# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ESCAPE ROOM

Zapraszam

Joanna Biernat

START!

Przedzierasz się przez gęste zarośla lasu i stajesz na jego skraju.Twoim oczom ukazuje się zamczysko na skale i błyszczący w zachodzącym słońcu miecz.Próbujesz go wyciągnąć, bezskutecznie.Nagle słyszysz tętęt koni. Szybko biegniesz w stronę zamku, by szukać schronienia. KLIKNIJ NA MIECZ, BY PRZEJŚĆ DALEJ.

W gęstym tłumie, na ulicy słyszysz, że tylko ten, kto zdobędzie zaklęty miecz, może uratować królestwo. czy podejmiesz się zadania?Odszukaj mężczyznę z brodą, on powie Ci, co robić dalej.

Bądź wytrwały!

Rozwiąż zadania, zdobądź cztery cyfry, które utworzą kod i pozwolą Ci otrzymać nagrodę!

01Quiz

02Znajdź!

03Wskaż zdjęcie

04Memory

Nagroda

start

QUIZ

Odpowiedz na wszystkie pytania i zdobądź pierwszą cyfrę kodu!

QUIZ

pytanie 1/5

Jak nazywano króla lub księcia?

panem

lennikiem

seniorem

dalej

dobrze!

QUIZ

Senior nadawał dobra ziemskie, czyli lenno wasalom, w zamian za wierną służbę i pomoc zbrojną.

pytanie 2/5

W drabinie feudalnej najniżej znajdowali się

chłopi

duchowni

rycerze

QUIZ

dalej

dobrze!

QUIZ

Chłopi podlegali właścicielowi ziemi, którą uprawiali.

PYTANIE 3/5

Zadaniem rycerzy było

chronienie państwa i jego mieszkańców

udział w turniejach i polowaniach

mieszkanie w zamkach

QUIZ

DALEJ

dobrze!

QUIZ

Głównym zadaniem rycerzy była ochrona państwa i jego mieszkańców w razie wojny lub nieprzyjacielskiego najazdu.

PYTANIE 4/5

Około 14 roku życia chłopiec zostawał

paziem

giermkiem

rycerzem

QUIZ

DALEJ

DOBRZE!

QUIZ

W wieku 7 lat chlopiec służył jako paź, w wieku 14 lat - zostawał giermkiem.Na rycerza pasowany był, gdy zasłużył na to wierną służbą i odwagą.

PYTANIE 5/5

Utworzenie miasta lub wsi nazywa się

zasadźcą

lokacją

osadzeniem

QUIZ

dalej

dobrze!

QUIZ

Założenie miasta lub wsi to lokacja. Właściciel gruntu zawierał umowę z zasadźcą i wydawał dokument lokacyjny.

OJOJ!Spróbuj jeszcze raz,na pewno Ci się uda!

nIE!

JESZCZE RAZ

QUIZ

ZNAJDŹ!

Kliknij tylko to zdanie,które zawiera prawdziwą informację.

START

NAJBOGATSI MIESZKAŃCY MIAST TO..(1/3)

Przesuwaj światełkoi wyszukaj prawdziwą informację.

PLEBEJUSZE

RZEMIEŚLNICY

POSPÓLSTWO

PATRYCJUSZE

BARBAKAN

RATUSZ

SUKIENNICE

KOŚCIÓŁ

RYNEK

DOBRZE!

Najokazalsza budowla w mieście to(2/3)

CYSTERSEM

ZAKONNIKIEM

SKRYPTOREM

KOPISTĄ

BENEDYKTYNEM

DOBRZE!

MNICHA ZAJMUJĄCEGO SIĘ PRZEPISYWANIEM KSIĄG NAZYWANO(3/3)

Niestety,to zdaniezawiera błędną informację.

jeszcze raz

WSKAŻ ZDJĘCIE!

Wybierz poprawne zdjęcie.

start

Na którym zdjęciu znajduje się budynek w stylu gotyckim ?

dobrze!

Na którym zdjęciuznajduje się średniowieczny rycerz?

dobrze!

Na którym zdjęciuprzedstawiono scenę turnieju rycerskiego?

dobrze!

Które zdjęcie przedstawia bednarza przy pracy?

dobrze!

Na którym zdjęciu średniowiecznego kopistę?

ojoj!

jeszcze raz

START

Jaką masz pamięć?

Zapamiętaj jak najwięcej szczegółów i odpowiedz na pytania, by otrzymać ostatnią cyfrę kodu.

Gotowy??

* Click to enlarge

cztery

Ile osób znajduje się na obrazie?

pięć

sześć

następne pytanie

Świetnie!

niebieski

Jaki kolor ma dach budynku?

zielony

brązowy

następne pytanie

Świetnie!

kościół

Co znajduje się w głębi obrazu?

ludzie

zamek

następne pytanie

Świetnie!

kupcy

Mężczyźni po prawej stronie to...

zakonnicy

żacy

następne pytanie

Świetnie!

niebieski, czerwony

Jakie kolory ubrań mają młodzieńcy?

niebieski, zielony

brązowy, zielony

następne pytanie

Świetnie!

spróbuj jeszcze raz !

Pomyłka!

7

świetnie!

pierwsza cyfra to:

Wróć do Menu

0

DRUGA CYFRA TO:

WRÓĆ DO MENU

świetnie!

9

TRZECIA CYFRA TO:

WRÓĆ DO MENU

świetnie!

2

CZWARTA CYFRA TO:

WRÓĆ DO MENU

świetnie!

8

9

5

7

2

1

6

4

0

3

WPISZ SEKRETNY KOD!

_ _ _ _

9

0

2

8

4

7

6

3

1

5

* _ _ _

WPISZ SEKRETNY KOD!

4

5

2

1

8

9

6

0

7

3

* _ _ _

WPISZ SEKRETNY KOD!

5

8

3

6

4

2

1

9

0

7

* * _ _

WPISZ SEKRETNY KOD!

8

6

5

0

1

2

4

3

9

7

* * _ _

WPISZ SEKRETNY KOD!

2

4

0

5

8

7

9

3

6

1

* * * _

WPISZ SEKRETNY KOD!

5

8

1

9

3

4

7

6

0

2

* * * _

WPISZ SEKRETNY KOD!

Gratulacje!

Zdobyłeś magiczny miecz i uratowałeś mieszkańców miasta!Nagroda jest Twoja!

WPISZ SEKRETNY KOD!

O NIE!ZŁY KOD!

JESZCZE RAZ

WPISZ SEKRETNY KOD!

# data[].attributes.attachment_link.title
Średniowieczna przygoda by Joanna Biernat on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
ESCAPE ROOM Zapraszam Joanna Biernat START! Przedzierasz się przez gęste zarośla lasu i stajesz na jego skraju.Twoim oczom ukazuje się zamczysko na skale i błyszczący w zachodzącym słońcu miecz.Próbujesz go wyciągnąć, bezskutecznie.Nagle słyszysz tętęt koni. Szybko biegniesz w stronę zamku, by szukać schronienia. KLIKNIJ NA MIECZ, BY PRZEJŚĆ DALEJ.

# data[].attributes.headline
Europa w czasach Karola Wielkiego - nowe państwa w Europie

# data[].attributes.subject
Europa w czasach Karola Wielkiego - nowe państwa w Europie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
3

4

5

6

1

Wielkim zagrożeniem dla państwa Franków byli Arabowie. Zostali oni pokonani w bitwie pod Poitiers.

Grobowiec Karola Wielkiego.

Kaplica pałacowa w Akwizgranie.

Następców Chlodwiga, nazywano gnuśnymi(leniwymi) królami. Władza przeszła w ręce majordomów(urzędników dworskich). Jednym z nich był Pepin Mały, założyciel dynastii Karolingów.

Panowanie Karola Wielkiego:- rozszerzył granice państwa- marchie- obszary przygraniczne, broniące państwo przed najazdami sąsiednich ludów, zarządzane przez margrabiów;- rozwój nauki(powstawały szkoły) i kultury, tzw. renesans karoliński- 800 rok koronacja na cesarza w Rzymie.

Mapa Państwa Franków po traktacie w Verdun(843 rok),- podział na 3 części między wnuków Karola Wielkiego: Lotar został cesarzem i otrzymał część środkową(Italia, ziemie ciągnące się do Morza Północnego), Ludwik zwany Niemieckim otrzymał część wschodnią, a Karol Łysy część zachodnią.

Część wschodnia(późniejsze Niemcy), była bardzo podzielona. Po śmierci ostatniego potomka Ludwika Niemieckiego, władcę wybierali możnowładcy.Powstała Rzesza Niemiecka.Otton I umocnił władzę królewską, 962 roku po najeździe na Włochy, papież koronował go na cesarza. Późniejsi cesarze uważali się za spadkobierców cesarstwa rzymskiego i rościli sobie prawo do rządzenia innymi państwami chrześcijańskimi.

Frankowie, germański lud barbarzyński, po upadku cesarstwa zachodnio-rzymskiego, zasiedlili Galię. Chlodwig z dynastii Merowingów, stworzył nowe państwo.

# data[].attributes.attachment_link.title
Nowe państwa w Europie. by Helena Nowakowska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
3 4 5 6 1 Wielkim zagrożeniem dla państwa Franków byli Arabowie. Zostali oni pokonani w bitwie pod Poitiers. Grobowiec Karola Wielkiego. Kaplica pałacowa w Akwizgranie. Następców Chlodwiga, nazywano gnuśnymi(leniwymi) królami. Władza przeszła w ręce majordomów(urzędników dworskich). Jednym z nich był Pepin Mały, założyciel dynastii Karolingów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zamieszczone zadania dotyczą tematów z rozdziału "Ziemie polskie po Wiośnie Ludów".Wykonaj ćwiczenia - linki do nich umieszczone są w prawym dolnym rogu.Każde z zadań można wykonać TYLKO JEDEN RAZ.POWODZENIA!!!

# data[].attributes.attachment_link.title
Zadania do rozdziału: "Ziemie polskie po Wiośnie Ludów" by sabina.gawlinska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Zamieszczone zadania dotyczą tematów z rozdziału "Ziemie polskie po Wiośnie Ludów".Wykonaj ćwiczenia - linki do nich umieszczone są w prawym dolnym rogu.Każde z zadań można wykonać TYLKO JEDEN RAZ.POWODZENIA!!!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Najdawniejsze dzieje człowieka, aż do czasu wynalezienia pisma około 4000 lat p.n.e. nazywamy . To najdłuższy okres w dziejach ludzkości, który obejmuje wiele milionów lat.

Około 2,5 mln lat temu we wschodniej Afryce pojawił się Homo habilis, czyli człowiek zręczny. Nazwa została mu nadana, ponieważ uznano go za pierwszego twórcę narzędzi kamiennych, prymitywnych toporków o owalnych kształtach. Prawdopodobnie Homo habilis był padlinożercą. Narzędzia, którymi się posługiwał, nie nadawały się do polowania na większą zwierzynę, musiał więc żywić się mięsem martwych zwierząt.

Z Homo habilis wykształcił się Homo erectus, czyli człowiek wyprostowany. Pojawił się on w środkowo‑wschodniej Afryce około 2 mln lat temu. Wynalazł oszczep, którym mógł polować na antylopy, bawoły, konie i bizony. Umiał również łowić ryby i owoce morza.

Homo erectus potrafił rozniecać ogień. Robił to przez pocieranie o siebie kawałków drewna albo przez uderzanie krzemieniem o skałę zawierającą minerały żelaza.

Coraz lepiej rozwinięte mózgi naszych przodków potrzebowały urozmaiconej, wysokokalorycznej diety. Jedzenie mięsa dostarczało znacznie więcej kalorii niż dieta wegetariańska. Wspólne polowania wymusiły konieczność współpracy i stworzenie zbiorowisk opartych na rodzinie oraz podziale pracy według płci lub wieku. Homo erectus żył w małych, liczących kilka osobników grupach. Musiał ciągle wędrować w poszukiwaniu pożywienia, ponieważ nie znał jeszcze hodowli ani rolnictwa.

Prawdopodobnie potomkiem Homo erectus był Homo neanderthalensis - człowiek neandertalski (neandertalczyk), który pojawił się w Europie około 400 tys. lat temu. Neandertalczyk prowadził jeszcze koczowniczy tryb życia, ale wykazywał już aktywność, która nie była związana tylko z zapewnieniem sobie jedzenia i schronienia, na przykład wyrabiał ozdoby z muszli. Zmarłych chował w jaskiniach, okrywając ciała kwiatami oraz zostawiając przy nich narzędzia i kości zwierząt. Bardzo możliwe, że posługiwał się mową i żył w zorganizowanych grupach. Z niewyjaśnionych dotąd powodów ten ostatni, najbliższy przodek współczesnego człowieka wymarł około 24 tys. lat temu.

Praludzie żyli w gromadach na tyle licznych, aby ich członkowie mogli razem bronić się przed drapieżnikami i zdobywać pożywienie. Takie grupy nie mogły być jednak zbyt duże, żeby za szybko nie wyczerpać żywności znajdującej się w najbliższym otoczeniu. Mimo to nasi przodkowie musieli i tak regularnie przemieszczać się w poszukiwaniu zwierzyny i miejsc, w których sezonowo dojrzewały rośliny. Ponieważ często wędrowali, wystarczały im naturalne schronienia. Wykorzystywali jamy powstałe po upadku drzew, groty oraz jaskinie. Kiedy robiło się zimno, wznosili proste schronienia z gałęzi, kijów, kości, skór i liści.

Pierwsi ludzie powoli poznawali reguły rządzące światem zwierząt i roślin. Zdobywali wiedzę poprzez obserwację oraz metodą prób i błędów. Z czasem uczyli się, w jaki sposób i na które zwierzęta polować, a także jakie rośliny zbierać. Wspólne konstruowanie pułapek na zwierzynę czy konieczność przekazywania łowieckich doświadczeń doprowadziły do wykształcenia lepszej komunikacji i współpracy. Mężczyźni zajmowali się polowaniem, kobiety zaś zbierały rośliny i opiekowały się dziećmi.

Wielkim przełomem w historii gatunku ludzkiego było opanowanie umiejętności wytwarzania i doskonalenia narzędzi. Prawdziwą rewolucją technologiczną było na przykład użycie zwykłego kija do wygrzebywania jadalnych korzeni z ziemi. Pierwsi ludzie potrafili wykorzystać najmniejszy fragment zdobyczy. Z poroża jelenia robili proste toporki czy kilofy. Kolejnym krokiem była obróbka kamieni, które kształtowano za pomocą innych, twardszych. Tak powstały ostre jak noże odłupki, a potem dopasowane do dłoni tzw. pięściaki z krzemieni czy kwarcu. Z czasem zaczęto wytwarzać coraz bardziej skomplikowane kamienne narzędzia: topory, młoty, noże i groty. Służyły one do zabijania i oprawiania zwierząt, zbierania roślin, wykopywania korzeni, budowy szałasów i czyszczenia skór.

Od około miliona do pół miliona lat temu człowiek zaczął posługiwać się ogniem, a z czasem nauczył się go rozniecać. Robił to przez pocieranie o siebie kawałków drewna albo przez uderzanie krzemieniem o skałę zawierającą minerały żelaza. W ten sposób krzesał iskry, którymi można było podpalić suchą trawę albo mech. Ogień zapewnił ludziom ciepło i światło. Dzięki niemu mogli odpędzać drapieżniki i przygotowywać pokarm. Gotowane, smażone i pieczone jedzenie (nie tylko mięso, lecz także np. dzikie zboża) było smaczniejsze, bardziej miękkie i łatwostrawne, a na dodatek dłużej zachowywało wartości odżywcze.

Około 200 tys. lat temu - w czasie, gdy żyli wciąż neandertalczycy - pojawił się na Ziemi Homo sapiens, czyli człowiek rozumny: gatunek, którego jesteśmy przedstawicielami. Prawdopodobnie neandertalczycy mieli jeszcze kontakty z ludźmi rozumnymi - z najnowszych badań wynika, że 4% naszego DNA, czyli sekwencji kodu genetycznego, wywodzi się od człowieka neandertalskiego.

W 1868 roku w południowej Francji znaleziono szkielety człowieka rozumnego. Szczątki znajdowały się w rodzaju schroniska skalnego o nazwie Abri de Cro‑Magnon (czyt. kro manion). Od miejsca znaleziska ten najstarszy podgatunek Homo sapiens został nazwany człowiekiem z Cro‑Magnon (kromańczykiem). Występował on w Europie w okresie 43-10 tys. lat p.n.e. Pod względem anatomicznym był identyczny ze współczesnym człowiekiem. Kromańczyk pozostawił po sobie wyraźne ślady sztuki. Tak zwane malarstwo jaskiniowe podziwiamy do dziś m.in. w jaskiniach: Lascaux (czyt. lasko) w południowo‑wschodniej Francji i Altamirze w północnej Hiszpanii.

Prehistoryczne malowidła przedstawiały zazwyczaj wielkie zwierzęta: bizony, antylopy, konie oraz wymarłe już tury i mamuty. W jaskiniach znajdują się także schematyczne rysunki postaci ludzkich. Malarstwo jaskiniowe jest dla nas kopalnią informacji. Badacze zauważyli na przykład, że niektóre wizerunki mężczyzn są pozbawione zarostu. Można stąd wysnuć wniosek, że nasi przodkowie umieli się już golić. Mogli używać do tego zaostrzonych muszli.

Wenus z Willendorfu to niewielka figurka z wapienia, która powstała 28-25 tys. lat p.n.e. Nie jest jedynym takim posążkiem - w Europie odnaleziono ich ponad dwieście. W czasach prehistorycznych pulchna kobieta była ideałem. Jej kształty dowodziły, że w społeczności nie brakuje mięsa i że mężczyźni sprawdzili się jako myśliwi. Szerokie biodra i piersi potwierdzały zdolność do rodzenia zdrowych dzieci. Kiedy archeolodzy zaczęli odnajdować takie prehistoryczne figurki, doszli do wniosku, że przedstawiają one pierwsze kobiece bóstwa. Nazwano je więc paleolitycznymi Wenus (od imienia greckiej bogini piękna).

Chata na powyższej ilustracji jest dziełem człowieka z Cro‑Magnon. Na siedlisko składało się łącznie 384 kości pochodzących z mniej więcej 95 różnych zwierząt. Najważniejsze były ciosy mamutów, które dochodziły aż do 5 m długości. Służyły one mamutom do odkopywania roślin spod głębokich warstw śniegu.

Teorię ewolucji sformułował w XIX wieku brytyjski uczony Karol Darwin. Jego zdaniem istota mechanizmu ewolucji polega na pojawianiu się nowych, biologicznych cech u danych osobników, np. ulepszeń w konstrukcji ciała, które ułatwiają rozmnażanie się i umożliwiają przetrwanie.

Na czasy człowieka prehistorycznego przypada odrębna epoka w historii Ziemi, plejstocen. Nazywana jest również epoką lodowcową ze względu na olbrzymie lodowce, które pokrywały wtedy duży obszar północnej Europy, Azji i Ameryki, a także część Afryki i Nowej Zelandii. W okresie największych zlodowaceń pokrywały one jedną trzecią powierzchni Ziemi. Epoka lodowcowa trwała 2,6 mln lat, aż do ocieplenia klimatu kilkanaście tys. lat temu. Cechował ją zimny, suchy klimat i niewielka ilość opadów. W takim środowisku rozwijały się specyficzne gatunki zwierząt, typowe dla tzw. „ery wielkich ssaków", np. mamuty, nosorożce włochate, prażubry, renifery i jelenie olbrzymie.

W 2002 roku w Jukagirze, w Jakucji, na Syberii znaleziono doskonale zakonserwowane w lodzie ciało mamuta, dorosłego osobnika płci męskiej z około 21-17 tysiąclecia p.n.e. Zachowały się jego skóra, futro, a nawet ciosy. Wnętrzności i naddtrawiona treść pokarmowa umożliwiły naukowcom rekonstrukcję diety zwierzęcia.

Około 14 tys. lat temu klimat zaczął się ocieplać. Kończyła się epoka lodowcowa: lodowce topniały, podnosił się poziom wód i zwiększały się opady. Powstawały nowe rzeki i jeziora. Uwolnione od lodu wielkie równiny półkuli północnej zarastały bujną roślinnością, drzewami, łąkami, a także dzikim zbożem. Większość wielkich ssaków wymarła, więc w lasach żyła głównie drobna zwierzyna. Człowiek musiał dostosować się do nowych warunków życia. Do tej pory żył on we wspólnotach zbieracko‑łowieckich, które przenosiły się z miejsca na miejsce w poszukiwaniu pożywienia. Około 8 tys. lat p.n.e. na terenie tzw. Żyznego Półksiężyca na Bliskim Wschodzie człowiek zaczął uprawiać rolę, żeby zapewnić sobie stały dostęp do pożywienia. Ludzie zaczęli prowadzić osiadły tryb życia i zamieszkali w osadach złożonych z niewielkich chat. Zamiast polować, zaczęli hodować zwierzęta, początkowo przede wszystkim kozy, owce i świnie, a z czasem drób. Hodowla zapewniała im mięso, mleko, wełnę i skóry. Ludzie opanowali umiejętność wypalania naczyń z gliny oraz tkania materiałów.

Były to tak istotne zmiany, że określamy je dziś mianem rewolucji neolitycznej, ponieważ początek uprawy roli i hodowli zwierząt wyznacza rozpoczęcie młodszej epoki kamienia - neolitu.

Około 7000 r. p.n.e. ludzie żyjący w osadach neolitycznych zaczęli obrabiać występujące naturalnie metale, bryłki złota, ołowiu i miedzi. Opanowali umiejętność kucia, cięcia i polerowania. Około V tysiąclecia p.n.e. nauczyli się sztuki wytopu metalu.

Część mieszkańców neolitycznych osad zajmowała się wytwarzaniem dóbr potrzebnych innym członkom osady: wyrabiali naczynia z gliny lub tkali odzież. Za wytworzone przedmioty mogli kupić np. żywność. Pojawili się kupcy, zajmujący się pośredniczeniem w wymianie dóbr.

W 1991 roku w wiecznej zmarzlinie wysoko w Alpach odkryto niemal nietknięte ciało człowieka, który żył ponad 5 tys. lat temu. Pozwoliło nam to po raz pierwszy przyjrzeć się bliżej życiu ludzi u schyłku epoki prehistorycznej. Człowieka nazwano Ötzi (czyt. etsi), od nazwy okolicznych Alp. Zachowało się nie tylko ciało (wraz z pokarmem w żołądku i komórkami krwi), ale też większość bogatego wyposażenia, które zmarły nosił ze sobą. Był bardzo ciepło ubrany. Miał na sobie futrzaną czapkę i kurtkę ze skóry, na którą narzucił płaszcz z trawy. Na nogach nosił skórzane getry i buty ocieplone wetkniętą w nie trawą. Miał przy sobie drewniany kubek, łuk, strzały z kołczanem i torbę z narzędziami. W specjalnych pojemnikach przechowywał węgiel drzewny do rozpalania paleniska. Najprawdopodobniej Ötzi był okolicznym pasterzem, który nigdy nie opuścił swej małej ojczyzny. Zginął w walce z jakimś napastnikiem, na co wskazują obrażenia na jego ciele, w tym rana od strzały.

Jedną z największych i najlepiej zachowanych osad neolitycznych jest Çatal Hüyük (czyt. czatal hijik), w dzisiejszej Turcji, sprzed 10-8 tys. lat (na rysunku jej rekonstrukcja).

Najstarszym świadectwem rozwiniętych form organizacji społeczności ludzkich są monumentalne budowle, które z języka greckiego nazywamy megalitami, czyli „wielkimi kamieniami". Miały one postać pojedynczych, wysoko wzniesionych głazów (tzw. menhirów) albo głazów wkopanych pionowo w ziemię i przykrytych płaskimi blokami (tzw. dolmenów). Prawdopodobnie pierwotnie były one przykryte ziemią, którą wypłukały deszcze i rozniosły wiatry. Nie wiadomo do końca, jakie było przeznaczenie megalitów. W niektórych przypadkach ich ułożenie zdaje się wskazywać, że były związane z obserwacjami astronomicznymi. Być może były miejscem pochówków (podobnie jak wielkie kopce, czyli kurhany), sprawowania kultu i rytuałów religijnych.

Polecenia

1. Przedstaw etapy ewolucji człowieka.

2. Wytłumacz, jakie warunki naturalne wpływały na życie pierwszych ludzi.

3. Wyjaśnij znaczenie umiejętności rozniecania ognia dla życia człowieka prehistorycznego.

4. Wyjaśnij, czym była rewolucja neolityczna i jakie korzyści przyniosła człowiekowi.

5. Porównaj koczowniczy tryb życia z osiadłym.

6. Opisz życie ludzi w osadach neolitycznych.

# data[].attributes.attachment_link.description
Najdawniejsze dzieje człowieka, aż do czasu wynalezienia pisma około 4000 lat p.n.e. nazywamy . To najdłuższy okres w dziejach ludzkości, który obejmuje wiele milionów lat. Około 2,5 mln lat temu we wschodniej Afryce pojawił się Homo habilis , czyli człowiek zręczny. Nazwa została mu nadana, ponieważ uznano go za pierwszego twórcę narzędzi kamiennych, prymitywnych toporków o owalnych kształtach.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1374

Jadwiga Andegaweńska

1399

1384

1385

Urodziła się pomiędzy 3 pażdiernika 1373, a 18 lutego 1374 roku w Budzie. Zmarła 17 lipca 1399 roku w Krakowie. Była trzecią córką Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki. W 1384 roku dziesięcioletnia Jadwiga została koronowana na Króla Polski.

Jagwiga Andegaweńska

Jadwiga wychowywała się na Węgrzech. Z woli ojca Ludwika Węgierskiego, miała objąć tron. Od dzieciństwa starannie przygotowywano ją do pełnienia tej roli. Była osobą wykształconą biegle znała pięć języków : łacinę, niemiecki, czeski, polski, węgierski.

Młodość Jadwigii.

W 1370 roku zmarł ostatni władca z dynastii Piastów Karzmierz Wielki. Zgodnie z podpisamym wcześniej układem władzę w Polsce przejął bratanek Karzimierza Ludwik Węgierski z dynstii Andegawenów. Od tej pory Polska i Węgry były połączone Unią personalną. Miały wspólego króla jednak pozostawały odrębnymi państwami. Ludwik rządził Polską do śmierci w 1382 roku.

Andegawenowie na tronie Poski.

Jesienią 1384 roku Jadwiga przybyła z Węgier do Polski. 16 października tego samego roku została Koronowana na króla Polski przez arcybiskuapa gnieźniejskiego Bodzantę. Wobec jej małoletności ster rządów w państwie dierżyli możnowładcy małoposcy pozostający w kontakcie z jej matką Elżbietą Bośniaczką. Nie powołano regenta, ponieważ jak pisze Jan Długosz ,, Wszystko co mówiła lub czyniła zajmowało sądziewgo wieku powagę"

Jadwiga Królową Polski.

11 stycznia 1386 roku w Wołkowysku panowie polscy oznajmili Jagielle, że Jadwiga zgodziła się zostać jego żoną. Jagiełło przybył do Krakowa, gdzie 11 lutego przyjął chrzest, a 18 lutego Jadwiga i Jagiełło w katedrze Wawelskiej w Krakowie zawarli związek małżeńskiPosłuchaj nagrania.

Małżeństwo Jadwigii z Władysławem Jagiełło

Związek jaki stworzyła Jadwiga w wieku 12 lat z 30- letnim Jagiełłą świadczy o korzyściach politycznych oraz chęci przyczynienia się do chrystianizacji Litwy.

JADWIGA I JAGIEŁŁO

Jadwiga osobiście angażowała się w kontakty dyplomatyczne z Krzyżakami i Węgrami oraz chrystianizację Litwy. Będąc osobą wykształconą rozumiała znaczenie nauki dla rozwoju państwa. Zapisała w testamencie swoje klejnoty dla Akademii Krakowskiej, która podupadała. Dzięki temu możliwa była odbudowa uniwerstytetu.

Działalność Jadwigii

Collegium Maius

W 1397 roku Polska Królowa otrzymała zgodę od papieża na założenie kierunku teologii na Uniwerstytecie Jagiellońskim.Jadwiga zleciła pierwsze w naszej historii tłumaczenie Księgi Psalmów na język polski. Ten tekst znanny jest jako Psałterz Flariański i zachował się do dnia dzisiejszego. Jadwiga fundował wiele Kościołów oraz uposażała już istniejące klasztory. Opiekowała się szpitalami.

Psałterz Floriański.

Relacja Jan DługoszaJadwiga ,, Ubogim, wdowom, przybyszom i pielgrzymom i wszelkim ludziom nieszczęśliwym i potrzebującym okazywała wspaniałomyślność, wielką rożutność, hojność. Nie można było w niej dostrzec śladu lekkomyślności, śladu gniewu i pychy, śladu zawiści"

Dobre serce

Jan Długosz.

Stopka Królowej Jadwigii

Zobacz lenendarną historię, o dobroci Krółowej Jadwigii

22 czerwca 1399 roku Jadwiga urodziła córeczkę Elżbietę Bonifację, która zmarła 13 lipca 1399 roku. Sama Jadwiga zmarła cztery dni później. Pochowana została na Wawelu.Trwała pamięć o jej błogosławionym postępowaniu, dobroci, i prawości. Już za życia otoczono ją czcią.31 maja 1979 roku została beatyfikowana, a 8 czerwca 1997 roku została kanonizowana przez papieża Janna Pawła II

Śmierć

śmierć Jadwigii

Unia polsko - litewska

Oś czasu

1374

1370

1384

1385

1399

Narodziny Jadwigii

Objęcie tronu w Polsce przez Ludwika Węgierskiego

koronacja Jadwigii na króla Polski

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

3

2

1

4

Lorem ipsum dolor

Dziękuję za uwgę!

# data[].attributes.attachment_link.title
Jadwiga Andegaweńska by kaczoranna30 on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
1374 Jadwiga Andegaweńska 1399 1384 1385 Urodziła się pomiędzy 3 pażdiernika 1373, a 18 lutego 1374 roku w Budzie. Zmarła 17 lipca 1399 roku w Krakowie. Była trzecią córką Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki. W 1384 roku dziesięcioletnia Jadwiga została koronowana na Króla Polski. Jagwiga Andegaweńska Jadwiga wychowywała się na Węgrzech.

# data[].attributes.attachment_link.title
Się działo! Przewodnik po dziejach Polski - XX wiek

# data[].attributes.attachment_link.description
Się działo! Przewodnik po dziejach Polski - XX wiek

# data[].attributes.attachment_link.title
Się działo! Przewodnik po dziejach Polski - Średniowiecze

# data[].attributes.attachment_link.description
Się działo! Przewodnik po dziejach Polski - Średniowiecze.

# data[].attributes.attachment_link.title
Się działo! Przewodnik po dziejach Polski - XIX wiek

# data[].attributes.attachment_link.description
Się działo! Przewodnik po dziejach Polski - XIX wiek

# data[].attributes.headline
Mezopotamia - kraina między Eufratem a Tygrysem - lekcja

# data[].attributes.subject
Mezopotamia - kraina między Eufratem a Tygrysem - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kodeks Hammurabiego

Najsłynniejszym babilońskim władcą był Hammurabi, który panował w XVIII wieku p.n.e. Kazał spisać pierwszy na świecie zbiór praw. W górnej części słupa, na którym wyryto prawa, znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca Hammurabiego, który otrzymuje insygnia władzy od siedzącego na tronie najważniejszego boga Mezopotamii. Oznaczało to, że Hammurabi został wybrany na króla przez bogów, a prawo przez niego sformułowane wyraża ich wolę. Kamień umieszczono przed największą świątynią w Babilonie.

