θεωρίας τῆς "ἀναμνήσεως"", Παιδεία καὶ Ζωή [Τόμοι Α΄-Ε΄], 5, 47 (1956), σσ. 35-39

Henderson, G. P., "Περιεχόμενο καὶ σημασία τῆς πλατωνικῆς θεωρίας τῆς "ἀναμνήσεως" (ΙΙ)", Παιδεία καὶ Ζωή [Τόμοι Α΄-Ε΄], 5, 48 (1956), σσ. 68-74

Hoffmann, Ernst, "Τὸ πρόβλημα τῆς ψυχῆς παρὰ Πλάτωνι", Ἀρχεῖον φιλοσοφίας καὶ θεωρίας τῶν ἐπιστημῶν (Τόμος ΣΤ΄ 1935), 6, 1 (1935), σσ. 69-77

Κελεσίδου-Γαλανού, Άννα, "Η έννοια της ουτοπίας στην πλατωνική πολιτική φιλοσοφία". Ελληνική Φιλοσοφική Επιθεώρηση 1 (1984), 39-50.

Connolly, David, "Τὰ φτερὰ τοῦ ἔρωτα Ἢ ὁ ἔρως ὡς παρόρμηση γιὰ μάθηση", στό: Εἰσηγήσεις σεμιναρίου Πλατωνικῆς Φιλοσοφίας, Ἔρωτας, Παιδεία καὶ Φιλοσοφία, Ἀθήνα, 1989, σσ. 67-82

Borwa, C. M., "Πλάτων. Ὁ παράδεισος τῶν ἰδεῶν" Δελτίον Βασιλικοῦ Ἐθνικοῦ Ἱδρύματος, 59 (1969), σσ. 175-178

Darmstädter, Friedrich, "Περὶ τοῦ δυναμικοῦ - διαλεκτικοῦ στοιχείου εἰς τὴν φιλοσοφίαν τοῦ δικαίου τοῦ Πλάτωνος καὶ τοῦ Fichte", Ἀρχεῖον φιλοσοφίας καὶ θεωρίας τῶν ἐπιστημῶν (Τόμος ΣΤ΄ 1935), 6, 2 (1935), σσ. 113-152

Evans, David, "Πλάτων καὶ προθεσιακότητα", στό: Πρακτικὰ Συνεδρίου, Ἡ ἐπικαιρότητα τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Φιλοσοφίας, Ρέθυμνο, 1997, σσ. 187-199

Αθανασάτος Κων/νος, Φιλοσοφία και πολιτική στον Πλάτωνα, Πλάτων, τομ.51 (1999-2000), σελ. 259-287

H. Gundert, "O Πλατωνικός διάλογος", Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, τομ. 8 (1960-1963), σελ.189-210

D.W.Hamlyn, "Περί της ιδέας κατά τον Πλάτωνα", Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, τομ. 25 (1974-1977), σελ.89-107

Νικολάου Δημητριάδη :ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΗΣ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ,Η "διαφωνία" Πλάτωνος και Ισοκράτους.ΑΘΗΝΑ,1983.Εκδ.Τ.Μιχαλά, Σταδίου 48.

Σάββα Παττακού: "Η Μυστική Διδασκαλία του Πλάτωνα" ISBN 960-8407-37-0

Bormann Karl (2006): Πλάτων. Μετάφραση Ιωάννης Γ. Καλογεράκος. Αθήνα, Ινστιτούτο του Βιβλίου - Α. Καρδαμίτσα.

Μιχαηλίδης Κώστας Π., "Πλάτων. Εισαγωγή - Κείμενα σε Μετάφραση - Σχόλια". Λευκωσία,1980.

Μιχαηλίδης Κώστας Π. , "Η ερμηνευτική του γραπτού, του προφορικού και του ενδιάθετου λόγου στον Πλάτωνα", Φιλοσοφία 17-18 (1987-1988).

Μιχαηλίδης Κώστας Π., Πλάτων: Λόγος και μύθος - Εισαγωγή στην πλατωνική φιλοσοφία, Αθήνα (Παπαδήμας) 1998, 215 σελ.

Νεοελληνικές μεταφράσεις

Αναλύσεις

Ρήσεις

Βίντεο

# data[].attributes.attachment_link.title
Πλάτων - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Ο Πλάτων ( Αρχαία Αθήνα, 427 π.Χ. - Αρχαία Αθήνα, 347 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του, που με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει διασωθεί ολόκληρο (του αποδίδονται ακόμα και μερικά νόθα έργα), άσκησε τεράστια επιρροή στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και γενικότερα στη δυτική φιλοσοφική παράδοση μέχρι και σήμερα.

# data[].attributes.headline
ΤΟ BLOG / ΑΠΟΘΕΤΗΡΙΟ ΣΗΜΕΙΩΣΩΝ ΤΟΥ Β1 ΚΑΙ ΤΟΥ Β3 /ΕΤΟΣ 2023-2024

# data[].attributes.subject
ΤΟ BLOG / ΑΠΟΘΕΤΗΡΙΟ ΣΗΜΕΙΩΣΩΝ ΤΟΥ Β1 ΚΑΙ ΤΟΥ Β3 /ΕΤΟΣ 2023-2024

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1. Γνωσιολογία: ασχολείται με τις δυνατότητες, πηγές, είδη, μεθόδους απόκτησης
γνώσης
2. Μεταφυσική ή οντολογία: θέμα της είναι η βαθύτερη υφή της πραγματικότητας
3. Πρακτική φιλοσοφία ή αξιολογία: κλάδοι της είναι η ηθική, η πολιτική
φιλοσοφία, η αισθητική. Διαπραγματεύεται τις αξίες που καθοδηγούν τη ζωή μας
στην καθημερινή πρακτική.
4. Λογική: μελετά τον ορθό τρόπο σκέψης και τη διατύπωση ορθών επιχειρημάτων.

Είναι τρόπος παρουσίασης των πεποιθήσεών μας. Τα συμπεράσματά μας στηρίζονται
σε δεδομένα τα οποία ονομάζονται προκείμενες.Για να είναι ένα επιχείρημα έγκυρο πρέπει α) οι προκείμενες να είναι αληθείς β) το
συμπέρασμα να προκύπτει με λογική αναγκαιότητα από τις προκείμενες.

ΔΕΥΤΕΡΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ - ΛΟΓΙΚΗ

Έγκυρο επιχείρημα : Το συμπέρασμα βγαίνει με λογική αναγκαιότητα από τις
προκείμενες.
Αληθές: Οι προκείμενές του είναι αληθείς
Ορθό επιχείρημα: έγκυρο + αληθές
Παραγωγικό επιχείρημα: από γενικές παρατηρήσεις βγάζουμε ένα ειδικό
συμπέρασμα

Επαγωγικό επιχείρημα: από συγκεκριμένες παρατηρήσεις βγάζουμε ένα γενικό
συμπέρασμα. Μορφές επαγωγικών επιχειρημάτων είναι α) η γενίκευση, β) η
διατύπωση με τη μορφή αίτιο - αποτέλεσμα, γ) η κυριολεκτική και η
μεταφορική αναλογία.

ΣΟΦΙΣΜΑΤΑ - ΛΟΓΙΚΕΣ ΠΛΑΝΕΣ: είναι μορφές επιχειρημάτων οι οποίες
έχουν σκοπό να εξαπατήσουν και να πείσουν τον ακροατή. Τέτοιες λογικές
πλάνες είναι οι εξής:
α) Το ad hominem επιχείρημα: ουσιαστικά αποτελεί επιχείρημα "ενάντια στο
άτομο" και αποτελεί λογική πλάνη. Για να απορρίψουμε το επιχείρημα ενός ατόμου,
προσβάλλουμε το άτομο αυτό ως αναξιόπιστο και βγάζουμε το συμπέρασμα ότι
οποιαδήποτε άποψη και αν διατυπώσει το συγκεκριμένο άτομο δεν ευσταθεί. Για
παράδειγμα:

1. Ο A ισχυρίζεται το B;
2. Ο A είναι αμφισβητήσιμος
3. άρα ο ισχυρισμός B είναι εσφαλμένος.

β) Η προσφυγή στην αυθεντία είναι ένας άλλος παραλογισμός και λαμβάνει την
εξής μορφή:

1. Ο A ισχυρίζεται το B (ο Γ έχει ισχυριστεί το Δ ή τουλάχιστον το έχει υπονοήσει).
2. Ο A έχει κάποιο ελκυστικό προσόν/χαρακτηριστικό, (ως προς το οποίο υπονοείται
ότι ο Γ υστερεί.)
3. Άρα ο ισχυρισμός B είναι αληθής. (Υπονοείται ότι ο ισχυρισμός Δ του Γ είναι
ψευδής.)

γ) Το σύνδρομο της αγέλης είναι μια λογική πλάνη όπου επιχειρείται να αποδειχθεί
το αληθινό ενός ισχυρισμού λόγω του γεγονότος ότι πολλοί άνθρωποι το αποδέχονται
ήδη ως αληθινό. Αυτού του είδους η πλάνη είναι επίσης γνωστή ως "προσφυγή στις
μάζες", "προσφυγή στην πλειοψηφία", "προσφυγή στην ομοφωνία".
δ) Η λήψη του ζητούμενου (είναι αυτό που κάνει κάποιος σε ένα επιχείρημα, όταν
θεωρεί ως δεδομένο και αληθές αυτό που θέλει να αποδείξει. Παραδείγματα:
1. Η έκτρωση είναι ο αδικαιολόγητος τερματισμός μιας ανθρώπινης ζωής και ως
τέτοιος,
είναι φόνος.

Ο φόνος είναι παράνομος
οπότε και η έκτρωση πρέπει να είναι παράνομη.

2. Τα παραφυσικά φαινόμενα υπάρχουν επειδή είχα εμπειρίες οι οποίες μπορούν να
χαρακτηριστούν μόνο ως παραφυσικές.

δ. Εσπευσμένη γενίκευση: όταν τα στοιχεία που έχουμε δεν δικαιολογούν το γενικό
συμπέρασμα που έχουμε βγάλει: Παράδειγμα:
Οι Γάλλοι είναι αγενέστατοι. Πέρσι γνώρισα έναν Γάλλο τελωνειακό υπάλληλο που
μου φέρθηκε αγενέστατα.

Πλάτος μιας έννοιας είναι το σύνολο των αντικειμένων που αντιπροσωπεύει η
έννοια αυτή. Για παράδειγμα, το πλάτος της έννοιας "τρίγωνο" είναι το σύνολο όλων
των δυνατών τριγωνικών (αισθητών ή νοητών) αντικειμένων.
Βάθος είναι το σύνολο των χαρακτηριστικών γνωρισμάτων τα οποία είναι κοινά σε
όλα τα αντικείμενα που αντιπροσωπεύει η έννοια. Για παράδειγμα, το βάθος της
έννοιας "τρίγωνο" αποτελείται από τα εξής χαρακτηριστικά γνωρίσματα: Κλειστό
επίπεδο σχήμα, τρεις πλευρές, τρεις κορυφές.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ
Για επιχειρήματα στα οποία το συμπέρασμα προκύπτει από δυο μόνον
προκείμενες (δηλαδή, υποθέσεις), όπου και οι τρεις προτάσεις είναι απλές:
Ο όρος που εμφανίζεται ως κατηγόρημα του συμπεράσματος ονομάζεται
"μείζων όρος",
ο όρος που εμφανίζεται ως υποκείμενο καλείται "ελάσσων όρος"
και ο τρίτος όρος καλείται "μέσος όρος".
Το συμπέρασμα λοιπόν είναι της μορφής Ελάσσων όρος - Μείζων όρος.
Παράδειγμα:
Κάθε τετράγωνο είναι ρόμβος
Κάθε ρόμβος είναι παραλληλόγραμμο
Άρα, κάθε τετράγωνο είναι παραλληλόγραμμο
ελάσσων όρος είναι ο όρος "τετράγωνο" και μείζων ο όρος "παραλληλόγραμμο".

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ
α. όσοι φιλοσοφούν πρέπει να αντλούν τα επιχειρήματά τους από την καθημερινή
εμπειρία (αφού βέβαια υποβάλλουν σε κριτική τις καθημερινές πεποιθήσεις)
β. να χρησιμοποιούν σε μεγάλο βαθμό την καθημερινή γλώσσα.
ΔΙΑΦΟΡΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ
1. Τα ερωτήματα της φιλοσοφίας είναι γενικότερα από τα ερωτήματα της επιστήμης
2. Η φιλοσοφία προσπαθεί να αιτιολογήσει τις βασικές καθημερινές και
επιστημονικές πεποιθήσεις και να διευκρινίσει γενικές έννοιες.
3. Η φιλοσοφία ερευνά τις επιδράσεις των επιστημονικών κατακτήσεων στην
ανθρώπινη ζωή.
Άρα: Η φιλοσοφία έρχεται πριν από τις επιστήμες για να τις βοηθήσει να
θεμελιώσουν τις αρχές τους και να οργανώσουν τις μεθόδους τους αλλά και μετά τις
επιστήμες για να ερμηνεύσει τη σημασία των πορισμάτων των επιστημών για την
ανθρώπινη ζωή.
4. Η εξέλιξη της επιστήμης είναι γραμμική, ενώ η φιλοσοφία γυρνά και ξαναγυρνά σε
ερωτήματα που παραμένουν ανοιχτά από τη φύση τους. Όταν επομένως μελετούμε τη
φιλοσοφία μελετούμε και τους παλαιότερους φιλοσόφους, ενώ αντίθετα παλιές
επιστημονικές θεωρίες θεωρούνται ξεπερασμένες και εγκαταλείπονται.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΣΗΜΙΝΑ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ - 1o ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ Σχολικό έτος 2023-2024 Διδάσκουσα : ΑΣΗΜΙΝΑ ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ

# data[].attributes.attachment_link.description
1. Γνωσιολογία: ασχολείται με τις δυνατότητες, πηγές, είδη, μεθόδους απόκτησης γνώσης 2. Μεταφυσική ή οντολογία: θέμα της είναι η βαθύτερη υφή της πραγματικότητας 3. Πρακτική φιλοσοφία ή αξιολογία: κλάδοι της είναι η ηθική, η πολιτική φιλοσοφία, η αισθητική. Διαπραγματεύεται τις αξίες που καθοδηγούν τη ζωή μας στην καθημερινή πρακτική. 4.

# data[].attributes.headline
Ειρήνη Γκουβάτσου Β1

# data[].attributes.subject
Ειρήνη Γκουβάτσου Β1

# data[].attributes.body
https://www.eef.edu.gr/el/arthra/ypatia-i-aleksandrini
Η Υπατία ήταν Ελληνίδα νεοπλατωνική φιλόσοφος, αστρονόμος και μαθηματικός, διευθύντρια της νεοπλατωνικής σχολής στην Αλεξάνδρεια.
Δίδαξε φιλοσοφία και αστρονομία στην Αλεξάνδρεια, όπου και δολοφονήθηκε από όχλο φανατικών Χριστιανών.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Υπατία ήταν Ελληνίδα νεοπλατωνική φιλόσοφος, μαθηματικός και αστρονόμος, η οποία γεννήθηκε, δίδαξε και πέθανε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου το 415 μ.Χ. Θεωρείται από τις πιο σημαντικές, αν όχι η σημαντικότερη, φιλόσοφος της εποχής της. Το πιο πιθανό είναι πως γεννήθηκε το 355 μ.Χ., ενώ βρήκε μαρτυρικό θάνατο σε ηλικία 60 ετών από όχλο φανατικών χριστιανών, οι οποίοι την κατέκοψαν με θραύσματα αγγείων ή κοφτερά όστρακα και μετά έκαψαν τα σκορπισμένα και αιμόφυρτα μέλη της. Μέχρι και τις μέρες μας οι ιστορικοί δεν συμφωνούν ως προς το αν τα αίτια της δολοφονίας της ήταν θρησκευτικά ή πολιτικά, με τα τελευταία να τείνουν να είναι τα επικρατέστερα.

Η Υπατία προερχόταν από επιφανή οικογένεια, καθώς ήταν κόρη του διάσημου μαθηματικού, αστρονόμου και φιλοσόφου Θέωνα, τελευταίου διευθυντή της Bιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας και του "Μουσείου" (αντίστοιχου Πανεπιστημίου), μέχρι την παύση της λειτουργίας τους το 391 μ.Χ. Ο Θέων, εκτός των άλλων, διατηρούσε στην Αλεξάνδρεια τη δική του φιλοσοφική σχολή, η οποία μελλοντικά αποτέλεσε τον χώρο δράσης της Υπατίας.

Μυημένη και εκπαιδευμένη από τον πατέρα της στα μαθηματικά, στην αστρονομία και στη φιλοσοφία, από πολύ νωρίς απέκτησε γνώση δυσανάλογα μεγαλύτερη από τις γυναίκες της κοινωνικής της τάξης. Ο ζήλος της για μάθηση ήταν τόσο μεγάλος, που τα ενδιαφέροντά της εξελίχθηκαν άμεσα και σε τέτοιο βαθμό, που πολύ γρήγορα ξεπέρασε τον πατέρα της, σε όλα τα επίπεδα. Σύντομα η Υπατία, από μαθήτρια έγινε επιστημονική συνεργάτιδα του πατέρα της, ενώ είναι γεγονός πως ο Θέων από πολύ νωρίς (σχεδόν 55 ετών) της παρέδωσε τα κλειδιά της σχολής του, διατηρώντας τη θέση του ομότιμου διδασκάλου. Έτσι, η Υπατία, ήδη από την ηλικία των τριάντα ετών, είχε καταφέρει να καθιερωθεί ως μια ισχυρή δύναμη στον χώρο της διανόησης στην Αλεξάνδρεια. Όλες οι πηγές συμφωνούν πως η Υπατία διέθετε μεγάλες πνευματικές αρετές, ήταν πρότυπο ηθικού θάρρους, δικαιοσύνης, ειλικρίνειας, αφοσίωσης στην πολιτεία και πνευματικής τόλμης. Η αρετή για την οποία την εκτιμούσαν ιδιαίτερα ήταν η σωφροσύνη της, η οποία εκδηλωνόταν τόσο μέσω της συμπεριφοράς της, όσο και με την σεξουαλική αποχή, την κόσμια ενδυμασία, την εγκράτεια και την αξιοπρεπή στάση απέναντι στους μαθητές και στους ισχυρούς της εποχής της. Όπως αναφέρει ο Νικηφόρος Γρηγοράς, Βυζαντινός ιστορικός του 14 ου αιώνα, το όνομά της έγινε τελικά συνώνυμο της σοφής και συνετής γυναίκας.

Η Αλεξάνδρεια, στην οποία μεγάλωσε η Υπατία, αποτελούσε ίσως το σημαντικότερο κέντρο διανόησης του ελληνικού πολιτισμού. Ήταν μια πραγματική πολυπολιτισμική μητρόπολη, ένα θρησκευτικό κέντρο χριστιανών, παγανιστών και Εβραίων και ένας πόλος έλξης των πιο προηγμένων φιλοσοφικών και "επιστημονικών" απόψεων εκείνης της περιόδου. Το Μουσείο, η Βιβλιοθήκη, οι ειδωλολατρικοί ναοί, οι εκκλησίες, οι κύκλοι των θεολόγων, φιλοσόφων και ρητόρων, οι σχολές μαθηματικών, αστρονομίας και ιατρικής, ένα κατηχητικό σχολείο και μια ραβινική συναγωγή συνέθεταν το πνευματικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο η Υπατία ανέπτυξε τη δράση της. Σε αυτή την πόλη η Υπατία είχε ελευθερία κινήσεων, κυκλοφορούσε φορώντας τον χαρακτηριστικό φιλοσοφικό μανδύα, τον τρίβωνα, συναντούσε ισχυρούς αξιωματούχους, επισκεπτόταν δημόσια και επιστημονικά ιδρύματα. Σημαντική προσωπικότητα ως δασκάλα, όμορφη γυναίκα, ενέπνεε σεβασμό, αν και σε ορισμένους κύκλους προκαλούσε αντιγνωμίες που έφθαναν σε βαθμό η ίδια να γίνεται αντικείμενο οργής, επιθέσεων και προσβολών.

Κατά τη διάρκεια της ώριμης περιόδου της ζωής της, η διδασκαλία και οι φιλοσοφικές δραστηριότητές της στην Αλεξάνδρεια είχαν προσελκύσει σημαντικό αριθμό νέων, οι οποίοι εντυπωσιασμένοι από τα πνευματικά και διανοητικά της χαρίσματα, την είχαν αποδεχτεί ως δασκάλα τους. Έτσι, δημιούργησε έναν πνευματικό κύκλο μαθητών, οι οποίοι πήγαν να σπουδάσουν κοντά της, μερικοί μάλιστα για πολλά χρόνια. Οι μαθητές της προέρχονταν τόσο από την Αλεξάνδρεια όσο και από άλλα μέρη της Αιγύπτου, από τη Συρία, την Κυρήνη και την Κωνσταντινούπολη, και ανήκαν κυρίως σε εύπορες και ισχυρές οικογένειες. Μεταξύ των μαθητών της ήταν ο Συνέσιος ο Κυρηναίος, μετέπειτα Μητροπολίτης Πενταπόλεως, οι αδερφοί του Ευτρόπιος και Αλέξανδρος, ο Αλεξανδρινός σοφιστής Αθανάσιος, ο Ερκουλιανός, στενός φίλος του Συνέσιου, ο Ολύμπιος, πλούσιος γαιοκτήμονας από τη Σελεύκεια, ο Ησύχιος, κυβερνήτης της Άνω Λιβύης, και ο Θεοδόσιος, ένας γραμματικός που έγραψε κανόνες για ρήματα και ουσιαστικά. Ανάμεσα στους μαθητές της Υπατίας συνυπήρχαν και συνδιαλέγονταν τόσο χριστιανοί όσο και ειδωλολάτρες.

Το πρόγραμμα σπουδών της σχολής ήταν ευρύ και περιλάμβανε συνδυασμό μαθηματικών και ανώτερης φιλοσοφίας. Η Υπατία ήταν σε θέση να καθοδηγήσει τόσο μαθητές που επιθυμούσαν μια βασική εκπαίδευση στα μαθηματικά, όσο και εκείνους που αναζητούσαν μια βαθύτερη, πιο ολοκληρωμένη μαθηματική και φιλοσοφική παιδεία. Σε αντίθεση με μαθητές άλλων σχολών, όπως ο Πρόκλος, που έπρεπε να διδαχθεί μαθηματικά από τον Ήρωνα, αλλά αριστοτελική φιλοσοφία από τον Ολυμπιόδωρο, ένας μαθητής στη σχολή της Υπατίας μπορούσε να διδαχθεί μαθηματικά, αστρονομία, αριστοτελική λογική και πλατωνική θεολογία. Αυτό του έδινε τη δυνατότητα να εκτιμήσει σε μεγαλύτερο βαθμό τη βαθύτερη σύνδεση μεταξύ μαθηματικών και φιλοσοφίας. Στη σχολή της, εκτός από κλασικά κείμενα, διδάσκονταν και όλες οι νέες φιλοσοφικές τάσεις και οι ερμηνείες τους. Εκτός των άλλων, οι μαθητές της εξοικειώνονταν με την Πυθαγόρεια φιλοσοφία και τις έννοιές της, γεγονός όχι τόσο αναπάντεχο, αν αναλογιστεί κανείς ότι τα ενδιαφέροντα της Υπατίας ενέπλεκαν τα μαθηματικά με τη φιλοσοφία.

