# data[].attributes.body
Een filmpje

# data[].attributes.body
Een website

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Werkbladen schrijfpatronen voor kleuters

Met schrijven kunnen de kleuters hun fijne motoriek oefenen. Hieronder vind je daar schrijfbladen voor.

Vijf schrijfoefeningen in oplopende moeilijkheid voor kleuters bij de 'tour de France'.

Werkbladen schrijven / overtrekken voor kleuters

In de schrijfhoek kunnen kleuters genieten van het overtrekken en naschrijven van woorden. Hieronder enkele werkbladen die daar ingezet kunnen worden.

Klik op de afbeelding voor een groot formaat om te printen.

Schrijfpatronen winter

Klik op de afbeelding voor de versie om uit te printen.

Schrijfpatronen allerlei

# data[].attributes.attachment_link.description
Werkbladen schrijfpatronen voor kleuters Met schrijven kunnen de kleuters hun fijne motoriek oefenen. Hieronder vind je daar schrijfbladen voor. Vijf schrijfoefeningen in oplopende moeilijkheid voor kleuters bij de 'tour de France'. Werkbladen schrijven / overtrekken voor kleuters In de schrijfhoek kunnen kleuters genieten van het overtrekken en naschrijven van woorden.

# data[].attributes.body
Een filmpje

# data[].attributes.attachment_link.title
Schrijfdans: de vulkaan (met handen in verf bewegen).

# data[].attributes.body
Een prent

# data[].attributes.body
Een tekst

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Schrijven is iets wat we steeds minder doen door het gebruik van bijvoorbeeld tablets, computers en mobiele telefoons. Maar daardoor is schrijven niet minder belangrijk geworden, juist niet!

Het voorbereidend schrijven begint al bij de kleuters. In deze blog vertel ik je er graag meer over.

Voorbereidend schrijven
Het leren schrijven begint vaak in groep 3. Bij de letters die geleerd worden, wordt meestal ook gelijk de schrijfwijze aangeboden en geoefend.

Het schrijven van de letter(s) ondersteund het leren lezen. Om het schrijfproces in groep 3 zo goed mogelijk te laten verlopen kunnen we bij de kleuters al voorbereidende schrijfactiviteiten doen.

De fase van het voorbereidend schrijven vindt volgens Cabal e.a. (2015) plaats in groep 2 en groep 3. Onder het voorbereidend schrijven verstaan zij activiteiten die door kleuters gedaan worden ter voorbereiding op het schrijven.

De volgende soorten oefeningen worden genoemd:

Grof motorische vaardigheidsoefeningen

Fijn motorische vaardigheidsoefeningen

Grafische oefeningen

Schrijfpatronen

Schrijf motorische krullen

Lees ook: schrijfonderwijs, is dat nog wel van deze tijd?

Voorbereidend schrijven is bewegen!
Als we het hebben over voorbereidend schrijven bij kleuters dan gaat het niet over kleuters die aan een tafeltje in de schrijfhouding zitten en worstelen om een potlood met de driepuntsgreep vast te houden.

Voorbereidend schrijven is bewegen. Niet alleen kleine vingeroefeningen maar ook grote bewegingen. Voorbereidend schrijven is groot beginnen (groep 1 en 2) en klein eindigen (eind groep 2/begin groep 3).

Van grote bewegingen vanuit de schouder, naar de elleboog, via de pols naar fijne bewegingen met de vingers.
Lees ook: de ontwikkeling van de fijne motoriek.
Er zijn tal van activiteiten om de grove motoriek en de fijne motoriek te oefenen. Hier volgen een aantal ideeën:

Schrijven in scheerschuim of zand

Klapspelletjes

Balspelletjes (balvaardigheid oefenen)

Spelletjes met pittenzakken en ballonen (oog-hand coördinatie)

Beweegliedjes bijvoorbeeld: 'Hoofd, schouders, knie en teen'

Bouwen met blokken of ander constructiemateriaal

Verven

Kleien

Kralenplank

Rijgen

Sorteren

Dansen met linten door het speellokaal

Veel bewegen is belangrijk om de grove en de fijne motoriek goed te ontwikkelen. Dit is een voorwaarde om tot schrijven te komen. Forceer niet de fijne motoriek bij jonge kleuters door te veel van ze te vragen. De ontwikkeling van de fijne motoriek is nog volop bezig.