Kodeks Hammurabiego przewidywał bardzo surowe kary. Stanowił na przykład, że synowi, który uderzył ojca, należy odciąć rękę. Jeśli ktoś wybił drugiemu oko lub ząb albo złamał rękę lub nogę, miał zostać ukarany przez uczynienie mu dokładnie tego samego, czyli także jemu należało wybić ząb lub oko czy też złamać rękę lub nogę. Stąd mówimy, że Kodeks Hammurabiego oparty był na zasadzie „oko za oko, ząb za ząb".

Przyjrzyj się ilustracji obok i zastanów się, dlaczego władcy Babilonu zależało na takim przedstawieniu prawa.

Babilończycy swoją wiedzę astronomiczną wykorzystywali do odczytywania wróżb. Wierzyli, że o losach ludzi decydują gwiazdy. Szczególnie ważny był według nich moment urodzenia, któremu przypisywali określony znak zodiaku, mający wyznaczać charakter i los człowieka. Byli bardzo przesądni. To z ich czasów pochodzi przekonanie, że liczba 13 jest pechowa, 7 - szczęśliwa, a czarny kot, który przebiegł przez drogę, przynosi nieszczęście.

Na dachu pałacu królewskiego w Babilonie powstał jeden z siedmiu cudów starożytnego świata - wiszące ogrody królowej Semiramidy.

W VIII wieku p.n.e. ziemie Mezopotamii znalazły się pod panowaniem Asyrii - krainy leżącej w górnym biegu Eufratu i Tygrysu. Stolicą Asyrii była Niniwa. Władcy asyryjscy dysponowali świetnie zorganizowaną armią złożoną z żołnierzy, którzy od dzieciństwa uczyli się sztuki wojennej. Nieprzyjaciół przerażały zwłaszcza oddziały rydwanów, które mogły się szybko przemieszczać po zbudowanych przez Asyryjczyków drogach.

# data[].attributes.attachment_link.title
Mezopotamia - kraina między Eufratem a Tygrysem

# data[].attributes.attachment_link.description
Najsłynniejszym babilońskim władcą był Hammurabi, który panował w XVIII wieku p.n.e. Kazał spisać pierwszy na świecie zbiór praw. W górnej części słupa, na którym wyryto prawa, znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca Hammurabiego, który otrzymuje insygnia władzy od siedzącego na tronie najważniejszego boga Mezopotamii.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Starożytni Grecy nazywali swój kraj Helladą, a siebie Hellenami. Mówili tym samym językiem i wierzyli w tych samych bogów. Mieli poczucie wspólnoty, potrafili zjednoczyć się w sytuacji zagrożenia. Mimo to nie stworzyli jednego państwa, lecz wiele małych miast‑państw, zwanych polis. Do największych należały Ateny i Sparta.

Gdzie leżała starożytna Grecja?

Odczytaj z mapy nazwy mórz oblewających Grecję.

Podaj nazwy trzech wysp zamieszkanych przez Greków.

Pokaż na mapie Ateny i Spartę.

Odczytaj nazwy krain, w których znajdowały się te miasta.

Przyjrzyj się mapie i wyjaśnij, dlaczego Grecy byli doskonałymi żeglarzami.

Prawie cały obszar Grecji pokrywają wysokie góry, które dzielą ten kraj na mniejsze krainy.

Jak sądzisz, czy łatwo podróżuje się w takich warunkach? Uzasadnij swoją odpowiedź.

Kiedy to było?

ROlNh1iSEsJSl 1 1

Na przełomie VI i V wieku p.n.e. w Atenach ukształtował się system sprawowania władzy zwany demokracją. Słowo to pochodzi z języka greckiego i oznacza „władzę ludu".

O sprawach państwa mogli decydować obywatele Aten. Byli nimi wszyscy wolni mężczyźni urodzeni w Atenach. Kobiety, niewolnicy i cudzoziemcy nie mieli prawa głosu. Obywatele byli równi wobec prawa i brali udział w obradach Zgromadzenia Ludowego. Każdy mógł wyrazić swoje zdanie na temat dyskutowanego zagadnienia lub zgłosić propozycję uchwały. Postanowienia zapadały w wyniku głosowania. Głos każdego obywatela - zarówno bogatego, jak i biednego - był tak samo ważny. Zgromadzenie Ludowe wybierało też urzędników i dowódców wojskowych, zwanych strategami.

Najwybitniejszym dowódcą był Perykles, wybierany kilkakrotnie na urząd stratega. Był doskonałym mówcą. Stał się jednym z najważniejszych ludzi w Atenach.

Urzędników w Atenach nie wybierano (poza urzędem stratega), tylko losowano. W ten sposób każdy obywatel, bez względu na majątek, miał szansę pełnić urząd. Przed jego objęciem przechodził jednak specjalny egzamin. Publicznie przepytywano go, czy sumiennie wypełniał dotychczas swoje obowiązki obywatelskie: oddawał cześć bogom, brał udział w wyprawach wojennych, płacił podatki. Odchodząc, musiał złożyć sprawozdanie finansowe, a obywatele decydowali, czy dobrze pracował, czy należy go oddać pod sąd. Urzędnikiem zostawało się tylko na rok i nie można było pełnić tego samego urzędu dwa razy.

Przyjrzyj się uczestnikom Zgromadzenia Ludowego i odpowiedz na pytania:

Jak zgromadzeni reagują na słowa mówcy?

Jak myślisz, dlaczego mówca stał na podwyższeniu?

Wyjaśnij, dlaczego używano klepsydry.

Ostracyzm

Ateńczycy co roku przeprowadzali głosowanie zwane ostracyzmem. Na glinianych skorupkach (ostrakonach) obywatele wypisywali imię polityka, który ich zdaniem zagrażał demokracji. Ten, którego wskazało najwięcej osób, musiał na 10 lat opuścić Ateny.

Przyjrzyj się ostrakonowi. W jaki sposób został sporządzony na nim napis?

Perykles dbał, by w życiu politycznym brali udział wszyscy obywatele, nawet najbiedniejsi. Wprowadził diety, czyli wynagrodzenie za udział w zgromadzeniu. Dzięki temu rzemieślnicy i rolnicy, którzy na czas obrad zamykali swoje warsztaty i zaprzestawali prac w polu, mogli nie martwić się o utracone zarobki.

Peryklesowi szczególnie zależało na pięknym wyglądzie miasta. Zatrudnił rzeźbiarzy, malarzy i architektów. Z jego inicjatywy powstawały w Atenach nowe gmachy i świątynie. Szczególnie pięknie prezentował się Akropol, najwyżej położona część miasta. Znajdowało się tam wiele wspaniałych świątyń, do których budowy stosowano marmur. Ich wnętrza zdobiły liczne rzeźby.

Długie Mury

Dbając o bezpieczeństwo państwa, Perykles rozbudował flotę i wybudował mury obronne, otaczające Ateny wraz z portem w Pireusie. Dzięki bogactwu i sile wojskowej ateńska polis stała się wówczas największą potęgą w świecie greckim.

Zastanów się, jaką funkcję pełnił port. Wyjaśnij, dlaczego Ateńczycy zdecydowali się na budowę muru, który widzisz na ilustracji.

Życie towarzyskie, polityczne i gospodarcze w Atenach - i innych greckich miastach - toczyło się na centralnym placu, zwanym agorą. Była ona otoczona licznymi budynkami państwowymi: sądami, świątyniami, bibliotekami. Zdobiły ją posągi, fontanny i dające cień wielkie drzewa. Plac tętnił życiem. Ateńczycy przychodzili tu na zakupy, załatwić ważne sprawy, ale także spotkać znajomych czy poplotkować. Handlarze rozkładali towary na matach, wozach lub straganach przykrytych daszkami z materiału. Można tu było kupić: oliwę, owoce, sery, ryby, naczynia, wazy, drewno, a nawet zwierzęta.

1. Na czym polegała demokracja ateńska?

2. Jako uczniowie szkoły (klasy) tworzycie wspólnotę. Czy w jej funkcjonowaniu potrafisz rozpoznać mechanizmy podobne do tych, które działały w demokratycznym ustroju Aten?

3. Wyjaśnij, dlaczego czasy Peryklesa określa się „złotym wiekiem" Aten.

Polecenia

# data[].attributes.attachment_link.description
Starożytni Grecy nazywali swój kraj Helladą, a siebie Hellenami. Mówili tym samym językiem i wierzyli w tych samych bogów. Mieli poczucie wspólnoty, potrafili zjednoczyć się w sytuacji zagrożenia. Mimo to nie stworzyli jednego państwa, lecz wiele małych miast‑państw, zwanych polis. Do największych należały Ateny i Sparta. Odczytaj z mapy nazwy mórz oblewających Grecję.

# data[].attributes.headline
Pismo - wielki wynalazek człowieka - lekcja

# data[].attributes.subject
Pismo - wielki wynalazek człowieka - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Każdy z nas codziennie posługuje się pismem. Pamiętacie, ile czasu zajęła wam nauka pisania i czytania? Teraz z pewnością potraficie zapisać i odczytać wszystko, co chcecie. Umiecie zrobić notatki w zeszycie, napisać kartkę z wakacji lub SMS do rodziców, przeczytać książkę czy ogłoszenie. Mowa i pismo pomagają nam w porozumiewaniu się z innymi ludźmi - nie tylko tymi, którzy są obok, ale też tymi znajdującymi się daleko.

Czy wiecie, że człowiek, zanim wynalazł pismo, najpierw nauczył się mówić? Dzięki mowie mógł opowiedzieć innym ludziom o swoich myślach, uczuciach i doświadczeniach. Potem zapragnął utrwalić to, co powiedział lub zaobserwował wokół siebie.

Ważne wydarzenia ze swojego życia malował na ścianach jaskiń. Naskalne malowidła, odkryte przez archeologów, przestawiają sceny polowań oraz wizerunki zwierząt - jeleni, kóz, bizonów, koni i byków. Dopiero później ludzie wynaleźli pismo, pozwalające na bardziej precyzyjne wyrażanie treści, które chcieli przekazać i upamiętnić. Mogli opowiadać o wszystkim, co przeżyli i czego się nauczyli, osobom żyjącym w innych miejscach, a także następnym pokoleniom.

Opisz, co przedstawiają ilustracje. Jak myślisz, co ludzie pierwotni chcieli przekazać, tworząc swoje malowidła?

Odszukaj w dostępnych źródłach (może być też Internet), czy jakieś obiekty z Polski zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO.

Wynalezienie pisma historycy uznali za koniec czasów prehistorycznych i początek historii, którą otwiera epoka starożytna.

Kiedy to było?

# data[].attributes.attachment_link.description
Każdy z nas codziennie posługuje się pismem. Pamiętacie, ile czasu zajęła wam nauka pisania i czytania? Teraz z pewnością potraficie zapisać i odczytać wszystko, co chcecie. Umiecie zrobić notatki w zeszycie, napisać kartkę z wakacji lub SMS do rodziców, przeczytać książkę czy ogłoszenie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rzym swoje sukcesy zawdzięczał doskonale wyszkolonej i dobrze uzbrojonej armii. Składała się ona z oddziałów, zwanych legionami. W wojsku panowała surowa dyscyplina. Od żołnierzy wymagano odwagi, poświęcenia i waleczności. Rzymska armia była bardzo skuteczna. Każdy legionista wiedział, jakie są jego zadania w czasie walki. Rzymianie zaskakiwali przeciwników strategią i wykorzystywaniem machin oblężniczych. Legiony były też kierowane do tłumienia buntów w podległych Rzymowi prowincjach i pilnowania granic imperium rzymskiego.

Gdy legioniści zbliżali się do nieprzyjaciela, tworzyli zwartą kolumnę, zasłaniając się szczelnie tarczami. Wyglądali wówczas jak żółw, który osłonił się swoją skorupą.

„Za tchórzostwo zaś i hańbę żołnierską uważają [Rzymianie] następujące zarzuty: jeżeli ktoś fałszywie zamelduje trybunom o swym walecznym czynie, aby otrzymać odznaczenie; tak samo jeżeli ktoś, postawiony na posterunku, wskazane mu miejsce ze strachu opuści. [...] Dlatego też niektórzy [żołnierze] na swych stanowiskach narażają się na oczywistą śmierć, gdy napiera na nich o wiele liczniejszy nieprzyjaciel, nie chcąc opuścić szyku z obawy przed karą w obozie. [...]

Pięknie też [Rzymianie] młodzież zachęcają do narażania się na niebezpieczeństwo. [Dowódca przy wszystkich] chwali każdego za okazaną dzielność, następnie obdarza włócznią tego, który zranił nieprzyjaciela. [...] Tym, którzy przy zajmowaniu miasta pierwsi weszli na mur, daje złoty wieniec. Tak samo i takich, którzy osłonili tarczą i ocalili [jednego z rzymskich żołnierzy], odznacza wódz podarkami".

Rzymianie za pomocą machin potrafili zdobyć fortece nieprzyjaciela. Służyły do tego wieże oblężnicze, tarany i machiny miotające.

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: Legendarne początki, Położenie Rzymu, Rzym królewski, Republika rzymska, Cesarstwo rzymskie, Rzymskie podboje, Armia rzymska, Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu, Podsumowanie. Materiał zawiera 19 ilustracji (fotografii, obrazów, rysunków), 1 film, 1 ilustrację interaktywną, 9 ćwiczeń, w tym 9 interaktywnych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
RZ5cc05l8nsMl 1 1

Giza to dzielnica Kairu, który jest stolicą Egiptu. Tu, na skraju pustyni, zbudowano w starożytności trzy wielkie piramidy. Są to grobowce faraonów - władców Egiptu panujących 4500 lat temu. Jeden z nich miał na imię Cheops. Podziw budzi gigantyczny sfinks, który ma 60 m długości i ponad 20 m wysokości. Ten lew z głową człowieka strzeże piramid.

Egipcjanie potrafili wznieść wśród piasków pustyni kamienne budowle, jedne z największych na świecie. Piramidy, świątynie i posągi przez wieki zaskakiwały swoimi ogromnymi rozmiarami. Do dziś naukowcy szukają odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób starożytnym Egipcjanom udało się tego dokonać przy użyciu jedynie prostych narzędzi.

Przy budowie piramid pracowały tysiące ludzi. Budowa trwała przez wiele lat. Każdy kamienny blok wycinano w kamieniołomie i dostarczano na miejsce budowy. Kamienie przewożono łodziami, a potem przesuwano na drewnianych balach. Następnie każdy blok trzeba było wysoko wciągnąć po pochylni. Wyobraź sobie, że piramidę Cheopsa zbudowano z ponad 2 milionów kamiennych bloków.

Życie mieszkańców Egiptu związane było z Nilem. Ponad 5000 lat temu wybrali dolinę rzeki na miejsce osiedlenia się, gdyż rzeka zapewniała wodę niezbędną do picia i uprawiania roślin na spalonej słońcem pustyni. Co roku wiosną Nil wylewał. Opadając, pozostawiał na polach wzdłuż rzeki żyzny muł. Dzięki temu powstawały urodzajne pola uprawne, które dawały rolnikom bogate plony. Zdarzało się jednak, że wody było mało, przychodziła susza i panował głód.

Egipcjanie bacznie obserwowali wylewy Nilu. Służyły do tego specjalne budowle - nilometry. Zdjęcie przedstawia nilometr nieopodal miasta Asuan. Na ścianie obok schodów prowadzących do rzeki widoczne są podziałki do pomiaru poziomu wody.

Obejrzyj animację i zastanów się, jaki wpływ na rolnictwo Egiptu miały wlewy Nilu.

Faraon był władcą Egiptu. Egipcjanie wierzyli, że jest on nie tylko człowiekiem, ale przede wszystkim bogiem. Oddawali mu cześć, uważając go za ziemskiego syna boga słońca. Poddani klękali przed nim i padali na twarz. Władza faraona była nieograniczona. Do niego, jako właściciela kraju, należały pola uprawne, kamieniołomy, kopalnie. Decydował o wszystkich najważniejszych sprawach w państwie i dowodził armią.

Społeczeństwo Egiptu przypominało piramidę. Na szczycie piramidy znajdował się faraon, tuż pod nim kapłani, a następnie - urzędnicy. Poniżej mieściła się grupa najbardziej liczna, którą stanowili chłopi, kupcy i rzemieślnicy.

Faraon był panem i władcą Egiptu. Przez swoich poddanych uważany był za boga.

Kapłani zarządzali świątyniami, służyli bogom. Znali się na matematyce, medycynie i astronomii. Potrafili przewidzieć wylewy Nilu oraz zaćmienia Słońca. Stworzyli też kalendarz słoneczny, który miał 365 dni.

Nawet najbardziej pracowity faraon nie byłby w stanie sam zarządzać państwem, dlatego pomagali mu w tym urzędnicy. Najważniejszy wśród nich był wezyr, nazywany „oczami i uszami faraona". Urzędnicy posiadali umiejętności pisania, czytania i liczenia, dzięki czemu mogli przeliczać zbiory i stada bydła. Organizowali budowę świątyń i pałaców. Zbierali podatki od chłopów, kupców i rzemieślników. Królewscy skrybowie zapisywali najważniejsze zdarzenia z życia faraonów, na przykład ich wojenne wyczyny.

Rzemieślnicy pracowali dla faraona, świątyń lub urzędników. Byli to między innymi: malarze, rzeźbiarze, garncarze, stolarze. Pracy chłopów zawdzięczał Egipt swoje bogactwo. To oni zajmowali się budową i utrzymaniem kanałów doprowadzających na pola wodę z rzeki, siali zboże i zbierali plony, wypasali bydło. Wysyłano ich też do budowy świątyń i piramid, a w czasie wojny powoływano do wojska.

Mieszkańcy Egiptu wierzyli w wielu bogów, których wyobrażali sobie pod postacią zwierząt lub ludzi ze zwierzęcymi głowami. Uważali, że wszystko, co dzieje się na świecie - wylewy Nilu, pogoda, zbiory - jest zależne od woli ich bóstw. Każdy bóg opiekował się inną dziedziną życia.

Sarkofag Tutanchamona

Razem z Howardem Carterem otwórz sarkofag Tutanchamona i odsłoń jego mumię. Aby to uczynić, musisz rozwiązać kolejne zagadki.

Polecenia

1. Wyjaśnij, dlaczego Egipt nazywano darem Nilu.

2. Opowiedz, jak Egipcjanie wyobrażali sobie bogów.

3. Wytłumacz powody, dla których ciała zmarłych poddawano mumifikacji.

4. Przypomnij, czym zajmowały się w Egipcie poszczególne grupy ludności.

# data[].attributes.attachment_link.description
RZ5cc05l8nsMl 1 1 Giza to dzielnica Kairu, który jest stolicą Egiptu. Tu, na skraju pustyni, zbudowano w starożytności trzy wielkie piramidy. Są to grobowce faraonów - władców Egiptu panujących 4500 lat temu. Jeden z nich miał na imię Cheops. Podziw budzi gigantyczny sfinks, który ma 60 m długości i ponad 20 m wysokości.

# data[].attributes.headline
O greckim teatrze, igrzyskach olimpijskich i filozofii - lekcja

# data[].attributes.subject
O greckim teatrze, igrzyskach olimpijskich i filozofii - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wiosną Ateny żyły przygotowaniami do obchodów święta ku czci boga wina - Dionizosa.

W tym czasie do miasta przybywali okoliczni mieszkańcy, żeglarze i handlarze. Przez kilka dni trwały procesje, pochody oraz konkursy śpiewu. Od V wieku p.n.e. na Akropolu odbywały się zawody teatralne. Mieszkańcy spotykali się w teatrze Dionizosa.

Budowle, w których odbywały się przedstawienia teatralne, znajdowały się w każdym greckim mieście. Wiele z nich przetrwało do dzisiaj.

Przedstawienia grano pod gołym niebem i trwały od rana do wieczora. W spektaklach brało udział niewielu aktorów - początkowo jeden, potem dwóch, a ostatecznie trzech. Towarzyszył im kilkuosobowy chór. Oglądano dwa rodzaje sztuk: komedie i tragedie. Po obejrzeniu wszystkich przedstawień wybierano przez głosowanie najlepszą sztukę.

Na widowni panował gwar. Można było tu jeść, pić i rozmawiać. W trakcie spektaklu publiczność biła brawo lub gwizdała, wyrażając w ten sposób swoje emocje i opinię na temat oglądanej sztuki. Do teatru warto było zabrać poduszki, bo siedzenie godzinami na kamiennych ławach nie było wygodne.

Z uroczystościami religijnymi związane były zawody atletyczne. Grecy wierzyli, że bogowie chętnie oglądają sportową rywalizację. Igrzyska odbywały się ku czci jednego z bogów lub bogiń. Cieszyły się popularnością i mógł w nich wziąć udział każdy Grek.

W Olimpii - co cztery lata - odbywały się igrzyska ku czci Zeusa, na które przybywali sportowcy ze wszystkich greckich miast. Pierwsze igrzyska olimpijskie rozegrano w 776 roku p.n.e. Igrzyska były tak ważnym wydarzeniem, że na czas ich trwania zaprzestawano wojen, aby sportowcy i widzowie ze wszystkich zakątków Hellady mogli bezpiecznie dotrzeć do Olimpii.

W zawodach brali udział wyłącznie mężczyźni. Kobiety nie miały wstępu nawet na widownię. Przed walką sportowcy składali uroczystą przysięgę, że będą walczyć uczciwie. Zwycięzcom stawiano pomniki oraz pisano o nich wiersze.

Nagrodą za zwycięstwo był wieniec z liści laurowych oraz sława, którą okrywał się zarówno atleta, jak i jego ojczyste miasto.

Sport był ważnym elementem życia wszystkich Greków. Ich zdaniem ćwiczenia fizyczne pomagały w zdrowym i harmonijnym rozwoju ciała, kształtowały charakter, uczyły wytrzymałości i dyscypliny. Od dziecka chłopcy spędzali wiele czasu w gimnazjonach - specjalnych budynkach przeznaczonych do ćwiczeń fizycznych.

Do najpopularniejszych dyscyplin należały wyścigi rydwanów. Odbywały się na specjalnych torach, zwanych hipodromami. Wozy były zaprzężone w dwa lub cztery konie. Na torze zazwyczaj panował tłok, rydwany na siebie wpadały i często dochodziło do wypadków.

Starożytni Grecy uważali, że wszystko, co ich otacza i spotyka, jest dziełem bogów. Pochodzenie świata i człowieka opisywały oraz tłumaczyły mity. Z czasem jednak pojawili się ludzie, którzy zaczęli poszukiwać nowych sposobów wyjaśniania zjawisk. Zachęcali innych do samodzielnego myślenia i dyskutowania w miejscach publicznych. Tak narodziła się filozofia. Słowo to oznacza w języku greckim „umiłowanie mądrości". Filozofia to nauka, której celem jest poszukiwanie mądrości i prawdy. W istotny sposób wpłynęła ona na myślenie o świecie w następnych wiekach.
Najsłynniejsi greccy filozofowie to Sokrates, Platon i Arystoteles.

Mieszkał w Atenach za czasów Peryklesa. Mawiał: „Wiem, że nic nie wiem". Rozmawiał z ludźmi na ulicach i pytał ich o rozmaite rzeczy, na przykład o to, czym jest dobro i zło albo czym jest przyjemność. Nie były to zwykłe pytania - aby znaleźć na nie odpowiedź, trzeba było się głęboko zastanowić. W ten sposób rozmowa i sposób rozumowania stały się sztuką myślenia.

Uczeń Sokratesa, który spisał nauki swego nauczyciela. Według Platona istnieją dwa światy: świat idei i świat rzeczywisty. Świat rzeczywisty jest tylko niedoskonałym odbiciem świata idealnego.

Uczeń Platona. Dzięki Arystotelesowi rozwinęła się fizyka, logika, biologia oraz astronomia. Filozof ten za środek Wszechświata uważał Ziemię, wokół której miały - według niego - krążyć Słońce i inne gwiazdy. Dziś wiemy, że wyobrażenia Arystotelesa były błędne. Dowiódł tego dopiero 2000 lat później astronom Mikołaj Kopernik.

1. Wyjaśnij, dlaczego sport był bardzo ważny dla Greków.

2. Przedstaw przebieg igrzysk olimpijskich.

3. Wytłumacz, czym zajmowali się filozofowie.

4. Wyobraź sobie, że znalazłeś/znalazłaś się w greckim teatrze. Napisz krótki list do kolegi lub koleżanki, w którym opiszesz swoje wrażenia.

# data[].attributes.attachment_link.title
O greckim teatrze, igrzyskach olimpijskich i filozofii

# data[].attributes.attachment_link.description
Wiosną Ateny żyły przygotowaniami do obchodów święta ku czci boga wina - Dionizosa. W tym czasie do miasta przybywali okoliczni mieszkańcy, żeglarze i handlarze. Przez kilka dni trwały procesje, pochody oraz konkursy śpiewu. Od V wieku p.n.e. na Akropolu odbywały się zawody teatralne. Mieszkańcy spotykali się w teatrze Dionizosa.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pełna zbroja płytowa pojawiła się w późnym średniowieczu (XIV-XV wiek). Złożona z metalowych płyt łączonych skórzanymi paskami osłaniała rycerza przed ciosami mieczów, kopii i strzał. Ważyła około 20-30 kg. Na napierśnik wkładano czasem tunikę z wyhaftowanym herbem, czyli rodowym znakiem rycerza. Zbroja płytowa wyszła z użycia pod koniec średniowiecza ze względu na upowszechnienie broni palnej na polach bitew.

Specjalny typ zbroi stanowiła zbroja turniejowa. Ze względów bezpieczeństwa zawodników wykonywano ją z dużo grubszych płyt. Była zatem bardzo ciężka, mogła ważyć nawet 50-60 kg. Tuż przed turniejem rycerz był wciągany na siodło przy pomocy specjalnego dźwigu, a gdy spadł z konia, nie mógł już samodzielnie powstać.

Elementy zbroi płytowej

Rycerz nosił na głowie hełm. Twarz chroniła zasłona wyposażona w wizjer, dzięki któremu rycerz widział, co dzieje się na polu bitwy. Niektóre hełmy miały ruchomą zasłonę. Taki hełm nazywany był przyłbicą. Obojczyk osłaniał szyję i podbródek rycerza. Wykonany z ruchomych metalowych płyt fartuch chronił jego brzuch. Bark chronił naramiennik, ramię - opacha, łokieć - nałokcica, przedramię - zarękawie. Dłoń osłaniała pancerna rękawica. Uda rycerza chroniły nabiodrki, łydki i piszczele - nagolenniki. Stopy osłaniały skórzane lub metalowe trzewiki. Nie wszystko można było okryć sztywnymi płytami: dostępu do miejsc pomiędzy nimi strzegła elastyczna kolczuga, czyli plecionka z metalowych kółek.

W średniowiecznych opowieściach opisywane były cechy idealnego rycerza i zasady, którymi powinien się kierować. Musiał być odważny, hańbą była ucieczka z pola walki. Zwycięstwo nad bezbronnym i słabym przeciwnikiem nie przynosiło chwały. Wymagano od niego uprzejmości wobec kobiet i - w razie potrzeby - opieki nad nimi. Rycerz powinien być dzielny, wierny swemu panu, bronić wiary chrześcijańskiej, dotrzymywać danego słowa.

Zanim chłopiec został rycerzem, musiał się wiele nauczyć. Chłopiec z rycerskiego domu już w wieku siedmiu lat był przyjmowany na służbę do rycerza jako paź. Uczył się dobrych manier, żeby umieć zachować się przy stole i wobec dam. Pomagał pani domu, opiekował się też końmi, poznawał poezję. Gdy chłopiec ukończył czternaście lat, zostawał giermkiem. Od tego momentu towarzyszył rycerzowi na wojnie, pomagał mu nosić broń i zakładać zbroję, którą czyścił i oliwił. Troszczył się też o konia. Giermek uczył się władać bronią, jeździć konno i czasem sam walczył u boku rycerza.

Ubieranie zbroi

Czy sądzisz, że czynność przedstawiona na ilustracjach była łatwa do wykonania?

Wyjaśnij, jakie czynności i w jakiej kolejności musi wykonać giermek, żeby ubrać rycerza w zbroję.

uzupełnij treść

Różne rodzaje średniowiecznych hełmów rycerskich

Gdy młodzieniec świetnie władał bronią i jeździł konno, a także wykazywał się odwagą i wiernością, mógł zostać pasowany na rycerza. W czasie ceremonii pasowania otrzymywał od swego pana miecz, ostrogi i pas rycerski. Do uroczystości należało też uderzenie mieczem w ramię pasowanego oraz złożenie przez niego przysięgi, że będzie wiernie służył Bogu i swemu władcy.

Miejscem, gdzie rycerze mogli popisać się sprawnością we władaniu bronią i doskonalić swoje umiejętności, były turnieje rycerskie. Organizowali je na swych dworach królowie i książęta. W czasie turnieju odbywał się pojedynek na kopie, czyli długie włócznie przeznaczone do walki konnej. Polegał na tym, że przeciwnicy - jadąc na koniach - ruszali na siebie z wyciągniętą bronią. Wygrywał ten, który wytrącił tarczę z ręki rywalowi lub wysadził go z siodła. Czasem rycerze staczali na oczach widzów niezwykle zacięte walki. Zwycięzcy turnieju otrzymywali nagrody, na przykład zbroję i konia przeciwnika.

Średniowieczni rycerze ruszali do bitwy konno. Dosiadali specjalnie w tym celu trenowanych rumaków bojowych. W prowadzeniu konia pomagały przymocowane do buta ostrogi.

Tropem rycerskiej przygody Wojciech Iwańczak

Nie można zapomnieć o zupełnie zasadniczej roli, jaką w egzystencji rycerza odgrywał jego czworonożny towarzysz. Ciężkozbrojny jeździec pozbawiony na polu bitwy konia był praktycznie bezradny. Dlatego też koń cieszył się szczególną troską i opieką. [...] Troska o konia rycerskiego podyktowana była w znacznym stopniu jego wielką wartością materialną. Na przykład na turniejach rycerskich panował obyczaj, że zawodnik, który zranił kopią konia przeciwnika, [...] musiał zapłacić jego równowartość.

O rycerskim koniu czyta Bartosz Woźny O rycerskim koniu czyta Bartosz Woźny Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Najsławniejszym polskim rycerzem jest Zawisza Czarny z Garbowa. Uczestniczył w wielu wyprawach wojennych i turniejach rycerskich. Wielką sławę przyniosło mu pokonanie w 1415 roku podczas turnieju we Francji rycerza Jana z Aragonii, którego uważano wówczas za najbardziej walecznego rycerza Europy. Zawisza Czarny był ideałem rycerza, który nie tylko mężnie walczył, lecz także na którego zawsze można było liczyć. Jeśli o kimś się mówi, że można na nim polegać jak na Zawiszy, to znaczy, że jest to człowiek, który nigdy nie zawiedzie.

Właściwie wszyscy średniowieczni rycerze to mężczyźni. Dawne zwyczaje nie pozwalały, by kobiety pełniły służbę rycerską. Zdarzały się jednak wyjątki. Przykładem kobiety‑rycerza jest Joanna d'Arc [wym. dark], która żyła w pierwszej połowie XV w. Stanęła na czele wojsk francuskich i dzielnie walczyła przeciw Anglikom.