Το φιλοσοφικό πλαίσιο της διδασκαλίας της Υπατίας βασίστηκε στο έργο των νεοπλατωνικών φιλοσόφων Πορφύριου και Πλωτίνου, αλλά όχι στον Πλατωνισμό του Ιάμβλιχου που στρεφόταν προς τις μυστικιστικές πρακτικές, ήταν παγανιστικός/ειδωλολατρικός και προσπαθούσε να αντιμετωπίσει τον Χριστιανισμό. Έτσι, η φιλοσοφική προσέγγιση της Υπατίας ταίριαξε πολύ καλά στις ανάγκες των Αλεξανδρινών μαθητών της, καθώς εκείνη την περίοδο η Αλεξάνδρεια ήταν κατά κύριο λόγο μια χριστιανική πόλη. Στο σημείο αυτό γίνεται ξεκάθαρη η πραγματική δύναμη της διδασκαλίας της Υπατίας. Οι χριστιανοί συνέχιζαν να ενδιαφέρονται έντονα για τη φιλοσοφία, ενώ ταυτόχρονα δεν χρειαζόταν να αναζητήσουν ανώτερη μόρφωση σε δασκάλους επηρεασμένους από τον Ιάμβλιχο, καθώς υπήρχε καλύτερη εναλλακτική επιλογή. Έτσι, στη σχολή της Υπατίας κυριαρχούσε η παράδοση των Πλωτίνου και Πορφυρίου, έναντι των τελετουργικών στοιχείων της φιλοσοφίας του Ιάμβλιχου. Με τον τρόπο αυτό η Υπατία κατάφερε να γίνει η κορυφαία στοχάστρια της Αλεξάνδρειας για περίπου 35 χρόνια.

Η Υπατία ασκούσε τεράστια επιρροή στους σημαντικότερους άρχοντες της Αλεξάνδρειας αλλά και της Μεσογείου. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Ρωμαίος έπαρχος Ορέστης, ο οποίος διατηρούσε πολύ στενή σχέση μαζί της και την συμβουλευόταν σε πολιτικά ζητήματα. Η Υπατία δεν συμμετείχε απλά στα πολιτικά δρώμενα της Αλεξάνδρειας, αλλά στην ουσία ήταν εκείνη η οποία επηρέαζε σε μεγάλο βαθμό τις πολιτικές εξελίξεις στην εξελληνισμένη πόλη. Η ανάμειξη της Υπατίας στην πολιτική ενοχλούσε τρομερά τους πολιτικούς από όλες τις εθνικότητες, όπως ήταν οι Έλληνες χριστιανοί, οι Εβραίοι αλλά και οι Εθνικοί. Οι πολιτικοί-θρησκευτικοί παράγοντες, όπως ο πατριάρχης Κύριλλος και οι ραβίνοι, δεν δέχονταν να τους επισκιάζει η Ελληνίδα φιλόσοφος. Παρά τις διαμαρτυρίες και τις πολλές συστάσεις, η Υπατία εξακολουθούσε να συμμετέχει στα συμβούλια και ουδέποτε δέχτηκε να αποσυρθεί από την ενεργό πολιτική.

Περί το 414-415 οι πολιτικο-θρησκευτικές διαμάχες μεταξύ διαφορετικών ομάδων της Αλεξάνδρειας πήραν ανησυχητικές διαστάσεις. Στην ιδιαίτερα ταραχώδη αυτή περίοδο, η μεγάλη αντιπαλότητα μεταξύ του πατριάρχη Κύριλλου και του έπαρχου Ορέστη, οξύνθηκε σε μέγιστο βαθμό. Ο Ορέστης αντιδρούσε πεισματικά στις προσπάθειες του Πατριάρχη Κύριλλου να σφετεριστεί εξουσίες της δημόσιας διοίκησης και παρέμεινε πιστός στις θέσεις του ακόμη και όταν ο Πατριάρχης προσπάθησε να συμφιλιωθεί μαζί του. Έτσι, μεταξύ των οπαδών του Κύριλλου δημιουργήθηκαν υποψίες ότι η Υπατία ήταν αυτή που υποδαύλιζε και υποστήριζε την αντίδρασή του. Σε μια συγκέντρωση κατά του Ορέστη, μία ομάδα φανατικών μοναχών επιτέθηκε στον Ορέστη, με έναν εξ αυτών να τον χτυπά στο κεφάλι με μια πέτρα. Ο Ορέστης αντέδρασε σκληρά και διέταξε τη σύλληψη, τον βασανισμό και την εκτέλεση του μοναχού. Οι υποστηρικτές του Κύριλλου, μην μπορώντας να επιτεθούν στην Υπατία με την δικαιολογία ότι ήταν παγανίστρια, επινόησαν και διέδωσαν φήμες ότι έκανε μάγια και σατανικές επικλήσεις σε βάρος του έπαρχου, "των ανθρώπων του Θεού" και ολόκληρης της πόλης. Η διαμάχη μεταξύ Πατριάρχη και έπαρχου για την διεκδίκηση της πολιτικής ισχύος και της επιρροής της εκκλησίας σε κοσμικά θέματα έληξε με τη βάναυση δολοφονία της Υπατίας. Ο τραγικός χαμός της Υπατίας ήταν μια πολιτική δολοφονία που προκλήθηκε από τις μακροχρόνιες διαμάχες για την διανομή της εξουσίας στην Αλεξάνδρεια.

Η Υπατία στέκεται στο κατώφλι των φιλοσοφικών-θρησκευτικών εξελίξεων του 5 ου αιώνα. Ο πνευματικός κύκλος που δημιούργησε κατηύθυνε τους φιλοσόφους του αλεξανδρινού νεοπλατωνισμού στην επόμενη εκατονταετία. Οι επιδραστικοί αλεξανδρινοί πλατωνικοί φιλόσοφοι του 5 ου και 6 ου αιώνα, όπως ο Ιεροκλής, ο Αμμώνιος, ο Ιωάννης ο Φιλόπονος και ο Ολυμπιόδωρος, οι οποίοι βάδισαν στα χνάρια της Υπατίας, συνδύαζαν τις αστρονομικές παρατηρήσεις, τη διδασκαλία των μαθηματικών και τη μελέτη και τον σχολιασμό των πλατωνικών και αριστοτελικών κειμένων. Εν κατακλείδι, θα πρέπει να εκτιμήσουμε την Υπατία όχι μόνο για το υψηλό επίπεδο διανόησης που κατέκτησε, αλλά κυρίως για την έντονη προσωπικότητα, τον ισχυρό χαρακτήρα και το ήθος της. Ήταν μία λαμπρή και αποφασιστική γυναίκα, που δεν δίστασε να κάνει σκληρές θυσίες και να συγκρουστεί με τα κατεστημένα της εποχής της προκειμένου να ακολουθήσει τον δρόμο που χάραξε. Τα επιτεύγματα της Υπατίας ήταν πραγματικά και σημαντικά. Αν και το τέλος της ήταν τραγικό, θα ήταν άδικο να του επιτρέψουμε να επισκιάσει τη ζωή της. Μπορούμε να είμαστε πιστοί στη μνήμη της μόνο αν αναγνωρίσουμε τη ζωή που έζησε αλλά και τον μαρτυρικό θάνατο που υπέστη.

Βιβλιογραφία

1. Dzielska, M., 2002. Hypatia of Alexandria. Cambridge, Mass.: Harvard University Press.

2. Watts, E., 2017. Hypatia: The Life and legend of an ancient philosopher. N e w York, NY: Oxford University Press.

3. Wallis, R.T., Νεοπλατωνισμός, εκδ. Αρχέτυπο, Αθήνα 2002.

4. Κούντη, Γ. Μ., 2012. Συνέσιος Κυρηναίος Βίος - Εργογραφία - Διδασκαλία, Μεταπτυχιακή εργασία, Τμήμα Θεολογίας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

# data[].attributes.attachment_link.title
Υπατία η Αλεξανδρινή

# data[].attributes.attachment_link.description
Η σπουδαία φιλόσοφος που βάδισε στην κόψη του ξυραφιού!

# data[].attributes.headline
Ειρήνη Γκουβάτσου Β1

# data[].attributes.subject
Ειρήνη Γκουβάτσου Β1

# data[].attributes.body
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%8C%CE%BB%CF%89%CE%BD_%CE%BF_%CE%91%CE%B8%CE%B7%CE%BD%CE%B1%CE%AF%CE%BF%CF%82
Ο Σόλων, ήταν εξέχον μέλος της αθηναϊκής κοινωνίας του 6ου αιώνα και ένας από τους «Επτά Σοφούς» της αρχαίας Ελλάδας.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 23/04/2023.

Ο Σόλων (περ. 639- 559 π.Χ.) ήταν σημαντικός Αθηναίος νομοθέτης, φιλόσοφος, ποιητής και ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδος.

Ανήκε σε πλούσια και αριστοκρατική οικογένεια, που απέδιδε την καταγωγή της στη γενιά του μυθικού βασιλιά της Αθήνας Κόδρου. Ο πατέρας του ονομαζόταν Εξηκεστίδης, ο οποίος καταγόταν από το γένος των Μεντίδων, όπου άνηκε και ο τελευταίος βασιλιάς της Αθήνας Κόδρος. Ο πατέρας του φρόντισε για την εκπαίδευση και ανατροφή του γιου του. Μολονότι η γενιά του Σόλωνος, ήταν αρχοντική, η οικογένειά του δεν ήταν πλούσια. Έτσι ο Σόλων αναγκάστηκε να ακολουθήσει τον πατέρα του στο επάγγελμα του εμπόρου, που του έδωσε την ευκαιρία να ταξιδέψει σε πολλά μέρη και να αποκομίσει γνώσεις και σοφία εκτός από πλούτο. Όταν ο Σόλων έχασε την περιουσία του, στράφηκε προς το εμπόριο και ταξίδεψε στην Αίγυπτο και τη Μικρά Ασία. Επωφελούμενος από τα ταξίδια του αυτά μελέτησε ξένους πολιτισμούς και νόμους, καθώς και τον πολιτικοοικονομικό βίο των άλλων χωρών. Τα εφόδια που απέκτησε τα χρησιμοποίησε αποτελεσματικά για την κοινωνική και οικονομική ανόρθωση της πατρίδας του και έτσι κατόρθωσε να αναδειχτεί στον σπουδαιότερο άνδρα της εποχής του. Ωστόσο ο Σόλων δεν ήταν μόνο έμπορος, ήταν και ποιητής. Κατά τον Διογένη τον Λαέρτιο η ποιητική παραγωγή του Σόλωνος ανερχόταν σε 4.000 στίχους, εκ των οποίων έχουν διασωθεί γύρω στους 300.

Την εμπιστοσύνη του λαού την κέρδισε πρώτα με το ποιητικό του έργο. Ο Σόλων υπήρξε και ελεγειακός ποιητής. Έγραψε ελεγεία με τίτλο " Σαλαμίς", στην οποία προτρέπει τους Αθηναίους να ανακτήσουν το αγαπημένο τους νησί. Από την ελεγεία αυτή σώζονται μόνο οκτώ στίχοι. Ο Σόλων έγραψε επίσης πολιτικές ελεγείες, από τις οποίες έχουμε μεγαλύτερα αποσπάσματα. Σε αυτές εκφράζει τα πολιτικά του φρονήματα και αντανακλά τη φιλοπατρία του και την αγάπη του προς τη δικαιοσύνη. Οι ελεγείες του ονομάστηκαν "γνωμικές", επειδή περιέχουν πολλές γνώμες. Με τους φλογερούς του στίχους επηρέασε την αθηναϊκή κοινή γνώμη, συμβουλεύοντας, ενθαρρύνοντας και ενθουσιάζοντας τους Αθηναίους. Στα ποιήματά του έκανε τη διαπίστωση ότι η κακοδαιμονία της πόλης και οι φιλονικίες οφείλονται στον αγώνα των τάξεων, λόγω και του ότι οι Αθηναίοι πολίτες έχαναν την ελευθερία τους εξαιτίας χρεών, και υποσχόταν τη θεραπεία του κακού. Γι' αυτό οι Αθηναίοι τον επέλεξαν ως νομοθέτη, για να αποκαταστήσει την ειρήνη με τη μεταβολή των θεσμών.

Ως συνέπεια της βίαιης και μακροχρόνιας εξέγερσης των πολιτών ενάντια στους ευγενείς, ο Σόλων κλήθηκε κοινή συναινέσει των αντιμαχόμενων μερών, το 594/3 π.Χ. με έκτακτη διαδικασία να νομοθετήσει και για το έργο αυτό εξοπλίστηκε με έκτακτες εξουσίες. Εκείνο το έτος εξελέγη από τον δήμο της Αθήνας και όχι από τον Άρειο Πάγο, όπως προέβλεπε το αθηναϊκό πολίτευμα της εποχής. Του δόθηκαν οι έκτακτες εξουσίες του διαλλακτού, δηλ. του μεσολαβητή, του συμφιλιωτή και του νομοθέτου, τις οποίες διατήρησε και μετά το τέλος της ετήσιας αρχοντείας του. Οι νόμοι που θέσπισε δημοσιεύτηκαν ίσως το 592 π.Χ.

Τα νομοθετικά μέτρα του Σόλωνα ήταν πολύ τολμηρά, αλλά και δραστικά και αντικατοπτρίζουν το μέγεθος της κρίσης που κλήθηκαν να θεραπεύσουν. Βασίζονταν στην αρχή της ανισότητας και όχι της ισότητας, ενώ επιδίωκαν να αποτρέψουν την εμφύλια διαμάχη και τη διάλυση της πολιτικής κοινότητας της Αθήνας διατηρώντας παράλληλα την κοινωνική διαστρωμάτωση και την προβολή αυτής της διαστρωμάτωσης στη νομή της εξουσίας: Καθόρισε τα αξιώματα τα οποία μπορούσε κάποιος να ασκεί, με κριτήριο την τάξη στην οποία ανήκε, και όπου κατατασσόταν βάσει του εισοδήματός του (και ειδικότερα της φοροδοτικής του ικανότητας). Ως Ταμίες μπορούσαν να υπηρετήσουν μόνο πολίτες της ανώτατης τάξης, ενώ οι πολίτες της κατώτατης τάξης είχαν μόνο δικαίωμα συμμετοχής στην εκκλησία του δήμου. (Αριστοτέλης, έκδοση 2008)

Τα μέτρα του αποσκοπούσαν στην παύση της εξάρτησης των ακτημόνων από την αγροτική οικονομία, καθώς και στην ανάπτυξη του εμπορίου και της βιοτεχνίας για την απορρόφηση αυτών των ακτημόνων, τους οποίους ο Σόλων προσπάθησε και ως ένα βαθμό κατάφερε να προφυλάξει από την πλήρη αποφλοίωση. Με τα μέτρα του ενισχύθηκαν οι μικρομεσαίοι αγρότες, αλλά και όσοι ασκούσαν κάποιο επάγγελμα εκτός της γεωργίας. Εξαλείφθηκαν τα στεγανά της καταγωγής, που εμπόδιζαν αυτούς που πτώχευαν από κάποιο επάγγελμα να ανέλθουν σε ανώτερες κοινωνικές τάξεις, να γίνουν πολίτες και να αναλάβουν αξιώματα. Το πολίτευμα της Αθήνας παρέμεινε ωστόσο και μετά τις μεταρρυθμίσεις τιμοκρατικό, βασισμένο στην κοινωνική διαστρωμάτωση και στη νομή της εξουσίας από τους πολίτες ανάλογα με τον εισόδημά τους, αν και το εισόδημα αυτό μπορούσε στο εξής να προέρχεται από πολλές διαφορετικές δραστηριότητες και όχι μόνο από την καλλιέργεια της γης. Επιδίωξη του Σόλωνα ήταν τέλος να καταστούν όλοι οι πολίτες συνυπεύθυνοι για την τήρηση των νόμων και την καταστολή παρανομιών. Ιδανικό του ήταν η ευνομία.

Το νομοθετικό έργο του Σόλωνα περιελάμβανε πρώτα μέτρα επανόρθωσης της υπάρχουσας κατάστασης, πολιτειακές μεταρρυθμίσεις που αφορούσαν στο πολιτικό σώμα, στη λαϊκή κυριαρχία και στα δικαστήρια, καθώς και νομοθετήματα σε συγκεκριμένους τομείς.

Μέτρα επανόρθωσης (σεισάχθεια, από το σείω που σημαίνει αφαιρώ και το άχθος που σημαίνει βάρος): Στα πλαίσια της σεισάχθειας (αποτίναξης βαρών), ο Σόλων

κατήργησε τα υφιστάμενα χρέη ιδιωτών προς ιδιώτες και προς το δημόσιο,

απελευθέρωσε όσους Αθηναίους είχαν γίνει δούλοι λόγω χρεών στην ίδια την Αθήνα και επανέφερε στην πόλη όσους εν τω μεταξύ είχαν μεταπωληθεί στο εξωτερικό. Για ξένους δούλους δεν γίνεται λόγος στις πηγές. Για να μην επαναληφθεί το φαινόμενο,

κατήργησε τον δανεισμό με εγγύηση το σώμα (προσωπική ελευθερία) του δανειολήπτη και των μελών της οικογένειάς του. Είναι επίσης πιθανό ότι

αμνήστευσε τα αδικήματα που επέφεραν στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων.

Πολιτικό σώμα: Στα πλαίσια των πολιτειακών μεταρρυθμίσεων για την αναμόρφωση και διεύρυνση του πολιτικού σώματος της Αθήνας ο Σόλων διατήρησε τα τέσσερα υφιστάμενα τέλη που ρύθμιζαν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των πολιτών και βασίζονταν ως τότε αποκλειστικά στο ύψος του αγροτικού εισοδήματος. Οι λεγόμενοι πεντακοσιομέδιμνοι επειδή είχαν εισόδημα πεντακοσίων μεδίμνων συγκροτούσαν την υψηλότερη τάξη. Ακολουθούσαν οι τριακοσιομέδιμνοι (με εισόδημα τριακόσια μέδιμνα), που λέγονταν και ιππείς, ή ιππάδα τελούντες, επειδή είχαν την οικονομική δυνατότητα να διατηρούν ένα άλογο. Οι διακοσιομέδιμνοι ονομαζονταν ζευγίται. Τέλος οι θήτες με εισόδημα κάτω των διακοσίων μεδίμνων ετησίως είχαν δικαίωμα ψήφου, αλλά δεν τους επιτρεπόταν να αναλάβουν κανένα δημόσιο αξίωμα. Για την κατάταξη των πολιτών σε μια από αυτές τις τάξεις

εθέσπισε τον συνυπολογισμό και των εισοδημάτων που προέρχονταν από επαγγελματικές ή εμπορικές δραστηριότητες. Επιπλέον

έδωσε δικαίωμα στο κατώτερο από αυτά τα τέλη, τους θήτες, να συμμετέχουν στην εκκλησία του δήμου,

τους παρεχώρησε όμως μόνο το δικαίωμα του εκλέγειν, όχι του εκλέγεσθαι.

Αποτέλεσμα αυτών των μεταρρυθμίσεων ήταν να λογίζονται στο εξής πολίτες όλοι οι ενήλικες άνδρες που κατοικούσαν στην Αττική και ήταν απόγονοι κατοίκων της Αττικής, μελών ιωνικών κοινοτήτων, αν και δεν εθέσπισε την ισότητα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων για όλους τους πολίτες. Ο Σόλων έδωσε πιθανότατα δυνατότητα πολιτογράφησης και σε μετοίκους.

Λαϊκή κυριαρχία. Στις πολιτειακές μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα περιλαμβάνονται και μέτρα που διεύρυναν τη λαϊκή κυριαρχία, δηλ. τη στήριξη της εξουσίας στο σώμα των πολιτών της Αθήνας. Συγκεκριμένα ο Σόλων

μετέφερε στην εκκλησία του δήμου την αρμοδιότητα της εκλογής των αρχόντων, που είχε ως τότε ο Άρειος Πάγος, και

εθέσπισε τη διαδικασία της κληρώσεως εκ προκρίτων πεντακοσιομεδίμνων για την εκλογή τους. Σύμφωνα με αυτή τη διαδικασία ο δήμος εξέλεγε ένα αριθμό υποψηφίων αρχόντων από το τέλος των πεντακοσιομεδίμνων και στη συνέχεια γινόταν κλήρωση για την ανάδειξη ενός από αυτούς τους υποψηφίους.

Ίδρυσε ένα νέο βουλευτικό σώμα, τη βουλή των τετρακοσίων (ή τετρακοσίους) και

μετέφερε σε αυτό τις προβουλευτικές αρμοδιότητες που είχε ως τότε ο Άρειος Πάγος, δηλ. τη διαδικασία προκαταρκτικής επεξεργασίας των σχεδίων ψηφισμάτων που θα υποβάλλονταν στην εκκλησία του δήμου.

Η βουλή των τετρακοσίων ήταν πιο δημοκρατική σε σύγκριση με το αριστοκρατικό σώμα του Αρείου Πάγου, στο οποίο συμμετείχαν μόνο πεντακοσιομέδιμνοι που είχαν θητεύσει ως άρχοντες (και είχαν εκλεγεί από τον ίδιο τον Άρειο Πάγο σύμφωνα με τη διαδικασία που ίσχυε πριν τις μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα). Η βουλή αντίθετα είχε 400 εκλεγμένα μέλη, που προέρχονταν και από τα τέλη των ιππέων και των ζευγιτών, η θητεία κάθε βουλευτή ήταν ετήσια και οι τέσσερις φυλές της Αθήνας αντιπροσωπεύονταν ισότιμα, με εκατό βουλευτές η καθεμιά.

Δικαστήρια: Στον χώρο της δικαιοσύνης οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα ήταν επίσης σημαντικές προς την κατεύθυνση του εκδημοκρατισμού και του ελέγχου της εξουσίας. Ο Σόλων

έδωσε τη δυνατότητα σε κάθε πολίτη, όχι μόνο στον παθόντα, να καταγγέλλει στον Άρειο Πάγο με εισαγγελία (αγωγή) οποιονδήποτε, ακόμα και άρχοντα, και να εμφανίζεται ως κατήγορος. Με αυτό τον τρόπο κατοχυρώθηκε ουσιαστικά το έννομο συμφέρον του απλού πολίτη σε σχέση με την άσκηση της εξουσίας από τα κρατικά όργανα, ακόμα και αν οι ενέργειες των κρατικών οργάνων δεν τον έβλαπταν άμεσα.