Gebruik bijvoorbeeld dikke potloden tot en met begin groep 3 en laat jongste kleuters nog niet hun eigen naam schrijven.

Als ze interesse hebben in letters, bied ze dan stempels of magneetletters aan waar ze hun naam of andere woordjes mee kunnen leggen.

Zithouding
In groep 2 kun je wel alvast de zithouding oefenen met de kinderen. Denk aan:

Voeten op de grond

Bovenbenen volledig gesteund

Ellebogen net op of van de tafel

De tafel zit tussen navel en borst

Vuistbreedte tussen de tafel en de buik

Werkblad/schrijfblad een beetje schuin

Voorbereidend schrijven is dus niet zo schools als het klinkt. Voorbereidend schrijven is bewegen en spelend ontwikkelen! Zorg voor een verscheidenheid aan beweegactiviteiten zodat een kind zowel de grove als de fijne motoriek kan ontwikkelen.

Hoe ga jij dit schooljaar aan de slag met voorbereidend schrijven?

Cabal, D., Hagemeier, M., Stellingwerf, K.; (2015). Beslisboom Schrijfmotoriek. Amsterdam

# data[].attributes.attachment_link.title
Voorbereidend schrijven met kleuters, wat houdt dat in? | Klas van juf Linda

# data[].attributes.attachment_link.description
Schrijven is iets wat we steeds minder doen door het gebruik van bijvoorbeeld tablets, computers en mobiele telefoons. Maar daardoor is schrijven niet minder belangrijk geworden, juist niet! Het voorbereidend schrijven begint al bij de kleuters. In deze blog vertel ik je er graag meer over.

# data[].attributes.body
Een moeilijke tekst

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In de kleuterschool ontwikkelt de kleuter grove en fijne motoriek. Oog-handcoördinatie, visuele waarneming en ruimtelijke oriëntatie worden geleidelijk aan meer en meer ontwikkeld in de kleuterschool. Kleuters experimenteren met schrijfdans en stilaan groeit een goede pengreep.
Het domein SCHRIJFINITIATIE :

Schrijfinitiatie is één van de domeinen binnen het leergebied Nederlands in de kleuterschool.

Fijne en grove motoriek :

Het ontwikkelen van de fijne en de grove motoriek is een natuurlijk proces dat veelvuldig kansen moet krijgen om te komen tot een goede pengreep en het vormen van letters. Het kleuteronderricht besteedt daar dan ook de nodige tijd aan en wel op verschillende manieren :

aandacht voor beweging in allerlei activiteiten: spelen met versjes en liedjes, bewegen op ritmes, uitbeelden in rollenspel,...

veel aandacht voor evenwichtsoefeningen.

armbewegingen in de lucht, met doekjes, linten, beide armen strekken, cirkelbewegingen maken, de maat slaan met beide handen...

fijne voorwerpjes aan een draadje rijgen, een weggetje volgen met een potlood op papier, met een tangetje fijne voorwerpjes oppikken...

op een bord schrijven, met krijt, met vochtige spons,...

patronen volgen met de handen, vingers, auto's,...

wat op een bord geschreven staat uitvegen met een doek of spons,...

de verbetering van de lichaamshouding : op de mat rollen, koprollen, achterwaarts lopen, heel nauwkeurig op een lijn lopen

Om te komen tot het tekenen van schrijfpatronen krijgt de fijne motoriek voortdurend kansen in het kleuteronderwijs.

Enkele voorbeelden:

De doos van open en toe: een doos met voorwerpen die op verschillende manieren open en dicht kan, geeft je kleuter kansen tot goede vingerspieroefeningen.