Z reguły jednak w świecie średniowiecznego rycerstwa kobiety zostawały damami serca rycerzy, a ci zawsze starali się dbać o dobre imię swych wybranek. Przedmioty, które otrzymywali od swych pań, dodawały rycerzom otuchy w czasie walki. Nosili je na sercu i dbali, by ich nie stracić lub nie uszkodzić.

Rycerz mieszkał na zamku, czyli w wielkiej, drewnianej lub kamiennej budowli. W czasie zagrożenia zamki zamieniały się w trudne do zdobycia fortece. Wznoszono je w miejscach trudno dostępnych, na przykład na wzgórzach, w zakolach rzek, nad jeziorami, na wyspach. Ich zdobycie utrudniały specjalne umocnienia. Najpierw były to wały z ziemi, drewna i kamieni. Później zastąpiły je mury obronne. Dostęp do niektórych zamków utrudniały wypełnione wodą głębokie fosy i bramy z kratami. Do wnętrza zamku można było wejść zwodzonym mostem, który - w nocy i w razie zagrożenia - podnoszono i wciągano do zamku. W czasie ataku wroga ważną rolę odgrywały wysokie wieże. Można było się w nich schronić i z góry razić atakujących.

Przyjrzyj się ilustracji i wymień obronne elementy zamku. Powiedz, co pomagało mieszkańcom zamku przetrwać długie oblężenie.

Przyjrzyj się murom obronnym zamku i powiedz, co to znaczy, że wieże strażnicze lokowano w strategicznych miejscach. Dlaczego?

Przyjrzyj się wieżom strażniczym i powiedz, w jaki sposób strażnicy dostawali się na blanki.

# data[].attributes.attachment_link.description
Pełna zbroja płytowa pojawiła się w późnym średniowieczu (XIV-XV wiek). Złożona z metalowych płyt łączonych skórzanymi paskami osłaniała rycerza przed ciosami mieczów, kopii i strzał. Ważyła około 20-30 kg. Na napierśnik wkładano czasem tunikę z wyhaftowanym herbem, czyli rodowym znakiem rycerza. Zbroja płytowa wyszła z użycia pod koniec średniowiecza ze względu na upowszechnienie broni palnej na polach bitew.

# data[].attributes.headline
Powstanie Solidarności i stan wojenny - lekcja

# data[].attributes.subject
Powstanie Solidarności i stan wojenny - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Z Archiwum TVP

Stan wojenny został ogłoszony w niedzielę. Wiele osób nie od razu zorientowało się, że coś się zmieniło w rzeczywistości politycznej. Dopiero włączenie telewizora pozwalało to dostrzec. Telewizja na obu programach nadawała przemówienie gen. Wojciecha Jaruzelskiego, który uzasadniał konieczność wprowadzenia stanu wojennego. Informował również o powstaniu WRON (Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego). Nazwa była niezbyt fortunna. Trudno się dziwić, że jedno z pierwszych haseł, które pojawiało się na murach, brzmiało: „WRONA ORŁA nie pokona". Oprócz emitowanego przemówienia, telewizja nadawała jeszcze tylko muzykę poważną. Zarówno przemówienie gen. Jaruzelskiego, jak i rozwieszane obwieszczenia o wprowadzeniu stanu wojennego informowały obywatela, co może, a właściwie czego mu nie wolno, m.in. wprowadzono godzinę milicyjną, zakazano strajków i demonstracji, zakazano wyjazdów poza teren miejsca zamieszkania, a służby porządkowe miały prawo legitymować ludzi i przeszukiwać samochody.

Zawieszono zajęcia w szkołach i na uczelniach (wznowiono je odpowiednio 4 i 8 stycznia 1982 roku). Nie działały telefony i faksy (a później, gdy je włączono, słychać było w słuchawkach ostrzeżenia: „rozmowa kontrolowana"). Na ulicach pojawiły się: wojsko, milicja, wozy opancerzone i ciężki sprzęt.

Zawieszono działalność wszystkich organizacji społecznych i kulturalnych. Zablokowano wydawanie prasy. Ukazywały się tylko „Trybuna Ludu" i „Żołnierz Wolności". Nastąpiła „militaryzacja życia społecznego i gospodarczego". W zakładach pracy pojawili się komisarze wojskowi, których zadaniem było nadzorowanie sytuacji i przekazywanie informacji o nastrojach społecznych. Spikerzy telewizyjni występowali w wojskowych mundurach.

Zakazy nie zniechęciły społeczeństwa do oporu. W wielu zakładach wybuchały strajki. Były jednak brutalnie tłumione. Do tragedii doszło w Kopalni „Wujek" w Katowicach. Na skutek użycia ostrej amunicji zginęło 9 osób, a 24 zostało rannych. Ofiara śmiertelna była też w Gdańsku.

Na okres świąt Bożego Narodzenia złagodzono trochę restrykcje, ale po tym czasie wrócono do ograniczeń i znów zawieszono prawa obywatelskie.

Opór pod postacią strajków i demonstracji nie był jedyną formą protestu przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego. Bez względu na stosowane rygory starano się pamiętać o ważnych dla Polski i Solidarności jubileuszach i organizować ich obchody. W pierwszym okresie stanu wojennego 13 dzień każdego miesiąca był traktowany w sposób szczególny. Początkowo bojkotowano monopol informacyjny i w godzinach nadawania Dziennika Telewizyjnego wychodzono na spacery. Na szeroką skalę rozwinęła się działalność tzw. drugiego obiegu wydawniczego, czyli nielegalnych opozycyjnych wydawnictw. W podziemiu wydawano prasę (m.in. „Tygodnik Mazowiecki") i literaturę.

Kościół katolicki stanowił ogromne wsparcie dla społeczeństwa - robił wszystko, aby pomóc represjonowanym i ich rodzinom. Stojący na czele Episkopatu Polski arcybiskup Józef Glemp wypowiedział znamienne słowa: „Będę wzywał o rozsądek nawet za cenę narażenia się na zniewagi i będę prosił, nawet gdybym miał boso iść i na klęczkach błagać: Nie podejmujcie walki Polak przeciwko Polakowi" oraz „Trzeba spokojnie zastanowić się nad sytuacją, której celem powinien być pokój, zachowanie życia, aby nie polała się krew", które dawały do zrozumienia, że nie należy doprowadzać do eskalacji napięć. Arcybiskup powołał Prymasowski Komitet Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom (wkrótce powstały też jego oddziały diecezjalne). Komitety wspomagały finansowo i prawnie osoby aresztowane, represjonowane i ich rodziny, zbierały dary (również te przychodzące z zagranicy), przekazywały paczki osobom internowanym.

Kraje Zachodu, a zwłaszcza USA, nałożyły sankcje na Polskę, m.in. zrezygnowano z klauzuli najwyższego uprzywilejowania, czyli wróciły wysokie cła na eksport do USA, które bardzo mocno uderzyły w gospodarkę, podobnie jak cofnięcie gwarancji rządowych dla polskich kredytów.

Najważniejsze dla opozycji było odtworzenie podziemnych struktur Solidarności. Nie było to proste, zwłaszcza że większość działaczy została aresztowana. Nadzór nad strukturami związku i działalnością organizacji w podziemiu sprawowała powołana w kwietniu Tymczasowa Komisja Koordynacyjna.

Władze od początku 1982 roku zaczęły proces normalizacji. Odwieszono zajęcia w szkołach i na uczelniach. Zaczęły się ukazywać inne niż „Trybuna Ludu" i „Żołnierz Wolności" tytuły prasowe. W marcu natomiast dokonano zmian w konstytucji. Wprowadzono do polskiego ustroju dwie nowe instytucje: Trybunał Stanu, który miał orzekać o odpowiedzialności osób pełniących ważne funkcje polityczne, i Trybunał Konstytucyjny, który miał orzekać o zgodności ustaw z konstytucją. Kolejnym krokiem było powołanie - niejako zamiast Frontu Jedności Narodowej - Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego. 8 października 1982 roku władze oficjalnie rozwiązały Solidarność (do tej pory jej działalność była zawieszona), ale zarazem w listopadzie zwolniono z internowania Lecha Wałęsę. Trudno nie odnieść wrażenia, że władze stosowały zasadę „kija i marchewki". Będzie to zauważalne w kolejnych krokach rządzących, gdy decyzje „normalizacyjne" będą przeplatały się z aktami represji i przemocy.

Dnia 1 stycznia 1983 roku zawieszono stan wojenny. Na pewno wpływ na tę decyzję miało zbliżanie się daty wizyty papieża Jana Pawła II w Polsce. Zlikwidowano ośrodki internowania, zwolniono przetrzymywanych. Niemniej tym, których chciano zatrzymać, zamieniano zarzuty i internowanie na areszt. W grupie tych osób znaleźli się m.in. Marian Jurczyk, i . W maju 1983 roku został pobity przez funkcjonariuszy MO maturzysta i w efekcie odniesionych obrażeń zmarł.

Od 6 do 23 czerwca 1983 roku odbywała się druga pielgrzymka papieża do Polski. Jan Paweł II starał się głosić bardzo wyważone homilie, niemniej musiały się znaleźć w nich słowa wsparcia i otuchy dla umęczonego stanem wojennym i jego represjami społeczeństwa. Papież spotkał się z gen. Wojciechem Jaruzelskim i Lechem Wałęsą.

W 1984 roku jako przeciwwagę dla Solidarności powołano OPZZ z Alfredem Miodowiczem na czele.

W październiku 1985 roku odbyły się w Polsce wybory sejmowe, które nie przyniosły żadnych większych zmian. Z czynnego życia politycznego odszedł dotychczasowy przewodniczący Rady Państwa Henryk Jabłoński, a zastąpił go Wojciech Jaruzelski, natomiast funkcje premiera objął Zbigniew Messner. W rządzie pojawił się też jako minister do spraw młodzieży Aleksander Kwaśniewski. Mimo apelu Solidarności, żeby zbojkotować wybory, frekwencja wyniosła ponad 70%.

26 kwietnia 1986 roku na terenie ZSRR wydarzyła się katastrofa, której efekty odczuwalne były także w Polsce. Nastąpił wybuch w elektrowni atomowej w Czarnobylu. Informacje o tragedii podano z opóźnieniem, co spowodowało, że reakcja, która mogłaby zminimalizować skutki, była opóźniona. To jednak potwierdziło kolejny raz, że władza nadal kłamie i podaje społeczeństwu tylko te informacje, które są dla niej wygodne.

22 lipca 1986 roku w Polsce przeprowadzono kolejną amnestię. Reakcją na nią było ujawnienie działających w podziemiu struktur Solidarności. A we wrześniu 1986 roku Lech Wałęsa powołał Tymczasową Radę NSZZ „Solidarność", która zaczęła funkcjonować jawnie, ale nadal nielegalnie. Jesienią 1987 roku powołano Krajową Komisję Wykonawczą.

W dniach 8-14 czerwca 1987 roku po raz trzeci przybył do Polski z pielgrzymką Jan Paweł II. Ponownie homilie papieskie przyciągnęły tłumy. I tym razem papież udzielał duchowego wsparcia, dawał nadzieję.

Ważnym akordem zmian po stanie wojennym było pojawienie się w polskim ustroju nowej instytucji, która miała gwarantować przestrzeganie praw obywatelskich. 15 lipca 1987 roku sejm przyjął ustawę o Rzeczniku Praw Obywatelskich. Trudno nie zauważyć, że instytucja ta stała się niezależna dopiero kilka lat później, ale już wówczas był to sygnał zmian.

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "Wprowadzenie", "Porozumienie sierpniowe", "Nowy rząd, stare problemy", "Wprowadzenie stanu wojennego", "Życie w stanie wojennym", "Opór", "Próby „normalizacji"", "Zamiast podsumowania". Wprowadzeniem jest tekst Kazimierza Pytko "Chudy finał tłustych czasów" oraz 21 postulatów porozumień sierpniowych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Każdy okupant inaczej rozwiązał kwestię administrowania ziemiami okupowanymi. Niemcy część ziem bezpośrednio wcielili do swojego państwa, z pozostałych terenów utworzyli Generalne Gubernatorstwo. Dekretem z 8 października 1939 roku Hitler włączył do Rzeszy województwa: pomorskie, poznańskie, śląskie, część łódzkiego wraz z Łodzią, Suwalszczyznę, północną i zachodnią część województwa warszawskiego, zachodnią część województwa kieleckiego i krakowskiego oraz Wolne Miasto Gdańsk. Niektóre obszary wcielono do już istniejących okręgów administracyjnych, z pozostałych utworzono dwa nowe okręgi: Kraj Warty oraz Gdańsk Prusy Zachodnie. Generalne Gubernatorstwo powstało kilka dni później - 12 października. Przed wojną radziecko‑niemiecką GG składało się z czterech dystryktów: krakowskiego, warszawskiego, radomskiego, lubelskiego. Po rozpoczęciu wojny z ZSRR i wkroczeniu Niemców na ziemie polskie okupowane przez ZSRR do Generalnego Gubernatorstwa przyłączono dystrykt 5 - Galicję. W efekcie GG obejmowało obszar 145 tys. km 2 i zamieszkane było przez ponad 16,5 mln osób. Na czele okręgu stanął . Na swoją siedzibę obrał Wawel, a stolicą GG stał się Kraków.

Tereny bezpośrednio przyłączone do Rzeszy poddano natychmiast germanizacji. Zamieszkujących tam Polaków albo wywożono do Generalnego Gubernatorstwa, albo na roboty przymusowe do Niemiec. W ich miejsce przywożono kolonistów niemieckich. W latach 1939-1941 z ziem wcielonych do Rzeszy wysiedlono około 650 tys. Polaków.

Wysiedlenia były podporządkowane realizacji nazistowskiego generalnego planu wschodniego, zakładającego rozszerzenie „niemieckiej przestrzeni życiowej" na Europę Środkowo‑Wschodnią, czyli tym samym całkowitą germanizację. W związku z tym także wcielone do Rzeszy ziemie polskie planowano zniemczyć, przy czym zamierzano „unarodowić" tylko tych Polaków, którzy się do tego nadawali. W tym celu stworzono tzw. Deutsche Volksliste podzieloną na cztery grupy. Pierwszą tworzyli Niemcy, którzy byli aktywni politycznie w okresie międzywojennym, drugą - ludność przyznająca się do narodowości niemieckiej, trzecią - Polacy pochodzenia niemieckiego, którzy nadawali się do zniemczenia ze względów rasowych, czwartą - Polacy aktywnie walczący z Niemcami, ale uznani za wartościowych rasowo. Na wspomnianą listę wciągnięto blisko 2 mln Polaków. Należy pamiętać, że podpisanie jej było traktowane w Generalnym Gubernatorstwie jako zdrada narodowa, natomiast na terenach bezpośrednio wcielonych do Rzeszy dopuszczalne było podpisanie trzeciej i czwartej kategorii.

Ziemie Generalnego Gubernatorstwa również podlegały germanizacji, ale ich pełne wynarodowienie planowano na okres późniejszy. Chwilowo miały stanowić zaplecze siły roboczej dla państwa niemieckiego, a także bazę surowcową wspomagającą działanie machiny wojennej III Rzeszy, dlatego wszyscy Polacy w wieku 16-60 lat podlegali obowiązkowi pracy.

Niemcy po wkroczeniu na ziemie polskie przejęli wszystkie zakłady przemysłowe i podporządkowali ich produkcję potrzebom wojennym. Za wywłaszczanie polskich i żydowskich przedsiębiorstw odpowiedzialny był Główny Urząd Powierniczy Wschód. Część Polaków utrzymała prawo własności do niewielkich zakładów rzemieślniczych, podobnie jak rolnicy utrzymali prawo do ziemi. Niemniej i jedni, i drudzy zostali obciążeni obowiązkowymi dostawami na rzecz państwa nazistowskiego.

Niewywiązywanie się z dostaw zagrożone było surowymi karami: konfiskatą gospodarstw, wywózką na roboty przymusowe lub do obozu koncentracyjnego, a także karą śmierci.

Zlikwidowano polskie szkoły z wyjątkiem powszechnych. Wprowadzono pełen monopol informacyjny: dostępna była tylko tzw. prasa gadzinowa (polskojęzyczna prasa, ale wydawana pod kontrolą okupanta) oraz wiadomości przekazywane przez „szczekaczki" (głośniki umieszczane w centralnych punktach miast, podające wyselekcjonowane informacje, zwykle o charakterze propagandowym).

Polityka niemiecka uderzyła przede wszystkim w potencjał intelektualny społeczeństwa polskiego. Plan likwidacji inteligencji Niemcy opatrzyli kryptonimem AB. W jego ramach odbywały się masowe egzekucje. Najbardziej spektakularnym przejawem likwidowania polskiej inteligencji było aresztowanie pracowników krakowskich uczelni (Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Górniczo‑Hutniczej) w listopadzie 1939 roku. 183 przedstawicieli środowiska naukowego Niemcy zaprosili na spotkanie, a następnie aresztowali ich i przewieźli do obozów (przede wszystkim do Sachsenhausen), gdzie część zmarła z niedożywienia, wycieńczenia lub chorób. To wydarzenie zostało określone mianem Sonderaktion Krakau.

Pamiętnik. O aresztowaniu uczonych krakowskich przez władze hitlerowskie - 6 listopada 1939 r. Fryderyk Zoll

Istotnym założeniem polityki niemieckiej była także likwidacja polskiego szkolnictwa.

Około 5 tys. polskich dzieci pochodzących z Zamojszczyzny zostało przekazanych na wychowanie rodzinom niemieckim lub osadzonych w młodzieżowych domach Hitlerjugend. Teren ten jako jeden z pierwszych został przeznaczony pod „osadnictwo niemieckie". Akcja wysiedlania Polaków rozpoczęła się tam w 1941 roku. Jej największe nasilenie nastąpiło na przełomie 1942 i 1943 roku. W sumie objęła około 35 tys. Polaków i Ukraińców.

Niektóre warstwy społeczne okupant niemiecki traktował w sposób szczególny, niemniej polityka eksterminacji objęła całą ludność cywilną. Jedną z jej form były masowe egzekucje, rozpoczęte już jesienią 1939 roku. Latem 1940 roku w Palmirach zginęło ponad 1,5 tys. osób. Wśród rozstrzelanych byli politycy (Maciej Rataj, Mieczysław Niedziałkowski), sportowcy (Janusz Kusociński). Po rozpoczęciu wojny niemiecko‑radzieckiej i po wkroczeniu Niemców do Lwowa w masowej egzekucji śmierć ponieśli m.in.: pierwszy premier po zamachu majowym, a zarazem uczony Kazimierz Bartel, znany pisarz, publicysta Tadeusz Boy‑Żeleński. Drugą formą prowadzonej na masową skalę eksterminacji ludności polskiej były obozy pracy i zagłady.

Złą sławę w polityce represji stosowanej przez Niemców zyskał Pawiak (więzienie przy ulicy Pawiej w Warszawie), przez który przeszło ponad 100 tys. więźniów. Ponad jedną trzecią z nich zamordowano w masowych egzekucjach, wielu więźniów wywieziono do obozów koncentracyjnych.

Kapsuła czasu

W zachowanych piwnicach dawnego więzienia znajduje się muzeum.

Represje niemieckie dotknęły nie tylko ludzi, ale uderzyły też w polską kulturę i dziedzictwo narodowe. Na wielką skalę odbywała się grabież majątku narodowego. Przez cały okres okupacji wywożono do niemieckich muzeów lub prywatnych zbiorów hitlerowskich dygnitarzy wartościowe dzieła sztuki. Z rzeźb, dzieł sztuki, a nawet kominków i posadzek ograbiono Zamek Królewski w Warszawie.

Niemcy starali się także niszczyć te symbole, które świadczyły o wielkości narodu polskiego, a nierzadko stanowiły jednocześnie przykład słabości narodu niemieckiego, jak choćby pomnik Grunwaldzki. Nie przetrwały zawirowań dziejowych: pomniki Adama Mickiewicza, Fryderyka Chopina, Jana Kilińskiego (wszystkie usytuowane w Warszawie). Natomiast na pomniku Mikołaja Kopernika pojawiła się informacja, że był to wielki niemiecki astronom.

Dla przedstawicieli świata kultury i nauki był to okres wyjątkowo trudny. Nie prowadzono żadnych badań, nie wydawano żadnych publikacji, w efekcie albo pisano do szuflady, wierząc, że po wojnie uda się wszystko opublikować, albo starano się swój potencjał naukowy wykorzystywać w tajnym nauczaniu, a artystyczny - w podziemnym życiu kulturalnym, podczas koncertów i występów w domach prywatnych. Związek Artystów Scen Polskich wydał decyzję o niepodejmowaniu pracy w oficjalnie działających teatrach. Niemcy dali bowiem pozwolenie na wystawianie sztuk służących przede wszystkim propagandzie, a dochód szedł na potrzeby machiny wojennej. Podobnie wyselekcjonowany był repertuar kinowy. Zakaz korzystania z rozrywek dotyczył wszystkich obywateli polskich. Funkcjonujące wówczas hasło: „tylko świnie siedzą w kinie, a co bogatsze to w teatrze", było tego dowodem. Aktorzy, chcąc jednak coś zarobić, pracowali w charakterze szatniarzy, kelnerów, bufetowych.

Perfidia Stalina była widoczna już w sformułowaniu powodów, dla których Armia Radziecka 17 września 1939 roku wkroczyła na teren II RP, i przejawiała się także w organizacji terenów okupowanych. Na tych obszarach przeprowadzono wybory do zgromadzenia zachodniej Białorusi i zachodniej Ukrainy, po czym wybrane władze zadeklarowały chęć wcielenia tych terenów do URS i BRS, a tym samym zamieszkująca je ludność stała się obywatelami radzieckimi. Okręg wileński oddano (jak się okaże - na krótko) Litwie.

Po zaanektowaniu tych obszarów przez ZSRR mieszkający tam Polacy podlegali akcji paszportyzacji (obowiązek uzyskania paszportu miał każdy, kto ukończył 16 lat). Oczywiście tym samym na mężczyzn rozciągnięto obowiązek służby w Armii Czerwonej. Do armii wcielono około 150 tys. osób.

Bardzo chętnie podsycano tutaj konflikty narodowościowe i wykorzystywano antagonizmy polsko‑ukraińskie, polsko‑białoruskie czy polsko‑żydowskie. Witanie z radością czerwonoarmistów przez mniejszościowych obywateli kresów II RP także nie należało do rzadkości. Polaków mieszkających na tych obszarach, zwłaszcza przedstawicieli polskiego życia naukowo‑artystycznego i polskiej administracji, zachęcano do współpracy z reżimem radzieckim. Prześladowania objęły także Kościół. Zlikwidowano zakony i seminaria duchowne.

Przejęcie władzy przez administrację radziecką doprowadziło do nacjonalizacji zakładów przemysłowych, banków, większych sklepów, restauracji. W wyjątkowo trudnej sytuacji znaleźli się ich dawni właściciele. Na wsi tworzono kołchozy. Walutą obowiązującą stał się rubel. Pozwolono na wymianę tylko 300 zł na osobę, co spowodowało utratę oszczędności przez wielu Polaków i w efekcie doprowadziło do pauperyzacji społeczeństwa.

Ucierpiało polskie szkolnictwo. Ograniczono liczbę szkół polskich na korzyść szkół ukraińskich, białoruskich, żydowskich. Wprowadzono język rosyjski, geografię i historię ZSRR. Na lwowskich uczelniach usunięto większość polskiej kadry, zlikwidowano m.in. katedry humanistyczne.

Niechętnych nowej rzeczywistości karano, choćby wywózkami w głąb ZSRR. W latach 1939-1941 w wyniku aresztowań do ZSRR (na Syberię i do Kazachstanu, ale też na Ural) wywieziono kilkaset tysięcy obywateli.

Osobną kategorię osób represjonowanych stanowili polscy żołnierze i oficerowie, którzy znaleźli się w wyniku kampanii wrześniowej w niewoli radzieckiej. Żołnierzy kierowano przeważnie do obozów w głębi ZSRR. Oficerów umieszczono w obozach (w Kozielsku, Starobielsku, Ostaszkowie), a następnie wymordowano - większość w lasku katyńskim, ale miejscem kaźni były także okolice Charkowa i Miednoje.

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "Wprowadzenie", "Zasady organizacyjne okupacji niemieckiej", "Sytuacja społeczeństwa polskiego pod okupacją niemiecką", "Represje okupanta niemieckiego", "Wysiedlenia - dzieci Zamojszczyzny", "Polityka eksterminacji", "Okupacja radziecka - organizacja i formy represji", "Deportacje ludności polskiej", "Zamiast podsumowania". Wprowadzenie to tekst paktu Ribbentrop - Mołotow i mapa z podziałem Polski.

# data[].attributes.headline
Gospodarka II RP w okresie rządów sanacji - lekcja

# data[].attributes.subject
Gospodarka II RP w okresie rządów sanacji - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wprowadzenie

Wkrótce po zamachu majowym doszło do poprawy koniunktury gospodarczej. Wzrost produkcji nastąpił już na początku 1926 roku, ale jego efekty były dostrzegalne przez kolejne miesiące, a nawet lata, dlatego prosperitę łączono z nową ekipą rządzącą. Do Polski napłynęły zagraniczne fundusze. Dzięki nim (ale też przy wykorzystaniu polskiego prywatnego i państwowego kapitału) przeprowadzono wiele inwestycji. Nowym przedsięwzięciom sprzyjało także wprowadzenie ulg podatkowych. Rozbudowano port w Gdyni, rozpoczęto również budowę magistrali węglowej łączącej Gdynię ze Śląskiem.

Inne ważne inwestycje tego okresu to między innymi budowa Państwowej Fabryki Związków Azotowych w Mościcach, produkującej nowoczesne nawozy, czy zakładów metalurgicznych i fabryki samochodów pod Warszawą - w latach trzydziestych uruchomiono tu produkcję sprzętu wojskowego.

Strajk angielskich górników spowodował, że polski węgiel z górnośląskich kopalni, którego nie chcieli przyjmować Niemcy w związku z wygaśnięciem umowy, znalazł nowe rynki zbytu. Miało to wpływ nie tylko na zmniejszenie negatywnych skutków wojny celnej, ale nawet doprowadziło do wzrostu wydobycia. Rosła także produkcja metali ciężkich i ich stopów (stali, cynku). Sytuacja ta pozytywnie wpłynęła również na położenie społeczeństwa. Zauważalnie zmniejszyło się bezrobocie. Koniunkturę odczuła też wieś. Wyższe ceny na płody rolne, a zwłaszcza większe zapotrzebowanie na nie spowodowało, że rolnicy zwiększyli zakupy artykułów przemysłowych i nawozów. Efektem wprowadzonej reformy rolnej była też dalsza parcelacja ziemi. Państwo, udzielając chłopom preferencyjnych kredytów, pomagało w jej nabyciu. Wzrost produkcji rolnej zwiększył też zapotrzebowanie na roboty sezonowe. Pod koniec 1929 roku, kiedy nad gospodarką USA zbierały się czarne chmury, polskie życie ekonomiczne wydawało się stabilne.

Kryzys światowy, którego początek nazywany jest „czarnym czwartkiem", w Polsce wystąpił na początku lat trzydziestych XX wieku. Przede wszystkim uderzył on w rolnictwo. Ceny żywności spadły o 50-70%, co doprowadziło wieś do nędzy. Chłopi próbowali nadrobić straty wynikłe ze spadających cen, sprzedając większe ilości produktów rolnych. Wystąpiło nawet zjawisko „podaży głodowej", czyli sprzedawano nie tylko nadwyżki produkcyjne, ale też produkty niezbędne w gospodarstwach. Chłopi przestawali kupować towary przemysłowe, ograniczali się tylko do zakupu tego, co niezbędne. Ograniczono albo nawet zaprzestano kupowania maszyn, narzędzi i nawozów. Spadała wydajność niczym niewspomaganej ziemi. Produkcja maszyn i narzędzi rolniczych wyraźnie się obniżyła. Na przykład liczba wytwarzanych pługów zmniejszyła się z 51 tys. do 10 tys., a bron z 99 tys. do 3 tys.

Kolejny raz wieś zaczęła odczuwać przeludnienie. Młodzi, nie mogąc znaleźć zatrudnienia w mieście, zostawali w domach rodzinnych. Zwiększała się w ten sposób grupa osób, które należało wyżywić. Faktycznie zamarła migracja sezonowa, która ratowała nierzadko sytuację.

Trudna sytuacja wystąpiła także w przemyśle. Produkcja spadła w 1932 roku do 63% poziomu z 1929. Zmniejszyły się także o ponad 70% obroty handlu zagranicznego. Miało to ogromny wpływ na wzrost bezrobocia. Redukowanie zatrudnienia było jednym z pierwszych pociągnięć przedsiębiorców. W 1933 roku było prawie 800 tys. bezrobotnych. Niewielkie efekty, ze względu na ograniczone możliwości państwa, przyniosło organizowanie robót publicznych czy oddłużanie poprzez umarzanie części kredytów. Nawet zatrudnieni zarabiali znacznie mniej ze względu na olbrzymią podaż siły roboczej. W efekcie spadał poziom życia, coraz mniej kupowano.

Początkowo władze II RP, podobnie jak rządzący w innych krajach, opierając się na doktrynie liberalizmu gospodarczego, nie reagowały lub podejmowały doraźne działania, licząc, że trudny czas wkrótce się skończy i nastąpi powrót do dobrej koniunktury. Brakowało jakiegokolwiek planu antykryzysowego. Sytuacja jednak się nie poprawiała. W miastach dochodziło do strajków i demonstracji bezrobotnych. Natomiast na wsiach formą protestu było wstrzymywanie dowozu żywności do miast. Coraz większe problemy pojawiały się przy egzekwowaniu zaległości podatkowych. Wzrastała agresja dotkniętych kryzysem. Prowadziło to do eskalacji napięć. Rząd zmuszony był używać sił porządkowych do walki z protestującymi.

Stopniowa poprawa sytuacji gospodarczej II RP następowała od 1933 roku i jedynie w niewielkim stopniu była efektem interwencjonizmu państwowego, jak w większości krajów (np. USA), tylko wiązała się z poprawą koniunktury na świecie. Wzrosło wówczas przede wszystkim zapotrzebowanie na produkty rolnicze, dlatego zwiększył się ich eksport i poprawiła sytuacja wsi, a to powoli zaczęło nasilać zapotrzebowanie na towary przemysłowe. I dopiero wówczas państwo polskie, korzystając z ożywienia światowej gospodarki, postanowiło udzielić wewnętrznego wsparcia i zakończyć okres wychodzenia II RP z kryzysu. Starano się zwiększyć opłacalność gospodarki rolnej poprzez oddłużanie gospodarstw chłopskich, obniżono również ceny wyrobów przemysłowych. Doprowadzono do wzrostu zatrudnienia oraz pobudzenia eksportu. Zakładano, że w ten sposób nastąpi zwiększenie popytu na rynku wewnętrznym i zagranicznym.

Rozszerzono także znacznie front robót publicznych. W 1935 roku zajęcie przy nich znalazło prawie 100 tys. osób. Również wiele firm przeszło na własność państwa ze względu na to, że nie były w stanie spłacić kredytów uzyskanych od banków rządowych. Najważniejsze jednak działania związane były z osobą Eugeniusza Kwiatkowskiego, który stanął w 1935 roku na czele ministerstwa skarbu, jak również pełnił funkcję wicepremiera. Ze względu na zaostrzającą się sytuację międzynarodową minister skarbu zaproponował rozbudowę ważnego z punktu widzenia państwa przemysłu zbrojeniowego. Miało to umożliwić zmodernizowanie polskiej armii. Zamiarem Kwiatkowskiego było ograniczenie importu sprzętu używanego przez wojsko, a nawet całkowita rezygnacja z niego. Przy okazji rozwoju przemysłu zbrojeniowego minister liczył na rozbudowę zakładów maszynowych, samochodowych, które miały uruchomić także produkcję niemilitarną. Planowane inwestycje miały przyczynić się do zmniejszenia bezrobocia. Uznano bowiem, że większość prac zostanie wykonana w ramach robót publicznych.