Ίδρυσε την , ένα λαϊκό δικαστήριο με πολλά μέλη, ως αντίβαρο του Αρείου Πάγου σε θέματα απονομής δικαιοσύνης. Η ακριβής σύνθεση της σολώνειας Ηλιαίας δεν είναι γνωστή και δεν αποκλείεται να πρόκειται απλώς για την ίδια την εκκλησία του δήμου, όταν αυτή συνεδρίαζε ως δικαστήριο. Στην Ηλιαία μπορούσε να προσφύγει οποιοσδήποτε εναντίον δικαστικής αποφάσεως αρχόντων. Το όνομά της προέρχεται από το ουσ. ηλία=αλία, που σημαίνει εκκλησία, σύναξη. Η κλασική διαμόρφωση της Ηλιαίας σε "δεξαμενή" 6000 κληρωμένων Αθηναίων άνω των 30 ετών, από την οποία λαμβάνονταν οι δικαστές για τα ηλιαστικά δικαστήρια, οφείλεται στις μεταρρυθμίσεις του έτους 462 π.Χ. από τον Εφιάλτη.

Άλλα νομοθετήματα: Ο Σόλων εθέσπισε και πλήθος άλλων νόμων για συγκεκριμένα θέματα, που δεν είναι όλα γνωστά. Τα σημαντικότερα από αυτά είναι

η απαγόρευση της εξαγωγής γεωργικών προϊόντων πλην λαδιού,

ρυθμίσεις στις ιδιωτικές σχέσεις (π.χ. κανόνες υδροληψίας, ελάχιστες αποστάσεις οικοδομών)

θέσπιση κοινωνικής πρόνοιας για αναπήρους και επικλήρους (θυγατέρες που κληρονομούσαν αποκλειστικά την πατρική περιουσία λόγω έλλειψης άρρενα κληρονόμου),

μέτρα προστασίας της οικογένειας και του γάμου, που περιελάμβαναν μέτρα εναντίον της μοιχείας, του βιασμού, της μαστροπείας και της πορνείας,

υποχρέωση των γονέων να διδάξουν στα παιδιά τους κάποια τέχνη και απαλλαγή των τέκνων από τη φροντίδα των ηλικιωμένων γονέων τους, αν οι τελευταίοι δεν είχαν ανταποκριθεί σε αυτή την υποχρέωσή τους.

Συνολικά ο Σόλων ρύθμισε πάνω σε νέες βάσεις το δημόσιο, το ιδιωτικό και το ποινικό δίκαιο. Οι νόμοι του δημοσιεύτηκαν ίσως το 592/1 π.Χ. καταγραμμένοι σε ξύλινες τετράγωνες στήλες, οι οποίες στένευαν προς τα πάνω και στρέφονταν γύρω από άξονα, γι' αυτό και ονομάστηκαν "άξονες" ή "κύρβεις". Η νομοθεσία του απέκτησε φήμη και επέδρασε θετικά στην εξέλιξη του δικαίου αλλά και στην κοινωνική, οικονομική, πολιτική και πολιτειακή εξέλιξη της Αθήνας. Δίκαια ο Σόλων θεωρείται πατέρας του αστικού δικαίου.

Το 410 π.Χ. συγκροτήθηκε στην Αθήνα μια επιτροπή νομομαθών, οι αναγραφείς των νόμων, που ανέλαβε την εκκαθάριση και την κωδικοποίηση των νόμων του Δράκοντα και του Σόλωνα. Το έργο της επιτροπής διακόπηκε από τους τριάκοντα τυράννους και ολοκληρώθηκε μετά την πτώση τους. Το 403/2 π.Χ. παρέδωσαν το σώμα νόμων που κατήρτισαν, το οποίο φύλαγαν στο εξής οι θεσμοθέται.

Ο Σόλων ιατρός

Την ιατρική τέχνη διδάχθηκε στα τέλη του 7ου αι. από τον Κρητικό Επιμενίδη και στις αρχές του 6ου αι. από Σκύθα Τοξάριο. Στην ιατρική τον μύησε και το Δελφικό Μαντείο του Απόλλωνα.

Ο Σόλων, για να αποφύγει μεταβολές της νομοθεσίας του και για να μην αναμειχθεί στην εφαρμογή της, απεδήμησε για δέκα χρόνια. Στην ενέργειά του αυτή διακρίνεται μία πρώτη εφαρμογή τής διάκρισης της νομοθετικής από την εκτελεστική εξουσία. Κρίνοντας από την τυραννία του Πεισίστρατου και των διαδόχων του, που εγκαθιδρύθηκε το 561 π.Χ. και διάρκεσε μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα φαίνεται πως δεν αντιμετώπισαν πλήρως τα προβλήματα που επιδίωκαν να λύσουν. Η ουσία τους όμως διατηρήθηκε και μετά το τέλος της τυραννίας και απετέλεσε το θεμέλιο πάνω στο οποίο εδραιώθηκε η κλασική αθηναϊκή δημοκρατία. Ο Σόλων κατά τη διάρκεια των δέκα χρόνων της αυτοεξορίας του επισκέφτηκε, μεταξύ άλλων, και τον βασιλιά των Σάρδεων Κροίσο, ο οποίος τον ρώτησε αν γνώριζε κανέναν άνθρωπο πιο ευτυχισμένο από αυτόν. Ο Σόλων του ανέφερε τρεις περιπτώσεις ευτυχισμένων ανθρώπων και τον συμβούλεψε με το γνωστό: "Μηδένα προ του τέλους μακάριζε" (=μη μακαρίζεις κανέναν, πριν το τέλος του). Όταν ξαναγύρισε στην Αθήνα, τη βρήκε σε πολύ καλή κατάσταση χάρη στα δικά του νομοθετικά μέτρα και πέθανε ευτυχισμένος σε βαθιά γεράματα.

Ο αστεροειδής 3279 Σόλων (Solon), που ανακαλύφθηκε το 1960, ονομάσθηκε έτσι προς τιμή του Σόλωνα του Αθηναίου.

1. Perseus Project. catalog.perseus.tufts.edu/catalog/urn:cite:perseus:author.1303. Ανακτήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 2020.

2. Αριστοτέλη, Αθηναίων Πολιτεία: "ισχυράς δε της στάσεως ούσης και πολύ χρόνον αντικαθημένων αλλήλοις, είλοντο κοινή διαλακτήν και άρχοντα Σόλωνα [...]"

3. Rev Thomas Harwood, επιμ. (1801). Grecian antiquities; or, An account of the public and private life of the Greeks... chiefly designed to explain words in the Greek classics, according to the rites and customs to which they refer. To which is added, a chronology of remarkable events in the Grecian history, from the foundation of the kingdom of Argos under Inachus, to the death of Alexander (στα Αγγλικά). Λονδίνο: T. Cadell & W. Davies.

4. Ιωάννης Δάμπασης, "Η ιατρική του Σόλωνος", Πλάτων, τομ.19 (1967), σελ.163-164

Ιωάννης Δάμπασης: "Η ιατρική του Σόλωνος", Πλάτων, τόμ. 19 (1967), σσ.163-170

J.A. Almeida, Justice as an aspect of the polis idea in Solon's political poems: a reading of the fragments in light of the researches of new classical archaeology, Mnemosyne Supplementum 243, Brill: Leiden κ.α. 2003.

E.K. Anhalt, Solon the singer: politics and poetics, Rowman & Littlefield: Lanham, Md. 1993.

J.H. Blok (εκδ.), Solon of Athens: new historical and philological approaches, Mnemosyne Supplementum 272, Brill: Leiden κ.α. 2006.

E. Irwin, Solon and early Greek poetry: the politics of exhortation, Cambridge classical studies, Cambridge University Press: Cambridge κ.α. 2005.

L.A. McElwee, Adeia - amnesty and immunity at Athens from Solon to Demosthenes, διδακτορική διατριβή, Albany, State University of New York 1975.

Chr. Mülke, Solons politische Elegien und Iamben (Fr. 1 - 13; 32 - 37 West). Einleitung, Text, Übersetzung, Kommentar, Beiträge zur Altertumskunde 177, Saur: München u. Leipzig 2002.

P. Oliva, Solon - Legende und Wirklichkeit, Xenia 20, Universitätsverlag: Konstanz 1988.

P.V. Stanley, The economic reforms of Solon, Scripta-Mercaturae-Verlag: St. Katharinen 1999.

M.L. West, Iambi et elegi Graeci, vol. 2, Clarendon Press: Oxford 1972 (έκδοση των ποιημάτων του Σ.)

W.J. Woodhouse, Solon the liberator: a study of the agrarian problem in Attika in the seventh century, Octagon Books: New York, NY 1965

Αριστοτέλης. Αθηναίων Πολιτεία. Θεσσαλονίκη: βιβλίο...ΒΑΡΔΕΙΑ 2008

Μ.Β. Σακελλαρίου, Η αθηναϊκή δημοκρατία, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης: Ηράκλειο 2000.

Δημήτρης Ι. Κυρτάτας, Οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα, ο Αριστοτέλης και η σύγχρονη πολιτική θεωρία,Μνήμων 14 (1992), σελ. 205 - 222

Ανδρέας Χέλμης, Ο Σόλων και η διεκδίκηση της Σαλαμίνας από τους Αθηναίους, σε: Αρχαία δίκαια και κοινωνία. Σύμμεικτα προς τιμήν Παναγιώτη Δ. Δημάκη, Αθήνα 2002, σσ. 405-415

# data[].attributes.attachment_link.title
Σόλων ο Αθηναίος - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 23/04/2023. Ο Σόλων (περ. 639- 559 π.Χ.) ήταν σημαντικός Αθηναίος νομοθέτης, φιλόσοφος, ποιητής και ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδος.

# data[].attributes.headline
Δούναβη Ευαγγελία - Β1

# data[].attributes.subject
Δούναβη Ευαγγελία - Β1

# data[].attributes.body
Ο Τζον Λοκ είναι φιλόσοφος και στοχαστής του Διαφωτισμού. Οι ιδέες του επηρέασαν την Αμερικανική και Γαλλική επανάσταση και τα συντάγματα των χωρών αυτών.

https://sciencearchives.wordpress.com/2017/06/09/%CF%84%CE%B6%CE%BF%CE%BD-%CE%BB%CE%BF%CE%BA-%CF%86%CE%B9%CE%BB%CF%8C%CF%83%CE%BF%CF%86%CE%BF%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%87%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%AE%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B4-2/

# data[].attributes.headline
Δούναβη Ευαγγελία - Β1

# data[].attributes.subject
Δούναβη Ευαγγελία - Β1

# data[].attributes.body
Ο Κομφούκιος είναι Κινέζος φιλόσοφος του οποίου οι διδασκαλίες αποτελούν θρησκεία, τον Κομφουκιανισμό, διαδεδομένο κυρίως στην ανατολική Ασία.

(αποφθέγματα)
https://www.gnomikologikon.gr/authquotes.php?auth=6

# data[].attributes.headline
Χαρά Κωνσταντελου Β1

# data[].attributes.subject
Χαρά Κωνσταντελου Β1

# data[].attributes.body
https://el.m.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%89%CE%BA%CF%81%CE%AC%CF%84%CE%B7%CF%82

# data[].attributes.headline
Χαρά Κωνσταντελου Β1

# data[].attributes.subject
Χαρά Κωνσταντελου Β1

# data[].attributes.body
https://el.m.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CE%B9%CE%BB%CE%BF%CF%83%CE%BF%CF%86%CE%AF%CE%B1

# data[].attributes.headline
 Καταπόδης Σπύρος

# data[].attributes.subject
 Καταπόδης Σπύρος

# data[].attributes.body
Πλάτωνας, ο δάσκαλος του Αριστοτέλη

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%BB%CE%AC%CF%84%CF%89%CE%BD

https://www.gnomikologikon.gr/authquotes.php?auth=4

# data[].attributes.headline
Καταπόδης Σπύρος

# data[].attributes.subject
Καταπόδης Σπύρος

# data[].attributes.body
Αριστοτέλης ο πάνσοφος του αρχαίου κόσμου

https://www.gnomikologikon.gr/authquotes.php?auth=5

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%B7%CF%82

# data[].attributes.headline
Γεωργία Καρασταμάτη Β1

# data[].attributes.subject
Γεωργία Καρασταμάτη Β1

# data[].attributes.body
Αρχαία Γνωμικά-Ancient Greek Quotes - Γνωμικολογικον https://www.gnomikologikon.gr/ancient-greek-quotes.php?page=1

# data[].attributes.headline
Γεωργία Καρασταμάτη Β1

# data[].attributes.subject
Γεωργία Καρασταμάτη Β1

# data[].attributes.body
Σωκράτης - Βικιπαίδεια https://el.m.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%89%CE%BA%CF%81%CE%AC%CF%84%CE%B7%CF%82

# data[].attributes.headline
Δούναβη Ευαγγελία - Β1

# data[].attributes.subject
Δούναβη Ευαγγελία - Β1

# data[].attributes.body
Η Έλλη Λαμπρίδη είναι φιλόσοφος, δασκάλα, μεταφράστρια και συγγραφέας. Φοίτησε σε σχολείο αρρένων.

https://www.athensvoice.gr/epikairotita/ellada/795434/elli-labridi-i-zoi-mias-sunarpastikis-ellinidas/

# data[].attributes.headline
Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος Νικόλας Σπυροπουλος 

# data[].attributes.subject
Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος Νικόλας Σπυροπουλος 

# data[].attributes.body
https://el.m.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BD%CE%B1%CE%BE%CE%AF%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82#:~:text=%CE%AE%CF%84%CE%B1%CE%BD%20%CE%BF%20%CE%B4%CE%B5%CF%8D%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CF%82%20%CE%B1%CF%80%CF%8C%20%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%82,%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%AF%CE%B1%CF%82%20%CF%84%CE%B7%CF%82%20%CE%9C%CE%B9%CE%BB%CE%AE%CF%84%CE%BF%CF%85%20%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD%20%CE%91%CE%BC%CF%86%CE%AF%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B7.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος

Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 14/02/2011.

Ο Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος (αρχ. Ἀναξίμανδρος ὁ Μιλήσιος 611 π.Χ. - 547 π.Χ.) ήταν ο δεύτερος από τους φυσικούς φιλόσοφους ή φυσιολόγους της Ιωνίας, πολίτης της Μιλήτου, όπως ο Θαλής, του οποίου άλλωστε υπήρξε μαθητής, σύντροφος και διάδοχός του στη Σχολή της Ιωνίας. Λίγα είναι γνωστά για τη ζωή και το έργο του. Ο Αιλιανός τον αναφέρει ως αρχηγό της αποικίας της Μιλήτου στην Αμφίπολη. Οι υπολογισμοί του Απολλόδωρου υποδεικνύουν ως ημερομηνία γέννησής του το 610 π.Χ. και το θάνατό του λίγο μετά το 547 π.Χ.

Οι πηγές τον αναφέρουν ενίοτε ως επιτυχημένο σπουδαστή της Αστρονομίας και της Γεωγραφίας και πρώιμο υπέρμαχο της ακριβούς επιστήμης. Λέγεται, επίσης, ότι εισήγαγε τη χρήση του γνώμονα στην αρχαία Ελλάδα και ότι κατασκεύασε χάρτη του τότε γνωστού κόσμου.

Ο Αναξίμανδρος, σύμφωνα με τον Ψευδοπλούταρχο ( Στρωματείς 2), εξήγησε την δημιουργία του κόσμου εκκινώντας από το άπειρο. Από το άπειρο ξεχώρισε μια φλόγα και ο νεφελώδης αέρας. Στον πυρήνα του νεφελώματος συμπυκνώθηκε η Γη, ενώ φλόγα έζωνε τον αέρα. Κατόπιν η πύρινη σφαίρα εξερράγη και διαλύθηκε σε κύκλους τυλιγμένους από νεφελώδη αέρα. Οι κύκλοι απλώθηκαν και σχημάτισαν τα ουράνια σώματα.

Σύμφωνα με τον Αέτιο, ο Αναξίμανδρος θεωρεί πως τα άστρα είναι συμπυκνώσεις αερίων και πυρός, που δημιουργήθηκαν από περιδινήσεις. Ο Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος όρισε το άπειρο ως ουσία χωρίς όρια, μορφή ή ιδιότητες

Στην Αστρονομία, όπως αναφέρει ο Διογένης ο Λαέρτιος, ο Αναξίμανδρος κατασκεύασε ηλιακά ρολόγια, και όπως αναφέρει ο Πλίνιος, υπολόγισε τη λόξωση της εκλειπτικής.

Ο Αναξίμανδρος αποδίδει μια εικόνα της Γης, σύμφωνα με την οποία η γη είναι κυλινδρική με πλάτος τριπλάσιο από το μήκος και οι άνθρωποι κατοικούν στην επάνω επιφάνειά της[6]. Δε στηρίζεται πουθενά και βρίσκεται στο κέντρο του σύμπαντος, απέχοντας ίσα από όλα τα σημεία του ( Ψευδοπλούταρχος, Στρωματείς 2).

Τελευταίο στάδιο της κοσμογονίας του φιλόσοφου, όπως παραδίδεται από τον Αριστοτέλη ( Μετεωρολογικά 67), είναι η αποξήρανση τμημάτων της Γης υπό την επίδραση του Ήλιου. Ό,τι απέμεινε από αυτή την αρχική αποξήρανση διαμόρφωσε τη θάλασσα. Τούτη η βαθμιαία αποξήρανση είναι τμήμα μιας κυκλικής διαδικασίας που δεν οδηγεί, όμως, στην επαναπορρόφηση της γης από το άπειρο.

Ο Αναξίμανδρος διατύπωσε επίσης και μια πρώιμη εξελικτική θεωρία, βάσει της οποίας η ζωή εμφανίστηκε -μέσω προφανώς της αυτόματης γένεσης εξαιτίας της ηλιακής θερμότητας- στον πηλό ή τη λάσπη. Τα πρώτα πλάσματα που παρουσιάστηκαν ήταν ιχθυόμορφα και τα περιέκλειαν κελύφη. Αποβάλλοντας τα κελύφη τα πλάσματα αυτά προσαρμόστηκαν βαθμιαία στο αέριο περιβάλλον. Ο άνθρωπος εμφανίζεται στο τέλος αυτής της εξελικτικής βαθμίδας, γεγονός που μας οδηγεί στη σκέψη ότι ο φιλόσοφος είδε την γένεση του κόσμου και της ζωής ως μια ενιαία εξελικτική διαδικασία, που δεν απέχει πολύ από τη σύγχρονη εξελικτική θεωρία.

Ο Αναξίμανδρος, ακόμη, πίστευε ότι κανένα από τα τέσσερα βασικά στοιχεία δεν υπερτερεί στον Κόσμο σε σχέση με τα άλλα, και πως υπάρχει μια "κοσμική δικαιοσύνη" η οποία εξασφαλίζει την ισορροπία αυτή.

Όπως αναφέρει ο Ιππόλυτος, ο Αναξίμανδρος πίστευε πως ο άνεμος είναι αέρας σε κίνηση, πως οι βροχές προέρχονταν από τους ατμούς της Γης, οι οποίοι δημιουργούνταν από την εξάτμιση των υδάτων λόγω της θερμότητας του Ήλιου. Έλεγε πως όταν ο αέρας φυλακίζεται μέσα σε πυκνά σύννεφα, σκίζει τα σύννεφα για να διαφύγει, προκαλώντας έντονο θόρυβο, τη βροντή, ενώ, όταν ο αέρας συγκρούεται με τα σύννεφα, δημιουργούνται οι αστραπές.

Επίκεντρο της φιλοσοφίας του Αναξίμανδρου είναι το άπειρον, ένα άπειρο όμως που πιθανώς προσλαμβάνει δύο ερμηνείες:

άπειρον α+πέρας = χωρίς τέλος

άπειρον α+περάω =αδιαπέραστο

Σε κάθε περίπτωση φαίνεται πως εννοούσε μια πρωταρχική αιτία δίχως όρια στον χώρο. Το άπειρον είναι απεριόριστο στον χώρο και ποιοτικά ακαθόριστο, καθώς δεν προσδιορίζεται μορφικά ως ένα από τα τέσσερα στοιχεία. Στο άπειρο ο Αναξίμανδρος δεν είδε μόνον την πρωταρχική ύλη και την αρχική κατάσταση του κόσμου αλλά και την αιτία της κοσμικής τάξης. Σε αυτή την πρωταρχική ουσία απέδωσε θεϊκές ιδιότητες, χαρακτηρίζοντας το άπειρο ως αθάνατον, ανώλεθρον και θείον, σύμφωνα με τον Σιμπλίκιο ( Εις τα Φυσικά 24,13). Η αδυναμία της ανθρώπινης διάνοιας να καθορίσει το άπειρο ποσοτικά και ποιοτικά το καθιστά απεριόριστη πηγή και κατευθυντήρια δύναμη του κόσμου.

Δυστυχώς κανένα έργο των προσωκρατικών φιλοσόφων δεν σώζεται ακέραιο. Έχουμε πληροφορίες γι' αυτούς στα ΑΜΕΣΑ ΠΑΡΑΘΕΜΑΤΑ, σε αρχαίους συγγραφείς από τον Πλάτωνα μέχρι και τους όψιμους Βυζαντινούς και στις ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ, τις έμμεσες δηλαδή αναφορές. Η πρώτη εκτενής δοξογραφική αναφορά απαντά στα Μετά τα Φυσικά 1, 3-10 του Αριστοτέλη, όπου και τίθεται το πρόβλημα των πρώτων αρχών. Αυτού του είδους η συστηματική ιστορία της φιλοσοφίας συνεχίστηκε στο χαμένο έργο του Θεόφραστου Φυσικῶν δόξαι. Εκείνος που ανασύνθεσε το έργο του Θεοφράστου και κατηγοριοποίησε πρώτος όλα τα αποσπάσματα των προσωκρατικών, ήταν ο Hermann Diels στο έργο του Die Fragmente der Vorsokratiker το 1903. Οι εκδόσεις του συγγράμματος ανανεώνονταν, σημαντικότερη εκ των οποίων είναι αυτή του φιλολόγου Walter Kranz το 1952. [7]

Αναπαράσταση του Χάρτη της Γης του Αναξίμανδρου

Συγκεκριμένα για τον Αναξίμανδρο:

Περί της Φύσεως, το οποίο είναι το πρώτο σωζόμενο κείμενο της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας και μας το παραθέτει σε απόσπασμά του ο Σιμπλίκιος. Βέβαια είναι αμφίβολο αν αυτός ήταν ο πραγματικός τίτλος του έργου, μια και συνηθιζόταν στην αρχαιότητα σε ανάλογα έργα να αποδίδεται ο συγκεκριμένος τίτλος.

Χάρτης του γνωστού κόσμου (χαμένος)

Ορισμένες από τις ιδέες του Αναξίμανδρου διατηρήθηκαν στην (χαμένη) ιστορία της φιλοσοφίας του Θεόφραστου, οι οποίες μάλιστα αναφέρονται και από ύστερους συγγραφείς.

1. ↑ 1,0 "Anaximander" (Ρωσικά)1,1

2. ↑ 2,0 "Анаксимандр" (Ρωσικά)2,1

3. ↑ 3,0 Paul de Roux: "Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays" (Γαλλικά) Éditions Robert Laffont. 1994. σελ. 87. ISBN-13 978-2-221-06888-5. ISBN-10 2-221-06888-2.3,1 3,2 3,3 3,4

4. ↑ Θωμάς Ι. Πετρουσέφσκι: "Анаксимандр" (Ρωσικά)

5. ↑ "Library of the World's Best Literature". Library of the World's Best Literature . 1897.