Kleine voorwerpen als knikkers, maïs, steentjes,... in vakjes leggen, met de vingers, pincetten, meloenlepeltje, suikertang...

Rijgen van parels, steekmozaïek, ...

Kneden en manipuleren van boetseerklei, speeldeeg, plasticine,...

Zand strooien op de lijnen van een tekening...

Met vingers, auto's schrijfpatronen volgen op de grond, in de zandtafel,...

Met worsten van boetseermateriaal, touwen, ijzerdraad,...zelf patronen vormen

De oog-handcoördinatie.

Hiermee wordt de samenwerking tussen oog en handen bedoeld. Opdat je goed kan schrijven moeten de bewegingen van de ogen en de handen volledig op elkaar afgestemd zijn. Heel wat voorbereidende oefeningen zoals draadfiguurtjes maken op een spijkerbordje, timmeren met een hamertje... bereiden je kleuter daar op voor. Om goed te kunnen schrijven dient er dus een nauwe samenwerking te zijn tussen de ogen en de schrijfhand.

Visuele waarneming.

Voorbereiden op schrijven omvat ook oefenen op de visuele waarneming. Allerlei oefeningen waarbij kleuters figuren tegen een achtergrond moeten herkennen, puzzels leggen, verborgen figuren en letters ontdekken, vormen herkennen, schimmenspel, werken met schaduwen, zijn voorbereidende oefeningen waarbij de kinderen allerlei vormen van elkaar leren onderscheiden.

Ruimtelijke oriëntatie.

Ruimtelijke oriëntatie en inzichtontwikkelen is eveneens een schrijfvoorwaarde waarbinnen het kleuteronderricht de nodige vaardigheden ontplooit bij het kind.

Je kind leert hier ondermeer figuren herkennen en ontdekken die tweedimensionaal of driedimensionaal zijn voorgesteld. Oefeningen op plaats, richting en afstand komen hier ook aan bod. Verder mogen kinderen hier ook kralenreeksen maken en kunnen tangrams helpen om de kleuters hun ruimtelijke oriëntatie en inzicht te ontwikkelen.

Uiteindelijk zal dan het aanbieden van werkblaadjes aan kleuters pas in een allerlaatste fase aangewend worden en dit pas op het moment dat kleuters eraan toe zijn. Wanneer kleuters te vroeg geconfronteerd worden met het technisch aspect van schrijven zorgt dat ervoor dat zij gaan schrijven vanuit de elleboog of de schouder. Zo een schrijfbewegingen zijn dan minder nauwkeurig. Het handschrift verloopt daardoor traag en vrij onbeholpen.

Kleuters ontwikkelen eerst een grote belangstelling voor vormen in het algemeen vooraleer zij aandacht opbrengen voor specifieke lettervormen. Aanvankelijk leren ze zich vormen voorstellen door te experimenteren in zand of maïs, te boetseren, te schilderen, te tekenen...

Bij de jongste kleuters worden die grootmotorische bewegingen uitgevoerd vanuit de schouder. Ze leren omgaan met groot schrijfmateriaal dat ze in hun vuistje nemen. We spreken hier over de vuistgreep.

Bij de vierjarigen worden de basisbewegingen dan fijner en nauwkeuriger uitgevoerd. Het schrijfgerei houden ze tussen de duim en alle vingers vast . Dit noemen we dan de spingreep.

Schrijfinitiatie voor de jongste kleuters gebeurt grotendeels vanuit het lichaam in de ruimte of op grote vlakken en niet op papier.

Bij de oudste kleuters wordt de fijne vingermotoriek ontwikkeld .

Wat is nu een goede pengreep ?

Omdat in de kleuterschool heel wat aandacht besteed wordt aan de motorische ontwikkeling van elk kind, ontwikkelt zich hieruit een goede pengreep die kinderen nodig hebben om in het eerst leerjaar een vloeiend handschrift aan te leren.