W celu realizacji wspomnianych zamiarów opracowano czteroletni plan, który obejmował okres od początku lipca 1936 roku do końca czerwca 1940. Próbowano skorelować go z sześcioletnim projektem rozwoju i modernizacji sił zbrojnych, przygotowanym przez armię. Kwiatkowski zdawał sobie sprawę, że polski kapitał prywatny został mocno nadszarpnięty w okresie kryzysu i jest zbyt słaby, aby ponieść ciężary realizacji planu, dlatego postanowił oprzeć się na kapitale państwowym oraz zagranicznym. Niestety, okazało się, że zainteresowanie tego drugiego inwestycjami w Polsce jest niewielkie.

Głównym elementem zaproponowanego planu była budowa Centralnego Okręgu Przemysłowego, położonego w widłach Wisły i Sanu - w miejscu strategicznym ze względu na odległość od granic kraju (lokalizację tę określano mianem „trójkąta bezpieczeństwa"). Obejmował on wschodnią część województwa krakowskiego, zachodnią lwowskiego i lubelskiego oraz południową kieleckiego. Do tej pory były to przede wszystkim tereny rolnicze, z przewagą małych, nisko dochodowych gospodarstw. Budowa okręgu przemysłowego dawała mieszkańcom szansę zatrudnienia.

Pod względem politycznym był to teren wpływów ugrupowań radykalnych. W 1918 roku powstała tu Republika Tarnobrzeska. Dla władzy była to także szansa uzyskania poparcia. Choć bezsprzecznie głównymi czynnikami, które zadecydowały o lokalizacji, były odpowiednia baza surowcowa i tania energia. Jednocześnie lokując COP w miejscu, gdzie nie było przemysłu, starano się niwelować różnice między terenami rozwiniętymi a zacofanymi. Koncentracja prac w tym rejonie nastąpiła od 1937 roku. Powstały wówczas przede wszystkim zakłady zapewniające dostarczanie energii (elektrownie w Rożnowie, Stalowej Woli i Mościcach) i związane z przemysłem zbrojeniowym. Wybudowano także linie wysokiego napięcia i gazociągi zaopatrujące budowę. Miastem wybudowanym od podstaw była Stalowa Wola, gdzie powstały huta i elektrownia, w Dębicy wybudowano fabrykę kauczuku syntetycznego.

W Mielcu wybudowano fabrykę samolotów, w Rzeszowie silników lotniczych, a w Starachowicach sprzętu artyleryjskiego. W sumie zbudowano około 100 zakładów przemysłowych, rozpoczęto budowę kolejnych. Wybuch wojny uniemożliwił jednak zakończenie inwestycji.

Budowa zakładów miała także wpływ na rozwój sieci komunikacyjnej. Budowano drogi i linie kolejowe łączące miejscowości COP‑u, ale też umożliwiające powiązanie między okręgiem a pozostałymi obszarami kraju. Dzięki rozwojowi przemysłu zbrojeniowego zmniejszono bezrobocie i uprzemysłowiono południowo‑wschodnie obszary kraju.

# data[].attributes.attachment_link.title
Gospodarka II RP w okresie rządów sanacji

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "Wprowadzenie", "Efekt kryzysu gospodarczego w rolnictwie i przemyśle", "Początki ożywienia gospodarczego", "Centralny Okręg Przemysłowy", "Dalsze plany rozwoju gospodarczego", "Zamiast podsumowania". Materiał zawiera 4 ilustracje: Mapę gospodarki II Rzeczypospoltej; fotografię Eugeniusza Kwiatkowskiego ministera skarbu II RP; zdjęcie tablicy upamiętniającej Eugeniusza Kwiatkowskiego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ten temat nie jest próbą pokazania, że życie w PRL było radosne, lecz uświadomienia, iż władze chciały udowodnić, że państwo socjalistyczne robi wszystko, aby zapewnić wygodne życie swoim obywatelom. Zdarzało się, że korzystali oni z pewnych udogodnień (choćby z wczasów pracowniczych). Niektórzy „przystosowali się" do socjalistycznej rzeczywistości, nierzadko aktywnie uczestnicząc w budowie nowego ustroju, i tym żyło się w PRL dobrze i wygodnie. Większość odczuwała jednak zarówno uciążliwości dnia codziennego, jak i przykre konsekwencje funkcjonowania w państwie totalitarnym (o czym zapewne przekonały wcześniejsze lekcje), ale nawet ci starali się czasami trywializować problemy, żartując... Co prawda śmiech, dowcip, żart nie zmieniły rzeczywistości, ale przynajmniej odrobinę wpłynęły na jej obraz.

Temat jest zaproszeniem do podróży po absurdalnej rzeczywistości PRL.

Mimo że naigrawanie się z socjalistycznej rzeczywistości było niebezpieczne, a życie w PRL zdecydowanie można było, żartując, porównać do ówczesnego papieru toaletowego - to humor, zwłaszcza ten polityczny, kwitł, a o Polsce mówiło się, że jest „najweselszym barakiem demoludów". Obserwatorzy życia społecznego twierdzą, że humor w PRL charakteryzował się „najwyższą jakością". Aby ominąć cenzurę, musiał być wyjątkowo wyrafinowany, a zarazem zrozumiały dla odbiorcy. Jego autorzy musieli posługiwać się niedopowiedzeniami, aluzjami, pozawerbalnym przekazem. Poza tym w PRL dowcip był też namiastką komentarza politycznego.

Przeważnie miał charakter sytuacyjny, choć oczywiście nie brakowało elementów stałych, jak żarty z przedstawicieli władzy (i partii w jednym), socjalistycznej gospodarki, ZSRR i przyjaźni polsko‑radzieckiej. Ich bohaterami byli przede wszystkim sekretarze PZPR. Kiedy Bolesław Bierut zmarł w Moskwie w wyniku szoku doznanego na XX Zjeździe KPZR, podczas którego zostały wygłoszone nowe tezy, szybko zaczęły krążyć złośliwe powiedzonka i dowcipy, np.: Pojechał w futerku, wrócił w kuferku, Na wieść o śmierci wodza dwóch robotników wyskoczyło z okna... Jeden po wódkę, drugi po zakąskę. Naigrawano się szczególnie chętnie z Edwarda Gierka, zwłaszcza w drugiej połowie lat 70., kiedy okazało się, że prowadzona przez niego polityka ekonomiczna zaprowadziła kraj nad przepaść. Oto jeden z popularnych wówczas bon motów: Drogi do socjalizmu: droga benzyna, droga wędlina i drogi towarzysz Gierek. O generale Jaruzelskim najwięcej dowcipów powstało w okresie stanu wojennego, np.: Dlaczego Jaruzelski w Polsce chodzi w mundurze, a jak jedzie do Moskwy, to wkłada garnitur? Bo okazało się, że w Polsce przebywa służbowo, a tam jest u siebie, w domu, Jakie dwa geny są odpowiedzialne za wszelkie nieszczęścia Polaków? - Gen. Kiszczak i gen. Jaruzelski.

Inne tematy dowcipów to oczywiście partia i przyjaźń z „wielkim bratem", np.: Dlaczego pszczoły z całej Polski zleciały się na zjazd PZPR? Bo poczuły lipę. Kiedy pojawiły się plakaty z napisem: „Miesiąc przyjaźni polsko‑radzieckiej", zaraz dopisywano: i ani dnia dłużej. Nie brakowało tzw. dowcipów dotyczących istoty komunizmu czy socjalizmu, od „7 cudów" po naigrawanie się z jego poszczególnych elementów: O wyższości socjalizmu świadczy chociażby to, że w krajach socjalistycznych robotnicy są właścicielami fabryk, a w kapitalistycznych zaledwie samochodów, Czym się różni konstytucja polska od amerykańskiej? Właściwie niczym, bo obie gwarantują wolność wypowiedzi, tyle że polska nie gwarantuje wolności po wypowiedzi.

Socjalistyczna gospodarka (a właściwie jej prawie ciągły kryzys) dawała wiele powodów do sarkastycznych puent. Ulubionym tematem drwin były kolejki: Skończył się człowiek wyodrębniony. Ludzie są zbici w długie ogony. W ruchome węże płynne i zmienne, wielogodzinne i całodzienne, Co to jest kolejka? Socjalistyczne podejście do sklepu.

Humorystycznie komentowano także wydarzenia polityczne rozgrywające się na scenie rodzimej i międzynarodowej. W czasie zimnej wojny pojawiło się hasło: Truman, Truman, spuść ta bania, bo jest nie do wytrzymania. Kiedy natomiast doszło do interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji, opowiadano sobie dowcip: Czterech pancernych i psa wysłano do Czechosłowacji wraz z wojskami Układu. Pancerni przekroczyli granicę, pies nie chciał jednak iść. Jestem pies, nie świnia - zaszczekał Szarik. Warto przypomnieć, że serial Czterej pancerni i pies, bardzo popularny w czasach PRL, podkreślał bohaterstwo Ludowego Wojska Polskiego, które ramię w ramię z Armią Czerwoną wyzwalało Europę od faszystowskiego wroga. Ponieważ pancerni, pies i ich czołg „Rudy" mogli zrobić prawie wszystko, powiadano złośliwie: Gdybyśmy kilka takich załóg mieli, to byśmy sobie sami tę wojnę wygrali. Dzielni czołgiści mogli się równać tylko z kapitanem Klossem (z serialu pt. Stawka większa niż życie). Każda epoka ma swoich bohaterów - także filmowych...

Stan wojenny nie stłumił inwencji twórczej Polaków - również w tym czasie powstawały dowcipy: Dlaczego 13 grudnia w telewizji nie wystąpiła na dobranoc pszczółka Maja? Bo nie znaleziono takiego małego munduru, Dlaczego rząd Jaruzelskiego strzela do robotników? Bo głównym celem rządu socjalistycznego zawsze jest robotnik.

Bardzo ważna w tworzeniu i upowszechnianiu humoru politycznego, zwłaszcza w latach 60. i 70., była scena kabaretowa. Satyrykom dosyć łatwo przychodziło „szmuglowanie" treści do odbiorców. Starano się wzmacniać szczególną więź między kabareciarzami a widzami, która polegała na swoistej, konspiracyjnej umowie: „My wiemy i wy wiecie, o co chodzi, a ONI są zbyt głupi, żeby się domyślić". Jak zauważyli Zenon Żyburtowicz i Michał Ogórek, Polacy chcieli również „od kabaretów uspokojenia, że ze swoją reakcją: "co innego widzę, co innego słyszę" - nie są zwichrowani, ale jest to wrażenie powszechne". Spotkania kabaretowe były swego rodzaju seansami terapeutycznymi, podczas których „jak w psychoanalizie odpędzano strachy, pokazując Związek Radziecki pod maską "wielkiego brata"".

Jednym z ważniejszych kabaretów był Tey Zenona Laskowika i Bohdana Smolenia, których teksty były równie kultowe jak filmowe dialogi z Misia czy Rejsu. Kabaret od momentu powstania w 1971 roku gromadził tłumy widzów, początkowo głównie za sprawą Laskowika słynącego przede wszystkim z improwizacji. Najbardziej żywiołowo odbierano te nawiązujące do sytuacji politycznej. Laskowik mawiał, że „aby żart był udany, musi oscylować między elementarzem a Panem Tadeuszem". Jego dowcipy sytuowały się zdecydowanie bliżej elementarza, ale może właśnie dlatego powtarzała je cała Polska. Bohdan Smoleń dołączył do kabaretu Tey w 1976 roku, a od kiedy „stał się Pelagią", a zwłaszcza wygłosił monolog pt. Aaa tam, cicho być!, publiczność pokochała go bezgranicznie. Władza jednak nie podzielała tego uczucia: w 1983 roku kierownik Wydziału Kultury KC PZPR roku zakazał Smoleniowi występów.

Lekarstwem na codzienność PRL był także Kabaret Starszych Panów. Jeremi Przybora i Jerzy Wasowski lekko drwili z władzy, ale przede wszystkim proponowali powrót do starych, lepszych i piękniejszych czasów. Nienaganne maniery, cylindry, fraki, kwiatki w butonierkach i szarmanckość autorów nijak miały się do szarej i siermiężnej gomułkowskiej rzeczywistości. Dodatkowo klasa żartów, finezja piosenek i skeczy oraz ich genialne wykonanie - w Kabarecie Starszych Panów występowali, obok Przybory i Wasowskiego, najlepsi ówcześni aktorzy, tacy jak Irena Kwiatkowska, Wiesław Gołas czy Wiesław Michnikowski - powodowały, że programy Kabaretu Starszych Panów, emitowane w telewizji, cieszyły się ogromnym powodzeniem. Podobnie zresztą jak występy kabaretu Dudek, w którym także, obok Edwarda Dziewońskiego i Jana Kobuszewskiego, wystepowali wspomniani przed chwilą aktorzy. Do dzisiaj skecz pt. Sęk (w wykonaniu Dziewońskiego i Michnikowskiego) uznawany jest za jeden z najzabawniejszych w historii polskiego kabaretu.

Humor polityczny rozwijał się także na gruncie polskiej komedii filmowej. Kto dziś jest w stanie obejrzeć kilkakrotnie jakąkolwiek współczesną polską komedię i za każdym razem śmiać się z dialogów czy sytuacji? Raczej nieliczni. Kiedy natomiast oglądamy komedie, które powstały w okresie PRL, bawimy się przy nich rewelacyjnie - zwłaszcza ci, którzy pamiętają tamte czasy. Filmy Stanisława Barei - traktowane przez władzę jako antysocjalistyczna twórczość o niskiej jakości, a nawet jako kłamliwa i brudna propaganda - to udana próba przedstawienia absurdów codziennego życia w PRL. „Na lekcjach historii [...] nauczyciele powinni wyświetlać młodzieży komedie Stanisława Barei, oczywiście z wytłumaczeniem, że nieprawdopodobne sceny nie były fantazją reżysera o Monty Pythonowskim poczuciu humoru, lecz paradokumentalnym obrazem schyłkowego PRL‑u" - pisze Wiesław Kot w ksiażce pt. PRL. Jak cudnie się żyło (Poznań 2010). Bareja wyszydzał socjalistyczne realia. Pokazywał chory system i zepsute nim społeczeństwo, ale robił to z ogromnym poczuciem humoru, zaprawionym ironią. Widz odnajdywał w przedstawianych epizodach podobieństwo do rzeczywistości, w której sam funkcjonował, ale - co ważne - potrafił się z niej śmiać. Trudno więc się dziwić, że nie tylko Miś, ale także inne filmy Barei, takie jak Nie ma róży bez ognia, Poszukiwany, poszukiwana, Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz czy serial Alternatywy 4, uchodzą za produkcje kultowe.

Jednym ze sposobów przeciwstawiania się absurdom PRL były akcje happeningowe. Na ich organizacji opierała się działalność Pomarańczowej Alternatywy. Ruch ten został stworzony przez Waldemara Fydrycha (pseudonim Major). Pierwsza impreza happeningowa odbyła się we Wrocławiu w 1986 roku. Wkrótce jednak idea malowania krasnali na murach (w miejscach, w których zgodnie z zarządzeniem władz służby porządkowe zamalowywały napisy antyrządowe), a także urządzania demonstracji pod żartobliwie sformułowanymi hasłami (takimi jak np. „Chcemy wolności dla krasnali") przeniosła się do innych miast. Happeningi miały na celu wyśmiewanie władzy i ukazywanie nonsensów PRL. Jak wszystkie manifestacje antyrządowe, bywały niebiezpieczne dla ich uczestników, tyle że w przypadku akcji Pamarańczowej Alternatywy władze borykały się z ogromnym problemem, nie bardzo wiedząc, jak skutecznie - nie narażając swojego autorytetu na szwank - zareagować na tłum demonstrantów maszerujących w strojach skrzatów i świętych Mikołajów.

Humor pozwalał choć na chwilę oderwać się od szarej i smutnej rzeczywistości. W PRL każdy bowiem na co dzień spotykał się z reglamentacją większości podstawowych artykułów: mięsa, mąki, tłuszczów, wyprawek dla niemowlaków. Wprowadzane kartki żywnościowe i talony na artykuły przemysłowe miały zapewnić obywatelowi to, co jest mu potrzebne do egzystencji, a zarazem zapobiec spekulacji.

Tak się jednak nie stało. Mimo wprowadzenia reglamentacji jednym z nieodłącznych elementów życia codziennego były kolejki. Brakowało towarów w sklepach, a jeśli cokolwiek się pojawiło na ich półkach, kupowali wszyscy, także ci, którzy tego nie potrzebowali: kupowali, bo później można było to odsprzedać lub zamienić. Polakom, i to bardzo często, zdarzało się podrabiać kartki, a tym samym - wyłudzać od państwa towar, który im się nie należał.

Kolejki stały przed sklepami na długo przed ich otwarciem. W czasach gierkowskich pojawiły się sklepy komercyjne oferujące po wyższych cenach poszukiwane towary. Natomiast w peweksach obywatele, którzy posiadali dolary, mieli szansę kupić luksusowe towary. Kolejny absurd związany z zaopatrzeniem dotyczył sprzedaży alkoholu: sklepy monopolowe otwierane były po godzinie 13.00.

Znacznie tańsza niż obecnie, dostosowana do potrzeb robotników dojeżdżających do pracy, była komunikacja miejska. Wziąwszy pod uwagę, że nowe osiedla powstawały na obrzeżach miast, była bardzo istotna. Ponadto jeździły również autobusy pracownicze. W jednym z artykułów prasowych dotyczących PRL możemy przeczytać: „Dostępne za czasów PRL‑u samochody, tak naprawdę były produktami samochodopodobnymi. Warszawy rdzewiały w drodze z taśmy produkcyjnej na zajezdnię, wszystkie syreny wyposażano fabrycznie w losowy generator awarii, polonez szybko jeździł tylko, gdy prowadził go porucznik Borewicz, a znalezienie fiata 125p, któremu domykają się wszystkie drzwi, graniczyło w Polmozbycie z cudem".

I choć dziennikarskie podsumowanie jest trochę przesadzone, to zapewne auta w PRL nie były technicznymi hitami. Samochody zachodnie bardziej przyciągały wzrok. W PRL produkowano jednak dobrej jakości motorowery Komar i rowery Romet.

W okresie PRL bardzo dużą wagę przywiązywano do jubileuszy i świąt państwowych. Jednym z najważniejszych były obchody Święta Pracy. W pochodach pierwszomajowych musieli uczestniczyć wszyscy: uczniowie, studenci, robotnicy... Święto o dużym dla władz znaczeniu obchodzono również 22 lipca.

W PRL każdy, kto chciał, mógł pracować. Problem bezrobocia nie istniał. Oczywiście były osoby, którym pracy nie chciało się podejmować: niebieskie ptaki, nieroby, bumelanci - jak nazywała ich oficjalna propaganda. Wiele osób przepracowało całe życie w jednym miejscu i na tym samym stanowisku. W epoce gierkowskiej istniało jednak zjawisko tzw. bezrobocia ukrytego: duży przyrost demograficzny spowodował, że aby wszystkim zapewnić pracę, mnożono etaty.

Życie bez banków

Współczesnemu człowiekowi trudno sobie wyobrazić, że można funkcjonować bez korzystania z karty płatniczej. W PRL istniał jeden bank - PKO. Opłaty za wodę, energię, gaz uiszczano na poczcie. Obywatele posiadali za to książeczki oszczędnościowe. Zbierali pieniądze przede wszystkim na mieszkania, ale też samochody, pralki itp. Poza tym dobrym zwyczajem było zakładanie książeczki mieszkaniowej dziecku.

W okresie PRL telewizja odgrywała istotną rolę, przede wszystkim wspomagając władzę w zachowaniu monopolu informacyjnego. Służył temu zwłaszcza Dziennik Telewizyjny. Oprócz „Trybuny Ludu" było to drugie ważne źródło treści o otaczającym świecie, a zwłaszcza najbliższej rzeczywistości. Telewizja pozwalała również na popularyzowanie haseł propagandowych, a te bardzo chętnie kamuflowano w filmach. Pojawiło się kilka tzw. kultowych seriali, dzięki którym dzieciom, młodzieży, a także dorosłym przypominano o nierozerwalnej przyjaźni polsko‑radzieckiej, o tym, że wojnę wygrała Armia Czerwona z Armią Ludową, a komunistyczny wywiad przewyższa wszystkie inne, wreszcie - że funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej potrafią wszystko.

07 zgłoś się to serial o poruczniku MO Borewiczu, który rozwiązywał wszystkie, nawet najbardziej skomplikowane, sprawy. Filmy o „genialnych" policjantach, detektywach czy agentach powstawały też na Zachodzie.

Elementem charakterystycznym życia w PRL było zbiorowe żywienie. Rozwinięto system stołówek pracowniczych, szkolnych, studenckich.

Nieodłącznym elementem każdego miejskiego krajobrazu były saturatory z wodą i sokiem oraz maszyny do robienia waty cukrowej. Najmłodsi mieli możliwość zakupienia lodów Bambino i Calypso. Wybór daleko odbiegał od ofert dzisiejszego rynku lodowego.

Władze PRL dbały też o zdrowie najmłodszych. Nie było wyboru witamin, jaki mamy dzisiaj, ale Vibovit i Visolvit zawsze można było kupić w polskich aptekach.

W okresie PRL, a zwłaszcza w pierwszych latach dekady Gierka, bardzo popularną formą spędzania urlopu były wczasy pracownicze. Większość zakładów pracy miała zakładowe domy wypoczynkowe, a zakładowy fundusz świadczeń socjalnych pozwalał na udzielanie dużych dofinansowań do wczasów, dzięki czemu wiele rodzin mogło odpocząć nad morzem lub w górach. Można było także zwiedzić kraje sojusznicze, chyba że ktoś nie zasłużył sobie na „socjalistyczny" paszport.

Powstające w PRL domy kultury przeważnie miały charakter przyzakładowy lub nawiązywały nazwą do okręgów przemysłowych, w których były zakładane. Częstym zabiegiem było powoływanie oddziałów ośrodków kultury, np. w hotelach robotniczych. Dbając o rozwój kulturalny środowisk robotniczych, organizowano wydarzenia kulturalne w zakładach pracy (przedstawienia teatralne, koncerty). Zakłady pracy zatrudniały osoby, które zajmowały się wspomnianym obszarem.

Również w czasach PRL istniała kultura młodzieżowa. Bardzo ważna dla młodych ludzi była muzyka (zwłaszcza rock and roll), która - podobnie jak na Zachodzie - stała się formą buntu. W Polsce była narzędziem negowania socjalistycznej rzeczywistości. Młodzieżowy festiwal, traktowany w sposób szczególny (i oczywiście inwigilowany przez władzę), odbywał się w Jarocinie. Wcześniej w muzyce sukcesy odnosiły takie zespoły, jak Czerwone Gitary czy Niebiesko‑Czarni.

Ważne miejsce w życiu społecznym zajmował sport. Większość zakładów pracy wspomagała kluby sportowe (np. pracownicy opodatkowywali się na rzecz klubów). Odbywały się także robotnicze imprezy o charakterze sportowym, sprawnie funkcjonowały towarzystwa krzewienia kultury fizycznej. Socjalistyczne państwo wspierało rozwój sportu, a sukcesy polskich sportowców poza granicami kraju były sukcesami całego kraju. W latach 70. Polska odnotowała duże osiągnięcia choćby w piłce nożnej. „Orły Górskiego" walczyły z powodzeniem z najlepszymi. Z letnich olimpiad Polacy wracali z medalami: w Monachium w 1972 roku zdobyli 21; w Montrealu w 1976 - 24, a w Moskwie w 1980 - 36.

Kolejnym ważnym elementem życia w kraju socjalistycznym, ze społecznego punktu widzenia, było współzawodnictwo pracy, które umożliwiało zwiększenie wydajności. Przodownikom pracy przynosiło profity w postaci premii, a czasami możliwość kupowania luksusowych towarów w sklepach „za żółtymi firankami". Niestety, zbyt szybkie tempo pracy prowadziło często do niedbalstwa i marnotrawstwa materiału. Nie zawsze ilość przekładała się na jakość.

W państwie socjalistycznym nikt nie mógł być pewien, czy nie zostanie uznany za wroga ludu. Spokojne nie mogły być nawet osoby pełniące funkcje partyjne, czego przykładem są losy Władysława Gomułki. Wszechobecny w życiu człowieka był strach. Agenci Urzędu Bezpieczeństwa, a później Służby Bezpieczeństwa, tajni współpracownicy czy „kontakty obywatelskie" - zawsze mogli donieść. Posądzenie o spekulację lub sabotaż było czymś naturalnym.

Warto też zauważyć, że socjalistyczne państwo zmieniło podejście do kobiet. Teoretycznie wprowadziło równouprawnienie w zakresie pracy zawodowej (jedno z haseł nowego ustroju nawoływało do pełnego zrównania praw kobiet i mężczyzn). Powstało wówczas bardzo popularne hasło: „Kobiety na traktory".

W propagowaniu socjalistycznych haseł równościowych i łamaniu dotychczasowych stereotypów swój udział miała milicjantka Lodzia, jedna z pierwszych funkcjonariuszek MO w Polsce, czy Hanka Ruczajówna - murarka, bohaterka Przygody na Mariensztacie, pierwszego kolorowego filmu polskiego nakręconego po wojnie.

Również konstytucja z 1952 roku w artykule 66 stanowiła, że kobieta w PRL miała równe z mężczyzną prawa we wszystkich dziedzinach życia. Realizowanie tej zasady, polegające na tym, że kobiecie umożliwiano pracę we wszystkich zawodach, nie oznaczało oczywiście, że można ją było zatrudnić na każdym stanowisku i w każdych warunkach. Artykuł 136 Kodeksu pracy wprowadzał zakaz zatrudniania kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia.

Równouprawnienie zawodowe eksponowano bardzo wyraźnie do 1956 roku, zwłaszcza w okresie stalinizmu. Kobiety były m.in. górnikami pracującymi pod ziemią: asystowały w transporcie węgla, pracowały przy taśmie, spinały wagoniki. Małgorzata Fidelis, profesor na Uniwersytecie w Chicago, w swojej książce Kobiety, komunizm i industrializacja w powojennej Polsce przytacza przykłady pracownic bytomskiej fabryki węgla, które były górnikami i wspominały tę pracę jako dobrze płatną i lżejszą niż wykonywane przez nie później, po wprowadzeniu zakazu pracy dołowej dla kobiet. Na powierzchni brały udział w sortowaniu węgla i pchaniu wózków (dalekie to było od mechanizacji, którą pamiętały ze zmagań na dole). Wprowadzony zakaz był uzasadniany potrzebą zapewnienia kobietom, przyszłym matkom, nieszkodliwych warunków pracy, ale niemały wpływ na jego wprowadzenie miał opór górniczego środowiska męskiego, które chciało mieć monopol na ten konkretny zawód. Podobno również żony górników uważały, że ich mężowie nie mogą pracować z kobietami, bo będą narażeni na pokusy, zwłaszcza pod ziemią, gdzie nikt nie widzi, co się tam naprawdę dzieje.

Niemniej kobieta w PRL to przede wszystkim Matka‑Polka. Codziennie walcząca o zaopatrzenie, dźwigająca (koniecznie w siatkach) zakupy do domu, odpowiedzialna za ugotowanie obiadu, dbająca o dzieci i porządki w domu.

Cenzura

W PRL jednym z ważniejszych urzędów był Główny Urząd Kontroli Prasy, Widowisk i Publikacji. Właśnie ta instytucja, decydowała co jest zgodne z polityką państwa i ideologią socjalistyczną, a co nie. Cenzurę można było jednak obejść. Na przykład pod słowa piosenki zespołu Perfect chcemy być sobą bardzo chętnie podkładano inne, wyrażające niechęć do aparatu władzy i podporządkowanych mu służb: chcemy bić ZOMO.

W latach 70. świetnie funkcjonował II obieg. Działała Niezależna Oficyna Wydawnicza Nowa, w której ukazywały się m.in. książki twórców piszących na emigracji: Gustawa Herlinga‑Grudzińskiego, Tadeusza Konwickiego, Witolda Gombrowicza i Czesława Miłosza (laureata Nagrody Nobla).

Urban, Jaruzelski koszmar tamtych dni
Każdy z nas miał przez nich tylko czarno‑białe sny
Z półek śmiał się ocet kolejkowy szał
W kraju małych fiatów straszył mięsnych kartek czar
Szary świat zza szyby - niczym stary film
Radiowozy z zomowcami, czy wystarczy sił

Mieliśmy po dziewiętnaście lat
Tysiąc pomysłów na to
Jak naprawić tamten chory świat
Tak wielu z nas powiedziało „nie"
Wolności, która się czaiła na granicy NRD

ORMO i milicja świst gumowych pał
Nie wiadomo, kto donosił ani kto z kim spał
Plecak z ulotkami na chodnikach krew
Gdzie załogi z tamtych czasów, może ktoś to wie?

Rokosz, Republika Bakszysz, TSA
W Jarocinie znów zadyma rewolucji smak

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "Wprowadzenie", "Kawał dobry na wszystko", "Tematy dowcipów", "Scena kabaretowa", "Polska komedia filmowa", "Pomarańczowa Alternatywa", "Uciążliwości życia codziennego", "Komunikacja", "Imprezy oficjalne i nieoficjalne", "Praca w PRL", "Kultowe produkcje", "Zbiorowe żywienie i nie tylko", "Wczasy pracownicze", "Kultura", "Sport", "Współzawodnictwo pracy", "Wszechobecny strach", "Kobiety na traktory", "Zamiast podsumowania".

# data[].attributes.headline
Mniejszości narodowe II RP i konflikty na tle narodowościowym - lekcja

# data[].attributes.subject
Mniejszości narodowe II RP i konflikty na tle narodowościowym - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Najliczniejszą grupę mniejszościową stanowili Ukraińcy, którzy zamieszkiwali zwartą masą tereny Polski południowo‑wschodniej. Byli członkami Kościoła greckokatolickiego lub prawosławnego. Podział religijny wynikał z wcześniejszej przynależności państwowej. Większość mieszkańców Galicji Wschodniej (dawnej monarchii austro‑węgierskiej) była grekokatolikami, a dawni obywatele Cesarstwa Rosyjskiego wyznawali prawosławie. Podział z przeszłości miał też wpływ na ukształtowanie się poczucia świadomości narodowej. U dawnych podwładnych Habsburgów była ona znacznie bardziej rozwinięta, mieli oni także tradycje państwowe w postaci Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Do kresu jej istnienia doprowadziła wojna z Polską, co też musiało mieć wpływ na wzajemne relacje. Z terenów Małopolski Wschodniej wywodziła się grupa inteligencji, wykształcona na austriackich, polskich, czeskich uczelniach, najbardziej zaangażowana w budowanie świadomości i odrębności ukraińskiej. Z jej inicjatywy rozwinął się ukraiński ruch spółdzielczy, a także organizacje oświatowe i kulturalne. Wpływ na utrzymanie odrębności tej mniejszości, kultywowanie tradycji i języka miało między innymi Towarzystwo Społeczno‑Oświatowe „Proswita".

zadanie interaktywne

Poszukaj informacji, jakie towarzystwo ukraińskie powstało w okresie PRL i również służyło zachowaniu tożsamości Ukraińców.