6. Ιππόλυτος ↑ Αιρ. 1.6.3.

7. H. Diels - W. Kranz (εκδ.), Die Fragmente der Vorsokratiker, griech.-dt. (Berlin), τόμος 1 1951, τόμος 2 & 3 1952 (=VS), ελληνικό κείμενο, αγγλική μετάφραση και σχόλια G.S. Kirk - J.E. Raven - M. Schofield, Thw Presocratic Philosophers. A critical history with a selection of texts στο ↑ Εισαγωγή στην Αρχαιογνωσία, Τόμος Α' - Αρχαία Ελλάδα, σελ. 512-1.2: Η προσωκρατική φιλοσοφία, Heinz- Günther Nesselrath, Επιμ: Ιακώβ, Ρεγκακος, Εκδ. Παπαδήμα

Windelband W. - Heimsoeth H., Εγχειρίδιο Ιστορίας της Φιλοσοφίας, Τομ. Α΄, Μ.Ι.Ε.Τ. (Αθήνα 2001 δ΄), ISBN 960-250-051-4.

Καλογεράκος Ι. - Θανασάς Π. "Οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι", στο Ελληνική Φιλοσοφία και Επιστήμη από την Αρχαιότητα έως τον 20ό αιώνα, Ε.Α.Π. (Πάτρα, 2000), ISBN 960-538-290-3.

Μαυράκης Νίκος, Ανατολικές επιρροές στην ελληνική σκέψη και τον δυτικό πολιτισμό. Σοκόλης, (Αθήνα 2016), σσ. 260-266, ISBN 978-618-5139-32-2.

G. S. Kirk / J. E. Raven / Malcolm Schofield, Οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι, μετάφραση Δημοσθένη Κούρτοβικ, εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα, 1988, 2006 (4η έκδοση), σελ. 110-151

Heinz-Günther Nesselrath, Εισαγωγή στην αρχαιογνωσία, τόμ, Α΄, Αρχαία Ελλάδα, επιμ. Ιακώβ-Ρεγκάκος, Εκδ. Παπαδήμα (Αθήνα 2008 δ΄), ISBN 978-960-206-468-9

# data[].attributes.attachment_link.title
Αναξίμανδρος - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 14/02/2011. Ο Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος (αρχ. Ἀναξίμανδρος ὁ Μιλήσιος 611 π.Χ. - 547 π.Χ.)

# data[].attributes.headline
Αποφθέγματα φιλοσοφίας 

# data[].attributes.subject
Αποφθέγματα φιλοσοφίας 

# data[].attributes.body
Νικόλας Σπυροπουλος https://www.gnomikologikon.gr/catquotes.php?categ=2270

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Γνωμικολογικόν

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Τας ιδέας νοείσθαι μεν, οράσθαι δ' ού.

- Πολιτεία

Εν ει μη εστι, τ' άλλα δε τους ενός, τι χρη είναι;

- Παρμενίδης

(=αν δεν υπάρχει το Ένα, τίποτα δεν υπάρχει)

Των δε φιλοσόφων οι μεν γεγόνασι δογματικοί, οι δε εφεκτικοί.
Δογματικοὶ μεν όσοι περί των πραγμάτων αποφαίνονται ως καταληπτών. Εφεκτικοὶ δε όσοι επέχουσι περί αυτών ως ακαταλήπτων.

Επιγράμματα Λατινικά Ρητά

Barba non facit philosophum.

Αφορισμοί

Η φιλοσοφία είναι ερωτήσεις που, πιθανότατα, δεν θα απαντηθούν ποτέ.
Η θρησκεία είναι απαντήσεις σε ερωτήσεις που, πιθανότατα, δεν θα τεθούν ποτέ. Ανώνυμος

Η Βιολογία είναι στην πραγματικότητα Χημεία, η Χημεία είναι στην πραγματικότητα Φυσική, η Φυσική είναι στην πραγματικότητα Μαθηματικά και τα Μαθηματικά είναι στην πραγματικότητα Φιλοσοφία. Ανώνυμος

Μπορείτε να διακηρύσσετε όσο θέλετε, κύριοι, την ωραία σας φιλοσοφία.
Αλλά ώσπου να μας δώσετε να φάμε, οι ιδέες σας για το Καλό και το Κακό μπορούν να περιμένουν.

Ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσίν του, λέει η Βίβλος. Οι φιλόσοφοι κάνουν το ακριβώς αντίθετο: δημιουργούν τον Θεό κατ' εικόνα και ομοίωση δική τους.

Ο Καντ και ο Χέγκελ ήταν ενδιαφέροντες φιλόσοφοι. Όμως είμαι στην ευχάριστη θέση να ισχυριστώ ότι ήταν επίσης φρικτοί συγγραφείς. Alain de Botton
Ελβετός συγγραφέας

Ξενόγλωσσα

"To be is to do" - Socrates
"'To do is to be" - Sartre
"Do Be Do Be Do" - Sinatra

Ευφυολογήματα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
αρχαία γνωμικά

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
λατινικά ρητά

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ταξινόμηση σε κατηγορίες

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παροιμιώδεις φράσεις

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ποιητικά θραύσματα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ιστορικές φράσεις

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ευφυολογήματα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παραδοξολογίες

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
κινηματογραφικές ατάκες

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Μανώλης Παπαθανασίου

# data[].attributes.attachment_link.title
Γνωμικά στην κατηγορία: Φιλοσοφία

# data[].attributes.attachment_link.description
Αποφθέγματα, Γνωμικά, Ρητά, Παροιμίες, Φράσεις στη θεματική κατηγορία: " Φιλοσοφία "

# data[].attributes.headline
ΚΑΡΑΣΕΡΙΔΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ 

# data[].attributes.subject
ΚΑΡΑΣΕΡΙΔΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ 

# data[].attributes.body
Θαλής ο Μιλήσιος: ένας από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο Θαλής ο Μιλήσιος, (624-546 Π.Χ.) - Δίοδος - Η Πύλη της γνώσης και της πληροφορίας

# data[].attributes.headline
ΚΑΡΑΣΕΡΙΔΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ 

# data[].attributes.subject
ΚΑΡΑΣΕΡΙΔΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ 

# data[].attributes.body
Ο Ηράκλειτος και η φιλοσοφία του.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ηράκλειτος : Η ζωή και η φιλοσοφία του

Λήψη του αρχείου

Δημοσιεύθηκε : 24 Monday September @ GTB Daylight Time

Η ζωή και η φιλοσοφία του

Ηράκλειτος θα πει Ηρα-κλειτός, δηλαδή αυτός που χρωστά τη δόξα του στην Ήρα.

"Ο Ηράκλειτος ο Εφέσιος, ο επονομαζόμενος σκοτεινός, κατέχει μια κεντρική θέση στο σύνολο της ελληνικής φιλοσοφίας και σε ολόκληρη την παγκόσμια ιστορία της σκέψης".

Ο Ηράκλειτος είναι ένας στοχαστής. Αυτός για πρώτη φορά στοχάζεται μέσα από τα πλαίσια του Λόγου τι είναι Κόσμος. Η σκέψη του παραμένει ανοιχτή και πολυδιάστατη, ερωτηματική και αινιγματική, αποσπασματική και ποιητική. Δεν κατασκευάζει κάποιο σύστημα. Ο Ηράκλειτος στοχάζεται πριν ακόμα συσταθεί η μεταφυσική και διαμορφωθούν οι φιλοσοφικές σχολές. Ήταν το σπέρμα της δικής του σκέψης που έθρεψε όλη τη φιλοσοφία και μάλιστα πριν τη διαμόρφωσή της σε Μεταφυσική, Θεολογία, Λογική, Φυσική και Ηθική.

Με χρονολογική σειρά ασχολήθηκαν μαζί του, επικρίνοντας τον ή ενστερνιζόμενοι τις απόψεις του, οι Ελεάτες, ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης, ο Ιουστίνος ο Μάρτυς, ο Χέγκελ, ο Λένιν, ο Κίρκεγκωρ, και ο Νίτσε. Επηρέασε όχι μόνο τους φιλόσοφους της Αναγέννησης αλλά και τους: Πασκάλ, Σπινόζα, Γκαίτε, Χαίλντερλιν, Νοβάλις, Σοπενεχάουερ, Προυντόν, Μπερξόν, και Φρόιντ. Οι απόψεις του επηρέασαν ακόμη και τον σουρεαλισμό. Η σκέψη του διατρέχει το χρόνο και φθάνει έως τις μέρες μας ζωογονώντας σύγχρονα φιλοσοφικά ρεύματα.

Η φιλοσοφία του διαμορφώθηκε από στοιχεία αντιθετικά δίχως όμως να διασπάται η ενότητά της, εκφράζοντας έτσι την ενότητα των αντιθέτων του κόσμου μας - "..... και εκ των πάντων έν και εξ ενός τα πάντα". (απ 10)

Ο Ηράκλειτος γεννήθηκε πριν από τον Σωκράτη και τον Πλάτωνα. Σε ότι αφορά στη ζωή του, οι μαρτυρίες που έχουν φθάσει σε εμάς είναι αντιφατικές και κινούνται λίγο - πολύ στην περιοχή του μύθου. Από τον Διογένη τον Λάερτιο πληροφορούμαστε ότι έφθασε στην ακμή της ζωής του περίπου το 500 π.Χ. Ανήκε σε αριστοκρατική οικογένεια που οι ρίζες της έφθαναν στον ηγεμόνα της Εφέσου και η οποία είχε κληρονομήσει κάποιο βασιλικό αξίωμα. Ο Ηράκλειτος όμως, ενώ γεννήθηκε αριστοκράτης αποποιήθηκε με τη θέλησή του το βασιλικό αξίωμα παραχωρώντας το στον αδελφό του.

Από παιδί εκδήλωσε τη χαρισματική του φύση. Ενώ ήταν ακόμη νέος ισχυριζόταν πως δεν γνώριζε τίποτα, ενώ όταν έφθασε στην ώριμη ηλικία ισχυριζόταν ότι γνώριζε τα πάντα. Δεν ακολούθησε τη διδασκαλία κανενός, δε μαθήτευσε σε κανένα φιλόσοφο, κι αναζήτησε μόνος του να ανακαλύψει τον εαυτό του μαθαίνοντας με τη δική του θέληση. Μελέτησε και στοχάστηκε πάνω στους μεγάλους ποιητές, τον Όμηρο, τον Ησίοδο, τον Αρχίλοχο, τις θεωρίες των Μιλησίων, των Πυθαγορείων και του Ξενοφάνη, καθώς και την ιστοριογραφική "Επιστήμη" του Εκαταίου, και στα αποσπάσματά του αναφέρεται συχνά σε αυτούς. Έτσι εντρυφά στην ποιητική, τη θεολογία και τη θεωρητική, αφομοιώνοντας όλες αυτές τις διδασκαλίες καθώς και την επιστημονική παιδεία του καιρού και του τόπου του.

Αφομοίωσε και ξεπέρασε όλες αυτές τις διδασκαλίες συλλαμβάνοντας τον κόσμο με ένα νέο τρόπο και στη συνέχεια συνέλαβε την θέση του ίδιου του εαυτού του μέσα στον κόσμο.

Ο Ηράκλειτος προσέφερε το έργο του ανάθημα στο ναό της Αρτέμιδας, ο οποίος πυρπολήθηκε αργότερα από τον Ηρόστρατο που θέλησε μ αυτή την πράξη του να περάσει στην αθανασία.

Ο χαρακτήρας του φαίνεται ότι ήταν αρκετά ιδιόρρυθμος. Περήφανος και ακατάδεκτος λένε ορισμένοι συγγραφείς, ενώ η μοναχικότητά του ίσως να ερμηνεύτηκε λάθος ως ένδειξη μελαγχολίας.

Καταφέρει βίαια κτυπήματα ενάντια στην ανθρώπινη αφέλεια και τη λήθη του μέσου ανθρώπου. Περιφρονεί τις μάταιες κουβέντες που κυλάνε σαν ποτάμι και απορρίπτει τη ρητορική και τα τεχνάσματα της. Βασίζεται στον λόγο (που σημαίνει ταυτόχρονη σκέψη και γλώσσα) για να πει αυτά που θέλει, κι ενώ κρίνει αυστηρά τους ανθρώπους, ταυτόχρονα τους προσφέρει τη βοήθεια του. Η απέχθεια για την ανθρώπινη αφέλεια μετατρέπεται έτσι σε μια επιτακτική ανάγκη να τη διορθώσει και γι' αυτό χρησιμοποιεί την καυστική ειρωνεία, παραμένοντας λακωνικός.

Φαίνεται ότι δεν ταξίδεψε, παραμένοντας συγκεντρωμένος στο έργο του. Ο Ηράκλειτος ζούσε στην γειτονιά του ιερού. Ανήκε, όπως προαναφέρθηκε, σε βασιλική οικογένεια και οι προπάτορες του είχαν την ευθύνη της διοργάνωσης των εορτών της Ελευσίνιας Δήμητρας. Ίσως και ο ίδιος να ήταν μυημένος στα Ελευσίνια μυστήρια που τελούνταν στην Έφεσο σε συνάρτηση με τη λατρεία της Αρτέμιδος. Ωστόσο, όλα αυτά δεν τον εμπόδισαν να ξεκινήσει πόλεμο ενάντια στην καθιερωμένη θρησκεία. Η θρησκευτικότητα του Ηράκλειτου ήταν διαφορετική. Γνωρίζουμε επίσης ότι ο Ηράκλειτος αποτραβήχτηκε στον ναό της Αρτέμιδος, όπου και προσέφερε τα βιβλία του. Και όλα αυτά τα έκανε ενώ ταυτόχρονα στηλίτευε δριμύτατα την επίσημη θρησκεία.

Ο Ηράκλειτος δεν κόβει τους δεσμούς του με το Θείο αν και ο δικός του δρόμος επικοινωνίας ακολουθεί δρόμους διαφορετικούς από εκείνους των κοινών ανθρώπων.

Η πολιτική έπαιξε μεγάλο ρόλο στην ζωή του, αν και αρνείται να συμμετάσχει ενεργά στην πολιτική ζωή. Όταν οι συμπολίτες του τον έκριναν άξιο να γίνει νομοθέτης τους εκείνος τους αγνόησε διότι η πόλη βρισκόταν κάτω από την κυριαρχία ενός διεφθαρμένου καθεστώτος. Και σαν να μην έφθανε αυτό αποτραβήχτηκε στον περίβολο του ναού της Αρτέμιδος και έπαιζε με τα παιδιά τους πεσσούς, γιατί τα παιδιά μοιάζουν με τον "Χρόνο που παις εστί, πεσσεύων" (απ 52).

Η πολιτική σκέψη του Ηράκλειτου και η σύλληψη ενός οικουμενικού νόμου παραμένουν ύψιστα αφηρημένες και δεν μπορούν να συγκεκριμενοποιηθούν.

Ζει σε μια ταραγμένη εποχή κατά την οποία υπάρχει διαμάχη ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις (Αθήνα - Περσία), ανταγωνισμός ανάμεσα στα Ελληνικά κράτη (Αθήνα-Σπάρτη), σύγκρουση ανάμεσα στα κόμματα (αριστοκράτες-δημοκράτες). Όλα διαδραματίζονται κάτω από την επιρροή του θεού Άρη, του πολεμιστή. Κι έτσι ο Ηράκλειτος διακηρύσσει νηφάλια τη βασιλεία του πολέμου.

Ο ίδιος ο Ηράκλειτος ήταν η πραγμάτωση της ενότητας των αντιθέτων Αγαπούσε και περιφρονούσε τους συμπατριώτες του που με την σειρά τους τον αγαπούσαν και τον περιφρονούσαν. Ενώ διακήρυσσε την αναγκαιότητα του πολέμου, ήθελε να βοηθήσει τους Εφέσιους να ζήσουν ειρηνικά

Έχουμε πολλές εκδοχές του θανάτου του. Μια από αυτές είναι ότι χολωμένος από τους ανθρώπους, αποτραβήχτηκε στα βουνά όπου ζούσε τρώγοντας φύλλα και χόρτα, ώσπου έπαθε υδρωπικία, οπότε και επέστρεψε στην πόλη και ρωτούσε με αινιγματικά λόγια του γιατρούς να μάθει αν μπορεί να μετατρέψει μια μπόρα σε ξηρασία. Επειδή εκείνοι δεν τον καταλάβαιναν, κλείστηκε σε έναν στάβλο ελπίζοντας πως με την ζέστη της κοπριάς όπου χώθηκε, θα εξατμιζόταν το νερό από το σώμα του. Μα ούτε και με αυτόν τον τρόπο θεραπεύτηκε και πέθανε σε ηλικία εξήντα ετών.

Στη συνέχεια θα επιχειρήσουμε να αντιληφθούμε τους δομικούς λίθους της φιλοσοφίας του, ξεκινώντας από τον "Λόγο", με οδηγό μας τον Κώστα Αξελό, γνήσιο ερευνητή της σκέψης του Ηράκλειτου, και σε επόμενο άρθρο θα μελετήσουμε τον "Κόσμο" και τη "Φωτιά".

O Λόγος "Πρώτος ο Ηράκλειτος ανάβει απ τη φωτιά του σύμπαντος -τη δάδα του Λόγου. Ο λόγος του φωτίζει. Ο Λόγος είναι εκείνο το ξύπνημα της απορίας της αφηρημένης σκέψης που κάνει τον άνθρωπο να βγει από τον κόσμο των ονείρων και να τον οδηγήσει στον κόσμο του φωτός".

"Ο Λόγος είναι αυτό που συνδέει τα φαινόμενα μεταξύ τους, που τα συνδέει ως φαινόμενα ενός και μόνου Σύμπαντος, κι αυτό που συνδέει την ομιλία με τα φαινόμενα. Ο Λόγος είναι ένας σύνδεσμος. Αυτό που γίνεται φανερό ως φαινόμενο είναι ήδη διαποτισμένο από τον λόγο γι αυτό και μπορεί να συλληφθεί".

"Ο άνθρωπος είναι ο ομιλών θεματοφύλακάς του Λόγου, αν είναι ξύπνιος".

O Ηράκλειτος αντιλαμβάνεται τον κόσμο αδιαχώριστα συνδεδεμένο με τον Λόγο. Εννοεί τον Λόγο ως τη δύναμη και το νόημα του σύμπαντος, ως αυτό που ζωογονεί κάθε σκέψη και είναι πηγή της. Είναι η ίδια η σκέψη και η σοφία. Είναι τελικά το φως που με την καθαρότητα του διαπερνά το σκοτάδι, βάζοντας τάξη στο χάος. Ο Λόγος είναι εκείνος που συλλαμβάνει την αληθινή πραγματικότητα.

Όπως δεν μπορούμε να ανατρέξουμε στο πριν από τον Χρόνο, έτσι δεν μπορούμε να ανατρέξουμε στο πριν από τον Λόγο. Ο Λόγος διατρέχει τον Χρόνο και είναι από τη φύση του αιώνιος. Αποτελεί τελικά την ουσία, τη σημασία του σύμπαντος. Ο Λόγος είναι το ίδιο το σύμπαν που πορεύεται σε μια γνώση.

Ο Λόγος γίνεται κατανοητός, αντιληπτός, εφόσον είμαστε σε εγρήγορση. Όντας απρόσεχτοι και αφηρημένοι αδυνατούμε να κατανοήσουμε και επομένως να αντιληφθούμε την συνεχή παρουσία του Λόγου.

Η Ανθρώπινη μάζα αντιστέκεται στην συνεχή ροή του Λόγου. Δεν σκεπτόμαστε, δεν διακρίνουμε αυτά που συμβαίνουν, κρίνουμε επιφανειακά, δεν αντιλαμβανόμαστε τις βαθύτερες αιτίες και εν τέλει δρούμε σαν κοιμισμένοι. Ζούμε μέσα στην πλάνη, πιστεύοντας ότι έχουμε μια νόηση ιδιαίτερη, ξεχωριστή, η οποία μας αποκόπτει τελικά από το σύμπαν.

"Ο Ηράκλειτος σφυροκοπά και αναθεματίζει τους ανθρώπους που φαντάζονται ότι μπορούν να απομονωθούν και να δράσουν ξεχωριστά από τον Λόγο".

"Ο Ηράκλειτος ζητά με τρόπο μαχητικό από τους ανθρώπους να ξέρουν να ακούνε, να μιλούν να πράττουν αλλά κυρίως να αναγνωρίζουν την διαποτίζουσα τα πάντα ύπαρξη του Λόγου."

Το φως του Λόγου διαπερνώντας το σκοτάδι, φανερώνει το ενωτικό νόημα του σύμπαντος. Το Ενιαίο Όλον.

"Οι άνθρωποι μπορούν ν αναγνωρίσουν τον Λόγο επειδή η σκέψη είναι κάτι κοινό σ όλους και κατοικία της έχει την ψυχή τους. Αυτό δεν σημαίνει πως όλοι σκέφτονται, πράττουν και μιλούν σύμφωνα με την αληθινή φύση. Το ανθρώπινο ον μπορεί να γίνει το φωτισμένο φερέφωνο του Λόγου, δεν είναι όμως ο ιδρυτής του, ο Λόγος το ξεπερνάει. Ο Λόγος κάνει δυνατή την σύλληψη μιας αλήθειας, αλήθειας που δεν επινοείται αλλά ανακαλύπτεται".

Η σκέψη του Ηράκλειτου, διατηρεί την πλαστικότητά της, την ευελιξία της, όντας ταυτόχρονα συγκεκριμένη και αφηρημένη.

"Ήρωας Προμηθεϊκός της σκέψης, φέρνει στους κοιμισμένους την φωτιά του Λόγου"

"Ενώ ο Λόγος είναι συμπαντικός, τα ανθρώπινα πλάσματα ενεργούν σαν να είχαν μια ιδιαίτερη δική του νόηση το καθένα. Οι άνθρωποι που αγρυπνούν έχουν ένα μόνο κόσμο κοινό. Αντίθετα, εκείνοι που είναι βυθισμένοι στον ύπνο, απομονώνονται, ο καθένας για τον εαυτό του σε κόσμους ιδιαίτερους. Το πλήθος βρίσκεται σε κατάσταση ύπνου και οι κοινοί άνθρωποι δεν έχουν παρά μικρές ιδιωτικές απόψεις. Οι λίγοι φωτισμένοι είναι ξύπνιοι και ξέρουν πως η νόηση δεν είναι νόηση παρά μόνον όταν έχει στήριγμα της το συμπαντικό. Την ευθύνη της συμπαντικότητας δεν την αναλαμβάνει ο όχλος αλλά οι προφύλακες, γιατί η συμπαντικότητα είναι κάτι έντονο και ποιοτικό κι όχι ποσοτικό κι εκτατικό. Η αληθινή ομοφωνία είναι μια ενημερωμένη συμμετοχή στο συμπαντικό. Ο σύμπας κόσμος είναι ο κόσμος της αλήθειας, ενώ ο ιδιωτικός κόσμος είναι ο κόσμος που δεν κατέχει την αληθινή πραγματικότητα αφού είναι κόσμος της αυθαιρεσίας και της απομόνωσης.