Bij een niet correcte pengreep klagen kinderen na een langere schrijfopdracht over pijn in de vingers, hand of pols.

In de tekening zie je hoe een correcte pengreep eruit ziet. Bij het vasthouden van het potlood of de pen moeten de vingers zich nog soepel kunnen buigen en strekken. Het kind houdt de pen of het potlood vast tussen de duim en wijsvinger en rust op het eerste kootje van de middelvinger. De vingers zijn hierbij lichtjes gebogen en bevinden zich ongeveer een tweetal centimeter boven de punt van het potlood of de pen.

Links- of rechtshandig ?

De voorkeur voor de linker- of de rechterhand als schrijfhand uit zich rond de leeftijd van 4 à 5 jaar. Er zijn kleuters die op dat moment nog van hand wisselen. Wanneer de juf/meester merkt dat het kind geen uitgesproken dominantie vertoont voor links of rechts dan zal ze het kind motiveren om met de rechterhand te schrijven. Kinderen die daarentegen uitgesproken linkshandig zijn, worden daarin gerespecteerd.

Vloeiend schrijven of blokletters ?

In een derde kleuterklas zijn er een aantal kinderen die hun naam kunnen schrijven in blokletters. Bij het schrijven van blokletters heffen we onze pen vaak op. Bij vloeiend schrift is het echter de bedoeling op het opheffen van de pen tot een minimum te herleiden. De aangesproken spieren in de hand bij het tekenen van blokletters zijn ook niet dezelfde als de spieren die worden aangesproken voor het vloeiend schrift. Blokletters schrijven ondersteunt ook het proces om tot vloeiend schrijven te komen niet. U mag uw kind gerust zijn naam in blokletters laten schijven, maar beperk het aanbod daarrond. Op deze manier wordt dit soort schrijven niet geautomatiseerd. Het is echter van belang dat er voldoende aanbod wordt gegeven aan bewegingsvaardigheid om de schrijfpatronen van het vloeiend handschrift voor te bereiden.

Schrijfdans :

In de kleuterschool gebruikt men ook de methode "schrijfdans" die hele mooie mogelijkheden biedt omtrent de voorbereiding op het schrijven. De methodiek van schrijfdans werd ontwikkeld door de schriftpsychologe Ragnhild Oussoren-Voors. Tussen 1986 en 1994 heeft zij in Stockholm (Zweden) haar methodiek zowel individueel als in groepsverband ontwikkeld. Met muziek, rijmpjes, spelletjes, muziek en fantasietekeningen wordt een vloeiend handschrift voorbereid. Er worden grofmotorische en fijnmotorische bewegingen in de lucht, op papier, aan het bord gemaakt. Schrijfdans behandelt de bewegingen die aan het schrijven vooraf gaan. Er wordt door de kleuters geoefend door met beide handen te werken, op een symmetrische mannier. Dit bevordert het evenwichtig functioneren van onder meer de ogen,de oren en de hersenhelften. Het tempo en het ritme van de muziek wisselen elkaar af. Op deze manier worden de kinderen gestimuleerd om hun schrijfsnelheid aan te passen. Schrijfdansmethodiek is niet alleen bedoeld om in groepsverband toe te passen, het kan ook individueel aangepast worden aan de noden van elk kind. Ook de leerkracht bewegingsopvoeding, kan een thema uitwerken. Met het schrijfdansprogramma wordt vakoverschrijdend gewerkt.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kleuters voorbereiden op leren schrijven.

# data[].attributes.attachment_link.description
In de kleuterschool ontwikkelt de kleuter grove en fijne motoriek. Oog-handcoördinatie, visuele waarneming en ruimtelijke oriëntatie worden geleidelijk aan meer en meer ontwikkeld in de kleuterschool. Kleuters experimenteren met schrijfdans en stilaan groeit een goede pengreep.

# data[].attributes.body
Een prent

# data[].attributes.body
Een filmpje

# data[].attributes.attachment_link.title
09 schrijfdansen met scheerschuim en sponsjes