Ukraińskie Towarzystwo Narodowe „Nadzieja"

Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne

Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Oświatowe

Inteligencja stanowiła około 2% społeczności ukraińskiej w Polsce; przeważała ludność chłopska, tylko nieliczni (co dziesiąta osoba) byli mieszkańcami miast. Ukraińcy należeli do najbardziej aktywnych grup pod względem politycznym. Założyli legalnie działającą partię Ukraińskie Zjednoczenie Narodowo‑Demokratyczne, której przedstawiciele startowali w wyborach do sejmu, zdobywając mandaty, i Ukraińską Organizację Wojskową (UOW), która działała nielegalnie. W 1929 roku przekształciła się w Organizację Ukraińskich Nacjonalistów (formalnie OUN powstała z połączenia kilku mniejszych ugrupowań, ale najważniejszym i najliczniejszym była właśnie UOW).

Członkowie obydwu organizacji prowadzili akcje terrorystyczne. W 1921 roku zorganizowano we Lwowie nieudany zamach na Józefa Piłsudskiego. W 1922 od kul UOW, za niedochowanie bojkotu wyborów, zginął kandydujący do Sejmu RP ukraiński poeta Sydir Twerdochlib. Nasilenie ukraińskiego terroru nastąpiło w latach trzydziestych. Członkowie UON dokonali wówczas zamachów, m.in. na polityków Tadeusza Hołówkę (wiceprezesa BBWR - zginął w Truskawcu 29 sierpnia 1931) i Bronisława Pierackiego (ministra spraw wewnętrznych - zginął w Warszawie 15 czerwca 1934).

Jeden z wodzów ukraińskiego w dyplomatycznej rozmowie z korespondentem londyńskiego „Timesa" w 1930 roku powiedział wyraźnie:

„Nie dążymy do pokoju. Jeślibyśmy pozwolili naszemu narodowi na przyjazną współpracę z Polakami, wyrzekłby się niezależnej Ukrainy, którą mamy nadzieję zbudować w czasie od 30 do 40 lat. Cokolwiek byłoby dla nas uczynione, ze wszystkiego musimy być niezadowoleni".

Wypowiedź Andrzeja Chojnowskiego, współczesnego historyka

O ile Ukraińcy i Białorusini zamieszkiwali Kresy Wschodnie przede wszystkim w zwartych grupach, o tyle kolejna mniejszość - Żydzi żyli w rozproszeniu, ale przede wszystkim w ośrodkach miejskich. Stanowili 21% ogólnej liczby mieszkańców miast II RP. Polska była drugim (po USA) najliczniej zamieszkiwanym przez nich krajem. Tworzyli grupę zróżnicowaną, zarówno jeśli chodzi o status społeczny, jak i poglądy. Byli wśród nich zarówno bogaci przedsiębiorcy, jak i drobni sklepikarze, kupcy domokrążcy, a także liczni lekarze (ponad 55% prowadzących praktykę), prawnicy, literaci... Zajmowali się przede wszystkim handlem, usługami i rzemiosłem lub wykonywali tzw. wolne zawody.

Elementem stroju żydowskiego był długi czarny płaszcz, czyli chałat. W święta Żydzi zakładali czapki z lisiego lub sobolego futra, a na co dzień nosili małe czapeczki, tzw. jarmułki. Podczas modlitwy na głowę i ramiona zakładali prostokątne chusty (tałesy) zwykle koloru białego z granatowymi lub czarnymi pasami wzdłuż boków i przymocowanymi na rogach frędzlami zwanymi cycesami.

Znaczna część Żydów była za zachowaniem odrębności religijnej i obyczajowej, ale głosiła lojalność wobec państwa polskiego. Inna grupa, zwana syjonistami, zamierzała pozostać w Polsce tylko do czasu utworzenia państwa żydowskiego w Palestynie. W Polsce partią ich reprezentującą była Poalej‑Syjon. Ale najliczniejszą partią żydowską był Bund, który zrzeszał przedstawicieli mniejszości żydowskiej o poglądach socjalistycznych. Jego członkowie głosili potrzebę ogólnoświatowej rewolucji, która poprawi sytuację społeczeństwa, i odrzucali syjonizm. Najbardziej radykalni Żydzi należeli do Komunistycznej Partii Robotniczej Polski (późniejszej KPP) lub Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy, Komunistycznej Partii Zachodniej Białorusi.

Wśród ludności żydowskiej niewielu było analfabetów, zwłaszcza wśród mężczyzn, co wynikało z konieczności czytania Tory, ale także przykładano dużą wagę do wykształcenia. Osoba „uczona" cieszyła się szacunkiem i autorytetem. Wielu przedstawicieli polskiej nauki i kultury było pochodzenia żydowskiego (np. Bruno Schulz, Bolesław Leśmian, Julian Tuwim, Szymon Askenazy, Hugo Steinhaus).

Żydzi prowadzili bogate życie religijne i kulturalne, mieli własne organizacje społeczne. Wyznawali w większości judaizm, a posługiwali się jidysz (między sobą) i hebrajskim (używanym przede wszystkim w obrzędach religijnych). W kontaktach z gojami (nie‑Żydami) używali w zależności od potrzeb języka polskiego, ukraińskiego lub innego.

Niezbyt liczną grupą mniejszościową byli Białorusini. Głównie zajmowali się rolnictwem (ok. 90% społeczności). Nieliczni tylko szukali zatrudnienia poza wsią. Białorusini nie mieli tak wykształconej świadomości narodowej jak Ukraińcy ani takich jak oni chęci i możliwości utworzenia własnej państwowości.

Na małą aktywność Białorusinów zapewne wpływał fakt, że była to społeczność o niskim poziomie wykształcenia i o największej liczbie analfabetów. W okresie dwudziestolecia próbowali jednak budować tradycję i szerzyć własną kulturę, zakładając narodowe stowarzyszenia. Zasadniczo byli mniejszością lojalną wobec Polski, niemniej zdarzały się z ich strony akty terroru, najprawdopodobniej inspirowane przez bolszewików, którzy próbowali w pierwszych latach istnienia niepodległego państwa polskiego zachęcać ludność białoruską (i ukraińską) do organizowania wystąpień przeciwko przedstawicielom władzy polskiej. ZSRR udzielał wsparcia materialnego oraz osobowego powstającym bojówkom. Białorusini założyli legalnie działającą (do 1927 roku) partię chłopską Hromada. Byli wyznawcami prawosławia, choć zdarzały się przypadki przynależności do Kościoła katolickiego czy greckokatolickiego.

W II RP żyło około 700 tys. Niemców. Przeważnie byli protestantami, choć przynależność do Kościoła katolickiego również nie była rzadka, zwłaszcza wśród Niemców z Górnego Śląska. Mieli ogromne poparcie ze strony własnego państwa. Wykorzystywali więc nierzadko możliwość dyskredytowania II RP na forum międzynarodowym, choćby odwołując się do arbitrażu Ligi Narodów. Niechęć do państwa polskiego wzrosła, kiedy do władzy w Niemczech doszedł Hitler. Berlin w jeszcze większym stopniu zachęcał wówczas do podejmowania antypolskich działań. Prawie 70% Niemców było właścicielami dużych i bardzo dobrze działających gospodarstw, natomiast mieszkający w miastach pracowali w nadzorze technicznym, administracji zakładów, w spółdzielniach czy różnego typu organizacjach oraz redakcjach gazet. Mieli dobrze zorganizowane życie polityczne i kulturalne. Funkcjonowało wiele organizacji służących zachowaniu odrębności narodowej i kultury. Niemcy byli mniejszością wydającą najwięcej tytułów prasowych. Była to także jedyna mniejszość, której liczba w okresie dwudziestolecia międzywojennego spadała. Wielu Niemców wyjechało w związku ze zmianami granicznymi lub opuściło Polskę, gdy zaczęło dochodzić do napięć w relacjach państwowych Polska - Niemcy (np. wojna celna).

Równie dobrze zorganizowana jak mniejszość niemiecka i wspierana przez własne państwo, choć nieliczna, była mniejszość litewska. Jej sytuacja i zachowanie w dużej mierze uwarunkowane były stosunkami panującymi między Polską a Litwą w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Litwini wydawali własną prasę, posiadali szkoły, organizacje kulturalne i oświatowe, służące pielęgnowaniu odrębności.

Nieliczną grupę mniejszościową stanowili także zamieszkujący tereny południowej Polski Czesi (wyznający przeważnie protestantyzm) oraz Tatarzy (będący muzułmanami), mieszkający głównie na terenie Grodzieńszczyzny. Z grup etnicznych można wymienić Łemków, Bojków, Hucułów zamieszkujących górskie rejony Karpat Wschodnich.

Stosunek władz polskich do mniejszości narodowych określały wewnętrzne akty prawne: dekrety Naczelnika Państwa, a przede wszystkim Konstytucja marcowa oraz akty prawa międzynarodowego, np. tzw. mały traktat wersalski.

ARTYKUŁ 7.
Różnica co do religii, wierzeń lub wyznania nie powinna szkodzić żadnemu obywatelowi polskiemu w korzystaniu z praw cywilnych i politycznych, mianowicie gdy chodzi o dopuszczenie do urzędów publicznych, obowiązków i zaszczytów, lub o wykonywanie różnych zawodów i przemysłu. Nie będzie wydane żadne ograniczenie swobodnego używania przez obywatela polskiego jakiegokolwiek języka, czy to w stosunkach prywatnych lub handlowych, czy to w sprawach religijnych, prasowych lub w publikacjach wszelkiego rodzaju, czy to na zebraniach publicznych. Bez względu na ustanowienie przez Rząd Polski języka urzędowego, mają być poczynione obywatelom polskim języka innego niż polski odpowiednie ułatwienia w używaniu ich języka w sądach zarówno ustnie, jak na piśmie.

ARTYKUŁ 8.
Obywatele polscy, należący do mniejszości etnicznych, religijnych lub językowych, będą korzystali z takiego samego traktowania i z takich samych gwarancji ustawowych oraz faktycznych, jak inni obywatele polscy. Mianowicie będą mieli równe prawa do zakładania, prowadzenia i kontrolowania własnym kosztem instytucji dobroczynnych, religijnych lub społecznych, szkół i innych zakładów wychowawczych, oraz prawo swobodnego używania w nich własnego języka i swobodnego w nich wykonywania praktyk swojej religii.

ARTYKUŁ 9.
W miastach i okręgach, zamieszkałych przez znaczny odłam obywateli języka innego niż polski, Rząd Polski udzieli w sprawach nauczania publicznego odpowiednich ułatwień, aby zapewnić w szkołach początkowych udzielanie dzieciom takich obywateli polskich nauki w ich własnym języku. Postanowienie to nie przeszkodzi Rządowi Polskiemu uczynić w tych szkołach nauczanie języka polskiego obowiązkowem. W miastach i okręgach, zamieszkałych przez znaczny odłam obywateli polskich, należących do mniejszości etnicznych, religijnych lub językowych, mniejszościom tym zostanie zapewniony słuszny udział w korzystaniu oraz w przeznaczaniu sum, które budżet państwowy, budżety miejskie lub inne przyznają z funduszów publicznych na cele wychowawcze, religijne lub dobroczynne. Postanowienia niniejszego Artykułu będą miały zastosowanie do obywateli polskich języka niemieckiego tylko w tych częściach Polski, które dnia 1 sierpnia 1914 roku stanowiły terytoryum niemieckie.

ARTYKUŁ 10.
Komitety szkolne, wyznaczone na miejscu przez gminy żydowskie w Polsce, zapewnią pod ogólną kontrolą Państwa rozdział stosunkowej części funduszów publicznych, przeznaczonych na rzecz szkół żydowskich, zgodnie z Art. 9, zarówno jak organizację i kierownictwo tych szkół.

ARTYKUŁ 11.
Żydzi nie będą przymuszani do wykonywania jakichkolwiek czynności, stanowiących pogwałcenie szabasu i nie powinni doznawać jakiegokolwiek umniejszenia swej zdolności prawnej, jeżeli odmówią stawienia się w sądzie lub wykonania czynności prawnych w dzień szabasu. Jednakże postanowienie niniejsze nie zwalnia żydów od obowiązków, nałożonych na wszystkich obywateli polskich ze względu na konieczności służby wojskowej, obrony narodowej lub utrzymania porządku publicznego. Polska wyraża zamiar nie zarządzania i nie udzielania zezwolenia na wybory - czy to ogólne, czy lokalne - które miałyby się odbywać w sobotę; żadne wciąganie na listy wyborcze lub inne nie powinno się odbywać obowiązkowo w soboty.

Brak wyszczególnienia konkretnych mniejszości narodowych

Wyszczególnienie konkretnych mniejszości narodowych (Niemcy, Żydzi)

Polska administracja nie zawsze sumiennie stosowała się do wszystkich aktów prawnych. Brak dobrej woli, opieszałość urzędników czy też piętrzenie trudności przy załatwianiu formalności, związanych choćby z powstawaniem szkół mniejszościowych lub instytucji kulturalnych, nie należało do odosobnionych przypadków. Powodowało to zadrażnienia.

Istotną kwestią, która już na wstępie mogła rzutować na wzajemne relacje władza państwowa-mniejszości, był fakt, że większość z nich znalazła się w II RP wbrew własnej woli - w wyniku zmian granicznych i legitymujących je aktów, których nie akceptowała.

Przyczyną konfliktów między Polakami a mniejszościami często było też to, że podziały narodowościowe pokrywały się z podziałami społecznymi, natomiast konflikty społeczno‑gospodarcze nakładały się na napięcia narodowościowe. Spór między polskim robotnikiem a niemieckim fabrykantem czy polskim chłopem, robotnikiem a żydowskim kupcem nasilał wzajemną niechęć, powodował napięcia, stwarzał bardziej podatny grunt na propagandę ugrupowań nacjonalistycznych.

Wśród polityków II RP ścierały się dwa stanowiska: pierwsze przyznawało mniejszościom szeroką autonomię, oczekując tym samym lojalności wobec państwa, a drugie zakładało polonizację i mniejszości. Pierwsze wynikało w pewnym sensie z federacyjnej koncepcji Piłsudskiego, drugie - z inkorporacyjnej wizji Dmowskiego.

Różne podejście dwóch czołowych polityków uwidaczniało jeszcze jeden istotny problem - brak jednoznacznej państwowej polityki narodowej. Zmieniała się ona w zależności od tego, kto rządził, ewentualnie była reakcją na zachowanie mniejszości lub wynikała z ogólnego charakteru stosunków między Polską a krajami, z których mniejszości pochodziły.

Największy wpływ na stosunki polsko‑żydowskie miała jedna z najpopularniejszych partii w okresie dwudziestolecia międzywojennego - Narodowa Demokracja. W jej programie nie brakowało haseł antysemickich. To z jej inicjatywy powstały tzw. getta ławkowe (kiedy zmuszano studentów żydowskich do zajmowania tylko wyznaczonych miejsc w salach wykładowych) i wprowadzono na niektórych uczelniach zasady numerus clausus (łac. - zamknięta liczba). Zgodnie z nią uczelnie przyjmowały tylko 10% studentów żydowskich - adekwatnie do wielkości tej mniejszości w Polsce. Jako pierwsza getto ławkowe wprowadziła w 1936 roku Politechnika Lwowska. W latach trzydziestych do antysemickich demonstracji, organizowanych przez nacjonalistyczną młodzież, dochodziło w polskich miastach uniwersyteckich. Wpływ na obciążanie Polaków antysemityzmem miało także utworzenie w 1920 roku w Jabłonnie obozu, w którym internowano żołnierzy, także oficerów, pochodzenia żydowskiego w związku z ujawnianiem przyjaznego nastawienia do Armii Czerwonej części ludności zamieszkującej Kresy Wschodnie czy tereny zajmowane przez bolszewików (zob. temat Sprawa polska na konferencji wersalskiej).

Nie można jednak zapomnieć, że wielu Żydów walczyło najpierw w Legionach, a później w Wojsku Polskim i było lojalnymi obywatelami.

Nakładem Samoobrony Narodu z Poznania ukazała się ulotka. Poniżej przytoczono pochodzący z niej tekst. Wskaż zdania świadczące o tym, że miała charakter antysemicki. Czy dostrzegasz odniesienia do współczesnych haseł propagandowych stosowanych w handlu?
(W tekście zachowano oryginalną pisownię).
Rodacy, Żydostwo w szabas zajada ryby i ciasta, a jednocześnie wsie polskie i miasta uginają się pod brzemieniem głodu. Dzieci polskie mrą z nędzy i chłodu, a przyczyna tego taka, że Polak nie popiera Polaka. Wrogie żydostwo spycha nas coraz więcej w przepaść nędzy. Robi wszystko by rozpętać walki bratobójcze i ujarzmić Naród Polski. Wstyd i hańba więc dla tych, którzy swój ciężko zapracowany grosz niosą jeszcze do żydów i pomagają im w tej robocie. Czas najwyższy zrozumieć , że dla dobra naszej Ojczyzny, dla dobra naszych dzieci, dla których po skończeniu nauk niema już miejsca w Polsce. Obowiązkiem naszym jest popierać tylko swoich rodaków i walczyć o Polskę dla Polaków. Pamiętaj nie kupuj u Żyda. Każdy rozumie, że bezrobotnymi są tylko Polacy. W Polsce chleb i praca przede wszystkiem dla Polaka. Pamiętaj popieraj tylko Polskie przedsiębiorstwo. Pamiętaj kupuj tylko u Polaków. Po przeczytaniu oddaj drugiemu - z rąk do rąk.
Zasadniczym problemem na linii Polska - Ukraińcy była chęć utworzenia przez Ukraińców samodzielnego państwa, w skład którego miały wejść ziemie przejęte przez państwo polskie. Z tego wynikała agresywna polityka, a zwłaszcza zamachy dokonywane przez UOW i OUN. Trudno się dziwić, że reakcją na agresywną politykę ukraińską były represje ze strony władz czy próba asymilacji za pomocą argumentów siły. Do takich działań należało burzenie opuszczonych cerkwi, ale nie wtedy, kiedy ich nie użytkowano, tylko w latach trzydziestych, kiedy powtórnie stawały się miejscem kultu. Taka sytuacja miała miejsce na terenie Chełmszczyzny oraz na południowym Podlasiu.

Na konflikty wpływ miały także niezrealizowane obietnice II RP dane mniejszości ukraińskiej. Nie utworzono na przykład ukraińskiego uniwersytetu. Należy jednak podkreślić, że Ukraińcy nie wyobrażali sobie innej lokalizacji swojej wyższej uczelni niż Lwów, podczas gdy władze polskie wolały usytuować placówkę w innym miejscu. Nie wprowadzono w tych województwach, gdzie dominowali Ukraińcy, sejmików z izbą polską i ukraińską, jak też nie uznano języka ukraińskiego za drugi, obok polskiego, język urzędowy.

Ludność ukraińska niechętnie patrzyła na przydzielanie działek na Kresach Wschodnich polskim wojskowym, uczestnikom walk o niepodległość.

Mimo konfliktów, które pojawiały się między władzą II RP a mniejszościami narodowymi, nigdy nie doszło do wprowadzenia ustawodawstwa, które w jakikolwiek sposób godziłoby w sytuację innych narodów zamieszkujących Polskę w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Niektóre podejmowane przez władze działania, zwłaszcza po 1926 roku, można co prawda uznać za zbyt radykalne, niemniej nigdy nie przybrały one form prześladowania mniejszości w Polsce. Utworzenie Korpusu Ochrony Pogranicza (KOP) Korpusu Ochrony Pogranicza (KOP) czy osadzenie w obozie odosobnienia w Berezie Kartuskiej działaczy OUN należy traktować jako reakcję, czasami gwałtowną, na organizowane zamachy na polskich polityków i akty terroru będące dowodem braku lojalności reprezentantów mniejszości wobec państwa polskiego.

W 1936 roku w Przytyku doszło do bójki między polskimi chłopami a Żydami.

Walka o stragan zaczyna się nie dlatego, że przy straganach może się pomieścić bezrobocie wiejskie. Zaczyna się dlatego, że dokąd indziej nie można iść, drogi są zamknięte, ziemi brak, że założenie nowego gospodarstwa, nawet gdyby się miało ziemię, kosztuje wiele, że stragan jest najbliższy, najbardziej dostępny, najszybciej odrzucający zysk. Ten stragan także niczemu nie pomoże, ludności bez pracy nie wchłonie. Będzie stanowił ulgę, większą, ale nie zupełną. Ale handlarz dla wsi dzisiejszej to bogacz posiadający u siebie skarb z cukrem, naftą, zapałkami, żelazem. Tylko dla nas patrzących z góry, ten handeles jest istotnie nędzarzem. Dla chłopa to człowiek, o którym z lamentem słyszymy w sądzie, że zarabia kilkadziesiąt złotych dziennie. Chłop byłby szczęśliwy, gdyby zarabiał ich kilkanaście. Ten człowiek w jarmułce żywi się śledziami i kartoflami, ale ten drugi człowiek w kożuchu żywi się tylko kartoflami. Po prostu element o stopie życiowej niższej nawet od żydowskiego getta, getto to podważa [...]. Ale Żyd przytycki nie tylko nie zamieni swego małego handelku na nowoczesny sklep. On nie tylko nie może pójść wyżej, on w ogóle nie ma dokąd pójść.

# data[].attributes.attachment_link.title
Mniejszości narodowe II RP i konflikty na tle narodowościowym

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "Wprowadzenie", "Mozaika narodowościowa i wyznaniowa II RP", "Mniejszości II RP i ich stosunek do państwa polskiego", "Żydzi i Ukraińcy w Sejmie II RP", "Stosunek władz do mniejszości narodowych", "Piłsudski i ludność żydowska", "Mniejszość ukraińska", "Zamiast podsumowania".

# data[].attributes.headline
Współpraca koalicji antyhitlerowskiej - lekcja

# data[].attributes.subject
Współpraca koalicji antyhitlerowskiej - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wprowadzenie

Trudno jest ustalić datę powstania koalicji antyhitlerowskiej. Jej kształtowanie się było procesem, który miał kilka etapów. Za pierwszy etap można uznać formalne przyłączenie się do konfliktu z Hitlerem Wielkiej Brytanii i Francji, czyli 3 września 1939 roku, kiedy oba kraje - zgodnie z wcześniej podpisanymi deklaracjami wobec Polski - wypowiedziały wojnę Niemcom. Zaczął się tworzyć krąg państw walczących z Hitlerem i zobowiązujących się prowadzić te zmagania aż do pokonania reżimu faszystowskiego. Po kolejnych agresywnych krokach Niemiec (atak na kraje Beneluksu, Francję) powiększało się grono państw o nastawieniu antyhitlerowskim, pragnących zrzucić z siebie jarzmo okupacji.

Ważnym elementem kształtowania się koalicji było jej wsparcie ze strony USA. Początkowo pod postacią Lend‑Lease (wym. lend‑lis) - „pożyczki‑dzierżawy", czyli umowy zawartej z Wielką Brytanią, wspomagającej finansowo i sprzętowo działania monarchii w zmaganiach z Hitlerem. Zresztą przegrana Niemiec w bitwie o Anglię spowodowała wzrost prestiżu brytyjskiego państwa. Kolejnym ważnym aktem amerykańskiego wsparcia było ogłoszenie przez rządy brytyjski i amerykański Karty Atlantyckiej (Karta został podpisana 14 sierpnia 1941).

Karta Atlantycka

Deklaracja wspólna prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki Roosevelta i premiera Churchilla, reprezentującego Rząd Jego Królewskiej Mości w Zjednoczonym Królestwie, którzy spotkawszy się, uważają za słuszne ogłosić pewne wspólne zasady, na których opierają oni, w zakresie polityki narodowej ich obu krajów, swe nadzieje lepszej przyszłości dla świata.

Po pierwsze, ich kraje nie dążą do żadnej ekspansji terytorialnej lub innej;

Po wtóre, nie zgodzą się oni na żadne zmiany terytorialne, które by nie odpowiadały swobodnie wyrażonym życzeniom ludów zainteresowanych;

Po trzecie, szanują oni prawo wszystkich ludów do wybrania sobie formy rządu, pod jakim chcą żyć, i pragną oni, żeby przywrócono prawa suwerenne i autonomię tym, którym je odebrano siłą;

Po czwarte, bez uszczerbku dla swych obecnych zobowiązań będą oni usiłowali ułatwić wszystkim państwom, wielkim i małym, zwycięzcom i zwyciężonym, korzystanie z dostępu, na stopie równości, do handlu i surowców świata, koniecznych dla ich pomyślności gospodarczej;

Po piąte, pragną oni doprowadzić do skutku jak najściślejszą współpracę pomiędzy wszystkimi narodami w dziedzinie gospodarczej w celu zapewnienia wszystkim lepszych warunków pracy, postępu gospodarczego i bezpieczeństwa społecznego;

Po szóste, spodziewają się oni, że po ostatecznym zniszczeniu tyranii nazistowskiej zapanuje pokój, który da wszystkim narodom możność przebywania bezpiecznie w swych własnych granicach i który da rękojmię, że wszyscy ludzie we wszystkich krajach będą mogli pędzić swe życie wolni od strachu i niedostatku;

Po siódme, pokój taki powinien umożliwić wszystkim pływanie bez przeszkód przez morza i oceany;

Po ósme, wierzą oni, że wszystkie narody świata, ze względów zarówno rzeczowych, jak i duchowych, muszą dążyć do wyrzeczenia się stosowania przemocy. A ponieważ żaden pokój w przyszłości nie może być utrzymany, o ile narody, które grożą lub mogą grozić agresją poza swymi granicami, będą w dalszym ciągu miały do dyspozycji uzbrojenie na lądzie, na morzu i w powietrzu, sądzą oni, że zanim nie zostanie zaprowadzony stały system powszechnego bezpieczeństwa na szerszą skalę, rozbrojenie takich narodów jest sprawą zasadniczą. Będą oni również popierali i zachęcali wprowadzanie wszelkich innych praktycznych środków, mogących zmniejszyć brzemię zbrojeń, ciążących na ludach miłujących pokój.

Przełomowymi momentami dla losów wojny, ale także kształtowania się koalicji, były napaść Niemiec na ZSRR oraz atak japoński na bazę amerykańską Pearl Harbor na hawajskiej wyspie O'ahu. Pierwszy spowodował, że dotychczasowy sojusznik niemiecki stał się kolejnym państwem, które zmuszone zostało do stawiania oporu Hitlerowi i tym samym wzmocniło siły obozu antyfaszystowskiego. Dla państw zachodnich miało to dodatkowe znaczenie - pokaźne siły niemieckie musiały być związane na froncie wschodnim. Stąd Wielka Brytania już 12 lipca 1941 roku zawarła układ z ZSRR zobowiązujący obie strony do wzajemnej pomocy w toczącej się wojnie. 24 września tego roku na międzynarodowej konferencji w Londynie ZSRR podpisał również Kartę Atlantycką.

Rząd Radziecki oświadcza, iż zgadza się z podstawowymi zasadami deklaracji Prezydenta Stanów Zjednoczonych p. Roosevelta i premiera Wielkiej Brytanii p. Churchilla, z zasadami, mającymi tak wielkie znaczenie w obecnej sytuacji międzynarodowej. [...]

Rząd Radziecki uważa jednocześnie za konieczne szczególnie mocno podkreślić, iż zasadniczym zadaniem stojącym obecnie przed wszystkimi narodami, które uznały konieczność rozgromienia agresji Hitlera i zniszczenia niewoli nazizmu, jest koncentracja wszystkich ekonomicznych i wojennych zasobów narodów miłujących wolność w celu możliwie prędkiego wyzwolenia narodów jęczących pod uciskiem hord Hitlera.

Uznając wielkie znaczenie należytego wykorzystania wszystkich zasobów materialnych i żywności w okresie powojennym, Rząd Radziecki uważa, iż najważniejszym i nadrzędnym zadaniem dnia dzisiejszego jest zorganizowanie racjonalnego podziału wszystkich zasobów materialnych i zaopatrzenia wojennego pod kątem szybkiego i ostatecznego wyzwolenia narodów Europy spod ucisku krwawego, hitlerowskiego reżymu.

W październiku podpisano porozumienie brytyjsko‑amerykańsko‑radzieckie, które właściwie było rozszerzeniem Lend‑Lease Act na ZSRR. Ostatni etap tworzenia się koalicji stanowiło oficjalne przystąpienie do niej USA. Po agresji japońskiej amerykańskie państwo zerwało z polityką i stało się uczestnikiem wojny.

Produkcja zbrojeniowa głównych państw walczących w latach 1939-1943 (w mld dolarów)

1 stycznia 1942 roku ogłoszono Deklarację Narodów Zjednoczonych. Podpisało ją 26 państw.

Istnieją pewne szanse, że Związek Radziecki poniecha swej poprzedniej wrogości wobec państw niesocjalistycznych i we własnym interesie narodowym i państwowym będzie skłonny współpracować na szczerych i rzeczowych podstawach w planowaniu pokojowej i ustabilizowanej Europy [...]. Możliwość ta zostanie bezpowrotnie stracona, jeżeli rząd radziecki nabierze przekonania, iż propozycje w sprawie powojennej organizacji Europy Środkowo‑Wschodniej odzwierciedlają dążenie do utworzenia łańcucha państw buforowych lub kordonu sanitarnego izolującego Związek Radziecki od Europy.

Warto zauważyć, że grupa sygnatariuszy Deklaracji Narodów Zjednoczonych stale się powiększała. Każde państwo, które akceptowało postanowienia Deklaracji, miało możliwość jej podpisania. Do 1945 roku podpisało ją w sumie 51 państw. Natomiast USA i Wielka Brytania zacieśniły współpracę z ZSRR, zawierając kolejne umowy: radziecko‑brytyjski układ sojuszniczy (maj 1942) oraz amerykańsko‑radziecki (czerwiec 1942). Oba sojusze dotyczyły zasad pomocy i prowadzenia działań przeciwko agresorowi niemieckiemu. Przywódcy ZSRR, USA i Wielkiej Brytanii nadawali ton koalicji antyfaszystowskiej.

Dla zainteresowanych

Najbardziej widocznym efektem współpracy koalicji antyhitlerowskiej były konferencje, na których Wielka Trójka podejmowała bieżące decyzje, a także te dotyczące uporządkowania powojennego świata.

Dla zainteresowanych

Odbywały się także inne spotkania, np. dwustronne lub wielostronne (niektóre tylko na szczeblu ministrów spraw zagranicznych). W styczniu 1943 roku Churchill i Roosevelt uzgodnili w Casablance formułę bezwarunkowej kapitulacji i niezawierania separatystycznego (odrębnego) porozumienia z Japonią, Niemcami, Włochami przez którekolwiek z państw. Dyskutowali rówież o miejscu otwarcia II frontu w Europie, a także zadecydowali, że koloniami francuskimi będzie zarządzać Komitet Wolnych Francuzów.

Od 19 do 30 października 1943 roku w Moskwie debatowali ministrowie spraw zagranicznych USA, Wielkiej Brytanii i ZSRR. Podjęto wówczas decyzję o konieczności likwidacji we Włoszech faszyzmu i wprowadzeniu systemu demokratycznego. Ustalono także, że Austria będzie niepodległym państwem. Uznano potrzebę utworzenia systemu bezpieczeństwa zbiorowego.

W listopadzie 1943 roku w Kairze spotkali się Churchill, Roosevelt i przywódca Chin . Ustalono, że po wojnie Chiny przyłączą Mandżurię, natomiast Tajwan i Korea uzyskają niepodległość.