Μόνο τα άτομα που θυσιάζουν την ιδιαιτερότητα τους εξασφαλίζουν τα θεμέλια της κοινότητας και παίρνουν πάνω τους την ευθύνη αυτών των θεμελίων. Οι κοινοί άνθρωποι δεν αποτελούν, ούτε κι οικοδομούν, την κοινότητα, που είναι μια μορφή της συμπαντικότητας. Ωστόσο ακόμα κι οι κοιμισμένοι δεν μπορούν να ξεφύγουν απ την ροή του κόσμου κι αυτοί συμμετέχουν μα άθελα τους, παθητικά. Παρά την θέλησή τους, η "πονηριά της λογικής" τους σπρώχνει να πάρουν μέρος στο παιχνίδι, έτσι, το σκοτάδι τους φωτίζεται από τον Λόγο. Και πράγματι, οι κοιμισμένοι συνεργάζονται στα γεγονότα του κόσμου εφόσον είναι "άτομα" του κόσμου, μόρια της κοινότητας. Για να απομονωθούν ολότελα , θα έπρεπε να πάψουν να υπάρχουν.

Συνοχή έχουν μόνο οι σκέψεις μερικών που βλέπουν ξεκάθαρα ότι ο κόσμος είναι κοινός. Οι σκέψεις των κοιμισμένων και των υπνοβατών είναι ασυνάρτητες επειδή είναι μη συμπαντικές. Κοινός για όλους μόνον ένας κόσμος υπάρχει. Οι κόσμοι των κοιμισμένων είναι πολλαπλοί, κι εκείνοι που καταφεύγουν σ αυτούς τους κόσμους, δεν μπορούν ούτε μεταξύ τους να συνεννοηθούν, γιατί τους λείπει κάθε είδους αναφορά στο συμπαντικό.

Μόνη η κατάσταση της εγρήγορσης δεν είναι αρκετή για να χαρακτηρίσει τους προδρόμους, επειδή υπάρχουν άνθρωποι που, όσο ξύπνιοι και αν είναι, δεν ξέρουν τι κάνουν.

Η εγρήγορση, μόνον όταν φωτίζεται από το φως του Λόγου κάνει τον άνθρωπο νηφάλιο, τον κάνει να ριζώσει στο ορατό και στο αόρατο και τον κατευθύνει προς τους ορίζοντες της γνώσης. Το ξύπνημα είναι μια έξοδος από το βασίλειο του ύπνου, η σκέψη δεν φωτίζεται παρά μόνον όταν ξεπερνά το όνειρο. Το φως αναγνωρίζει και σκορπίζει τα σκότη"

"Η σκέψη του Ηράκλειτου δεν παραπαίει σε διλήμματα όπως: αισθήσεις-λογικό, ρεαλισμός-ιδεαλισμός, υλισμός-πνευματικότητα. Αυτή η σκέψη δεν θέλει να εδραιώσει τις διακρίσεις: φαινόμενο-νοούμενο, φαντασία-αντίληψη, νους-λογικό. Ο Ηράκλειτος, βλέπει, σκέπτεται, εκφράζεται και μιλάει με ολόκληρο το είναι του, με ολόκληρη την ελληνική και ιωνική ιδιοσυγκρασία του. Η ευαισθησία του συλλαμβάνει και την μονιμότητα των φαινομένων και την αλλαγή τους: Τα μάτια είναι αυτά που βλέπουν να κυλούν τα νερά του ποταμού. Ο Λόγος είναι η δομή του κάθε τι που είναι"

"Ο Ηράκλειτος δεν διαχωρίζει σε καμία περίπτωση αυτό που είναι θεωρητικά αληθινό από εκείνο που αποδεικνύεται πρακτικά αληθινό. Η πολυδιάστατη αλήθεια δεν είναι, στην ενότητα της, ούτε θεωρητική ούτε πρακτική. Είναι μέσα στο γίγνεσθαι και μπορεί να συλλαμβάνει ταυτόχρονα την γλύκα και την πίκρα του κάθε τι που είναι.

Η απλή πολυμάθεια δεν μας μαθαίνει να σκεφτόμαστε, οι άνθρωποι όμως που αγαπούν τη σοφία, πρέπει να γνωρίζουν πάρα πολλά πράγματα. ο Ηράκλειτος ξέρει πως πρέπει να ψάξει πολύ για να βρει την αληθινή σοφία, και ξέρει ακόμα πως δεν θα βρει παρά μόνον αποσπάσματά της."

Η αναζήτηση σε βάθος πρέπει να προχωρεί ακαταπόνητα. Η αναζήτηση του χρυσού είναι η αναζήτηση της Σοφίας.

Η αγάπη του Ηράκλειτου για την Σοφία ταυτίζεται με την Σοφία της Αγάπης. Η Σοφία είναι Αγάπη και Λόγος και νόμος συμπαντικός.

Δεν πρέπει να αντιληφθούμε την δύναμη του Θείου νόμου σαν μια δύναμη ξεχωριστή. Ο Θείος νόμος απλώνει την δύναμη του και συνδέει τα μέρη του σύμπαντος. Η Σοφία είναι ο Θείος Νόμος.

Ο Ηράκλειτος θεωρεί ότι το Όλον πληρούται από κρυφή αρμονία. "Ο ανθρώπινος λόγος προσπαθεί να συλλάβει τον λόγο του κόσμου. Αυτή η αναζήτηση που ζωογονείται από την κοσμική αγάπη, τοποθετείται στον δρόμο που ανεβαίνει και κατεβαίνει, χωρίς να παύει να είναι ο ίδιος δρόμος. Αφού η ολότητα βρίσκεται σε γίγνεσθαι, ο δρόμος που οδηγεί στη σύλληψή της δεν μπορεί παρά να είναι κι αυτός ένα γίγνεσθαι". Για τον Ηράκλειτο η αλήθεια είναι αυτό που αποκαλύπτεται και βγαίνει στο φως εγκαταλείποντας τα σκότη. Η αλήθεια είναι αυτό που συλλαμβάνουμε, όταν είμαστε ξύπνιοι. Η σύλληψη αυτή δεν είναι φευγαλέα, επειδή είμαστε προικισμένοι με μνήμη. Αυτό που συλλαμβάνουμε, με τον Λόγο μας σαν αλήθεια είναι απ την ουσία της συμπαντική, σ' όλους κοινή. Η χονδροειδέστατη "πλάνη" ανήκει στα όντα εκείνα που είναι βυθισμένα στον ύπνο τους και τους λείπει η μνήμη. Αυτά τα ξεμοναχιασμένα όντα δεν επικοινωνούν παρά από μεγάλη απόσταση με την συμπαντικότητα, παραμένοντας κλεισμένα μέσα στα απατηλά όρια της (ψευτο-ιδιαιτερότητας) τους.

Η αλήθεια δεν βρίσκεται από την πλευρά του σκεπτόμενου υποκειμένου, η αλήθεια είναι η αλήθεια της ολότητας που αποκαλύπτεται σε όποιον αγαπά την σοφία και προσπαθεί να τη συλλάβει με τη σκέψη και να την εκφράσει με την γλώσσα. Μαζί με τον λόγο και το σοφό, αποτελεί την αρμονία της ολότητας. Αυτή η αρμονία είναι φυσικά πολεμίστρια, δηλαδή είναι διαλεκτική. Η αλήθεια βρίσκεται μέσα σ ολόκληρο το ακατάπαυστο γίγνεσθαι του είναι."

"Η πλάνη, η αυταπάτη, η ψευτιά και η βλακεία είναι κι αυτές εξίσου και είναι επίσης αληθινές." Αν και ατελείς μορφές που εκφράζουν μονάχα ιδιαιτερότητες. Αποτελούν αλλοτριώσεις της σοφίας.

"Ενώ η αλήθεια είναι συμπαντική, η πλάνη είναι ανθρώπινη κι ατομική, δεν είναι παρά μια επιπόλαιη σύλληψη της πληρότητας του κόσμου".

Ο Ηράκλειτος στοχάζεται τον Λόγο και μας προσανατολίζει προς την αναζήτηση της γνώσης και της Αλήθειας. Αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο μέσα από τις αισθήσεις. Για να ξεπεράσουμε το στάδιο της ιδιαίτερης γνώμης πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση για να διακρίνουμε πέρα από την επιφάνεια των φαινομένων, την κρυμμένη αρμονία, να σκεφτούμε με τρόπο υγιή που συλλαμβάνει και επικοινωνεί με τον συμπαντικό Σοφό-Λόγο που είναι το θεμέλιο κάθε σκέψης.

"Όλη η κίνηση της Ηρακλειτικής σκέψης, υπακούοντας στον ρυθμό της κίνησης της ολότητας, ενώνει την αρχή και το τέλος, και θα μπορούσε να απεικονιστεί με σπείρες. Ο δρόμος όμως που ακολουθεί ο στοχαστής δεν θα ήταν αληθινός αν δεν οδηγούσε στην καρδιά του σύμπαντος".

Αποσπάσματα

απ 2: "Γι' αυτό πρέπει να ακολουθήσουμε τον κοινό Λόγο γιατί το κοινό είναι συμπαντικό. Ενώ όμως ο Λόγος είναι κοινός, οι πολλοί ζουν σαν να είχαν μια δική τους φρόνηση".

απ 34: "Όταν ακούν δεν καταλαβαίνουν και γι αυτό μοιάζουν με κουφούς. Μαρτυρεί γι αυτούς η παροιμία: παρόντες απουσιάζουν".

απ 70: "Παιχνίδια παιδιών οι ανθρώπινες δοξασίες".

απ 97: "Κακοί μάρτυρες τα μάτια και τ αυτιά για τους ανθρώπους, όταν οι ψυχές τους είναι βάρβαρες".

απ 46: "Η έπαρση είναι νόσος ιερή και η όραση ψεύδεται".

απ 41::"Γιατί μια είναι η σοφία: Το να γνωρίζεις την σκέψη που μέσα απ΄ όλα τα κυβερνάει όλα".

απ 116:"Όλοι οι άνθρωποι έχουν μερίδιο στην αυτογνωσία και την σωφροσύνη".

απ 112: "Σωφροσύνη, η μέγιστη αρετή, και σοφία το να λες την αλήθεια και να πράττεις σύμφωνα με την φύση-ακούγοντας την".

απ 115: "Ο λόγος της ψυχής αυξάνει απ' τον εαυτό του".

απ 54: "Η αφανής αρμονία καλύτερη από την φανερή".

απ 123: "Η φύση αγαπά να κρύβεται".

απ 22: " Όσοι γυρεύουν χρυσάφι σκάβουν πολύ την γη και λίγα βρίσκουν".

απ 114: "Για να μιλάμε με νόημα πρέπει να αντλούμε δύναμη απ αυτό που είναι σ όλα κοινό, όπως η πόλη αντλεί από τον νόμο, κι ακόμα περισσότερο, γιατί όλοι οι ανθρώπινοι νόμοι τρέφονται από τον ένα νόμο, το θείο. Αυτός κρατάει όσο θέλει την εξουσία του αρκεί για όλα και τα υπερβαίνει".

Η φωτιά

Ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Ηράκλειτος υποστήριζε ότι η αρχή του κόσμου είναι η φωτιά. Με αφετηρία την σκέψη του σύγχρoνου φιλόσοφου Κ. Αξελού, ας ρίξουμε μια ματιά στο τι ακριβώς εννοούσε ο Ηράκλειτος κι ας συλλογιστούμε τι μπορεί να σημαίνουν αυτά για την σημερινή εποχή.

Ο Θαλής δηλώνει πως τα πάντα προέρχονται από το νερό.

Ο Αναξίμανδρος συλλαμβάνει την αέναη κίνηση που μέσα της τα αντίθετα, το ζεστό και το κρύο, το υγρό και το στεγνό, παράγουν τα κοσμικά φαινόμενα.

Ο Αναξιμένης δίνει προτεραιότητα στον αέρα.

Ο Πυθαγόρας αφοσιώνεται στην κοσμική αρμονία, στη μελέτη των αριθμών και των μορφών και το πνεύμα του είναι γεωμετρικό και μαθηματικό.

Ο Ξενοφάνης στρέφεται προς την γη ως πρωταρχικό κοσμικό στοιχείο.

Ο Ηράκλειτος είναι το μεγάλο ενοποιητικό πνεύμα. Νερό και γη, αέρας και φωτιά, υπακούουν σε μέτρα κι αποτελούν τον Κόσμο. Η αρμονία δεν ξεχωρίζεται από την σύγκρουση. Είναι κεφαλαιώδης η σημασία των αντιθέτων μέσα στην αέναη κίνηση του κόσμου.

Ο Κόσμος αποτελείται από το σύνολο των όντων και των πραγμάτων που υπάρχουν μέσα στο χώρο και τον χρόνο που τα περιέχουν. Ο χώρος μας περιέχει μα εμείς δεν μπορούμε να τον περιέχουμε επειδή μας απορροφάει. Τότε συλλαμβάνει η σκέψη τον χρόνο και τον προωθεί στην σειρά του πρωταίτιου του γίγνεσθαι του κόσμου.

Ο Ηράκλειτος συλλαμβάνει μια κοσμολογία που θέλει να ξεπεράσει το κοσμογονικό στάδιο. Αυτή η κοσμολογία, επειδή μεταχειρίζεται "σύμβολα" για να εκφράσει τις φυσικές δυνάμεις κι αποδίδει μια δύναμη σε αυτά τα σύμβολα, συνδέεται με τη μυθολογία και γίνεται δημιουργός μύθων. Βέβαια η σύλληψη του κοσμικού παιχνιδιού είναι μια πράξη του λογισμού.

Τι μας λέει για το σύμπαν ο Ηράκλειτος; -Αυτόν τον κόσμο που είναι για όλους, ούτε κανείς θεός ούτε άνθρωπος τον έκανε, αλλά ήταν από πάντα και είναι και θα είναι αιώνια φωτιά, που ανάβει με μέτρο και σβήνει με μέτρο (απ.30) -Τα πάντα ανταλλάσσονται με τη φωτιά και με τα πάντα η φωτιά, όπως τα πράγματα με το χρυσάφι και το χρυσάφι με τα πράγματα-(απ.90) -Η φωτιά ζει τον θάνατο της γης κι ο αέρας ζει το θάνατο της φωτιάς, το νερό ζει το θάνατο του αέρα και η γη του νερού-(απ.76)-Το ψυχρό θερμαίνεται, το θερμό ψύχεται, το υγρό ξεραίνεται, το ξηρό νοτίζει-(απ.126)

Ο Κόσμος δεν έχει αρχή. Οι μυθολογικές κοσμογονίες, ο Όμηρος κι ο Ησίοδος, εκθρονίζονται. Παρακολουθούμε το πέρασμα απ την κοσμο-γονία στην κοσμο-λογία. Ο κόσμος δε δημιουργήθηκε ήταν από πάντα, είναι και θα είναι. Ο κόσμος είναι το Σύμπαν, δηλαδή η τακτοποιημένη ολότητα.

Κόσμος αιώνιος και αιώνια φωτιά υπακούουν το ένα στο άλλο. Ας επιχειρήσουμε να διακρίνουμε ποιος είναι ο δεσμός τους. Η φωτιά είναι ως προς τον κόσμο αυτό που ως προς την ανθρώπινη ζωή είναι ένα ποτάμι. Μεταβάλλονται και τα δύο ακατάπαυστα μέσα στη μονιμότητα του γίγνεσθαι του είναι. Η φωτιά είναι ακόμη πιο μεγαλοπρεπής απ το ποτάμι. Η φωτιά υπακούει σε μέτρα. Και το χρυσάφι λάμπει, έχει το χρώμα και την αξία της φωτιάς, επιβάλλει ένα μέτρο και μεταβάλλει τα πράγματα. Η φωτιά μπορεί να συγκριθεί με το χρυσάφι.

Η φωτιά είναι ουσία η στοιχείο; Ας μην ξεχνάμε ότι οι κοσμικές δυνάμεις που με την δική τους βοήθεια σκέφτονται οι πρώτοι έλληνες στοχαστές τον κόσμο, δεν είναι "υλικές". Το νερό του Θαλή δεν είναι παρά μια θεμελιακή μονιμότητα, ούτε υλική ούτε ιδεατή. Ο αέρας του Αναξιμένη και το άπειρον του Αναξίμανδρου απέχουν πολύ απ το να είναι ουσίες. Η Ηρακλειτική φωτιά είναι ακόμα λιγότερο ουσία, πράγμα που δεν σημαίνει ότι έχει κάποια φυσική και συγκεκριμένη εμφάνιση. Δεν είναι όμως ούτε και λογική αρχή.
Οι πρώτοι έλληνες στοχαστές συλλαμβάνουν τις θεμελιακές τους διαισθήσεις αλλά όχι σαν ουσίες. Ιδεατότητα και πραγματικότητα είναι αξεχώριστες. Η ερώτηση αν οι αρχές είναι πραγματικές η ιδεατές, δεν μπορεί να πάρει απάντηση γιατί δεν υπάρχει απάντηση γι αυτή την ερώτηση.

Έτσι η ηρακλειτική φωτιά είναι "αρχή" που κατευθύνει την ροή και την σύλληψη των πραγμάτων, αφανής και φανερή αλήθεια των ορατών κι αοράτων φαινομένων.
Σύμφωνα με τον Χάιντεγκερ "Την ελληνική λέξη αρχή πρέπει να την κατανοήσουμε με το πλήρες νόημα της. Η λέξη αυτή ονομάζει αυτό που παίρνοντάς το κάποιο πράγμα σαν αφετηρία αποκτά διέξοδο. Αυτό όμως το (παίρνοντάς το σαν αφετηρία), με την απόκτηση της διεξόδου δεν αφήνεται πίσω. Η αρχή έχει να κάνει μάλλον μ΄ αυτό που λέει το ρήμα άρχειν - μ΄ αυτό δηλαδή που δεν παύει να κυριαρχεί" Πρόκειται δηλαδή για μια λέξη κλειδί.

Ο Διογένης ο Λαέρτιος αναφέρει:

"Αυτά που ο Ηράκλειτος πίστευε σε γενικές γραμμές είναι: τα πάντα συνίστανται από φωτιά και μέσα σ΄ αυτήν αναλώνονται. Τα πάντα συμβαίνουν σύμφωνα με την ειμαρμένη και η συναρμολόγηση των όντων πραγματοποιείται με την εναντιοδρομία... Όσο για τις λεπτομέρειες αυτών των θεωριών του, ιδού πως έχουν τα πράγματα. Η φωτιά είναι στοιχείο και τα πάντα ανταλλάσσονται με την φωτιά και γίνονται με την αραίωση και την πύκνωση. Τίποτα όμως δεν εκθέτει με σαφήνεια. Τα πάντα γίνονται με την εναντιότητα και κυλούν σαν ποτάμι. Η ολότητα είναι κάτι το πεπερασμένο κι ο κόσμος ένας. Αυτός ο κόσμος γεννιέται απ΄ τη φωτιά και ξαναπαίρνει κατά περιόδους φωτιά, κι αυτό γίνεται εναλλάξ, στον αιώνα τον άπαντα. Αυτό συμβαίνει σύμφωνα με την ειμαρμένη. Από τα αντίθετα, εκείνο που οδηγεί στην γένεση ονομάζεται πόλεμος και έρις, κι εκείνο που οδηγεί στην ανάφλεξη, ομόνοια και ειρήνη κι η μεταβολή είναι ένας δρόμος που ανεβαίνει και κατεβαίνει κι ο Κόσμος φτιάχνεται σύμφωνα μ΄ αυτή την μεταβολή. Γιατί, όταν η φωτιά πυκνώνει, γίνεται ρευστή κι όταν μαζεύεται, γίνεται νερό. Το νερό όταν πήζει μεταβάλλεται σε γη-αυτός ο δρόμος κατεβαίνει. Η γη ξαναγίνεται ρευστή κι απ΄ αυτήν γίνεται το νερό κι απ΄ το νερό όλα τα υπόλοιπα. Γιατί αναφέρει ότι όλα σχεδόν προέρχονται απ την αναθυμίαση που βγαίνει απ΄ τη θάλασσα-κι αυτός είναι ο δρόμος που ανεβαίνει. Οι αναθυμιάσεις προέρχονται τόσο απ΄ τη γη όσο κι απ΄ τη θάλασσα, άλλες λαμπερές και καθαρές κι άλλες σκοτεινές. Με τις λαμπερές αυξάνει η φωτιά και με τις άλλες η υγρασία. Όσο για το περιέχον δεν μας αποκαλύπτει τι είναι".

Η φωτιά για τον Ηράκλειτο είναι μια ενεργειακή δύναμη. Παίρνει μορφή συγκεκριμένη χωρίς να καταλήγει σε φλόγα. Υπόστρωμα, στοιχείο και ανώτατη αρχή, πανίσχυρη μεταφορά, η φωτιά είναι όλα αυτά και δεν είναι.

Στην σπαρακτική ερώτηση τι είναι κόσμος; Ο Ηράκλειτος απαντάει:αιώνια ζωντανή φωτιά.

Τα τέσσερα στοιχεία, με ηγεμόνα το ένα απ΄ αυτά, τη φωτιά, διατρέχουν ένα δρόμο που ανεβαίνει και κατεβαίνει. Ο δρόμος που ανεβαίνει (από το βαρύτερο στο ανώτατο) οδηγεί από τη γη στο νερό, κι από τον αέρα στη γη. Το ζεστό και το κρύο, το υγρό και το στεγνό (που απορρέουν από τα τέσσερα στοιχεία) αντιτίθενται μεταξύ τους και συνταιριάζονται μέσα στον κύκλο που ρυθμίζεται από την ένωση της σύγκρουσης και της αρμονίας.
Την κοσμική διαδικασία-φωτιά, αέρας, νερό, γη, νερό, αέρας, φωτιά-πρέπει να την συλλάβει κανείς σαν κάτι κυκλικό κι όχι σαν μια ευθύγραμμη πορεία η σαν μια κάθετη άνοδο και κάθοδο. Η κοσμική κίνηση είναι κυκλική, γι αυτό τον λόγο ο δρόμος που ανεβαίνει και κατεβαίνει είναι ο ίδιος. Έτσι είναι δυνατόν να επιλέξουμε ως αρχή και τέλος το νερό, την γη, τον αέρα η την φωτιά. Η φωτιά όμως είναι εκείνο το στοιχείο που κάνει τον κύκλο να γυρίζει, αυτή τον κρατάει σε κίνηση. Η ολότητα είναι μια μεγάλη ακολουθία μετασχηματισμών που ξαναγυρίζει στον εαυτό της. Πρόκειται για την εικόνα του φιδιού που δαγκώνει την ουρά του.

Ποιος είναι ο ρόλος του Χρόνου, που είναι ο ρυθμός του μεγάλου χώρου; Ο Αέτιος μας πληροφορεί ότι κατά τον Ηράκλειτο "ο κόσμος γεννιέται όχι σύμφωνα με τον χρόνο αλλά σύμφωνα με την σκέψη" Κατά τον Ηράκλειτο ο κόσμος δεν γεννιέται κι ο χρόνος δεν είναι χωρισμένος απ΄ την σκέψη. Ο χρόνος είναι δεμένος με την σκέψη, δηλαδή με τον λόγο. Κατά τον Σέξτο τον Εμπειρικό, ο Ηράκλειτος είχε ταυτίσει το Ον και το Χρόνο. Πρέπει να δοθεί μια σωστή ερμηνεία σ΄ αυτή την μαρτυρία. Ο Λόγος κι ο Κόσμος, ο Χρόνος κι η Φωτιά, είναι βαθιά ενωμένα το ένα με το άλλο, όμως δε συγχέονται. Ο λόγος εκφράζει την αρμονία και την αντίθεση των αντιθέτων, μέσα στον Κόσμο που είναι ένα γίγνεσθαι, με την δύναμη της φωτιάς΄ όλα αυτά μέσ' από το Χρόνο. Η ηρακλειτική διαλεκτική διδάσκει την ενότητα της ενότητας και της μη ενότητας (δηλ της πολλαπλότητας). Ο Χρόνος είναι ένας και πολλαπλός, κάνει τον αιώνιο αληθινό λόγο χρονικό, εναρμονίζει τις βίαιες κοσμικές αλλαγές κι ενώνεται με την φωτιά δίχως να ταυτίζεται μαζί της. Ο Κόσμος ως τάξη της αταξίας, ως Ολότητα που περιέχει τα στοιχεία που την αποτελούν, υπακούει στο ρυθμό του Χρόνου.

Το κοσμικό γίγνεσθαι γίνεται φανερό μέσα στο χρόνο. Η φωτιά εμψυχώνει αυτή την διαδικασία που υπακούει σ΄ ένα ρυθμό. Η φωτιά υπακούει στα μέτρα των ανταλλαγών της και των μετατροπών της. Γιατί, οι μεγάλες κοσμικές δυνάμεις που είναι το νερό, η γη, ο αέρας, μπορεί να εμφανίζονται περισσότερο μέσα στον χώρο και να κυριαρχούν στον πάντα ορατό ορίζοντα των πραγμάτων του κόσμου, η φωτιά όμως εμψυχώνει, φωτίζει και κεραυνώνει όλο τον χώρο, δίνει την κατεύθυνσή του στο γίγνεσθαι, προκαλεί βαθιές αλλαγές, γεννάει και μετατρέπει σε στάχτη το κάθε τι που είναι. Η πορεία του χρόνου δεν είναι ευθύγραμμη αλλά κυκλική, μια πορεία φτιαγμένη από εναλλαγές και περιόδους. Η ακατάπαυστη μεταβολή είναι μια σταθερή του σύμπαντος. Φυσικά η αλλαγή γίνεται μέσα στο χώρο κι είναι αναγκαστικά περιορισμένη σ ένα τόπο. Ωστόσο, κάθε περιορισμός σ΄ ένα τόπο δεν είναι παρά μια "στιγμή" της χωρικής έκτασης, κι αυτή η έκταση είναι υποταγμένη στην χρονική έκταση. Τα μέτρα των ανταλλαγών εξασφαλίζουν την τάξη του κόσμου και προστατεύουν τα πράγματα που βρίσκονται σε γίγνεσθαι από το να βουλιάξουν στο χάος. Είναι αλήθεια ότι τα φυσικά πράγματα μετατοπίζονται, πριν απ όλα όμως γίνονται "άλλα", μέσα στον χρόνο, παραμένοντας συγχρόνως ίδια. Η φωτιά είναι που κυβερνάει αυτές τις μεταβολές και υπακούει στα μέτρα.

Χάρη στη φωτιά, το ένα και πεπερασμένο σύμπαν ξετυλίγεται μέσα στον χωρόχρονο. Ο ρυθμός των μεταβολών της φωτιάς είναι ο ρυθμός του κόσμου κι αυτός ο ρυθμός είναι αυστηρός και δίκαιος. Με το ρυθμό των ανταλλαγών και των μεταβολών, η "ποσότητα" αλλάζει και γίνεται "ποιότητα". Η φωτιά είναι η βάση της κίνησης του χρόνου και έχει ως μέτρο τον κόσμο στην ολότητά του. Ο χρόνος είναι η κίνηση, που είναι τόσο η στιγμή όσο και η μεγάλη χρονιά (10.800 ηλιακές χρονιές). Ακόμη κι η μεγάλη χρονιά μπορεί να συλληφθεί μέσα σε μια στιγμή, αποτελώντας ένα λεπτό της σκέψης. Ο Ηράκλειτος εξωτερίκευσε με το λόγο του πάνω στο σύμπαν τον εσωτερικό ρυθμό του σύμπαντος αυτού. Δίδαξε ότι στην περιφέρεια ενός κύκλου η αρχή και το τέλος συμπίπτουν, ότι ο δρόμος που είναι ανηφορικός και κατηφορίζει είναι ο ίδιος, ότι ο πόλεμος είναι συμπαντικός και η δικαιοσύνη διχόνοια. Κάποια στιγμή, η γη (πάνω την οποία ζούμε και κινούμαστε), αφού πρώτα έγινε νερό κι αέρας, γίνεται φωτιά. Αυτό όμως το στάδιο δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση το τέλος της κοσμικής τραγωδίας που δεν έχει τέλος. Η φωτιά ξαναγίνεται αέρας, ο αέρας νερό, το νερό γη. Βρισκόμαστε πάλι πάνω στην γη. Τα μέτρα του χρόνου είναι τα μέτρα της αιωνιότητας. Η κυκλική κίνηση του κοσμικού γίγνεσθαι ακολουθεί, δηλαδή περιέχει, το δικό της ρυθμό που είναι φτιαγμένος από εναλλαγές και περιόδους.

Η φωτιά του κόσμου είναι ταυτόχρονα "ενυπάρχουσα" και "υπερβατική". Είναι μέσα στον κόσμο και τον κυβερνά.. Όλα τα κυβερνά ο κεραυνός (απ. 64). Ο κεραυνός εκφράζει την πιο πολεμική και την πιο θεϊκή πλευρά της φωτιάς, επιπλέον είναι το όπλο του Δία του κεραυνωτή. Ωστόσο, η φωτιά που κεραυνώνει δεν υπερίπταται του σύμπαντος και δεν το καίει απ΄ έξω γιατί η κοσμική φωτιά είναι η ίδια κριτής του εαυτού της, αφού περιέχει τα ίδια της τα μέτρα που είναι και τα μέτρα του κοσμικού χρόνου. Ο κεραυνός πέφτει και χτυπάει κάθε ιδιαιτερότητα, παραμένει όμως εγκλωβισμένος μέσα στην ολότητα που περιέχει τόσο την "ενύπαρξή" του όσο και την "υπέρβασή" του. Η διαλεκτική κίνηση αποκλείει την απόλυτη αρχή και το απόλυτο τέλος, χωρίς πάλι, για το λόγο αυτό, να υποστηρίζει την κίνηση που αρχίζει με μια σχετική αρχή και καταλήγει σ' ένα τέλος σχετικό. Αυτή η διαλεκτική κίνηση είναι η διαλεκτική της ολοκληρωτικής κι αέναης κίνησης που συνιστά το απόλυτο. Ο Ηρακλειτικός Κόσμος είναι αιώνιος κι αιώνια είναι και η Φωτιά και ο Λόγος.

Η φωτιά που είναι η βαθιά αλήθεια του κόσμου, είναι συνάμα και το νόημα του, και μ' αυτόν τον τρόπο αποτελεί τη σοφία του συμπαντικού γίγνεσθαι. Αυτή η σοφία δεν είναι καθόλου διασκεδαστική η στοχαστική σοφία, αλλά μια σοφία κοσμική που είναι σοφία της ολότητας. Η φωτιά είναι κεραυνοβόλα και θεϊκή, πολεμίστρια και σοφή. Ενώνεται με τον λόγο και με τη θεότητα. Εκφράζει τον κοσμικό λόγο (το σοφόν) και σφραγίζει το φυσικό κόσμο.

Η φωτιά ωστόσο δεν είναι η αιτία της κυβέρνησης του Σύμπαντος. Η κυβέρνηση του κόσμου ενυπάρχει στον κόσμο. Ο κόσμος δεν είναι μια βάρκα που βαρκάρη της έχει την φωτιά. Η κοσμική φωτιά υπακούει στα δικά της μέτρα και μετράει τις ανταλλαγές των κοσμικών στοιχείων. Η εσωτερική ανάγκη της τη σπρώχνει στην αλλαγή, γιατί η ανάγκη αυτή είναι έλλειψη, χορταίνει αυτή την ανάγκη της με τις αέναες αλλαγές κι αναπαύεται με τη μεταμόρφωσή της. Έτσι η φωτιά είναι αυτό που η ίδια γίνεται, δηλαδή είναι αλλαγή κι ανάπαυση, κρυφή αρμονία και κεραυνός. Περιέχει κι ο κόσμος αυτή τη φωτιά που δεν είναι η αιτία της κυβέρνησης του σύμπαντος αλλά η ίδια η κυβέρνηση του, στο εσωτερικό του περιέχοντος. Η φωτιά φωτίζει τον κόσμο και τον κάνει διάφανο. Πώς μπορεί λοιπόν να μην είναι η Σοφία;

Συνοψίζοντας θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Αιώνιος Κόσμος φανερώνεται μέσα στον Χρόνο κι η Φωτιά ως κεραυνός και σοφία του εξασφαλίζει το σφρίγος του, τη λάμψη και τη συνοχή του. Ο πόλεμος είναι αναγκαίος, είναι αρμονία κι ο ολικός ρυθμός του Κόσμου είναι η κορυφαία μοίρα του, η άρχουσα Ενότητα που περιέχει και συνέχει κάθε τι που είναι μέσα στο χρόνο.

Στο τρίτο μέρος τού αφιερώματος στον αρχαίο φιλόσοφο Ηράκλειτο, προσεγγίζονται οι απόψεις του σχετικά με το θείο και την σχέση του με τον Κόσμο και τον άνθρωπο.

Ο Θεός, ο λόγος, ο κόσμος, η φωτιά Ο Θεός: μέρα-νύχτα, χειμώνας- καλοκαίρι, πόλεμος-ειρήνη, κόρος-λιμός. Αλλοιώνεται όπως η φωτιά που όταν αναμιχθεί με αρώματα, ονομάζεται με το όνομα της μυρωδιάς του καθενός (απόσπ. 67).

Το είναι του Θεού βρίσκεται σε γίγνεσθαι. Ο Θεός είναι σε κίνηση, μεταβάλλεται παραμένοντας ο ίδιος. Το γίγνεσθαι είναι θείο. Ο Θεός είναι ενωμένος με το λόγο, με τον κόσμο, με τη φωτιά. Είναι η ενότητα των αντιθέτων. Το φωτεινό (η μέρα) και το σκοτεινό (η νύχτα), το ζεστό (το καλοκαίρι) και το κρύο (ο χειμώνας), η σύγκρουση και η ειρήνη, η αφθονία και ο λιμός, βρίσκουν σ΄ αυτόν την αρμονία τους και παύουν να είναι αντίθετα όπως είναι για τους ανθρώπους. Η θεότητα είναι το θεμέλιο και η λύση των αντιφάσεων που για την ανθρώπινη αδυναμία, πάντα αλληλοσπαράζονται και σπαράζουν και τους άλλους. Η θεότητα δεν καταργεί τις αντιθέσεις, δεν εμποδίζει την μέρα να είναι μέρα και τη νύχτα νύχτα, αυτή όμως είναι μια απ' όλες τις πολλαπλές της εκδηλώσεις.

Ο Θεός συνδέεται με την κοσμική φωτιά. Η φωτιά των θυσιών που προσφέρονται στον Θεό είναι αρωματισμένη κι έχει πολλά ονόματα. Η ποικιλία ωστόσο των ονομάτων της δεν εκφράζει παρά μία μόνο αλήθεια. Με τον ίδιο τρόπο, οι άνθρωποι δίνουν στη μια θεότητα διάφορα ονόματα. Η θεότητα είναι η συμπαντική Σοφία. Για τη Σοφία ξέρουμε από τα αποσπάσματα 50 και 41 ότι μας κάνει να καταλαβαίνουμε πως "τα Πάντα είναι Ένα" και πως "όλα κατευθύνονται απο όλα".

Ο Θεός είναι μέρα και νύχτα, χειμώνας και καλοκαίρι. Αυτά δεν τα προκαλεί ο Θεός. Αυτός είναι ο ιερός ρυθμός του γίγνεσθαι. Τότε, μήπως είναι ο ίδιος ο κόσμος;

Είναι φανερό πως ο Θεός δεν δημιουργεί τίποτα αφού, "αυτόν τον κόσμο που είναι για όλους, ούτε κανείς Θεός ούτε άνθρωπος τον έκανε αλλά ήταν από πάντα και είναι και θα είναι αιώνια φωτιά που ανάβει με μέτρο και σβήνει με μέτρο". Η θεότητα είναι το νόημα του κόσμου. Σαν νόημα που είναι ενώνεται με το λόγο.

Ο Θεός κι ο λόγος ενώνονται αλλά δεν ταυτίζονται. Ο Ηρακλειτικός λόγος είναι θείος και η θεότητα είναι λόγος. Λόγος και Θεός αποτελούν τους αρμούς του Σύμπαντος κι είναι παρόντες μέσα στην ανθρώπινη σκέψη. Η ανθρώπινη σκέψη σκέπτεται τη θεότητα και μιλά γιά αυτήν και με αυτήν, επειδή κάθε λόγος είναι διάλογος. Η Ηρακλειτική σκέψη συλλαμβάνει με την σκέψη και εκφράζει με την γλώσσα την αλήθεια και το νόημα της ολότητας του κόσμου, αυτή την ολότητα που είναι αιώνια και καθόλου δημιούργημα. Ενώ η χριστιανική θεολογία πιστεύει σε έναν κόσμο που δημιουργήθηκε εκ του μηδενός από τον Θεό.

Μόνο ένας παγανιστής Θεός μπορεί να εμφανιστεί μέσω της φωτιάς και μάλιστα με την πιο βίαιη μορφή της, τον κεραυνό. Η φωτιά είναι η ζωή του κόσμου κι ο Θεός το νόημα του. Είδαμε σε προηγούμενο άρθρο, πως η φωτιά είναι σοφή (απόσπ 64). Ο κεραυνός που κυβερνά τα πάντα είναι η πιο σφριγηλή εμφάνιση της κοσμικής φωτιάς. Κι ο Θεός έχει τις ίδιες "ιδιότητες" με την φωτιά. Η φωτιά ονομάζεται σοφή κι ο Ζεύς αποκαλείται κεραυνοβόλος. Ο Θεός και η φωτιά έχουν ζωή αιώνια. Ωστόσο, ο Θεός δεν είναι ο κεραυνός κι ο κεραυνός δεν είναι ο Θεός. Υπάρχει χώνευση, αλλά όχι και συγχώνευση.

Ο Θεός, ο λόγος, ο κόσμος και η φωτιά ενώνονται χωρίς να ταυτίζονται. Το ίδιο συμβαίνει και με τα αντίθετα, που ενώνονται αλλά δεν ταυτίζονται μέσα στους κόλπους της θεότητας. Ο Θεός είναι πόλεμος και ειρήνη (απόσπ 67). Μέσα στον Θεό, η ομόνοια αντιτίθεται στην διχόνοια και συντίθεται μαζί της, αφού η δικαιοσύνη είναι διχόνοια. Ο επικούρειος Φιλόδημος μας πληροφορεί "πως ο Ηράκλειτος έλεγε ότι ο πόλεμος και ο Θεός είναι ταυτόσημοι". Ο πόλεμος, που είναι δύναμη συμπαντική, πρέπει να έχει για θεμέλιο του τον Θεό. Φυσικά ο Θεός είναι ταυτόχρονα και ειρήνη αφού η αέναη αλλαγή του συμπίπτει με την αιώνια ανάπαυση. Η υπέρτατη κίνηση είναι συνάμα και υπέρτατη ανάπαυση.

Η μοναδικότητα του κάνει τον Θεό να είναι και το θεμέλιο κάθε νόμου γιατί όλοι οι ανθρώπινοι νόμοι τρέφονται από τον ένα νόμο, τον Θείο. Αυτός κρατάει όσο θέλει την εξουσία του, αρκεί για όλα και τα υπερβαίνει όλα (απόσπ. 114). Ο νόμος, δομή της φύσης και της πόλης, είναι μια αρμονία των αντιτιθέμενων εντάσεων κι αντλεί τη δύναμή της από τον ίδιο τον ρυθμό της ολότητας την οποία εκφράζει. Είναι νόμος μόνον όταν τρέφεται ακατάπαυστα από το μοναδικό θείο νόμο.

Η αλήθεια του μοναδικού θείου νόμου, που κάνει τα αντίθετα να συμπίπτουν κι είναι παρούσα μέσα στο σφρίγος της κοσμικής φωτιάς, φανερώνεται δια του χρόνου. Αυτός ο αιώνιος χρόνος είναι ο πρωταίτιος της σύγκρουσης των αντιθέτων και εγχρονίζει τις περιοδικές αλλαγές της φωτιάς. Συνεπώς ο Θεός είναι κεραυνοβόλος και σοφός, οιστρηλατημένος και ατάραχος. Δεν ενώνεται μόνο με το λόγο, με τον κόσμο, τη φωτιά, την κρυμμένη αρμονία και τον πόλεμο αλλά και με τον χρόνο. Για τον χρόνο το απόσπασμα 52 μας είχε πει πως είναι ένα παιδί που παίζει ρίχνοντας τα ζάρια, πως είναι η βασιλεία ενός παιδιού. Ο κόσμος είναι το θέατρο του θείου παιχνιδιού, που είναι παιχνίδι βασιλικό και παιδικό.

Το παιχνίδι και ο χρόνος ο αιώνια παρών είναι τα βαθιά γνωρίσματα της ελληνικής ζωής και σκέψης. Ο Ηράκλειτος συλλαμβάνει την σπουδαιότητα του δεσμού που ενώνει το παιχνίδι, τον πόλεμο και τον χρόνο που συνδέονται με τη θεότητα. Οι πόλεμοι που κάνουν μεταξύ τους οι άνθρωποι είναι κι αυτοί ένα παιχνίδι, και μέσα στην καρδιά του τρωικού πολέμου παίζονται παιχνίδια. Και στις γιορτές της Ολυμπίας επίσης ανταμώνουν ο οίστρος και το ιερό. Η τραγωδία είναι ένα μεγάλο παιχνίδι. Αυτή η στενή συνάφεια που υπάρχει ανάμεσα στον αγώνα, στο παιχνίδι και στο ιερό θεμελιώνεται τώρα απ' τον Ηράκλειτο πάνω στην ίδια τη δομή του Σύμπαντος, εκεί όπου εκδηλώνεται ο θείος λόγος. Εντός του Θεού, ο συμπαντικός πόλεμος γίνεται συμπαντική σοφία, και το παιχνίδι του χρόνου, ειμαρμένη του κόσμου.

Γιατί η θεότητα είναι η ειμαρμένη του κόσμου. Μια ειμαρμένη που ενυπάρχει στον κόσμο γιατί η ίδια η αναγκαιότητα του κόσμου δεν κάνει άλλο παρά να εκφράζει τη συγκλίνουσα δύναμη των ονομάτων και των φανερωμάτων της ολότητας, δηλαδή του λόγου, της φωτιάς, του κεραυνού, του χρόνου, της αρμονίας, του παιχνιδιού και του μοναδικού θείου νόμου. Το συμπαντικό περιέχον, δηλαδή η ολότητα, αποκαλύπτει κάθε φορά κι έναν απ τους τρόπους ύπαρξης του. Το ανθρώπινο βλέμμα θεωρεί την εκδήλωση αυτών των όψεων, υπάρχει όμως κίνδυνος να τις απομονώσει. Η σκέψη φιλοδοξεί να συλλάβει την ολότητα σαν ολότητα. Όσο κρατάει η φιλοδοξία της αυτή, η σκέψη ανταμώνει τη θεότητα (θεμέλιο του κάθε τι που είναι) και, στην προσπάθεια της να μιλήσει γι' αυτήν, μετατρέπεται σε θεο-λογία. Η Ηρακλειτική θεότητα, επειδή είναι η ενότητα, δείχνει ότι μπορεί να εξασφαλίσει τον απαραίτητο συγχρονισμό όλων αυτών των πολλαπλών εκδηλώσεων.

Η θεότητα φανερώνει παντού την παρουσία της. Η πανταχού παρουσία όμως δεν είναι η ιδιότητα της. Ο Κόσμος δεν είναι ο καθρέφτης όπου καθρεφτίζεται η θεότητα. Είναι η κατοικία της. Ο κεραυνός δεν είναι το εργαλείο της. Είναι μια από της εκφράσεις της. Το παιχνίδι που παίζει με τις πιο αντιτιθέμενες δυνάμεις έχει ως πεδίο του τον κόσμο, και περιλαμβάνεται και αυτή στο παιχνίδι αυτό. Το γεγονός ότι σ΄ αυτή τη θεότητα τα αντίθετα συμπίπτουν δεν μας επιτρέπει σε καμία περίπτωση να τη θεωρήσουμε σαν ένα είδος συμπαντικής ουδετερότητας και σαν ένα θεοποιημένο ουδέτερο: το θείο. Η θεότητα δεν εξουδετερώνει τίποτα, γιατί διατηρεί επίσης και την σύγκρουση των αντιθέτων, χωρίς την οποία ο κόσμος θα καταποντιζόταν. Η θεότητα είναι πόλεμος και αρμονία. Είναι το ενωτικό παιχνίδι.

Το θείο και οι άνθρωποι

Το θείο φανερώνεται στους ανθρώπους που πρέπει να ξέρουν ν' ακούνε τη φωνή του. Τα πιο πολλά από τα θεία πράγματα εξ αιτίας της απιστίας διαφεύγουν και δεν γίνονται γνωστά (απόσπ. 86).

Ο Ηράκλειτος αρχίζει με μια προειδοποίηση. Πρέπει να προετοιμάζεται κανείς για να γνωρίσει την θεότητα, όπως πρέπει να ελπίζει για να ανταμώσει το ανέλπιστο "αν δεν ελπίζεις δεν θα βρεις το ανέλπιστο γιατί είναι ανεξερεύνητο κι αδιάβατο" (απόσπ. 18).

Η ελπίδα και η πίστη έχουν σκοπό να κάνουν εφικτό τον διάλογο ανάμεσα στον θείο λόγο και στον ανθρώπινο. Η πίστη δεν αντιτίθεται στο λογικό ούτε η διαισθητική γνώμη στη λογική γνώση. Ο ανθρώπινος λογισμός πρέπει να είναι διαθέσιμος να δεχτεί το κάλεσμα της θεότητας. Αφού η θεότητα εξασφαλίζει την δομή του κόσμου, ο ανθρώπινος λογισμός είναι η σύλληψη αυτής της αόρατης δομής, αυτής της καλυμμένης αρμονίας.