Konferencja w Teheranie odbyła się na przełomie listopada i grudnia 1943 roku (28 XI-1 XII). Ustalono na niej, że w połowie 1944 roku zostanie utworzony drugi front w Europie. Stalin zdecydowanie odrzucił propozycję Churchilla, aby ten front przebiegał przez Bałkany. Zdawał sobie sprawę, że wówczas wojska zachodnich aliantów opanowałyby Bałkany i Europę Środkową. Ustalono, że należy zlikwidować faszyzm w Niemczech, niemniej bardziej szczegółowe decyzje zamierzano podjąć później. Potwierdzono konieczność powstania niepodległej Austrii. Podjęto także decyzję o udzieleniu wsparcia partyzantce jugosłowiańskiej Josipa Broz‑Tity, czyli komunistom, a nie oddziałom Dragoljuba Mihajlovicia, wiernym królowi. Ustalono również, że chwilowo okupowany przez wojska brytyjskie i radzieckie Iran po wojnie pozostanie państwem suwerennym. Dyskutowano też o konieczności powołania organizacji międzynarodowej, która będzie stała na straży pokoju.

Podczas podróży powrotnej z Teheranu prezydent USA i premier Wielkiej Brytanii spotkali się w Kairze z prezydentem Turcji, którego chcieli przekonać o konieczności przejścia na stronę aliantów. Ich starania okazały się nieskuteczne. Turcja zdecydowała się zasilić szeregi koalicji antyhitlerowskiej, jednak dopiero w marcu 1945 roku.

Ta wojna nie jest taka jak wojny z przeszłości. Ktokolwiek okupuje jakieś terytorium, narzuca tam również swój system społeczny. Każdy narzuca swój system tam, gdzie mogą dotrzeć jego armie. I nie może być inaczej.

Na przełomie sierpnia i września 1944 roku w Dumbarton Oaks (wym. Dambarton Ołks) na przedmieściach Waszyngtonu spotkali się przedstawiciele Wielkiej Trójki oraz Chin. Uczestnicy opracowali projekt statutu oraz główne założenia organizacji międzynarodowej, która miała stać na straży bezpieczeństwa i pokoju. W październiku natomiast Churchill złożył wizytę w Moskwie, gdzie rozmawiał ze Stalinem na temat sytuacji w Europie Środkowo‑Wschodniej, a przede wszystkim poruszyli problem przyszłości Polski.

Ze względu na wyraźny postęp na frontach wojny istniała konieczność spotkania w gronie Wielkiej Trójki i podjęcia konkretnych działań dotyczących ustalenia powojennego porządku.

Do kolejnego spotkania doszło na Krymie, w Jałcie, w dniach 4-11 lutego 1945 roku. Podjęto wówczas przede wszystkim decyzje dotyczące Niemiec. Ustalono, że po bezwarunkowej kapitulacji państwo to zostanie podzielone na strefy okupacyjne. Zdecydowano również o nałożeniu na Niemcy reparacji wojennych i ukaraniu zbrodniarzy niemieckich. ZSRR zgodził się też na przystąpienie do wojny z Japonią w ciągu trzech miesięcy po zakończeniu działań wojennych w Europie. W zamian miał otrzymać południowy Sachalin, Kuryle, Port Arthur, a także uzyskać wpływy w Mongolii i Korei Północnej.

Kolejny raz rozmawiano o pokojowej organizacji międzynarodowej, postanowiono wprowadzić do systemu podejmowania decyzji prawo weta. Miało ono obowiązywać w głównym organie, czyli Radzie Bezpieczeństwa. W jej skład miało wchodzić pięciu stałych członków: Chiny, Francja, USA, Wielka Brytania i ZSRR.

Po konferencji jałtańskiej prezydent Roosevelt wypowiedział na temat Stalina następujące słowa: Jeśli damy mu, co chce, i nie zażądamy nic w zamian [...], on nie będzie próbował aneksji i będzie współpracował ze mną dla pożytku demokracji i pokoju.

Ostatni zjazd przedstawicieli państw sprzymierzonych odbył się w Poczdamie i trwał od 17 lipca do 2 sierpnia 1945 roku. Przede wszystkim rozstrzygnięto na nim powojenne losy Niemiec. Potwierdzono podział kraju na cztery strefy okupacyjne (podziałowi podlegał także Berlin) i powołano Sojuszniczą Radę Kontroli, która miała koordynować działania mocarstw. Zadecydowano też o realizacji na terenie Niemiec zasady czterech D (denazyfikacji, demilitaryzacji, dekartelizacji i demokratyzacji).

Podczas konferencji omówiono szczegółowo kwestię reparacji. Na poczet odszkodowań miała być przekazana część niemieckiego majątku, rekwirowanego przez mocarstwa w ich strefach wpływów. Dodatkowo ZSRR miał otrzymać część majątku z zachodnich stref okupacyjnych. Postanowiono również przesiedlić ludność niemiecką z Polski, Czechosłowacji i Węgier, mimo że ostateczne granice Niemiec miały być ustalone na zwołanej w przyszłości konferencji pokojowej.

Józef Stalin okazał się jedynym stałym uczestnikiem zjazdów Wielkiej Trójki (biorąc pod uwagę poza konferencją poczdamską także spotkania w Teheranie i Jałcie). W Poczdamie zmarłego w kwietniu 1945 roku Roosevelta zastąpił Harry Truman, a Churchilla - już w trakcie konferencji - Clement Attlee. Nowy prezydent amerykański nie darzył sympatią Stalina i nie miał wątpliwości co do jego ekspansjonistycznych planów. Z satysfakcją Truman poinformował zgromadzonych, że USA udało się przeprowadzić udane próby z bronią jądrową.

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "Wprowadzenie", "Przyłączenie się USA i ZSRR do koalicji", "Memorandum Departamentu Stanu USA", "Konferencje", "Spotkanie w Teheranie", "Konferencja w Jałcie i ustanowienie powojennego porządku", "Konferencja w Poczdamie", "Zamiast podsumowania". Wprowadzenie zawiera opis Karty Atlantyckiej z artykułami.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Powstanie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej często jest traktowane jako początek kształtowania się stalinizmu w Polsce. W swoim założeniu programowym PZPR miała sprawować władzę w imieniu „ludu pracującego miast i wsi". Stała się partią rządzącą. Wprawdzie nie miała monopolu na rynku politycznym, ale pozostałe ugrupowania, jak Zjednoczone Stronnictwo Ludowe czy Stronnictwo Demokratyczne, były jej przybudówkami i pełniły funkcję pasa transmisyjnego - miały podejmować działania w tych środowiskach, w których wpływy PZPR były mniejsze.

Cała władza w kraju znalazła się w rękach aparatu partyjnego, który ustalał główne kierunki pracy administracji państwowej i nadzorował ich wykonanie. Co gorsza, przedstawicielami tego aparatu władzy często byli wychowankowie szkół partyjnych, podatni na indoktrynację, dodatkowo zachęcani do budowania systemu profitami, takimi jak zakupy w sklepach za żółtymi firankami (wyjaśnienie poniżej) czy możliwość otrzymania mieszkania.

Nad społeczeństwem czuwało Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego i jego pracownicy. Rozbudowano aparat terroru, gdyż paranoicznie obawiano się wszechobecnego wroga klasowego i imperialistycznego szpiega. Powiększono liczbę etatów w urzędach bezpieczeństwa na różnych szczeblach administracji. Podejrzany mógł być każdy obywatel. W 1954 roku w więzieniach było prawie 6 mln osób. Można było do nich trafić za sabotaż gospodarczy, czyli niewłaściwe wykonanie zawodowego zobowiązania, czy przestępstwo polityczne - a tym mogło być wszystko...

Niestety, znowu nastała era pokazowych procesów. Miały one udowodnić tezę, że sukcesy systemu socjalistycznego powodują zaostrzanie się walki klasowej i stąd czujność rewolucyjna powinna dotyczyć wszystkich. Wróg jest przecież bardzo przebiegły i potrafi ukrywać się nawet na najwyższych szczeblach władzy. W krajach demokracji ludowej doszło do procesów przedstawicieli partii. W Polsce ofiarą „czystek w aparacie partyjnym" stał się Władysław Gomułka.

Jednym z pierwszych etapów oczyszczania partii było utworzenie w lutym 1949 roku specjalnej Komisji Bezpieczeństwa KC PZPR. W listopadzie rozpoczęły się ataki na Gomułkę i jego współpracowników. Zarzucano im odchylenia „nacjonalistyczno‑prawicowe". Przyjęto również uchwałę „o wzmożeniu czujności rewolucyjnej". Kolejnym krokiem było aresztowanie osób z partyjnego otoczenia „towarzysza Wiesława" (pseudonim Gomułki) i wymuszanie na nich zeznań, nawet fałszywych, obciążających Gomułkę, a następnie ostateczna rozprawa z nim. Gomułka najpierw utracił funkcje partyjne, a 2 czerwca 1951 roku został aresztowany. W odróżnieniu jednak od wielu działaczy w innych krajach demokracji ludowej zachował życie.

Proces szesnastu rozpoczął rozprawę z przedstawicielami podziemia londyńskiego, natomiast nasilenie walki nastąpiło na przełomie lat 40. i 50. Również i w tym wypadku odwoływano się do procesów pokazowych, w których nie tylko wydawano wyroki śmierci, ale przede wszystkim starano się zdyskredytować sądzonych. Najbardziej chyba spektakularnym przykładem walki z opozycją akowską i próby udowodnienia tezy, że siły podległe rządowi londyńskiemu współpracowały z hitlerowskimi Niemcami, był proces Witolda Pileckiego. Rotmistrz, w ramach pracy konspiracyjnej w okresie II wojny światowej, dał się wywieźć do obozu w Oświęcimiu. Tam założył siatkę konspiracyjną oraz zbierał informacje o zbrodniach hitlerowskich. W 1943 roku udało mu się uciec. Następnie działał w Kedywie oraz brał udział w Powstaniu Warszawskim. Po upadku powstania dostał się do niewoli niemieckiej. Wkrótce po powrocie do Polski został aresztowany, oskarżony o szpiegostwo i skazany na karę śmierci, którą wykonano w 1948 roku. Wśród prześladowanych i straconych znaleźli się m.in. bohaterscy obrońcy Helu, dowódca wileńskiego okręgu AK płk Aleksander Krzyżanowski czy stojący w okresie wojny na czele Kedywu gen. August Emil Fieldorf (pseudonim Nil) Franciszek Niepokólczycki gen. August Emil Fieldorf (pseudonim Nil) . Śmierci natomiast uniknął (mimo wyroku) aresztowany w 1946 roku Franciszek Niepokólczycki - komendant Związku Odwetu i prezes WiN (po Janie Rzepeckim). Więzienie opuścił jednak dopiero w 1956 roku.

Realizację takiej polityki umożliwiał, będący na usługach władzy, aparat sprawiedliwości. Zmiany w systemie prawnym nie szły w kierunku, w którym prawo mogło być obiektywnym regulatorem stosunków międzyludzkich, lecz stawało się jednym z narzędzi sprawowania władzy politycznej. Zerwano z podstawowymi zasadami: przestał obowiązywać kanon prawa rzymskiego - „prawo nie działa wstecz". Zamiast 5‑letnich studiów prawniczych wprowadzono 15‑miesięczne kursy sędziowskie, mające zapewnić kadrę sędziowską będącą przeciwwagą dla sędziów przedwojennych.

Zgodnie z zasadą centralnego planowania rozpoczęto realizację kolejnego planu na lata 1950-1955. Plan sześcioletni przyjęto w formie ustawy uchwalonej przez Sejm Ustawodawczy 21 lipca 1950 roku. Podobnie jak późniejsze plany pięcioletnie był wielokrotnie modyfikowany (choćby w związku z wojną koreańską i koniecznością zwiększenia nakładów na przemysł zbrojeniowy) i tylko w części zrealizowany. Priorytetem planu było zwiększenie inwestycji i polityka intensywnej industrializacji kraju na wzór radziecki. Przede wszystkim forsowano rozwój przemysłu ciężkiego i metalowego. Sztandarową budową realizowaną w ramach planu sześcioletniego był kombinat metalurgiczny w Nowej Hucie. Zamierzano wybudować robotniczy ośrodek jako przeciwwagę dla inteligenckiego i konserwatywnego Krakowa.

Ceną za intensywną industrializację była stagnacja poziomu życia i ograniczanie inwestycji w innych dziedzinach, a także wydatków konsumpcyjnych. Do społecznych skutków planu sześcioletniego należał też znaczny wzrost udziału klasy robotniczej w społeczeństwie (m.in. w wyniku migracji ludności wiejskiej do miast).

W związku z realizacją planu sześcioletniego jednym z najbardziej niedoinwestowanych obszarów stało się rolnictwo. W 1952 roku już kolejny raz wprowadzono dostawy obowiązkowe produktów rolnych. Działania te wzbudzały wśród rolników opór, ponieważ za oddawane płody otrzymywali oni połowę wartości rynkowej. Nasilono także politykę kolektywizacji indywidualnych gospodarstw rolnych i tworzenia państwowych spółdzielni. Kolektywizacja była podstawowym elementem polityki rolnej w ZSRR, dodatkowo Kominform w 1948 roku podjął uchwałę o kolektywizacji wsi. Polscy rolnicy, którzy dopiero otrzymali ziemię na podstawie reformy rolnej, nie chcieli jej oddawać, toteż chętnych do kolektywizacji było niewielu. Aby zmusić rolników do oddania ziemi, podwyższano dostawy obowiązkowe zboża, trzody chlewnej, mleka lub nawet rekwirowano zboże, żywiec, zajmowano gospodarstwa. Rozpoczęto także kampanię propagandową pod hasłem walki z kułakami.

Kolejnym elementem, który został zapożyczony z ZSRR, był ruch stachanowski, czyli współzawodnictwo pracy i wyrabianie coraz wyższych norm. W Polsce rozpoczął się już w 1947 roku. Zapoczątkował go rębacz z Kopalni „Jadwiga" w Zabrzu, Wincenty Pstrowski, rzucając hasło: „Kto wyrąbie więcej niż ja?". Szybko znalazł naśladowców. Dla władzy przekraczanie norm produkcyjnych było sposobem na podnoszenie wydajności pracy. Stachanowcy otrzymywali nagrody oraz premie. O nich powstawały filmy i wiersze, a w 1949 roku zorganizowano ogólnopolską wystawę portretów przodowników pracy. Zdarzało się jednak, że w pogoni za nowymi rekordami statystyki fałszowano. Przodownicy pracy nie cieszyli się również specjalną sympatią wśród załóg zakładów pracy. W drugiej połowie lat 50. zrezygnowano z tego sposobu współzawodnictwa. Powróci on jednak w zmienionej formie w erze gierkowskiej.

Rozbudowa przemysłu zbrojeniowego miała związek z okresem zimnej wojny, a zwłaszcza narastaniem kryzysu koreańskiego. Stalinowi zależało na tym, żeby kraje demokracji ludowej były właściwie przygotowane na ewentualny konflikt. Na czele sojuszniczych armii dyktator radziecki chciał mieć oddane sobie osoby. Do pomocy w rozbudowie wojska polskiego skierowano oficerów radzieckich, m.in. marszałka Rokossowskiego (stało się to - jak oficjalnie podano - na prośbę Bolesława Bieruta). Ten zaś ściągnął 52 generałów i 670 oficerów.

W latach 1950-1955 powiększył się potencjał zbrojny armii - wyprodukowano 1200 czołgów, 600 samolotów odrzutowych, 700 samolotów szkolno‑treningowych, 6500 dział, 2400 moździerzy.

W polskim wojsku przeprowadzono czystki, których efektem było odejście z armii „niepewnych" oficerów przedwojennych. Powstały instytucje, które miały służyć procesowi weryfikacji. Utworzono kontrwywiad wojskowy, tzw. GZI - Główny Zarząd Informacji. Aresztowanych oficerów poddawano torturom, wymuszając na nich przyznanie się do winy. Poszukiwano także „świadków", którzy potwierdzą na przykład oskarżenia o szpiegostwo czy uprawianie kontrrewolucyjnej propagandy.

Polityka zbrojna wymagała ogromnych nakładów finansowych, dlatego 28 października 1950 roku przeprowadzono wymianę pieniędzy. Za nowe 3 zł obywatel wymieniał 100 starych zł, z tym że w takiej proporcji mógł wymienić tylko 100 tys. złotych (jeśli miał je na rachunku bankowym), pozostałe pieniądze mógł wymienić w relacji 1 za 100. Społeczeństwo straciło w ten sposób ponad 3 mld złotych, a władza zdobyła potrzebne pieniądze na wprowadzenie w życie kolejnego planu.

Bardzo dużą rolę w państwie zaczęła odgrywać propaganda. Przede wszystkim funkcjonował monopol informacyjny, możliwy dzięki nacjonalizacji środków przekazu, przydziałom papieru, a może przede wszystkim wskutek funkcjonowania cenzury. Starano się narzucić odpowiednią wizję świata. Straszono „zgniłym imperializmem", wskazując na dowody złej woli Zachodu, jak choćby zrzucenie stonki na polskie pola przez amerykańskie samoloty (tzw. żuczek kolorado). Media zachęcały do właściwych socjalistycznych zachowań, piętnując te złe: pokazywano przykłady „sabotażystów sypiących piasek w tryby maszyn", kułaków chowających mięso i zboże.

Indoktrynacji społeczeństwa, a zwłaszcza młodego pokolenia, służyły też jednolite programy szkolne. Zwłaszcza przedmioty społeczne nasycone były treściami socjalistycznymi. Od 1951 roku na wszystkich poziomach nauki wprowadzono obowiązkowy język rosyjski. Na studiach natomiast wykładano marksizm i leninizm. Dodatkowo na wyższych uczelniach dokonano weryfikacji kadry, a uczelniane komitety partyjne i ZMP ingerowały w treści wykładów i oceniały ideologiczne zaangażowanie prowadzących. W 1951 roku Kongres Nauki Polskiej przyjął uchwałę o powołaniu Polskiej Akademii Nauk (w miejsce zlikwidowanej Polskiej Akademii Umiejętności), która miała czuwać nad polską nauką. W ten sposób dostosowano się do wzorca radzieckiego: sowietyzacji poddano również badania naukowe. W biologii potępiono „burżuazyjną" genetykę, zastępując ją pseudonaukowymi koncepcjami Trofima Łysenki. Podstawą prac z dziedziny nauk humanistycznych stał się Krótki kurs historii WKP(b). Ustalono kanon lektur obowiązkowych oraz listę książek, których nie należy czytać.

Chcąc mieć społeczeństwo pod kontrolą, wprowadzono opłaty abonamentowe (władza miała informację zwrotną, kto posiada radioodbiornik). Dodatkowo produkowane w Polsce odbiorniki były ustawiane na taką częstotliwość, aby uniemożliwić słuchanie stacji zagranicznych. W Polsce stalinowskiej do głównych zadań należało stworzenie człowieka, który żyje w kolektywie i zachowuje się schematycznie: jak u Gogola mógł on być „mierny, ale wierny". Starano się też poprzez awans społeczny zachęcić ludzi do akceptowania i popierania systemu.

W okresie stalinizmu w całej okazałości funkcjonował kult jednostki. Oczywiście przede wszystkim doceniano „Wodza Rewolucji". 21 grudnia 1949 roku była specjalna ku temu okazja: w tym dniu Stalin kończył 70 lat. Obchodom nadano szczególną rangę. Robotnicy podejmowali specjalne zobowiązania produkcyjne, deklarowano wykonanie dodatkowych prac. Artyśc tworzyli dzieła, a literaci układali pieśni dla „Chorążego Pokoju".

Lokalny kult jednostki dotyczył Bolesława Bieruta. Jedna z piosenek okresu lat 50. sławiła go w następujących słowach:

Symptomatyczna dla czasów stalinizmu była walka komunistów z Kościołem, którego autorytet wyraźnie wzrósł w okresie wojny. Początki władzy ludowej nie zapowiadały ostrego konfliktu, mimo że doszło do zerwania przez TRJN konkordatu po tym, jak Pius XII upoważnił prymasa Augusta Hlonda do mianowania polskich administratorów apostolskich dla diecezji włączonych do Polski (prymas powołał biskupów, TRJN nie uznał jego decyzji i zażądał od papieża nowych nominacji, ten zaś, powołując się na zasadę nieusuwalności biskupów, nie przychylił się do „prośby" rządu). Niemniej rządzącym początkowo zależało na „pojawieniu się Kościoła" na Ziemiach Odzyskanych, a tym samym - przyspieszeniu integracji tych terenów z całą Polską.

Kościół uzyskał w pierwszych powojennych miesiącach zgodę na otwarcie wydziałów teologii oraz seminariów duchownych. Pozwolono też na wydawanie prasy katolickiej. Ukazywały się m.in. „Rycerz Niepokalanej", „Tygodnik Powszechny" i „Tygodnik Warszawski". Zezwolono również na działalność Caritasu. Dla rządzących ważniejsza była rozprawa z opozycją polityczną niż z Kościołem. Ponadto zdawano sobie sprawę, że Kościoła nie da się rozbić jak partii politycznej, że potrzebne będą inne działania. Przed referendum Kościół także starał się nie drażnić władzy, choć stwierdzenie, „że w interesie Kościoła leży utrzymanie dwuizbowego parlamentu", nie pozostawiało wątpliwości, po czyjej jest stronie. Z kolei przed wyborami w Orędziu Episkopatu Polski w sprawie wyborów do Sejmu, wygłaszanym podczas kazań, znalazło się stwierdzenie, że „katolicy mogą głosować tylko na takie osoby, listy i programy wyborcze, które nie sprzeciwiają się katolickiej mentalności". Natomiast nie mogą na takie, które są „wrogie zdrowemu rozsądkowi, dobru Narodu i państwa".

Po wyborach zasadniczo nastało milczenie. Niemniej władze zaczęły rozbudowywać agenturę wokół duchowieństwa, ograniczać wydawaną prasę. Rozprawa z Kościołem rozpoczęła się po likwidacji PSL. Pretekstem dla władz był list papieża Piusa XII z 1 marca 1948 roku skierowany do biskupów niemieckich. Władzy nie spodobał się fragment: „Czy było jednak rzeczą dozwoloną wypędzić w formie odwetu z domu i ojczyzny 12 mln ludzi i skazać na nędzę? Czyż jest może nierealne, jeśli życzymy sobie i wyrażamy nadzieję, że wszyscy zainteresowani mogliby spokojnie rozpatrzyć to, co zostało dokonane i cofnąć w tej mierze, w jakiej da się jeszcze cofnąć"?

Mimo że polski Kościół prosił wiernych, aby nie dali się wprowadzić w błąd i nie odbierali „niewłaściwie" słów papieża, władze potraktowały je jako ingerencję Kościoła w sprawy polityczne i kwestionowanie przez Watykan granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej. Oczywiście uderzenie odwetowe skierowano w polski Kościół. Do września 1948 roku aresztowano ponad 400 księży. Represje dotknęły także dziennikarzy prasy katolickiej, a zwłaszcza osoby związane z „Tygodnikiem Powszechnym" (choćby Pawła Jasienicę).

Od 1948 roku na czele polskiego Kościoła stał . Objął diecezję gnieźnieńsko‑warszawską po arcybiskupie Auguście Hlondzie. Wyszyński niewątpliwie był postacią charyzmatyczną - potrafił przeprowadzić polski Kościół przez trudne czasy, a polskiemu społeczeństwu dawać nadzieję. W 1949 roku wydano dekret o „ochronie wolności sumienia", który zakazywał m.in. zmuszania do praktyk religijnych. Na jego podstawie można było skazać każdego praktykującego katolika.

Władze próbowały także poprzez stworzenie grupy tzw. księży patriotów (Komisja Księży przy ZBoWiD) wprowadzić pewną dezorganizację w Kościele polskim, a w 1950 roku podejmowały próby przejęcia kontroli nad Caritasem, ustanawiając zarząd komisaryczny. Wywołało to protesty Kościoła, ale arcybiskup Wyszyński, próbując załagodzić sytuację, zdecydował się na podpisanie porozumienia Episkopatu z rządem (kwiecień 1950). W zamian za prawo do nauczania religii w szkołach, możliwość prowadzenia działalności duszpasterskiej w wojsku, szpitalach i więzieniach, funkcjonowanie KUL, możliwość nauki w seminariach, działalność zakonów i wydawanie prasy katolickiej Kościół zobowiązał się do nauczania wiernych poszanowania prawa i władzy państwowej, zanegował działalność podziemia i zobowiązał się do nakłonienia papieża, aby ten ustanowił stałą administrację na Ziemiach Zachodnich i Północnych.

Władze nie zamierzały jednak przestrzegać postanowień tej umowy: nadal uderzały w administrację kościelną na Ziemiach Odzyskanych, dokonywały konfiskaty dóbr kościelnych, a w 1952 roku zlikwidowały niższe seminaria duchowne, utrudniały także wydawanie prasy katolickiej i wprowadziły ograniczenia w udzielaniu zgód na budowę nowych kościołów. Kiedy natomiast Stefan Wyszyński otrzymał godność kardynalską, władze nie pozwoliły na jego wyjazd do Rzymu. Nasiliły się także procesy księży, m.in. o szpiegostwo na rzecz USA.

9 lutego 1953 roku Rada Państwa wydała „Dekret o obsadzaniu duchownych stanowisk kościelnych", który pozwalał państwu na dowolną politykę personalną. Odpowiedzią na politykę władz był memoriał Episkopatu, którego podsumowaniem może być fragment kazania kardynała Wyszyńskiego: „Należy oddać co jest Cezara Cezarowi, a co Bożego Bogu. A gdy Cezar siada na ołtarzu, to mówimy krótko "Nie wolno! Non possumus!"". Efektem były aresztowania i procesy duchownych, m.in. biskupa kieleckiego Czesława Kaczmarka (skazanego na 12 lat więzienia). Konflikt osiągnął swoje apogeum, gdy aresztowano, a następnie internowano prymasa Wyszyńskiego (1953-1956). Wcześniej Sekretariat Biura Politycznego KC PZPR wydał uchwałę „o zakazaniu arcybiskupowi Wyszyńskiemu, w związku z jego ogólnie wrogą postawą, wykonywania funkcji związanych z dotychczasowymi jego stanowiskami [...]".

Podsumowaniem okresu stalinizmu było uchwalenie konstytucji 22 lipca 1952 roku. Projekt dokumentu przetłumaczono na język rosyjski i Stalin osobiście naniósł w nim poprawki. W akcie tym było dużo demokratycznych sformułowań. Konstytucja głosiła m.in., że „Polska Rzeczpospolita Ludowa jest państwem demokracji ludowej", w którym „władza należy do ludu pracującego miast i wsi". PRL miała „stać na straży zdobyczy polskiego ludu pracującego", ponadto „ograniczać, wypierać i likwidować klasy społeczne, żyjące z wyzysku robotników i chłopów". I to ostatnie stwierdzenie (podobno własnoręczne dopisane przez Stalina) było dosyć niebezpieczne. Nie było klasycznego podziału władz. Konstytucja z 1952 roku rozróżniała następujące organy władzy państwowej: Sejm, Radę Państwa i rady narodowe, oraz organy administracji państwowej: rząd i ministerstwa. Chodziło w dużej mierze o to, aby nie można było jednoznacznie określić kompetencji poszczególnych organów.

System społeczno‑gospodarczy oparto na „uspołecznionych środkach produkcji" i „monopolu handlu zagranicznego". Oprócz tego nigdzie nie pojawiło się określenie „własność prywatna", zastąpiono je „własnością osobistą obywateli".

Na podstawie konstytucji uchwalono specjalną ordynację wyborczą, zgodnie z którą wyborcy zostali pozbawieni zarówno jakiejkolwiek możliwości zgłaszania kandydatów, jak i wpływu na ich wybór. Liczba nazwisk na liście wyborczej odpowiadała liczbie mandatów (liczbie miejsc poselskich w danym okręgu).

W literaturze i sztuce wszechobecny był socrealizm. Głównymi tematami utworów stały się problemy produkcji oraz walki klas (np. Tadeusza Konwickiego Przy budowie czy Igora Newerlego Pamiątka z celulozy). Jerzy Andrzejewski w broszurze Partia a twórczość pisarza uzasadniał słuszność wprzęgania literatury w służbę propagandy. Najbardziej popularne stały się tzw. produkcyjniaki: utwory literackie, teatralne, filmowe lub muzyczne, również rzeźby lub dzieła malarskie, których tematyką były szeroko rozumiane zagadnienie produkcyjne.

Szczególne miejsce zajmowały dzieła akcentujące kult jednostki, np. wiersz Słowo o Stalinie Władysława Broniewskiego czy Wiersze o Bolesławie Bierucie (dzieło wspólne Jarosława Iwaszkiewicza, Antoniego Słonimskiego i Artura Międzyrzeckiego). Do sztandarowych filmów epoki należały Dwie brygady zrealizowane przez studentów PWSF w Łodzi pod kierunkiem Eugeniusza Cękalskiego i Żołnierz zwycięstwa Wandy Jakubowskiej, a spośród przedstawień teatralnych należy wymienić Brygadę szlifierza Karhana w reżyserii Kazimierza Dejmka. Z kolei w dziedzinie architektury najbardziej dobitnym świadectwem tamtego okresu stał się „dar narodu radzieckiego dla bratniego narodu polskiego", czyli Pałac Kultury i Nauki.

Koniec epoki stalinizmu w Polsce

Stalin zmarł 5 marca 1953 roku. W Polsce i innych krajach demokracji ludowej ogłoszono żałobę narodową. Śmierć „Wielkiego Wodza" nie zakończyła jednak ery stalinizmu w Polsce. Żył wszak jego wierny naśladowca - Bolesław Bierut.

Dopiero referat Nikity Chruszczowa na XX Zjeździe KC KPZR, śmierć Bieruta i zmiany we władzach partyjnych rozpoczęły w Polsce okres tzw. odwilży.

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "Wprowadzenie", "Władza w rękach partii", "Inwigilacja i terror", "Plan sześcioletni", "Współzawodnictwo pracy", "Rozbudowa armii", "Propaganda", "Kult jednostki", "Walka z Kościołem", "Konstytucja z 1952 roku", "Socrealizm", "Zamiast podsumowania". Wprowadzenie to charakterystyka okresu Stalinizmu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wielu historyków uważa, że losy powojennego świata wyglądałyby inaczej, gdyby to nie prezydent Roosevelt, lecz Truman był obecny na konferencji jałtańskiej. Oceniają, że Roosevelt okazał się politykiem zbyt uległym wobec dyktatora radzieckiego.

Jeszcze w czerwcu 1945 roku zgodnie z ustaleniami podjętymi w Teheranie, Dumbarton Oak i Jałcie członkowie koalicji antyhitlerowskiej spotkali się w San Francisco i powołali Organizację Narodów Zjednoczonych. Organizacja powstała poniekąd w miejsce rozwiązanej Ligii Narodów.

Ustalono, że siedzibą organizacji będzie Nowy Jork. Podstawowy cel działania miał polegać na zapewnieniu światowego pokoju i podejmowaniu przedsięwzięć na rzecz międzynarodowego bezpieczeństwa. Deklarowano również prowadzenie polityki kulturalnej i gospodarczej służącej rozwojowi państw oraz zakładano międzynarodową współpracę, która miała sprzyjać realizacji założonych celów.

Z Archiwum TVP

Starano się stworzyć takie zasady organizacyjne i proceduralne, które pozwoliłyby na sprawne i skuteczne działanie ONZ. Między innymi jasno określono zasady dyskusji oraz procedury podejmowania decyzji.