Η πρώτη σύλληψη, δια της σκέψης, της θεότητας δεν είναι καθόλου βέβαιη γνώση. Η προσπάθεια της σκέψης είναι η αρχική κίνηση που θα τη διαδεχθεί ίσως η γνώση. Η θεσμοποιημένη πίστη ακινητοποιεί την σκέψη. Η σκέψη προετοιμάζεται να δεχτεί αυτό που μπορεί να φανεί απίστευτο. Η πίστη έρχεται μετά. Ο Ηράκλειτος απαιτεί το άνοιγμα του νου.

Η ανθρώπινη σκέψη που κατευθύνεται προς την θεότητα, δεν μπορεί πραγματικά να κατευθυνθεί προς αυτήν παρά μόνον αν ακούσει πρώτα το κάλεσμα της. Με την έννοια αυτή, η θεότητα είναι αυτό που έρχεται πρώτο. Η σκέψη όμως του ανθρώπου, όταν πορεύεται προς τις πιο ψηλές σφαίρες της γνώσης, σκοντάφτει πάνω σ' αυτό που δεν μπορεί να γνωρίσει κι έτσι αναγνωρίζει την θεότητα σαν το τελευταίο εμπόδιο. Αυτή η αναζήτηση αποτελεί μια μεγάλη περιπέτεια. Πρέπει να αγωνιζόμαστε να συλλάβουμε αυτό που μας ξεπερνάει και να μην μειώνουμε αυτό που είναι μεγάλο. Η ανθρώπινη έπαρση είναι ίσως μια ιερή νόσος, επειδή μας εμποδίζει να επικοινωνήσουμε με τα ιερό και η όραση μας ξεγελάει όταν προσκολλάται με τρόπο εξαιρετικά αποκλειστικό σ΄ αυτό που είναι άμεσα ορατό, εμποδίζοντάς μας να δούμε. Γιατί ο ορίζοντας του ορατού παραμένει αόρατος και το ορατό δεν είναι παρά ένα απόσπασμα του αόρατου, μολονότι ο ορίζοντας των οριζόντων μας αφήνει, μέσ' από το ορατό που δίνει παρουσία στο αόρατο, να τον διαβλέψουμε, δεχόμενος και μη δεχόμενος τα ονόματα που του δίνουν, που τα αποζητάει και δε τ' αποζητάει.

Ο άνθρωπος βρίσκεται πάντα μέσα στο πεδίο της θεότητας και του είναι αδύνατον να κρυφτεί απ' αυτό που δεν εξαφανίζεται ποτέ (Απόσπ. 16).

Η συμπαντικότητα του θείου νόμου είναι η μοναδική πηγή όλων των ιδιαίτερων νόμων που πάρα πολύ συχνά, αν όχι πάντα, το ρεύμα τους παρεκκλίνει απ' τον σωστό δρόμο. Ο άνθρωπος, για να παραμείνει μέσα στην αλήθεια, άλλο δεν έχει να κάνει απ' το σκέφτεται την καταγωγή του. Με μεγάλο μόχθο μπορεί να γίνει φιλόσοφος (απόσπ. 35). Αντίθετα, ο Θεός είναι αυτό το ολικό γίγνεσθαι που περιέχει και του ανθρώπου την πορεία, μόνον αυτός είναι ο Σοφός (απόσπ.32) Η αγάπη της Σοφίας που θεμελιώνει και γονιμοποιεί τη βασική αναζήτηση, μετατρέπεται έτσι σε αγάπη της θεότητας, αφού η θεότητα είναι η συμπαντική σοφία.

Οι άνθρωποι δεν πρέπει να ξεχνούν τους νόμους του αθάνατου παιχνιδιού. Ο άνθρωπος δεν πρέπει να κατασκευάζει την εικόνα του Θεού του σύμφωνα με την δική του εικόνα. Ο Θεός είναι τα Όλο (και το Όλο είναι ο Θεός), ενώ ο άνθρωπος χωρίς να είναι το Τίποτα είναι ένα Μέρος. Με τον Ηράκλειτο κάνει την εμφάνιση της η αφηρημένη σκέψη με το θεμελιακό της ερώτημα που δεν παύει ν' αμφισβητεί τα πάντα, ακόμη κι όταν κινείται μέσα σ' ένα " πλαίσιο" που περιέχει ήδη μερικές απαντήσεις. Ο Ηράκλειτος εγκαθιστά στην καρδιά της θεολογικής μέριμνας τον ερωτηματικό στοχασμό. Τα μαθήματα που βλασταίνουν απ αυτό το γεγονός είναι τραγικά: οι άνθρωποι είναι παιδιά που κάνουν ερωτήσεις, κι αυτές οι ανοιχτές ερωτήσεις που μπήγονται σαν νυστέρια, διατηρούνται ανοιχτές, παρά τις απαντήσεις και μές από τις απαντήσεις που παίρνουν, γιατί αυτές οι ερωτήσεις είναι αινίγματα. Κάθε αληθινή σκέψη περιέχει μια αντίφαση, η μια αντινομία, δηλαδή ένα στοιχείο τραγικό. Η σκέψη του Ηράκλειτου προσπαθεί να ξεπεράσει τις αντιθέσεις με την σύλληψη της ενωτικής θεότητας. Οι αντιθέσεις ωστόσο παραμένουν σπαρακτικές για τους θνητούς που το είναι τους είναι ένα συνεχές γίγνεσθαι. Αυτή η σύλληψη της θεότητας πραγματοποιείται με την σκέψη που είναι ανοιχτή στο αίνιγμα του κόσμου.

ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΚΑΙ CERN

Όλοι όσοι ασχολούνται με την φυσική, υποστηρίζουν ότι η σειρά των πειραμάτων που διεξάγονται στο CERN, ένα πασίγνωστο πλέον χάρη στην πρόσφατη δημοσιότητα που του παρέχουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ευρωπαϊκό εργαστήριο σωματιδιακής φυσικής (ενώ λειτουργεί αθόρυβα και συστηματικά επί πέντε και πλέον δεκαετίες), θα προσφέρει απαντήσεις σε προβλήματα που βασανίζουν την σύγχρονη φυσική επί δεκαετίες και ίσως και την φιλοσοφία που αναζητά απαντήσεις σε ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα επί χιλιετίες.

· Όμως σύμφωνα με τον νομπελίστα φυσικό Werner Heisenberg (1901-1976) , τον εισηγητή της κβαντομηχανικής, η σύγχρονη φυσική πλησιάζει ή μάλλον επαναφέρει την ερμηνεία του Ηρακλείτου για τον κόσμο, καθώς εάν το πῦρ, που άλλοτε ορίζεται ως εμφανές και άλλοτε ως αφανές (το οποίο κατά τον Ηράκλειτο είναι και το ισχυρότερο), νοηθεί ως ενέργεια, τότε οι αποφάνσεις του μεγάλου σκοτεινού φιλοσόφου, απηχούν λέξη προς λέξη όχι μόνον τις σύγχρονες αντιλήψεις της φυσικής αλλά και τις τάσεις που καταλήγουν στα πειράματα του CERN.

Η ενέργεια συνιστά ουσιαστικά το υλικό, από το οποίο παράγονται όλα τα στοιχειώδη σωματίδια, τα άτομα και γενικά τα πάντα στον κόσμο, αλλά παράλληλα η ενέργεια κινεί τα πάντα στον κόσμο, αποτελώντας μία αναλλοίωτη ουσία, που το συνολικό της ποσό δεν μεταβάλλεται, με τα στοιχειώδη σωματίδια να αποτελούν παράγωγά της, όπως πιστοποιούν πάμπολλα πειράματα, ενώ ταυτόχρονα μετατρέπεται σε κίνηση, σε θερμότητα, σε φωτεινή ακτινοβολία ή σε διαφορά δυναμικού, προκαλώντας ηλεκτρομαγνητικά φαινόμενα.

Είναι η αιτία όλων των μεταβολών, που εκπροσωπεί μία θεμελιώδη αρχή, την αλλαγή, την άφθαρτη μεταβολή που ανανεώνει τον κόσμο, και αν και αυτή καθαυτή η αλλαγή δεν αποτελεί υλικό αίτιο, ο εκπρόσωπός της, το πῦρ, συνιστά ως θεμελιώδης αρχή και την κινούσα δύναμη.

Στο κοσμολογικό τμήμα του έργου του με τίτλο ΠΕΡΙ ΦΥΣΕΩΣ, ο Ηράκλειτος δηλώνει αφοριστικά πως...

Πρόκειται μάλλον για την σχεδόν προγραμματική δήλωση του φιλοσόφου που εισάγει τον αναγνώστη στις κοσμολογικές του αντιλήψεις, στοιχείο που προδίδεται από την πρόταξη του όρου κόσμος, τον οποίο ο Σιμπλίκιος ερμηνεύει αξιοποιώντας την έννοια διακόσμησις και ο Αλέξανδρος Αφροδισιεύς την έννοια διαρκὴς διάταξις, αλλά είναι προφανές ότι ο Ηράκλειτος εννοεί το σύμπαν και μάλιστα ο ενικός αριθμός δηλώνει ότι δεν αποδέχεται την άποψη του Αναξιμάνδρου για την ύπαρξη απείρων κόσμων.

Ένα άλλο πρόβλημα απορρέει από την εισαγωγή του όρου μέτρον που προσδιορίζει αφές και σβέσεις του αείζωου πυρός, καθώς ορισμένοι θεωρούν πως είναι ποσοτικός και άλλοι χρονικός, αν και από άλλα αποσπάσματα προδίδεται ότι διατηρεί ταυτόχρονα ποσοτική και χρονική σημασία. Ο Πλούταρχος (2), που εντυπωσιάζεται με την αφοριστική και προκλητική σαφήνεια του αποσπάσματος, καθώς είναι ένα εντελώς ασυνήθιστο χαρακτηριστικό για το ύφος του Ηρακλείτου, θεωρεί ότι ο μεγάλος Εφέσιος επιθυμεί να διευκρινίσει πως απορρίπτει την θεουργία, αλλά και παράλληλα να αναιρέσει κάθε μεταφυσική αντίληψη για την σχέση του ανθρώπου με την δημιουργία.

Ο Κλήμης που παραθέτει το συγκεκριμμένο απόσπασμα στο έργο του με τίτλο ΣΤΡΩΜΑΤΕΙΣ συνεχίζει για άγνωστο λόγο με δύο άλλα αλληλένδετα αποσπάσματα...

Ο Ηράκλειτος διατυπώνει με τις προτάσεις αυτές ένα κομβικό αξίωμα, παρά το γεγονός ότι η δεύτερη πρόταση είναι ακατανόητη στην διασωζόμενη μορφή της. Οι Diels και Krantz, που επιχειρούν στην έκδοση των Προσωκρατικών αποκαταστάσεις των αποσπασμάτων, θεωρούν πως η δεύτερη πρόταση έχει την μορφή...Γῆ θάλασσα διαχέεται καὶ μετρέεται ἐς τὸν αὐτὸν λόγον...δηλαδή ότι η γή αναλύεται σε θάλασσα, διατηρώντας το ίδιο μέτρο αναλογίας.

Το αξίωμα αυτό δεν είναι παρά μία απλή διατύπωση που εξηγεί πως το συνολικό ποσό ενέργειας και ύλης δεν μεταβάλλεται, με εφαρμογή της αντίστροφης μετατροπής, όπου το στερεό στοιχείο μεταβάλλεται σε υγρό και το υγρό καταλήγει στο πύρ, δηλαδή σε ενέργεια, με μοναδικό αμετάβλητο χαρακτηριστικό το ποσοτικό μέτρο. Η αντίστροφη μετατροπή αναδύεται και σε άλλο απόσπασμα, όπου...

Ο Πλούταρχος (5), αξιοποιεί τμήμα του αποσπάσματος, σημειώνοντας πως...πυρὸς θάνατος ἀέρι γένεσις, καὶ ἀέρος θάνατος ὕδατι γένεσις, ακολουθούμενος από τον Μάρκο Αυρήλιο (6) που τονίζει ...ὅτι γῆς θάνατος ὕδωρ γενέσθαι καὶ ὕδατος θάνατος ἀέρα γενέσθαι καὶ ἀέρος πῦρ καὶ ἔμπαλιν.

Αναμφίβολα η ιδέα της αέναης μετατροπής συναρπάζει επί αιώνες τους μεταγενέστερους συγγραφείς, πλην όμως στην πλήρη μορφή του αποσπάσματος που παραδίδει ο Μάξιμος, αποκαλύπτεται ότι ο Ηράκλειτος αναφέρεται σε ένα κύκλο υλοενέργειας, με τέσσερις διακριτές καταστάσεις (καθαρή ενέργεια, και αέρια, υγρή, στερεά κατάσταση υλικού σώματος), που αποτελούν εκφάνσεις του συμπαντικού κόσμου και είναι εντελώς αλληλένδετες μεταξύ τους.
Μάλιστα επεκτείνει την διαδικασία αυτή και στα έμβια όντα, όπως επισημαίνει ο Πορφύριος, θεωρώντας προφανώς ότι δεν αποτελούν ιδιαίτερο τμήμα του κόσμου, καθώς υπόκεινται στο ίδιο αξίωμα...

Είναι αξιοσημείωτο ότι με τον όρο τέρψις, καλύπτονται και οι δύο καταστάσεις, δηλαδή ο θάνατος της ψυχής (που οδηγεί στην γένεση του εμβίου όντος), αλλά και ο θάνατος του εμβίου όντος (που καταλήγει στην γένεση της ψυχής), καθώς ο σκοτεινός φιλόσοφος συμπεραίνει πως αυτή καθαυτή η μεταβολή συνιστά την ουσία του ζητήματος και όχι οι εκφάνσεις της μίας ή της άλλης κατάστασης, ενώ το γεγονός ότι αναφέρεται πλέον σε ένα ανθρώπινο όν ενταγμένο στην συμπαντική διαδικασία, συνιστά μία πρώτη υπόμνηση κατά του ανθρωποκεντρισμού.

Ο θάνατος βέβαια δεν νοείται με την έννοια της εποχής μας, καθώς κατά τον Ηράκλειτο, απλώς ορίζει το φαινόμενο της μετάπτωσης από μία κατάσταση σε μία άλλη και δεν εμπεριέχει ως έννοια μεταφυσικά χαρακτηριστικά.

Όμως είναι πολύ πιθανόν ο σκοτεινός φιλόσοφος να προχωρεί μετά το εισαγωγικό του απόσπασμα για το σύμπαν σε δύο βασικές έννοιες με τις οποίες ορίζει τον συμπαντικό κύκλο, τις έννοιες χρησμοσύνη (ανάγκη) και κόρος (κορεσμός), που διασώζονται σε τρία αποσπάσματα από τον Ιπόλυτο...

Είναι προφανές ότι ο Ηράκλειτος ορίζει έναν συμπαντικό κύκλο, στον οποίο κυριαρχεί η ενέργεια, που είτε εκδηλώνεται άμεσα και ορατά (κεραυνός), είτε ανάλογα με τις συνθήκες, ιεραρχεί την πορεία και την εξέλιξή του έως την φάση της εκπύρωσης, που προδίδεται ότι αποτελεί την αφετηρία ενός νέου κύκλου, ο οποίος οφείλει την έναρξή του στην μεγάλη έκρηξη (Big Bang), με παντοτινό και αιώνιο πηδαλιούχο του την ενέργεια. Ο Διογένης Λαέρτιος, επιχειρεί να ερμηνεύσει αυτό τον κύκλο, αναλύοντας ότι...

Ο δοξογράφος Αέτιος, θεωρεί πως ο Ηράκλειτος εννοεί ότι...

Οι ερμηνείες αυτές είναι κατά πέντε και πλέον αιώνες μεταγενέστερες του μεγάλου σκοτεινού φιλοσόφου και μάλιστα σε μία εποχή που κυριαρχείται από τις δοξασίες των Στωϊκών, με συνέπεια η πραγματική αντίληψη του Ηρακλείτου στο συγκεκριμμένο ζήτημα να παραμένει ασαφής. Είναι πολύ πιθανό η λεγόμενη διακόσμηση που προέρχεται από μία μεγάλη έκρηξη, να αποτελεί μία εξελικτική διαδικασία, ίσως με την έννοια της διαστολής, όπου μετά από ένα όριο αντιστρέφεται σε συστολή και μάλλον η έννοια του κορεσμού δηλώνει ακριβώς αυτή την κατάσταση, η οποία αναπόφευκτα καταλήγει στην εκπύρωση.

Στην πραγματικότητα ένα ανάλογο φαινόμενο σε μικρογραφία χαρακτηρίζει την εξελικτική διαδικασία ενός υπερκαινοφανούς αστέρα (super nova), όπου στο τελικό στάδιο η εσωτερική του κατάρρευση λόγω συστολής ή κορεσμού, οδηγεί σε μία απίστευτη έκρηξη και στην δημιουργία μαύρης οπής. Πρόκειται ουσιαστικά για δύο αντίθετες κινήσεις που εξελίσσονται διαδοχικά και νοούνται με τον όρο ἐναντιοδρομία που τον επαναλαμβάνουν σχεδόν άκριτα οι μεταγενέστεροι αρχαίοι σχολιαστές του, χωρίς να αντιλαμβάνονται την σημασία του.

Η εξέλιξη αυτή που περιλαμβάνει τις δύο αντίθετες κινήσεις είναι μονόδρομος και αυτός είναι ο λόγος που ορίζεται με την έκφραση ὁδὸς ἄνω κάτω, καθώς σε άλλο απόσπασμα δηλώνεται αφοριστικά πως... DK B60 ... ὁδὸς ἄνω κάτω μία καὶ ὡυτή. (11).

Αναπόφευκτα η ενέργεια συνιστά το καθοριστικό στοιχείο του σύμπαντος, καθώς εκφράζει την αέναη κίνηση, το γίγνεσθαι, με συνέπεια να εισάγεται μέσω αυτής μία αρχή, η οποία αποτελεί την μεγαλύτερη ίσως υπέρβαση της ελληνικής φιλοσοφίας.

Με την σημασία που αποδίδει ο Ηράκλειτος στην ενέργεια, παρακάμπτει όλα τα στατικά προβλήματα της φιλοσοφίας και η αναζήτηση της αιώνιας αρχής των πάντων μετατρέπεται σε ένα πρόβλημα περιγραφής ενός σχεδόν μαθηματικού προτύπου ικανού να ερμηνεύσει την ροή των αισθητών, το κεφαλαιώδες ζήτημα έρευνας του σκοτεινού φιλοσόφου. Η προσπάθεια αυτή εκφράζεται στο απόσπασμα που αναφέρεται σε ενεργειακά ισοδύναμα, όπου...

Αξιοποιώντας ένα οικονομικό ανάλογο, πολύ κοινό όχι μόνον για τους ανθρώπους της εποχής του, αλλά και για τον σύγχρονο κόσμο, ο Ηράκλειτος εισάγει ένα αξίωμα ισοδυναμιών, όπου οποιαδήποτε κατάσταση ύλης αντιστοιχίζεται με το ενεργειακό της ισοδύναμο, αλλά και αντίστροφα μία ενεργειακή στάθμη αντιστοιχίζεται ισοδύναμα με κάποια κατάσταση ύλης. Πρόκειται για την πρώτη θεωρητική διατύπωση του αξιώματος στο οποίο βασίζεται η ειδική θεωρία της σχετικότητας (Ε = mc2), ενώ επιπλέον δηλώνεται πως όλα τα φαινόμενα που παρατηρούνται στο σύμπαν είναι αναστρεπτά. Παράλληλα εξηγώντας την υφή των φυσικών φαινομένων αποφαίνεται
πως...

Πρόκειται για ένα από τα στρυφνότερα αποσπάσματα του Ηρακλείτου, όπου ο όρος σύναψις, εννοεί ένα σύνολο που σχηματίζεται με τον συσχετισμό ή την αλληλεπίδραση δύο πραγμάτων ή καταστάσεων. Το σύνολο αυτό είναι ανάλογο με την ενότητα που σχηματίζεται από την άμεση διαδοχή δύο καταστάσεων, δηλαδή από την μετάπτωση της πρώτης στην δεύτερη, όπου όμως η έκφραση ὅλα καὶ οὐχ ὅλα, που δηλώνει πληρότητα ή μη του φαινομένου, εισάγει μάλλον αριθμολογική διάκριση, καθώς ο σκοτεινός φιλόσοφος γνωρίζει πως οι έρευνες των Πυθαγορείων στα ασύμμετρα μεγέθη, καταλήγουν σε συμπεράσματα σύμφωνα με τα οποία η σχέση ασύμμετρων μεγεθών (μη πλήρης), οδηγεί σε σύμμετρα (πλήρης).

Αν και υπερβολικό, ο Ηράκλειτος αξιοποιεί ίσως ένα θεωρητικό πρότυπο εξαντλητικής μεθόδου, όπως αυτή εμφανίζεται έναν περίπου αιώνα αργότερα με τον Εύδοξο, για να ερμηνεύσει μεταβολές που από το στάδιο μερικής πληρότητας, καταλήγουν στην πλήρη. Με την διαδικασία αυτή συνδέεται μάλλον το απόσπασμα που αναφέρεται στην αρμονία, όπου δηλώνεται πως...

Ο όρος ἁρμονία πιθανότατα χρησιμοποιείται ως συνώνυμο του σύναψις, εννοώντας συνεπαφή, συσχετισμό, αλληλεπίδραση, ή διαδραστική διαδικασία, αλλά τονίζεται ότι όταν δεν είναι αντιληπτή, είναι ισχυρότερη και σταθερότερη, με συνέπεια να δημιουργείται ένα εύλογο ερώτημα εάν και κατά πόσον ο σκοτεινός φιλόσοφος αναφέρεται στον μικρόκοσμο, προαναγγέλλοντας την κατά μερικές δεκαετίες μεταγενέστερη ατομική θεωρία του Δημοκρίτου. Σαφέστατα δεν αντιστοιχεί στην έννοια που του αποδίδεται στην εποχή μας, καθώς σε άλλο του απόσπασμα ο Ηράκλειτος επισημαίνει πως...

Η ωραιότητα του κόσμου συνδέεται άμεσα με την αταξία του χάσματος, είναι δηλαδή ένα χαοτικό φαινόμενο, παραπέμποντας στο ζήτημα της αρμονίας, που κατά τον σκοτεινό φιλόσοφο αποτελεί το αίτιο αυτής της εικόνας και συσχετίζεται με την εξέλιξή του στον χρόνο, για τον οποίο αποφαίνεται πως...

Από το απόσπασμα προκύπτουν δύο κύρια σημεία για την ουσία του χρόνου, όπου το πρώτο πηγάζει από τον προσδιορισμό του ως παιδιού, αλλά όχι νηπίου, προδίδοντας ότι διανύει στην αιωνιότητα αυτό το στάδιο ανεξέλικτος, χωρίς να ωριμάζει.

Το δεύτερο επικεντρώνεται στην περίεργη αναφορά στο παιγνίδι των πεσσών, αντί των αντίστοιχων των αστραγάλων ή των κύβων που κυριαρχούνται από τον παράγοντα της τύχης και είναι ιδιαίτερα αγαπημένα στις παιδικές ηλικίες.

Η αναφορά στο παιγνίδι των πεσσών, ένα παιγνίδι τακτικής της αρχαιότητας με κυρίαρχο χαρακτηριστικό την πολλαπλότητα των επιλογών, πιστοποιεί ότι αφαιρεί το στοιχείο της τύχης στον χρόνο, εισάγοντας στην θέση του το στοιχείο της αβεβαιότητας, μέσω των πολλαπλών επιλογών, ένα αξίωμα που επανέρχεται με την αρχή της απροσδιοριστίας.

Όμως, λόγω του ότι οι πεσσοί κινούνται μόνον εμπρός ή πλαγίως, στοιχειοθετείται ότι κατά την άποψή του ο χρόνος, ασχέτων των επιλογών (που συνδέονται όχι με την υφή του αλλά με το φαινόμενο σε εξέλιξη), δεν εναντιοδρομεί. Παραμένει ακαθόριστο το πως εννοεί ο Ηράκλειτος τον όρο βασιλεία και εάν στην συγκεκριμμένη περίπτωση η σημασία του είναι ταυτόσημη με τα απολυταρχικά καθεστώτα της Ανατολής, καθώς αντίθετα στον ελλαδικό και περιελλαδικό χώρο της εποχής του ο όρος καλύπτει τελετουργικά πλέον αξιώματα, χωρίς καμμία ουσιαστική εξουσία που είναι απογυμνωμένα παρά τον πομπώδη τίτλο, από κάθε έννοια πολιτικής ισχύος.

Οι πιθανότητες συγκλίνουν προς την δεύτερη περίπτωση, καθώς ο σκοτεινός φιλόσοφος είναι απόγονος του αχαϊκού βασιλικού οίκου της Αττικής, και μάλιστα αποποιείται το τελετουργικό του αξίωμα υπέρ του αδελφού του (17), με αποτέλεσμα η χρήση του όρου να ανακλά μάλλον τα προσωπικά
του βιώματα.

Ο χρόνος λογίζεται κατά συνέπεια ως ένα διαρκές τελετουργικό δρώμενο στον συμπαντικό κύκλο, ένας αέναος χορός, χωρίς άλλη ισχύ και εξουσία. Επιπλέον σε άλλο του απόσπασμα συνδέει τον χρόνο με το σύμπαν, θεωρώντας τον πρώτο απόρροια του δεύτερου, δηλαδή παράγωγο της υλοενέργειας και της κίνησής της, αφού...

Επομένως ο χρόνος δεν υπάρχει κατά την στιγμή της εκπύρωσης, αλλά προκύπτει ως παράγωγο της δημιουργίας του κόσμου, ακολουθώντας τον συμπαντικό κύκλο έως την λήξη του, οπότε και παύει να υπάρχει, όπως δηλώνει η χρήση του όρου πέρας.

Πάντως πέραν της θαυμαστής φιλοσοφικής υπέρβασης που επιχειρεί ο Ηράκλειτος, το μεγάλο πρόβλημα στην κοσμολογική θεώρηση του σύμπαντος, δεν πηγάζει τόσον από την εισαγωγή της ενέργειας (το πῦρ) ως βασικής αρχής στο πρότυπό του, αλλά κυρίως από το πώς εννοεί την δυνατότητά της να παράγει μάζα, τονίζοντας μάλιστα ότι αυτή η δυνατότητα του ενός (του πυρὸς), είναι ικανή να παράγει τα πάντα, μέσω κάποιας δυναμικής αρχής, εγκαινιάζοντας τον συμπαντικό κύκλο. Στο πρόβλημα αυτό μάλλον απαντούν τα αποσπάσματα που αναφέρονται στον λόγο, τα οποία διασώζει ο ιατρός και φιλόσοφος του ΙΙ μεταχριστιανικού αιώνα Σέξτος Εμπειρικός (19).

Ο Σέξτος ακολουθεί τον προκάτοχό του σκεπτικιστή Αινεσίδημο και προσπαθεί όπως και αυτός να καταρτίσει με βάση την ηρακλείτειο κοσμολογική θεωρία ένα σύστημα ερμηνείας των φυσικών φαινομένων. Όμως ο όρος λόγος που χρησιμοποιείται από τον Ηράκλειτο δεν έχει την σημασία που του αποδίδει η σχεδόν μεταφυσική και μεταγενέστερη μεταχριστινιανική θεώρηση του κόσμου.

Ο σκοτεινός φιλόσοφος γράφει στις αρχές του V προχριστιανικού αιώνα και εκείνη την εποχή, ο όρος ως παράγωγος του ρήματος λέγειν (αριθμώ, απαριθμώ, καταλέγω, συλλέγω, συναθροίζω, λογαριάζω, υπολογίζω, θεωρώ, ομιλώ), δηλώνει κυρίαρχα λογισμό ή λογαριασμό. Αυτές οι έννοιες διακρίνονται και στον σύγχρονό του όρο λογάς (συνειλεγμένος, συναθροισμένος), αλλά και στους κατά αιώνες μεταγενέστερους σύνθετους συλλογή και σύλλογος, στους οποίους επιβιώνουν οι αρχικές έννοιες (20).

Αν και μάλλον δεν εννοεί κάποιο βασικό μαθηματικό αξίωμα, με το οποίο να οριοθετείται η ροή των αισθητών, ορίζει μία δυναμική αρχή που εμπεριέχει μαθηματικό λογισμό και ρυθμίζει την πορεία των κοσμικών φαινομένων, με την οποία συνάπτεται η Δίκη, δηλαδή η απαραβίαστη τάξη τους, καθώς όπως διευκρινίζει...

Στο πρόβλημα που θέτει ο Ηράκλειτος, αγωνίζονται επί πέντε τουλάχιστον δεκαετίες να απαντήσουν με προμετωπίδα το CERN τα εργαστήρια σωματιδιακής φυσικής ανά τον κόσμο. Ήδη από το 1928 ο Paul Adrian Maurice Dirac, εισάγει ένα μαθηματικό πρότυπο δίδυμης γένεσης που επαληθεύεται πειραματικά το 1932, αποκαλύπτοντας ότι υπάρχει η δυνατότητα να παραχθεί από φωτόνιο, δηλαδή ένα κύμα ισχυρής ακτινοβολίας με μηδενική μάζα, ένα ηλεκτρόνιο και ένα ποζιτρόνιο, δηλαδή δύο σωμάτια που έχουν έστω και αμελητέα μάζα, αλλά αντίθετα ηλεκτρικά φορτία.

Η αποκάλυψη αυτή οδηγεί σε υποψίες ως προς το ότι μεταπτώσεις αυτής της μορφής είναι πιθανόν να διεξάγονται σε πολύ μεγαλύτερες κλίμακες με συνέπεια τα περισσότερα πειράματα να στρέφονται πλέον προς την κατεύθυνση της επαλήθευσης ύπαρξης του μηχανισμού που επιτρέπει την δημιουργία μάζας και στον τομέα η θεωρητική έρευνα του Σκώτου φυσικού Peter Higgs, που εισάγει την πρόταση της ύπαρξης μίας σωματιδιακής μορφής ή μορφών ικανών να προσφέρουν μάζα σε ήδη γνωστά σωμάτια είναι αναμφίβολα πρωτοποριακή.

Κατά τρόπο ανάλογο το πεδίο που οραματίζεται ο Higgs, είναι δυνατόν να προσφέρει μάζα λόγω των παραμορφώσεων που προκαλούνται στο πλέγμα του, δημιουργώντας την ενδιάμεση σωματιδιακή μορφή. Ο ηλεκτρομαγνητισμός και η σωματιδιακή φυσική εξηγούν το πως τα διάφορα σωμάτια αντιδρούν με φωτόνια μηδενικής μάζας, όπως επίσης και το πως δύο άλλα σωμάτια, γνωστά ως W και Z, αντιδρούν με ηλεκτρόνια, νετρίνα, και άλλα μικροσωματίδια.

Όμως τα σωμάτια W και Z έχουν τεράστια μάζα αναλογικά με τα υπόλοιπα (100 φορές μεγαλύτερη από τα πρωτόνια και μεγαλύτερη ακόμη και από ολόκληρο το άτομο του σιδήρου) καιδημιουργούν μαθηματικά, λόγω της υπέρμετρης διαφοράς μεγεθών, σημαντικά κενά και αδυναμίες στα ισχύοντα πρότυπα, καθώς οι σχέσεις είναι σχεδόν ασύμβατες.

Αυτές οι αδυναμίες μαθηματικής ερμηνείας της συμπεριφοράς τους στις αλληλεπιδράσεις, οδηγούν σε μία επιβεβλημένη προσφυγή στην πρόταση του Higgs, σύμφωνα με την οποία το πεδίο που φέρει το όνομά του, είναι ικανό να παράγει σωματιδιακές μορφές που προσφέρουν αναλογικά, μεγάλες ποσότητες μάζας.

Την ύπαρξη αυτών των μορφών καλείται να επιβεβαιώσει το CERN, αποδεικνύοντας πειραματικά ότι τα μποζόνια (δηλαδή οι σωματιδιακές μορφές) του ιδιοφυούς Βρεταννού φυσικού, δεν αποτελούν μία μαθηματική επινόηση για την παράκαμψη προβλημάτων της σωματιδιακής φυσικής, αλλά αναπόσπαστο τμήμα της πραγματικότητας στον μικρόκοσμο.

Επιστρέφοντας όμως στον Heisenberg και στο διεισδυτικό του σχόλιο για τις αποφάνσεις του μεγάλου σκοτεινού φιλοσόφου, που απηχούν λέξη προς λέξη τις σύγχρονες αντιλήψεις της φυσικής, δημιουργείται η εύλογη απορία ως προς το εάν και κατά ποσον όροι όπως η σύναψις, η ἀφανὴς ἁρμονία, ή το σάρμα αντιπροσωπεύουν περιγραφικούς προσδιορισμούς ενεργειακών πεδίων, υπεύθυνων για την δημιουργία της μάζας και την εξέλιξη του σύμπαντος, με την πιθανή επαλήθευση από το CERN αναλόγων προτύπων, να καταλήγει μάλλον αναπόφευκτα πως έστω και με καθυστέρηση εικοσιπέντε αιώνων, ο Ηράκλειτος αποτελεί διαχρονικά την μεγαλύτερη φυσιογνωμία της θεωρητικής φυσικής της ανθρωπότητας.

Ούτως ή άλλως ο σκοτεινός Εφέσιος είναι γνώστης αυτών των προβλημάτων στην έρευνα της φύσης, όταν προειδοποιεί τους αναγνώστες του πως...

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

∗ Werner Heisenberg: Physics and Philosophy, The Revolution in Modern Science, 1958, George Allen and Unwin Edition, 1959. Πρόκειται για την σειρά διαλέξεων Gilford στο πανεπιστήμιο Saint Andrews της Σκωτίας της περιόδου 1955-1956.

(1) Κλήμης Αλεξανδρεύς: ΣΤΡΩΜΑΤΕΙΣ, V, 14, 104, 2, Bibliotheca Patrum Ecclesiasticorum Latinorum Selecta,

Gersdorf, Leipzig & Brussels, 1837.

(2) Πλούταρχος: ΗΘΙΚΑ, ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΤΙΜΑΙΩΙ ΨΥΧΟΓΟΝΙΑΣ, 5, c.1014, Vol. XIII, Loeb.

(3) Κλήμης Αλεξανδρεύς: ΣΤΡΩΜΑΤΕΙΣ, V, 14, 104, 3, Bibliotheca Patrum Ecclesiasticorum Latinorum Selecta,

Gersdorf, Leipzig & Brussels, 1837.

(4) Μάξιμος Τύριος: ΔΙΑΛΟΓΟΙ, ΧΙΙ.4, c.489, B. G. Teubner.

(5) Πλούταρχος: ΗΘΙΚΑ, ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΝ ΔΕΛΦΟΙΣ ΕΙ, 18, c. 392, Vol. V, Loeb.

(6) Μάρκος Αυρήλιος: ΕΣ ΕΜΑΥΤΟΝ, IV.46, B. G. Teubner.

(7) Πορφύριος: ΑΝΤΡΟΝ ΝΥΜΦΩΝ, 10, B.G. Teubner.

(8) Ιππόλυτος: ΚΑΤΑ ΠΑΣΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΕΛΕΓΧΟΣ, IX, 10.7, Μigne, Patrologia Graeca, Vol. X.

(9) Διογένης Λαέρτιος: ΒΙΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ, ix.7, Vol. ΙΙ , Loeb.

(12) Πλούταρχος: ΗΘΙΚΑ, ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΝ ΔΕΛΦΟΙΣ ΕΙ, 8, c.388, Vol. V, Loeb.

(13) Αριστοτέλης: ΠΕΡΙ ΚΟΣΜΟΥ, V.396b7, Vol. ΙΙΙ, Loeb.

(14) Ιππόλυτος: ΚΑΤΑ ΠΑΣΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΕΛΕΓΧΟΣ, IX, 9.5, Μigne, Patrologia Graeca, Vol. X.

(15) Θεόφραστος : ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ , 15, W. D. Ross & F.H. Fobes, Clarendon Press, Oxford, 1929.

(18) Πλούταρχος: ΗΘΙΚΑ, ΠΛΑΤΩΝΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ, viii. 4, c.1007, Vol. XIII, Loeb.

(19) Σέξτος Εμπειρικός: ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΥΣ ΑΝΤΙΡΡΗΤΙΚΟΙ, VII. 132, 133, J. A. Fabricius, Leizig,

1718 & B. G. Teubner.

(20) J. B. Hofmann: ETYMOLOGISCHES WÖRTERBUCH DES GRIECHISCHEN, R. Oldenburg, München, 1950,

(21) Πλούταρχος: ΗΘΙΚΑ, ΠΕΡΙ ΦΥΓΗΣ, c. 604a, Vol. VII, Loeb.
ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΥ ΤΑ ΣΩΖΟΜΕΝΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ Ο Πόλεμος και η Έρις
εἰδέναι δὲ χρὴ τὸν πόλεμον ἐόντα ξυνόν, καὶ δίκην ἔριν, καὶ γινόμενα πάντα κατ᾽ ἔριν καὶ χρεών.
Πρέπει να γνωρίζει κανείς ότι ο πόλεμος είναι κοινός και η διχόνοια δικαιοσύνη, και ότι τα πάντα γίνονται σύμφωνα με τη διχόνοια και την ανάγκη. Και ο κυκεώνας διαλύεται όταν δεν κινείται.

εἰ πάντα τὰ ὄντα καπνὸς γένοιτο, ῥῖνες ἂν διαγνοῖεν.
Αν όλα τα όντα γίνονταν καπνός, θα το γνωρίζαμε με τα ρουθούνια.

Τὰ δὲ πάντα οἰακίζει Κεραυνὸς, τουτέστι κατευθύνει, κεραυνὸν τὸ πῦρ λέγων τὸ αἰώνιον λέγει δὲ καὶ φρόνιμον τοῦτο εἶναι τὸ πῦρ καὶ τῆς διοικήσεως τῶν ὅλων αἴτιον· καλεῖ δ` αὐτὸ χρησμοσύνην καὶ κόρον· χρησμοσύνη δέ ἐστιν ἡ διακόσμησις κατ᾿ αὐτὸν, ἡ δὲ ἐκπύρωσις κόρος· πάντα γὰρ, φησὶ, τὸ πῦρ ἐπελθὸν κρινεῖ καὶ καταλήψεται.
τὰ δὲ πάντα οἰακίζει Κεραυνός. Όλα τα κυβερνά ο Κεραυνός.τὸ πῦρ χρησμοσύνη καὶ κόρος. Η φωτιά είναι χρεία και χορτασμός· γι' αυτόν χρεία είναι η τάξη, και η εκπύρωση χορτασμός.πάντα γὰρ τὸ πῦρ ἐπελθὸν κρινεῖ καὶ καταλήψεται.
Πράγματι, ο Ηράκλειτος λέει ότι η φωτιά, όταν επέλθει, θα κρίνει και θα καταλάβει τα πάντα.

Πυρὸς τροπαὶ πρῶτον θάλασσα, θαλάσσης δὲ τὸ μὲν ἥμισυ γῆ, τὸ δὲ ἥμισυ πρηστὴρ· δυνάμει γὰρ (Ἡράκλειτος) λέγει ὅτι πῦρ ὑπὸ τοῦ διοικοῦντος λόγου καὶ θεοῦ τὰ σύμπαντα δι' ἀέρος τρέπεται εἰς ὑγρὸν τὸ ὡς σπέρμα τῆς διακοσμήσεως, ὃ καλεῖ θάλασσαν, ἐκ δὲ τούτου αὖθις γίνεται γῆ καὶ οὐρανὸς καὶ τὰ ἐμπεριεχόμενα· ὅπως δὲ πάλιν ἀναλαμβάνεται καὶ ἐκπυροῦται, σαφῶς διὰ τούτων δηλοῖ· (γῆ) θάλασσα διαχέεται, καὶ μετρέεται εἰς τὸν αὐτὸν λόγον, ὁκοῖος πρόσθεν ἦν ἢ γενέσθαι γῆ.
Η φωτιά μετατρέπεται πρώτα σε θάλασσα· και το μισό της θάλασσας γίνεται γη και το άλλο μισό σίφουνας. (Ο Ηράκλειτος) θέλει να πει μ' αυτό πως με τη δύναμη της η φωτιά, υπό την επήρεια του θείου Λόγου που κυβερνά τα πάντα, μετατρέπεται δια μέσου του αέρα σε υγρασία, πυρήνα της όλης διάταξης του σύμπαντος, και την οποία ονομάζει θάλασσα. Από αυτήν ξαναγεννιούνται η γη ο ουρανός και ό,τι εμπεριέχουν. Το πώς ο κόσμος οδηγείται ξανά προς τα πίσω και αφανίζεται από τη φωτιά, το εξηγεί καθαρά: Η (γη) διαλύεται σε θάλασσα και φτάνει στο ίδιο μέτρο αναλογίας που ίσχυε πριν γίνει γη.

sic(ut) aranea, ait, stans in medio telae sentit, quam cito musca aliquem filum suum corrumpit itaque illuc celeriter currit quasi de fili persectione dolens, sic hominis anima aliqua parte corporis laesa illuc festine meat quasi impatiens laesionis corporis, cui firme et proportionaliter iuncta est.
Όπως μια αράχνη στο κέντρο του ιστού της, μόλις μια μύγα κόβει ένα νήμα του, το αισθάνεται και τρέχει γρήγορα σαν να υπέφερε για το κομμένο νήμα, έτσι και η ψυχή του ανθρώπου, όταν ένα μέρος του σώματος τραυματίζεται, ορμάει προς τα 'κεί σαν να μη μπορεί να υποφέρει τη λαβωματιά του σώματος με το οποίο είναι δεμένη γερά και αρμονικά.

ί modo credimus Ε phes ίο Heracleto qui ait sues caeno, cohortales aves pulvere vel cinere lavari. Τα γουρούνια πλένονται στο βόρβορο, τα πουλερικά στη σκόνη ή στις στάχτες.

Δεῖ γὰρ τὸν χαρίεντα μήτε ῥυπᾶν μήτε αὐχμεῖν μήτε βορβόρῳ χαίρειν καθ' Ἡράκλειτον.
Ὕες βορβόρῳ ἥδονται μᾶλλον ἢ καθαρῷ ὕδατι.
Γιατί ο άνθρωπος ο ευγενικός δεν πρέπει να είναι ακάθαρτος ούτε άπλυτος ούτε να χαίρεται στο βόρβορο.
Τα γουρούνια τέρπονται πιο πολύ στο βόρβορο παρά στο καθαρό νερό.

si felicitas esset in delectationibus corporis, boves felices diceremus, cum inveniant orobum ad comedendum.
Αν η ευτυχία βρισκόταν στις σωματικές απολαύσεις, θα λέγαμε ευτυχισμένα τα βόδια όταν βρίσκουν μπιζέλια για να φάνε.

ἀμαθίην γὰρ ἄμεινον κρύπτειν, ἔργον δὲ ἐν ἀνέσει καὶ παρ᾽ οἶνον.
Κρύπτειν ἀμαθίην κρέσσον ἢ ἐς τὸ μέσον φέρειν.
Είναι προτιμότερο να κρύβεις την αμάθεια, αλλά αυτό είναι δύσκολο όταν γίνεται μέσα στην κραιπάλη και στο μεθύσι.
Είναι προτιμότερο να κρύβεις την αμάθεια παρά να την αποκαλύπτεις παντού.

Τὸν τε Ὅμηρον ἔφασκεν ἄξιον ἐκ τῶν ἀγώνων ἐκβάλλεσθαι καὶ ῥαπίζεσθαι καὶ Ἀρχίλοχον ὁμοίως.

Ο Όμηρος αξίζει απ' τους αγώνες να τον διώχνουν και να τον ραπίζουν, καθώς κι ο Αρχίλοχος.
(Ο Πυθαγόρας) είναι αρχηγός στους αγύρτες.

non convenit ridiculum esse ita, ut ridiculus ipse videaris, Heraclitus dixit.
Δεν πάει να αστειεύεται κανείς σε σημείο που ο ίδιος να γίνεται γελοίος, έλεγε ο Ηράκλειτος.

Υπάρχει σ' όλα επέμβαση της ειμαρμένης (;)...

# data[].attributes.attachment_link.description
Ηράκλειτος : Η ζωή και η φιλοσοφία του Λήψη του αρχείου Δημοσιεύθηκε : 24 Monday September @ GTB Daylight Time Η ζωή και η φιλοσοφία του Ηράκλειτος θα πει Ηρα-κλειτός, δηλαδή αυτός που χρωστά τη δόξα του στην Ήρα.

# data[].attributes.headline
Οδηγίες για την α φάση της εργασίας!

# data[].attributes.subject
Οδηγίες για την α φάση της εργασίας!

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Γνωμικολογικόν

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Μια από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του ελληνικού και παγκόσμιου πολιτισμού.
Στα 17 του χρόνια γνώρισε τον φιλόσοφο Αρχέλαο, που του μετέδωσε το πάθος για τη φιλοσοφία.
Στις φιλοσοφικές του έρευνες τον παρακολουθούσαν πολλοί, ιδιαίτερα νέοι, που τον άκουγαν να συζητάει για θέματα κοινωνικά, πολιτικά, ηθικά και θρησκευτικά. Έτσι σχηματίστηκε γύρω του ένας όμιλος, που δεν αποτελούσε όμως σχολή, γιατί ο Σωκράτης δεν δίδαξε συστηματικά, και σε αντίθεση με τους σοφιστές δεν έπαιρνε χρήματα από τους μαθητές του.

Το 399 π.Χ. διατυπώθηκε εναντίον του κατηγορία για ασέβεια προς τους θεούς και για διαφθορά των νέων, και καταδικάστηκε σε θάνατο. Παρόλο που είχε τη δυνατότητα να δραπετεύσει, προτίμησε να υπακούσει στους νόμους και να πιει το κώνειο
O Σωκράτης δεν άφησε κανένα σύγγραμμα.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Μανώλης Παπαθανασίου

# data[].attributes.attachment_link.title
Σωκράτης-Αποφθέγματα

# data[].attributes.attachment_link.description
Σωκράτης, Φιλόσοφος - Αποφθέγματα, Γνωμικά, Φράσεις, Ρητά