Każdy członek organizacji kierował swojego przedstawiciela do prac w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ. W tym organie waga wszystkich głosów była taka sama. Zadaniem Zgromadzenia było powoływanie innych organów organizacji lub wybieranie ich członków, uchwalanie budżetu ONZ oraz rozstrzyganie istotnych problemów międzynarodowych. Najważniejszym jednak organem powołanej organizacji była Rada Bezpieczeństwa. W jej skład wchodziło pięciu stałych członków oraz zmieniający się co dwa lata członkowie niestali (w tej samej liczbie). Członkami stałymi były: USA, Wielka Brytania, ZSRR (współcześnie Rosja), Francja i Chiny. W przypadku stałych członków do podjęcia decyzji konieczna była jednomyślność, czyli każdy kraj miał prawo weta. Było to o tyle ważne, że właśnie Rada podejmowała decyzje o nałożeniu sankcji ekonomicznych czy rozpoczęciu interwencji zbrojnej. Do interwencji można było użyć własnych sił, które stanowiły kontyngenty wojskowe państw członkowskich. Gdyby zostały użyte, miały występować pod flagą ONZ.

Kolejnym organem była Rada Gospodarcza i Społeczna, która miała się zająć współpracą gospodarczą, problemami społecznymi, kulturalnymi, a także prawami człowieka.

Do początków lat 90. XX wieku funkcjonowała także Rada Powiernicza, która kontrolowała administrowanie terenami powierniczymi (dawnymi terenami powierniczymi Ligi Narodów, terenami byłych państw Osi oraz tymi, które dobrowolnie zdecydowały się na przyjęcie systemu powierniczego ONZ).

Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości pełnił funkcję organu sądowego ONZ. Zlokalizowany był w Hadze.

Kwestiami administracyjnymi zajmował się Sekretariat z siedzibą w Genewie. Na jego czele stał Sekretarz Generalny wybierany przez Zgromadzenie Ogólne na 5 lat. Przede wszystkim miał sprawdzać, czy są wykonywane uchwały Zgromadzenia.

Jednym z celów działalności ONZ była ochrona praw człowieka. W 1948 roku Zgromadzenie Ogólne uchwaliło Powszechną Deklarację Praw Człowieka. Kolejnymi były Pakty Praw Człowieka ustanowione w 1966 roku. W 1959 roku uchwalono Deklarację Praw Dziecka, a w 1965 Deklarację w sprawie Młodzieży.

Istotną rolę odgrywały również organizacje wyspecjalizowane ONZ. Na przykład UNESCO - Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury miała wspierać współpracę i rozwój państw w dziedzinie nauki i kultury, a FAO - Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia przede wszystkim miała wspomagać produkcję, rozwój i dystrybucję środków żywnościowych oraz pomagać krajom biednym czy poszkodowanym w wyniku klęsk żywiołowych. Ważną rolę odgrywała UNRRA (Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy). Początkowo była samodzielną organizacją, a od 1945 roku podległą ONZ. Udzielała ogromnego wsparcia krajom poszkodowanym w wyniku II wojny światowej. Polska w latach 1945-1947 również skorzystała z tej pomocy.

Powołanie ONZ oraz procesy norymberskie miały świadczyć, że dotychczasowa współpraca koalicji antyhitlerowskiej będzie kontynuowana. Także na ostatniej konferencji pokojowej w Poczdamie, mimo że pojawiły się rozbieżności dotyczące przyszłości Niemiec, a Stalina spotkała przykra niespodzianka - otrzymał bowiem informację o udanych amerykańskich próbach atomowych, podjęto wspólną deklarację końcową i zapowiedziano jej realizację.

Najbliższa przyszłość pokaże jednak, że wytworzony po II wojnie światowej dwubiegunowy układ świata: z jednej strony USA i demokracje zachodnie, a z drugiej ZSRR i tzw. kraje demokracji ludowej, oraz chęć udowodnienia wyższości jednego systemu nad drugim staną się powodem rywalizacji. Dwa obozy, a w rzeczywistości przewodzące im mocarstwa: USA i ZSRR będą walczyły o dominację na kuli ziemskiej. W jej wyniku bardzo często świat będzie stawał na pograniczu gorącego konfliktu. To emanowanie siłą, próby zastraszania przeciwnika, zbrojenia i balansowanie między wojną a pokojem zostaną nazwane okresem zimnej wojny.

Szukając jej genezy, należy zwrócić uwagę na kilka elementów. Zacząć można od problemu Turcji i Iranu, które uchodzą za pierwsze miejsca konfrontacji między ZSRR a państwami zachodnimi po II wojnie światowej. W Iranie radzieckie wojska stacjonowały od 1942 roku w celu ochrony złóż ropy naftowej. Stalin zamierzał wykorzystać sytuację i wymusić na rządzie w Teheranie dalsze kontrolowanie źródeł ropy. Sprzeciw USA i Wielkiej Brytanii pozwolił rządowi irańskiemu przyjąć zdecydowaną postawę i w efekcie w maju 1946 roku ZSRR podjął decyzję o wycofaniu swoich wojsk.

W przypadku Turcji Stalin wystąpił z żądaniem oddania części Kaukazu, który był w posiadaniu tureckim od międzywojnia. W tym wypadku Stalinowi chodziło przede wszystkim o przejęcie kontroli nad cieśniną Dardanele i tamtejszymi bazami, toteż zaproponował rządowi tureckiemu wspólne zarządzanie wspomnianym terenem. Reakcja USA, czyli wysłanie floty amerykańskiej na wschodnią część akwenu śródziemnomorskiego, spowodowała cofnięcie propozycji radzieckiej.

O narastaniu kryzysu między Wschodem a Zachodem świadczyły także wypowiedzi polityków. Twórcy sloganów propagandowych już w okresie I wojny twierdzili, że „słowo może być celniejsze od pocisku". Konfrontacja słowna miała więc istotny wpływ na kształtowanie wzajemnych kontaktów.

Za pierwszy „pocisk" uznaje się uwagi urzędnika pracującego w ambasadzie USA w Moskwie, George'a Kennana. Podkreślał on agresywną politykę ZSRR, będącą połączeniem „carskiego ekspansjonizmu i komunistycznej ideologii". Założeniem tej polityki było upatrywanie wroga w każdym państwie demokratycznym. Kennan uważał więc, że próba ugody z ZSRR nie wchodzi w rachubę. Raczej należy próbować powstrzymać postępy komunizmu i zaprezentować wobec niego siłę.

Z kolei Stalin w lutym 1946 roku podkreślił, że istnieje konieczność walki z imperializmem „od wewnątrz". Odpowiedzią na tę wypowiedź, a zarazem najdobitniej sformułowaną tezą o końcu współpracy między dotychczasowymi sojusznikami, było przemówienie Churchilla (byłego premiera brytyjskiego, jednego z najważniejszych twórców koalicji) wygłoszone w Fulton 5 marca 1946 roku.

Kolejna deklaracja słowna, która pociągnęła za sobą już konkretne działania zmierzające do wywołania zimnej wojny, padła na początku 1947 roku. 12 marca prezydent Harry Truman w przemówieniu do Kongresu USA przedstawił elementy doktryny określanej jako doktryna powstrzymywania (za jej opracowaniem stał wspomniany wcześniej amerykański dyplomata Kennan). Opierała się ona na przeciwstawieniu się ekspansji radzieckiej i ideologii komunistycznej w krajach demokratycznych. Truman poprosił Kongres o przyznanie funduszy na pomoc wojskową i gospodarczą dla tych państw, które musiały walczyć z zagrożeniem „uzbrojonych mniejszości" lub naciskami zewnętrznymi. Podstawą do takich działań prezydenta była wspomniana sytuacja, w której znalazła się Turcja, a także Grecja. Prozachodniemu rządowi greckiemu wsparcia w walce z partyzantką komunistyczną (wspomaganą przez ZSRR) udzielali Brytyjczycy. Niestety, powojenne problemy ekonomiczne Anglików spowodowały konieczność wycofania pomocy. W związku z tym prezydent USA zdecydował, że Amerykanie zastąpią Wielką Brytanię.

Kapsuła czasu

Efektem działań Trumana było wyeliminowanie komunistów z rywalizacji o władzę. Znaczna grupa pokonanych została zmuszona do emigracji do krajów „bratnich ideologicznie", m.in. Polski (około 14 tys., w tym 3000 dzieci partyzantów komunistycznych). Grecy zamieszkali między innymi na terenie Dolnego Śląska.

Uzupełnieniem gospodarczym doktryny powstrzymywania był plan Marshalla. Miał na celu przeciwdziałanie kryzysowi ekonomicznemu, który wystąpił w Europie po II wojnie. Uważano bowiem, że problemy gospodarcze mogą zradykalizować nastroje społeczne i spowodować, że dla ich mieszkańców atrakcyjne staną się poglądy skrajne, a konkretnie - komunistyczne.

Plan Marshalla miał być skuteczniejszym środkiem pomocy niż wsparcie doraźne w ramach UNRRA.

Plan ogłoszono 5 czerwca 1947 roku. Skierowany był do wszystkich krajów europejskich, także do ZSRR. Pierwotnie państwo radzieckie wyraziło zgodę na przystąpienie do niego. Delegacja radziecka brała udział w spotkaniu w Paryżu, gdzie omawiano szczegóły uczestnictwa w tej inicjatywie. Ostatecznie przywódca ZSRR zrezygnował z propozycji, zmuszając do tego również kraje, które znajdowały się pod jego kuratelą, m.in. Polskę. Stalin potraktował propozycję amerykańską jako próbę ingerencji w wewnętrzne sprawy państw. W rzeczywistości nie chciał ujawniać stanu gospodarki radzieckiej i wyrazić zgody na kontrolę wydatków funduszy pomocowych (a to były warunki przyznania wsparcia). Oficjalna propaganda stalinowska głosiła, że plan ma ratować monopole amerykańskie, które szukają nowych rynków zbytu.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wielu historyków uważa, że losy powojennego świata wyglądałyby inaczej, gdyby to nie prezydent Roosevelt, lecz Truman był obecny na konferencji jałtańskiej. Oceniają, że Roosevelt okazał się politykiem zbyt uległym wobec dyktatora radzieckiego. Jeszcze w czerwcu 1945 roku zgodnie z ustaleniami podjętymi w Teheranie, Dumbarton Oak i Jałcie członkowie koalicji antyhitlerowskiej spotkali się w San Francisco i powołali Organizację Narodów Zjednoczonych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Od pierwszych godzin zmagań Wojsko Polskie wspierane było przez ludność cywilną. Szczególnym zaangażowaniem wykazali się harcerze. Wielu gmachów publicznych broniono znacznie dłużej, niż przewidywał pierwotny plan. Do historii przeszła obrona Poczty Polskiej w Gdańsku, gdzie pracownicy stawiali opór przez 12 godzin (zakładano, że będą się bronić zaledwie godzinę).

Nie tyle strategiczne, ile propagandowe znaczenie miała obrona Westerplatte. Placówka miała się bronić przez 12 godzin, ale załoga z majorem na czele utrzymała się przez tydzień (mimo użycia przez Niemców lotnictwa bombardującego). Decyzję o kapitulacji podjęła dopiero wówczas, kiedy skończyły się wszystkie zapasy i amunicja. Obrona działała mobilizująco na społeczeństwo polskie, ponieważ Polskie Radio codziennie rozpoczynało audycję od informacji: „Westerplatte broni się nadal".

Niestety, bitwa graniczna była z góry skazana na porażkę. Zdawano sobie z tego sprawę. Granica obrony była zbyt rozciągnięta, aby można było skutecznie stawić opór przeważającym siłom wroga. Już 2 września rozpoczął się odwrót armii „Pomorze" i „Kraków", choć należy zaznaczyć, że walki na Górnym Śląsku trwały do 22 września, ale prowadzone już były przez bataliony Obrony Narodowej zasilone w dużej mierze przez byłych powstańców śląskich. Wielu cywilnych uczestników walk na Górnym Śląsku zostało później zamordowanych przez Niemców. W pierwszych dniach września odwrót rozpoczęła także armia „Poznań".

Ogromnym problemem dla walczących, ale też dla cywili próbujących szukać schronienia, były naloty niemieckiego lotnictwa. Luftwaffe bombardowała polskie miasta i główne szlaki komunikacyjne.

Wkrótce po rozpoczęciu działań wojennych dyplomaci zaczęli zabiegać o nakłonienie zachodnich sojuszników do wywiązania się z zobowiązań. 3 września Francja i Anglia wypowiedziały wojnę Niemcom, co można było uznać za sukces, zwłaszcza że obawiano się, iż Polska stanie się ofiarą „kolejnego Monachium". Mussolini zaproponował bowiem zwołanie międzynarodowej konferencji, która miała „zapewnić pokój" czy raczej „uratować pokój". Nie było jednak dalszego ciągu polityki ustępstw.

Wypowiedzenie wojny przez państwa zachodnie przyjęto bardzo entuzjastycznie. Józef Beck pojawił się na balkonie ambasady angielskiej w Warszawie. Mimo przeprowadzanych przez Niemcy nalotów tłumy pojawiły się przed placówkami dyplomatycznymi Francji i Anglii.

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "Wprowadzenie", "Wojna obronna Polski", "Plany agresji", "Atak na radiostację w Gliwicach", "Początek walk", "Dysproporcja sił", "Obrońcy i agresorzy", "Bitwa graniczna", "Dziwna wojna", "Dalsze walki", "Napaść Armii Radzieckiej", "Koniec kampanii wrześniowej", "Kapitulacja", "Zamiast podsumowania". Wprowadzenie to tekst P

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Samobójstwo Europy. Wielka wojna 1914‑1918 Andrzej Chwalba

Monarchowie byli ściśle ze sobą powiązani pokrewieństwem i powinowactwami, tworząc jedną wielką rodzinę. Cesarz Wilhelm II i caryca Aleksandra Fiodorowna byli kuzynami przez swe matki, tak jak Mikołaj II Romanow i Jerzy V brytyjski, zresztą podobni do siebie jak dwie krople wody. Poprzedni brytyjski władca Edward VII był wujem cesarza Rzeszy i carycy. Prawie wszyscy monarchowie panujący w dużych i małych państwach byli skoligaceni z dynastią Sachsen‑Coburg und Gotha lub z niej się wywodzili. Bismarck złośliwie mówił o nich, że to „ogiery rozpłodowe Europy". W pisanych do siebie listach nazywali się kochanymi i drogimi braćmi, kuzynami i przyjaciółmi. Znakiem solidarności owych „kuzynów", cesarzy, królów i książąt był między innymi ich powszechny udział w pogrzebie zmarłej w 1901 roku królowej brytyjskiej Wiktorii, dla jednych ciotki, dla innych babki. W 1914 roku na tronach europejskich zasiadało siedmiu jej potomków. Cztery lata wcześniej, podczas uroczystości pogrzebowych króla Edwarda VII, „wuja królów", doszło do parady monarchów, największej manifestacji monarchicznej solidarności. Związki monarchów były oparte nie tylko na powiązaniach rodzinnych, lecz także na wspólnej tradycji, podobnych wartościach, dworskiej etykiecie.

Monarchowie a I wojna światowa, opowiada prof. dr hab. Andrzej Chwalba Źródło: Monarchowie a I wojna światowa, opowiada prof. dr hab. Andrzej Chwalba, Contentplus.pl sp. z o.o..

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Monarchowie a I wojna światowa, opowiada prof. dr hab. Andrzej Chwalba Źródło: Monarchowie a I wojna światowa, opowiada prof. dr hab. Andrzej Chwalba, Contentplus.pl sp. z o.o..

Przeczytaj fragment opracowania popularnonaukowego i wysłuchaj wykładu. Następnie odpowiedz na pytania.

Jakie powiązania rodzinne łączyły monarchów Europy? Przedstaw graficznie w zeszycie lub na komputerze te powiązania.

Czy związki dynastyczne mogły zapobiec wojnie? Uzasadnij odpowiedź.

Jakie było stanowisko monarchów, do których należała ostateczna decyzja o uruchomieniu sojuszy militarnych, w kwestii ewentualnej wojny?

Kiedy to było?

28 czerwca 1914 roku arcyksiążę Franciszek Ferdynand, następca tronu habsburskiego zginął wraz z małżonką, zastrzelony przez Gawriła Principa, członka organizacji o nazwie Młoda Bośnia. Zleceniodawcą był wywiad serbski i tajna serbska organizacja Czarna Ręka, toteż pierwszym krokiem Austro‑Węgier stało się postawienie Serbii ultimatum. Zapowiedziano w nim przeprowadzenie śledztwa i zażądano dokonania czystki w serbskiej armii i administracji rządowej.

Przeanalizuj kolejność przedstawionych niżej zdarzeń. Zwróć uwagę, w którym momencie i z jakich powodów nastąpiło uruchomienie sojuszy wojskowych

23 lipca - ultimatum dla Serbii
25 lipca - Serbia odpowiada pojednawczo na austriackie ultimatum
28 lipca - Austro‑Węgry wypowiadają wojnę Serbii. Rosja zarządza częściową mobilizację, którą kontynuuje pod presją własnego sztabu wojennego
31 lipca - Niemcy wypowiadają wojnę Rosji z powodu rozpoczęcia przez nią całkowitej mobilizacji
3 sierpnia - Niemcy wypowiadają wojnę Francji z powodu rzekomego incydentu granicznego i dokonują inwazji na Belgię
4 sierpnia - Wielka Brytania wypowiada wojnę Niemcom
6 sierpnia - Austro‑Węgry wypowiadają wojnę Rosji |

Odpowiedz na poniższe pytania:

Czy zgodzisz się z tezą, że słabsze państwa wciągnęły do wojny silniejszych sojuszników? Uzasadnij swoją odpowiedź.

Jakie państwo należące do bloków militarnych nie zrealizowało wcale swoich zobowiązań sojuszniczych?

Zamach w Sarajewie skutecznie uruchomił mechanizm trójprzymierza i trójporozumienia, które gwarantowały wzajemną pomoc wchodzącym w ich skład państwom europejskim. Ponieważ w toku działań wojennych przystąpiła do nich Turcja, Japonia i Stany Zjednoczone, wojna z europejskiej przeobraziła się w światową. Światowy charakter nadało jej oczywiście także to, że większość czołowych państw europejskich było imperiami kolonialnymi.

zadanie interaktywne

Odczytaj sens zamieszczonej powyżej propagandowej karykatury z okresu po zabójstwie arcyksięcia Ferdynanda, podpisanej: Serbia musi zginąć!.

Ramię z dłonią zaciśniętą w pięść to symboliczna prezentacja militarnej siły Austro-Węgier.

Ramię z dłonią zaciśniętą w pięść to symboliczna prezentacja militarnej siły Rosji.

Ramię z dłonią zaciśniętą w pięść to symboliczna prezentacja militarnej siły Francji.

Pytanie, dlaczego drugorzędny kryzys bałkański udało się wielkim mocarstwom przeobrazić w wojnę światową, nurtuje historyków od dawna. Powszechnie zwraca się uwagę na to, że z chwilą, gdy ruszyła machina mobilizacyjna, zabrakło czasu na działania dyplomatyczne. Na decyzję o przystąpieniu do wojny znacząco wpłynęły bowiem przygotowane zawczasu plany operacyjne. Bismarck, który skutecznie wciągnął Austro‑Węgry w orbitę wpływów niemieckich, nawet nie przypuszczał, że Niemcy tak bardzo zaangażują się w walkę po ich stronie. Zdecydował o tym stworzony w 1905 roku plan Alfreda von Schlieffena Alfreda von Schlieffena , przewidujący natychmiastowy i zmasowany (angażujący 90% sił niemieckich!) atak na Francję. Miał on nastąpić niezależnie od przyczyn wojny i wieść przez Belgię w celu ominięcia francuskich fortyfikacji granicznych. Ponieważ według Schlieffena Rosja potrzebowała na mobilizację sześciu tygodni, chodziło o to, aby błyskawicznie pokonać Francję, a następnie przerzucić siły na wschód i pokonać Rosję, nim ta zdąży się wystarczająco przygotować.

Francja dopiero na trzy lata przed wojną przyjęła plan zakładający marsz na Alzację i Lotaryngię. Wielka Brytania od czasu wizyty niemieckiej kanonierki w Maroku w 1911 roku dopuszczała interwencję wojskową na kontynencie, skorelowaną z działaniami sił morskich. Sztab rosyjski planował uderzenie na zachód.

Cyklicznie powtarzające się po 1905 roku kryzysy polityczne eskalowały napięcie. Wojna, jak sądzono, mogła wybuchnąć w każdej chwili. Jednak plany mobilizacyjne nie odegrały decydującej roli w wybuchu wojny. Monarchowie, do których należała decyzja o ich uruchomieniu, nie działali w politycznej próżni. W różnym stopniu ulegali naciskom otoczenia: rządów, a w szczególności własnych społeczeństw.

W opinii publicznej na przełomie XIX i XX wieku interes narodowy niepostrzeżenie sprzągł się z wojną. Stąd wynikło przyzwolenie monarchów i rządów państw, aby zamach w Sarajewie stał się... pretekstem do jej rozpoczęcia. Lista oczekiwań była długa, obejmowała rozmaite rewindykacje terytorialne. Zabrakło wyobraźni, aby zauważyć, że interesy uczestników konfliktu stoją w jawnej sprzeczności. W 1914 roku wojna nie wydawała się złym wyborem, gdyż w Europie wierzono powszechnie, że skończy się ona już po kilku tygodniach. Miała zadziałać jak chirurgiczny skalpel, usuwając przyczynę nasilającej się w Europie gorączki, która ogarnęła wszystkie społeczeństwa.

Obejrzyj powyższe fotografie przedstawiające rekrutów jadących na front i żegnających ich ludzi. Zapoznaj się z zamieszczonymi poniżej tekstami popularnonaukowymi. Na tej podstawie oceń stosunek społeczeństw europejskich do wydarzeń roku 1914 roku. Wynotuj argumenty potwierdzające, że masowo popierano wojnę, oraz argumenty przeczące tej tezie. Jakie jest Twoje zdanie na ten temat? Uzasadnij je w punktach.

Tekst I
W 1914 roku narody Europy nie spodziewały się ani nie chciały starć zbrojnych, jednak w ciągu kilku tygodni wojna gabinetowa - która wybuchła dlatego, że garstce ludzi wydawało się, że kontrolują sytuację - przekształciła się w wojnę totalną. Podstawową przyczyną przejawianej przez Europejczyków skłonności do popierania wojny było... akceptowanie przez nich oficjalnych wyjaśnień dotyczących jej obronnego charakteru i dużego znaczenia dla egzystencji narodu. Niezależnie od miejsca zamieszkania Europejczycy wierzyli, że odpowiedzialność za konflikt zbrojny ponosi inny kraj, a ich własne rządy uczyniły wszystko, co w ich mocy, aby nie dopuścić do działań militarnych. Tymczasem nikt wówczas tak naprawdę nawet nie podjął negocjacji dyplomatycznych z prawdziwego zdarzenia. Źródłem społecznego przyzwolenia była też ścisła rządowa kontrola prasy i przepływu informacji oraz szybkość toczących się wypadków. Europejczycy nie byli naiwni, nie zawsze też dawali się zwieść rządowej propagandzie. Uważali jednak, że nie mają innego wyjścia, jak zjednoczyć się i stawić czoło kryzysowi, który mógł zdecydować o ich wspólnym przetrwaniu. Toteż reakcją ich przytłaczającej większości na wybuch wojny był smutek i rezygnacja, a nie entuzjazm. Ludzie reagowali zgorszeniem, odrazą i strachem.
Na podstawie: M.S. Neiberg, Taniec furii. Wybuch pierwszej wojny światowej oczami Europejczyków, Kraków 2013.

Tekst II
Wojsko i mundur otaczano szacunkiem, a młodzież udzielała się w organizacjach strzeleckich i skautowskich. Pod wpływem działalności legalnych związków zawodowych, coraz bardziej upowszechniającego się szkolnictwa, partii politycznych i taniej prasy (sztandarowego medium kultury masowej) klasy pracujące równie chętnie chłonęły hasła socjalistyczne, jak i nacjonalistyczne. Demokracja i nacjonalizm szły ramię w ramię, a im większe było u mas poczucie uczestnictwa w sprawach państwowych i im większa duma z osiągnięć polityki zagranicznej i kolonialnej oraz z postępu cywilizacyjnego, tym większa chęć obrony dorobku państwa i interesu narodowego, a także nienawiść do chcącego zaszkodzić wroga. Przekonane o swojej wyższości narody mogły zmierzyć swoją wartość tylko w konfrontacji z innymi. Takie było przesłanie darwinizmu społecznego, podkreślającego nieuchronność konfliktów zbrojnych między nimi. Dlatego nawet socjaliści europejscy masowo poparli wojnę. Wśród (coraz częściej) demokratycznie wybieranych elit politycznych nastroje prowojenne były powszechne, a ówcześni intelektualiści wręcz gloryfikowali wojnę. Sporadyczne głosy sprzeciwu ignorowano.
Na podstawie M. Howard, Wojna w dziejach Europy, Wrocław‑Warszawa‑Kraków 2007; M. Eksteins, Święto wiosny. Wielka Wojna i narodziny nowego wieku, Warszawa 1996.

Jak zauważył historyk Paul Kennedy, logika europejskich sojuszy militarnych sprawiła, że zatarg o Bośnię i Hercegowinę poskutkował... inwazją na Belgię na drugim końcu Europy. Czy zgadzasz się z tą opinią? Uzasadnij swoje stanowisko.

Za sprawą masowych rozmiarów mobilizacji wojna, która zaczęła się jak typowa wojna gabinetowa, szybko straciła swój charakter dyplomatyczny i przeobraziła się w zmagania mas ludzkich. Na podstawie danych statystycznych oceń, które z nich zmobilizowało najwięcej osób.

Liczba osób zmobilizowanych do armii w wybranych państwach uczestniczących w wojnie w latach 1914‑1918.

# data[].attributes.attachment_link.title
Europa schodzi ze sceny. Wybuch I wojny światowej

# data[].attributes.attachment_link.description
Samobójstwo Europy. Wielka wojna 1914‑1918 Andrzej Chwalba Monarchowie byli ściśle ze sobą powiązani pokrewieństwem i powinowactwami, tworząc jedną wielką rodzinę. Cesarz Wilhelm II i caryca Aleksandra Fiodorowna byli kuzynami przez swe matki, tak jak Mikołaj II Romanow i Jerzy V brytyjski, zresztą podobni do siebie jak dwie krople wody.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow

Na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie do dzisiaj znajdują się przyrządy astronomiczne z czasów studiów Kopernika. Jednym z nich jest Globus Jagielloński.

zadanie interaktywne

Globus Jagielloński, przechowywany w Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, to jeden z najstarszych globusów na świecie, pochodzi z początku XVI w. Pierwsze globusy powstawały dopiero pod koniec XV w., ponieważ...

wówczas upowszechnił się pogląd, że ziemia jest kulą.

wcześniej uważano, że ziemia jest płaska.

rzemieślnicy nie potrafili wcześniej wykonać metalowej kuli.

wcześniej nie interesowano się geografią.

Mikołaj Kopernik mieszkał w kilku miastach polskich, młodość spędził w Toruniu, później studiował w Krakowie. Większość dorosłego życia spędził jednak na Warmii (dzisiejsze województwo warmińsko‑mazurskie), gdzie sprawował różne funkcje kościelne. Mieszkał między innymi w Lidzbarku Warmińskim, Olsztynie i Fromborku. Pod koniec życia był nawet jednym z kandydatów do objęcia funkcji biskupa warmińskiego.

W Toruniu osiedlili się rodzice Mikołaja Kopernika. Tu przyszły astronom przyszedł na świat i tu znajduje się jego rodzinny dom. W Toruniu spędził Kopernik swoje dzieciństwo i zaczynał naukę szkolną.

W Krakowie Mikołaj Kopernik mieszkał w czasie studiów. W mieście nie zapomniano o pobycie sławnego astronoma i jednego z najznakomitszych absolwentów Uniwersytetu. W XIX wieku dla upamiętnienia uczonego został wzniesiony pomnik, który początkowo stał na dziedzińcu Collegium Maius. Obecnie pomnik stoi na plantach (terenach zielonych wokół starego miasta) przed jednym z budynków Uniwersytetu.

Przyjrzyj się ilustracji, a następnie wykonaj ćwiczenie

Gdy Kopernik zaczynał studia w Krakowie (1491), Krzysztof Kolumb przygotowywał się do pierwszej wyprawy, która zakończyła się odkryciem Ameryki.

W Lidzbarku Warmińskim Kopernik mieszkał w miejscowym zamku. Pracował w nim jako lekarz. Zatrudnił go sam biskup warmiński Łukasz Watzenrode (czytaj: Wacenrode), który prywatnie był wujem Mikołaja (bratem jego matki). W Lidzbarku Kopernik przebywał trzy lata. Mimo licznych obowiązków nie zaprzestał interesować się astronomią i właśnie tu sporządził rękopis pierwszego swojego dzieła dotyczącego ruchu planet.

# data[].attributes.attachment_link.description
JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow Na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie do dzisiaj znajdują się przyrządy astronomiczne z czasów studiów Kopernika. Jednym z nich jest Globus Jagielloński. Mikołaj Kopernik mieszkał w kilku miastach polskich, młodość spędził w Toruniu, później studiował w Krakowie. Większość dorosłego życia spędził jednak na Warmii (dzisiejsze województwo warmińsko‑mazurskie), gdzie sprawował różne funkcje kościelne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
We Florencji powstało wiele budowli wzorowanych właśnie na starożytnych budowlach rzymskich. Do najwspanialszych zaliczamy katedrę florencką i pałac wybudowany dla rodu Medyceuszy.

Badaczy, znawców kultury i języków starożytnych zaczęto nazywać humanistami (od łacińskiego słowa humanus - ludzki). W centrum zainteresowania stawiali oni człowieka i jego życie we wszystkich jego przejawach w odróżnieniu od średniowiecznego koncentrowania się na Bogu i wierze. Humaniści jako swoje hasło przyjęli cytat z dzieła rzymskiego pisarza „Człowiekiem jestem, nic, co ludzkie nie jest mi obce". Uważali, że Bóg stworzył człowieka na swoje podobieństwo, więc jest on istotą, którą trzeba akceptować i się nią zachwycać. Humaniści włoscy podróżowali po całej Europie, dlatego nowe idee stawały się popularne również w innych krajach, także w Polsce.

W epoce renesansu podziwiano ludzi dobrze wykształconych, aktywnych i przedsiębiorczych. Ideałem człowieka renesansu byli uczeni i artyści, którzy nie skupiali się tylko na jednej dziedzinie, ale byli wszechstronni. Posiadali różne umiejętności, mieli rozległą wiedzę, którą wykorzystywali w różnych dziedzinach. Przedstawicielami swojej epoki byli Włoch Leonardo da Vinci (czytaj: Winczi) - konstruktor, wynalazca, malarz, poeta, muzyk, matematyk i Michał Anioł - włoski rzeźbiarz, malarz, architekt, poeta.

Leonardo da Vinci

Był jednym z najwszechstronniej uzdolnionych ludzi w dziejach świata, jednak największą sławę przyniosło mu malarstwo. Od lat jego obrazy należą do najbardziej znanych dzieł światowej kultury. Leonardo był perfekcjonistą, dlatego nad obrazami pracował bardzo wolno i długo, a wielu z nich nigdy nie ukończył. Do dziś zachowało się zaledwie kilkanaście skończonych dzieł genialnego Włocha.

Szkic autorstwa Leonarda da Vinci. Powstał około 1490 roku. Przedstawia idealnie symetryczne ciało ludzkie wpisane w okrąg i kwadrat. Wzorowany był na starożytnym traktacie rzymskim.

Dama z gronostajem to jedyny obraz Leonarda da Vinci, który znajduje się w Polsce. Przechowywany jest w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie. Jak większość obrazów Leonarda namalowany został na desce.

Obraz Leonarda „Ostatnia Wieczerza" znajduje się w Mediolanie. Przedstawia Jezusa i jego uczniów podczas ostatniej wieczerzy. Obraz jest w bardzo złym stanie, mimo podejmowanych prób konserwacji.

Michał Anioł

Choć był człowiekiem o wszechstronnych zainteresowaniach i talentach, uważał siebie przede wszystkim za rzeźbiarza, ale zatrudniano go również jako malarza czy architekta. Już w młodym wieku zyskał tak wielką sławę, że papież Juliusz II zaprosił go do Rzymu na swój dwór.

Michał Anioł ozdobił malowidłami sklepienia Kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie. Przedstawił na nich biblijną historię ludzkości. Najsłynniejszy z fresków (czyli obrazów malowanych na mokrym tynku) przedstawia Stworzenie Adama.

Jedną z cech charakterystycznych sztuki renesansu było przedstawianie nagich postaci, podobnie jak to czyniono w starożytności. Aby dobrze oddać kształt człowieka, należało znać jego budowę.

Rzeźbą, która przyniosła wielką sławę Michałowi Aniołowi, był Dawid. Posąg, mierzący prawie cztery i pół metra wysokości, powstał w latach 1501-1504. Jest uważany za wzór renesansowej rzeźby. Przez ponad 350 lat stał on na głównym placu Florencji. Obecnie przechowywany jest w muzeum we Florencji, a na placu postawiono kopię rzeźby.

Od początku istnienia pisma przez wiele wieków wszystkie teksty pisano ręcznie. Nie inaczej było w średniowieczu, kiedy to książki przepisywali nieliczni wykształceni duchowni. Były one niezwykle drogie - za jedną można było kupić kilka wsi! W połowie XV wieku niemiecki złotnik Jan Gutenberg wpadł na pomysł, jak w łatwy sposób zastąpić pracochłonne ręczne pisanie książek. W tym celu stworzył metalowe czcionki, na których wyryta była osobno każda litera. Wynalazek pozwolił na drukowanie książek w wielu egzemplarzach. Dzięki książkom idee humanizmu rozprzestrzeniały się szybko po Europie.

Gutenberg założył również pierwszą w Europie drukarnię. Najstarszą wydrukowaną przez niego książką była Biblia.

# data[].attributes.attachment_link.description
We Florencji powstało wiele budowli wzorowanych właśnie na starożytnych budowlach rzymskich. Do najwspanialszych zaliczamy katedrę florencką i pałac wybudowany dla rodu Medyceuszy. Badaczy, znawców kultury i języków starożytnych zaczęto nazywać humanistami (od łacińskiego słowa humanus - ludzki). W centrum zainteresowania stawiali oni człowieka i jego życie we wszystkich jego przejawach w odróżnieniu od średniowiecznego koncentrowania się na Bogu i wierze.

# data[].attributes.headline
Mieszkańcy średniowiecznego miasta - lekcja

# data[].attributes.subject
Mieszkańcy średniowiecznego miasta - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kupcy, podróżując od miasta do miasta, narażali się często na niebezpieczeństwo. Dlatego przed wyruszeniem w drogę ostrzegali się nawzajem, na przykład przed wilkami, gdy droga wiodła przez lasy, albo przed napadami rozbójników. Na polskich drogach obowiązywało prawo zwane mirem drogowym. Zgodnie z nim władca za pośrednictwem swoich ludzi miał zapewnić podróżującym bezpieczeństwo. Każdy, kto napadał na drodze, musiał się liczyć z poważną karą. Mir drogowy był jednak często łamany.

Najliczniejszą grupę mieszkańców miast stanowili rzemieślnicy. Należeli do nich między innymi: piekarze, rzeźnicy, krawcy, szewcy, garncarze, tkacze. W średniowieczu, nie tak jak obecnie, większość towarów była wytwarzana w małych warsztatach i w niewielkich ilościach. Wytwarzane przez rzemieślników towary były potrzebne mieszkańcom miast. Zakłady rzemieślnicze znajdowały się na parterach kamienic. Bogaci rzemieślnicy zajmowali mieszkania nad swoimi warsztatami, biedniejsi mieszkali na strychach.

Od XIII wieku rzemieślnicy przy wsparciu władz miejskich zaczęli zakładać własne organizacje, nazywane cechami. Do cechu należeli rzemieślnicy jednej lub kilku pokrewnych specjalności. Cechy dbały o wysoką jakość wytwarzanych towarów, chroniły swoich członków przed nieuczciwą konkurencją, ustalały płace, godziny pracy (na przykład zabraniały pracy nocą). W razie złamania regulaminu rzemieślnik stawał przed sądem cechowym. Członkowie cechów opiekowali się też rodzinami zmarłych rzemieślników, które były w potrzebie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Kupcy, podróżując od miasta do miasta, narażali się często na niebezpieczeństwo. Dlatego przed wyruszeniem w drogę ostrzegali się nawzajem, na przykład przed wilkami, gdy droga wiodła przez lasy, albo przed napadami rozbójników. Na polskich drogach obowiązywało prawo zwane mirem drogowym. Zgodnie z nim władca za pośrednictwem swoich ludzi miał zapewnić podróżującym bezpieczeństwo.

# data[].attributes.headline
Od Polski drewnianej do murowanej - rządy Kazimierza Wielkiego - lekcja

# data[].attributes.subject
Od Polski drewnianej do murowanej - rządy Kazimierza Wielkiego - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Władzę po królu Władysławie Łokietku w Królestwie Polskim odziedziczył jego syn Kazimierz (nazwany później Wielkim). Został on koronowany w katedrze wawelskiej. Władca musiał uporać się z wieloma problemami. Państwo było wyniszczone długotrwałymi wojnami, co nie sprzyjało rozwojowi gospodarczemu. Jednak król okazał się dobrym gospodarzem. Za jego długiego panowania (panował w latach 1333-1370) Polska stała silnym się państwem z dobrze rozwiniętą gospodarką. Był ostatnim władcą z dynastii piastowskiej na polskim tronie.

Król Kazimierz Wielki zadbał przede wszystkim, by dla lepszego zagospodarowania jego kraju powstały nowe osady. Tak pisał na ten temat anonimowy kronikarz krakowski: za czasów tego króla, w lasach, gajach i dąbrowach tyle założono wsi i miast, ile bodaj nie powstało kiedy indziej w Królestwie Polskim. W miastach powstało wiele nowych budowli murowanych (ratusze, kościoły, domy mieszkalne). Były one bezpieczniejsze niż wcześniejsze konstrukcje drewniane, które łatwo mogły się zapalić. Wiele miast otoczonych zostało murami obronnymi.
Król dbał o bezpieczeństwo państwa, dlatego finansował budowę zamków. Powstawały one wzdłuż granic Polski i w ważnych dla obronności kraju miejscach.

# data[].attributes.attachment_link.title
Od Polski drewnianej do murowanej - rządy Kazimierza Wielkiego

# data[].attributes.attachment_link.description
Władzę po królu Władysławie Łokietku w Królestwie Polskim odziedziczył jego syn Kazimierz (nazwany później Wielkim). Został on koronowany w katedrze wawelskiej. Władca musiał uporać się z wieloma problemami. Państwo było wyniszczone długotrwałymi wojnami, co nie sprzyjało rozwojowi gospodarczemu. Jednak król okazał się dobrym gospodarzem.

# data[].attributes.headline
Polityka zagraniczna Kazimierza Wielkiego - lekcja

# data[].attributes.subject
Polityka zagraniczna Kazimierza Wielkiego - lekcja

# data[].attributes.headline
Staropolska kuchnia, czyli co i jak jadano w szlacheckiej Polsce

# data[].attributes.subject
Staropolska kuchnia, czyli co i jak jadano w szlacheckiej Polsce

# data[].attributes.attachment_link.title
XVII-wieczna szlachta jadała... ogony bobra! Rzecz o staropolskiej kuchni

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Create better lessons quicker

# data[].attributes.attachment_link.description
Drag and drop the pins to their correct place on the image.. Teaching resource | KOŁPAK, ŻUPAN, KONTUSZ, PAS, KARABELA, BACZMAGI.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Create better lessons quicker

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Magnateria - Właściciele kilkudziesięciu, a nawet kilkuset wsi., Szlachta średnia - Właściciele jednej, kilku lub kilkunastu wsi., Szlachta zagrodowa - Właściciele części wsi., Gołota - Nie posiadali majątku, często zaciągali się do wojska lub służyli u magnatów,

Similar activities from Community

# data[].attributes.attachment_link.description
Magnateria - Właściciele kilkudziesięciu, a nawet kilkuset wsi., Szlachta średnia - Właściciele jednej, kilku lub kilkunastu wsi., Szlachta zagrodowa - Właściciele części wsi., Gołota - Nie posiadali majątku, często zaciągali się do wojska lub służyli u magnatów, Similar activities from Community

# data[].attributes.headline
Społeczeństwo i gospodarka Rzeczypospolitej w XVI wieku

# data[].attributes.subject
Społeczeństwo i gospodarka Rzeczypospolitej w XVI wieku

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Społeczeństwo i gospodarka Rzeczypospolitej w XVI wieku,1. Przedstaw strukturę społeczeństwa stanowego Rzeczypospolitej w czasach nowożytnych,Społeczeństwo Rzeczypospolitej,podział na stany :szlachtaduchowieństwomieszczaństwochłopstwo,Poza systemem stanowym byli:-Żydzi i Ormianie- grupy narodowe tworzące zamknięte społeczności- tzw. ludzie luźni ( robotnicy sezonowi, włóczędzy, prostytutki, przestępcy),Dane,mieszczanie - 15 %,szlachta- 6%,ch,duchowieństwo- 0,5%,2. Wyjaśnij , w jaki sposób powstała i jak funkcjonowała gospodarka folwarczno-pańszczyźniana,Folwarki i pańszczyzna,folwark to duże gospodarstwo rolne opierające się na pracy chłopów. Przeciętny folwark miał od 60-80 ha,Jak powstały folwarki?-zagospodarowywanie nieużytków, łąk-odbieranie ziemi chłopom, zwłaszcza sołtysom- karczowanie lasów,pańszczyzna, czyli obowiązek przymusowej pracy na polu właściciela,poddaństwo chłopów, czyli całkowite podporządkowanie chłopów szlachcie. Chłopi nie mogli opuścić majątku szlachcica bez jego zgody,wymiar pańszczyzny,1. Wymień regiony, w których rozwinęła się produkcja zboża na eksport2. Wskaż tereny, na których dominowała hodowla bydła,Wyjaśnij, na czym polegały obowiązki chłopa pracującego na folwarku w sposób przedstawiony na XVI-wiecznej rycinie. Nazwij ten rodzaj pańszczyzny.,Monopol propinacyjny- tylko szlachcic mógł produkować i sprzedawać alkohol w swoich dobrachMłyny i karczmy własnością szlachcica,3. Oceń znaczenie Gdańska dla polskiej gospodarki w epoce nowożytnej,Miasta i rzemiosło,władze miejskieradaburmistrzława- sąd miejski,rzemiosłocechy: mistrz, czeladnik, uczeńpartaczemajstersztyk,miniatury z Kodeksu Baltazara Behemaprzedstawiające rzemieślników przy pracy,Handel gdański,-Gdańsk- największe miasto Rzeczypospolitej-korzystne położenie, przywileje królewskie, autonomia miasta-prawo o gościachtowary eksportowe: zboże, produkty leśne, sól, rudy metali, płótno lniane, surowce zwierzęce( wosk, miód, skóry, wełna)- towary importowane: wino, artykuły kolonialne,owoce cytrusowe, przyprawy korzenne,barwniki- 80% polskiego handlu odbywało się przez port w Gdańsku," Złoty wiek Gdańska",film,Brama Wyżynna,Złota Brama,Zielona Brama,Wielka Zbrojownia,Długie Pobrzeże,Ratusz Głównego Miasta,ulica Mariacka,Dawne spichlerze na Wyspie Spichrzów,Katownia i Brama Więzienna,Więziono tam i torturowano przestepców, jak również przeciwników politycznych władz miasta,Bazylika Mariacka,Największy kościół w Gdańsku. w XVI wieku, tak jak inne świątynie w mieście przeszedł w ręce protestantów,Długi Targ,Główny plac miasta, prowadzono tutaj handel, kwitło życie towarzyskie. Tutaj odbywały się największe wydarzenia publiczne.,Dwór Artusamiejsce spotkań kupców,Złota kamienica,Wskaż, które spośród wskazanych miejsc nowożytnego Gdańska miały szczególne znaczenie reprezentacyjne, a które użytkowe

# data[].attributes.attachment_link.title
Społeczeństwo i gospodarka Rzeczypospolitej w XVI wieku by Aleksandra Szczeszek on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Społeczeństwo i gospodarka Rzeczypospolitej w XVI wieku,1. Przedstaw strukturę społeczeństwa stanowego Rzeczypospolitej w czasach nowożytnych,Społeczeństwo Rzeczypospolitej,podział na stany :szlachtaduchowieństwomieszczaństwochłopstwo,Poza systemem stanowym byli:-Żydzi i Ormianie- grupy narodowe tworzące zamknięte społeczności- tzw. ludzie luźni ( robotnicy sezonowi, włóczędzy, prostytutki, przestępcy),Dane,mieszczanie - 15 %,szlachta- 6%,ch,duchowieństwo- 0,5%,2.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pierwsza wolna elekcja

Opracowała: Aleksandra Stefaniuk

W 1572 r. umiera bezpotomnie Zygmunt II August

Rzeczpospolita wchodzi w okres tzw. bezkrólewia.

Bezkrólewie to czas między śmiercią/abdykacją króla a wstąpieniem na tron jego następcy.

Władzę w czasie bezkrólewia przejmuje INTERREX. Był nim prymas Polski - arcybiskup gnieźnieński (pierwszy senator).

Kto tymczasowo przejmuje władzę?

Przypomnij sobie zasady zwoływania sejmu walnego.

Co dalej?

Interrex zwołuje SEJM KONWOKACYJNY, na którym:a) szczegółowo ustala się tzw. pacta conventa, czyli osobiste zobowiązania przyszłego władcy;b) datę i miejsce elekcji.

Artykuły henrykowskie

1. Szlachta zachowuje dotychczasowe przywileje.Król :2.zrzeka się prawa do dziedziczności tronu.3. musi regularnie zwoływać sejmy.4. zobowiązany jest przestrzegać zasad tolerancji relgijnej.5. nie może bez zgody szlachty zwołać pospolitego ruszenia i nakładać podatków.

Czas na SEJM ELEKCYJNY

zjazd szlachty, który miał zadecydować o wyborze nowego króla. zjazd szlachty, który miał zadecydować o wyborze nowego króla.

SEJM KORONACYJNY

Sejm koronacyjny miał miejsce w Krakowie.

sejm koronacyjny

SEJM ELEKCYJNY

interrex zwołuje sejm konwokacyjny

śmierć/ abdykacja króla

Powtórzmy:

zaprzysiężenie:a) Artykułów henrykowskichb) pacta conventa

wybór nowego władcy

1

2

4

6

5

3

1572 - śmierć Zygmunta II Augusta5IV - 20V 1573 - sejm elekcyjny

11V1573 r. królem Polski zostajeHENRYK WALEZY książę francuski

W czerwcu 1574 r. Henryk Walezy - na wieść o śmierci brata - potajemnie opuszcza Rzeczpospolitą i zostaje królem Francji.

Niewykształcenie szlachty, która była podatma na wpływy Kościoła i magnaterii.

3.

Możliwość wtrącania się obcych państw w sprawy Polski.

2.

Rosnące przekupstwo szlachty.

1.

Następstwa wolnych elekcji:

Powtórzmy!

+info

+info

+info

Wykonaj zadania 1-4 ze s. 38-39 w zeszycie ćwiczeń.

Na koniec...

Gracias

Dziękuję!

# data[].attributes.attachment_link.title
Pierwsza wolna elekcja by Aleksandra Księżopolska-Stefaniuk on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Pierwsza wolna elekcja Opracowała: Aleksandra Stefaniuk W 1572 r. umiera bezpotomnie Zygmunt II August Rzeczpospolita wchodzi w okres tzw. bezkrólewia. Bezkrólewie to czas między śmiercią/abdykacją króla a wstąpieniem na tron jego następcy. Władzę w czasie bezkrólewia przejmuje INTERREX. Był nim prymas Polski - arcybiskup gnieźnieński (pierwszy senator). Kto tymczasowo przejmuje władzę?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ustrój starożytnego Rzymu

Źródło: freeimages.com/John Hughes

Cel zajęć: Dowiem się, jakie były początki starożytnego Rzymu oraz w jaki sposób sprawowano w nim władzę.

Legenda o założeniu Rzymu

1. Wskaż na mapie Rzym.Źródło: epodręczniki.pl

Wczoraj i dziś. Podręcznik do klasy 5, s. 78.

Społeczeństwo Rzymu

Patrycjusze - członkowie bogatych znaczących rodów. Mieli pełne prawa polityczne, mogli sprawować urzędy.Plebejusze - ludzie wolni, lecz niemający praw obywatelskich (np. brak możliwości objęcia urzędu).W wyniku protestów plebejusze uzyskali prawo wyboru własnych urzędników (przedstawicieli) - trybunów ludowych. Ci mogli przeciwstawić się niekorzystnym decyzjom dla plebejuszy.W III w. p. n. e. plebejusze zostali dopuszczeni do piastowania większości urzędów.

Ustrój starożytnego Rzymu

Cesarstwo (I w. p. n. e.)

Republika (od 509 r. p. n. e.)

Monarchia

Podsumowanie

Rozwiąż poniższy quiz.Wróć do kryteriów sukcesu i dokonaj samooceny.

Dziękuję!

# data[].attributes.attachment_link.description
Ustrój starożytnego Rzymu Źródło: freeimages.com/John Hughes Cel zajęć: Dowiem się, jakie były początki starożytnego Rzymu oraz w jaki sposób sprawowano w nim władzę. Legenda o założeniu Rzymu 1. Wskaż na mapie Rzym.Źródło: epodręczniki.pl Wczoraj i dziś. Podręcznik do klasy 5, s. 78. Społeczeństwo Rzymu Patrycjusze - członkowie bogatych znaczących rodów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Starożytny Rzym,Armia Rzymska,START,Spis treści,1. Informacje Ogólne,2.Etruskowie,3.Ciekawostki,6.Chronologia,4. VIdeo,5.podboje,7. Mapa,8.legiony,9.Dziękuję !,1. Informacje Ogólne,Czynnikiem wpływającym na rozwój Rzymu, równie ważnym jak położenie, były podboje terytorialne, których dokonywano dzięki silnej i sprawnie zarządzanej armii. Od VI wieku p.n.e. miała ona charakter pospolitego ruszenia. Oznaczało to, że żołnierze rekrutowani spośród właścicieli ziemskich musieli się stawić na wezwanie w pełnym uzbrojeniu.Sytuacja się zmieniła po reformach Gajusza Mariusza dokonanych pod koniec II w. p.n.e.Doprowadziły one do wykształcenia sie armii zawodowej. Służba w niej trwała co najmniej 16 lat, a żołnierze otrzymywali skromne wynagrodzenie i pełen ekwipunek. Wielu ludziom z niższych warstw społecznych wojsko dawało szansę na karierę i godne życie. Żołnierze uczestniczyli bowiem w podziale łupów, a po zakończeniu służby otrzymywali na własność ziemię na podbitych regionach.Po reformach Gajusza Mariusza podstawową jednostką bojową stał się legion.,Gajusz Mariusz 157-86 p.n.e.Rzymski polityk, konsul, reformator armii rzymskiej. Twórca rzymskiej armii zawodowej w II wieku p.n.e.,kliknij po więcej informacji,Etruskowie,więcej informacji,Etruscans,Co musisz wiedzieć o legionach rzymskich,Jak uzbrojeni byli legioniści ?Ile czasu trwała ich służba?Jak dużo zarabiali ? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziecie klikając w poniżej.,W legionach preferowano ludziz niższych warstw,Niezbędne wolne urodzenie,Niezwykle surowe treningi,Długość służby oraz żołd,Pokusa łupów i grabieży,Braterstwo,Tchórzostwo wiązało się z surową karą (decymacja),Medycyna,Specjaliści ,Atakowano także scutum.,Kliknij po więcej informacji,Video. Dzieje Rzymu.,Cywilizacja rzymska narodziła się na Półwyspie Apenińskim. Pod względem geograficznym obszar ten był mocno zróżnicowany.W centralnej części znajdowały się żyzne dolinyi wyżyny. Półwysep z trzech stron oblewały wody Mórz : Tyrreńskiego, Śródziemnego, Jońskiego oraz Adriatyckiego. Takie położenie predestynowało Rzym do stania się potegą - imperium.,Armia Rzymska,Starożytny Rzym - początek,Podboje armii rzymskiej w Italii,Pyrrusowe zwycięstwo,264 p.n.e.,Wraz z osłabieniem pozycji Etrusków Rzymianie rozpoczęli podbój sąsiednich terenów. Pokonaliw trzech wojnach Samnitów zakończone w 290r. p.n.e.Do początków III w. p.n.e. Rzymianie pokonali lub podporządkowali większość etruskich miasti okoliczne ludy m.in. Wolsków.W połowie III wieku p.n.e. Rzym z małego państewka zajmującego 200 lat wcześniej nieco ponad 2 tys. km2. stał się największym państwem na Płw. Apenińskim.Wraz z kolejnymi podbojami rosło polityczne znaczenie Rzymu.Niezależność zachowały jedynie położonew południowej Italii kolonie greckie,z których największą był Tarent. W obliczu rzymskiego zagrożenia Tareńczycy zwrócili się o pomoc do Pyrrusa - króla Epiru z Grecji. Wybuchła wojna trwającaw latach 280-275 p.n.e. Zakończyła się klęską Tareńczykówi Epirejczyków. Tarent uznał władzę rzymską. Italia została podbita przez Rzym.,Popiersie Pyrrusa z Epiru w zbiorach Muzuem Archeologicznego w Neapolu,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore rebum dissentiet eam, vim omnis deseruisse id. Ullum deleniti vituperata at quo, insolens complectitur te eos, ea pri dico munere.,+ Więcej informacji o Hannibalu,Wojny punickie 264 -146 p.n.e.,+ Więcej informacji o wojnach punickich,II,168 p.n.e. bitwa pod Pydną, podbój Macedonii,IV,III,V,I,753 p.n.e. założenie miasta Rzym,264 p.n.e. zakończenie podboju Italii,264-241 p.n.e. I wojna punicka,218 -201 p.n.e. II wojna punicka,Oś czasu,VI,149-146 p.n.e. III wojna punicka,Mapy,Imperium RomanumPaństwo stworzone przez Rzymian mianem imperium nazywano Rzym od III p.n.e. do Vwieku n.e. Datapoczątkowa związana jestz pierwszymi podbojami Rzymu poza Italią(przyłączenie) Sycylii w 241r. p.n.e. w wynikuI wojny punickiej). Końcową datę wyznacza rok 476 n.e., kiedy to germański wódz odsunął od władzy ostatniego cesarza rzymskiego.,Półwysep Apeniński,Rome,Więcej info o Legionach ,Infografika legiony rzymskie,Castrum Romanum,Skutki podbojów rzymskich,Legiony RzymskieKlikaj poniżej,Podsumowanie,Autor,Mariusz Czuj,Dziękuję za uwagę !

# data[].attributes.attachment_link.title
Armia Rzymska. Legiony Rzymskie. by Mariusz Czuj on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Starożytny Rzym,Armia Rzymska,START,Spis treści,1. Informacje Ogólne,2.Etruskowie,3.Ciekawostki,6.Chronologia,4. VIdeo,5.podboje,7. Mapa,8.legiony,9.Dziękuję !,1. Informacje Ogólne,Czynnikiem wpływającym na rozwój Rzymu, równie ważnym jak położenie, były podboje terytorialne, których dokonywano dzięki silnej i sprawnie zarządzanej armii. Od VI wieku p.n.e. miała ona charakter pospolitego ruszenia.

# data[].attributes.headline
Ostatni Jagiellonowie. Rzeczpospolita Obojga Narodów, państwo bez stosów

# data[].attributes.subject
Ostatni Jagiellonowie. Rzeczpospolita Obojga Narodów, państwo bez stosów

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ostatni Jagiellonowie, Rzeczypospolita Obojga Narodów, państwo bez stosów

START

DYNASTIA JAGIELLONÓW

WŁADYSŁAW jAGIEŁŁO

ANNA JAGIELLONKA

JADWIGA ANDEGAWEŃSKA

BARBARA RADZIWIŁŁOWNA

KAZIMIERZ JAGIELLOŃCZYKE

JAN OLBRACHT

ZYGMUNT AUGUST

ALEKSANDER JAGIELLOŃCZYK

ZYGMUNT STARY

WŁADYSŁAW WARNEŃCZYK

ZYGMUNT STARY

- ciągłe walki z Krzyżakami (Polska odzyskała jednak Pomorze Gdańskie, ziemię chełmińską i Warmię)- w 1466 (przed Zygmuntem)- Zygmunt był zwolennikiem pokojowej polityki- przyłączył do Polski Mazowsze

Bona Sforza

- pochodziła z Włoch- zasłynęła jako hojna mecenaska sztuki - opłacała polskim studentom zagraniczne studia- podobno nie lubiła swojej synowej (teoria o jej otruciu)- sprowadziła włoszczyznę do Polski (marchew, pietruszka, seler, por, kapusta włoska)

Hołd Pruski

Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit

Były wielki mistrz zakonu krzyżackiego (Albrecht Hohenzollern) złożył hołd Zygmuntowi Staremu w 1525r.

1525r.

skutki hołdu pruskiego

- likwidacja państwa zakonnego w Prusach- uczynienie Albrechta Hohenzollerna świeckim władcą- uwolnienie się Rzeczypospolitej od niebezpiecznego sąsiedztwa zakonu krzyżackiego

W latach 1514-1522 toczyła się wojna między państwem moskiewskim a Polską i Litwą. Pomimo zwycięstwa odniesionego w bitwie pod Orszą w 1514 roku Moskwa zagarnęła wschodnie ziemie Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Zakon krzyżacki istnieje do dzisiaj. Przetrwał. Współcześnie zajmuje się działalnością duszpasterską, charytatywną, kulturalną oraz nauczaniem. Podobnie jak przed wiekami, osoba stojąca na czele zgromadzenia nosi tytuł wielkiego mistrza. Obecnie jego siedziba znajduje się w Wiedniu.

Zakon krzyżacki dzisiaj

- odebrał staranne wykształcenie- miał trzy żony (choć tak naprawdę kochał tylko jedną)- król był koneserem sztuki (na swój dwór zapraszał artystów i literatów, posiadał ogromną bibliotekę)- znienawidził matkę i nie chciał jej znać, gdy pojawiła się plotka o tym, że być może otruła jego żonę Barbarę

Zygmunt August

obszar dzisiejszej Łotwy i Estonii

Inflanty

car Iwan IV Groźny postanowił zaatakować Inflanty, które należały do Polskinie tylko carowi rosyjskiemu zależało na tych terenach w 1563 roku wybuchła wojna o Inflanty pomiędzy Polską, Szwecją, Danią i Rosją

Przebieg

Konflikt trwał 7 lat!podpisano pokójInflanty zostały podzielone: największą część z portem w Rydze otrzymała Polska, Szwecja otrzymała Estonię, Dania wyspy na morzu bałtyckim

Skutki

rywalizacja o inflanty

ponoć słynęła z przecudnej urodynie lubiła jej teściowa (Bona)od męża otrzymała przepiękny sznur pereł, w którym została pochowana, lecz zniknęłymąż był przy niej do końca (prawdziwa miłość)

Barbara radziwiłłówna

odrodzenie na ziemiach polskich

XVI wiek= złoty wiek w dziejach Polski

Jakub Wujek dokonał przekładu Biblii na język polski

- Mikołaj Rej- pierwszy pisarz, który tworzył tylko w języku polskim (,,A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają")- Jan Kochanowski- jest uważany za najwybitniejszego polskiego pisarza renesansu, pisał fraszki i treny- Andrzej Frycz Modrzewski- sekretarz królewski i pisarz polityczny, napisał dzieło ,,O poprawie Rzeczypospolitej"

Rozwój polskiej literatury

Wawel

Krużganki- to korytarze, oparte na wąskich kolumnach. Te korytarze okalają cały dziedziniec wewnętrzny królewskiej siedziby.Arrasy- to ozdobne tkaniny, którymi dekorowano komnaty wawelskiego zamku.

Jego bicie za każdym razem oznacza, że dzieje się coś ważnego. Używa się go wyłącznie w chwilach istotnych dla naszej ojczyzny, m.in. w czasie świąt lub rocznic państwowych.

Kiedy bije dzwon Zygmunta?

dźwięk dzwonu

Waży 12,5 tony (kielich i serce dzwonu, drewniana belka)241 cm wysokości

rzeczpospolita obojga narodów

Unia realna- związek dwóch lub większej liczby państw, oparty na wspólnych instytucjach państwowych.Przyczyny:- dążenie do ścisłego połączenia Polski i Litwy- zagrożenie ze strony sąsiednich państw- brak męskiego następcy tronu w Polsce

1569r.- zawarcie unii lubelskiej

Co wspólne? Co odrębne?

Skutki:- powstanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów- włączenie do Polski Wołynia, Podlasia i Ukrainy

państwo bez stosów

Wiek XVI to okres krwawych wojen religijnych w Europie Zachodniej między katolikami a protestantami, którzy wzajemnie się prześladowali. W Polsce istniała wtedy tolerancja religijna. Było mnóstwo wyznań i religii.

Tolerancja religijna w RP

innowierca- osoba wyznająca inną religię niż ludność z jej otoczenia

tolerancja religijna- wolność wyznania i poszanowanie odmiennych poglądów religijnych

Na mocy dokumentu zrównano w prawach katolików i wywodzących się ze szlachty przedstawicieli innych wyznań, którym zapewniono opiekę państwa. Dzięki temu ówczesna Rzeczpospolita jest dziś określana jako ,,państwo bez stosów".

1573r.- akt konfederacji warszawskiej

Wypisz odpowiednie informacje w tabeli dotyczące mniejszości w Polsce w XVI wieku

- Olendrzy- bracia czescy- Szkoci- Niemcy- Żydzi- Rusini- Litwini

# data[].attributes.attachment_link.title
Jagiellonowie, Rzeczypospolita Obojga Narodów, państwo bez stosów by J. on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
ostatni Jagiellonowie, Rzeczypospolita Obojga Narodów, państwo bez stosów START DYNASTIA JAGIELLONÓW WŁADYSŁAW jAGIEŁŁO ANNA JAGIELLONKA JADWIGA ANDEGAWEŃSKA BARBARA RADZIWIŁŁOWNA KAZIMIERZ JAGIELLOŃCZYKE JAN OLBRACHT ZYGMUNT AUGUST ALEKSANDER JAGIELLOŃCZYK ZYGMUNT STARY WŁADYSŁAW WARNEŃCZYK ZYGMUNT STARY - ciągłe walki z Krzyżakami (Polska odzyskała jednak Pomorze Gdańskie, ziemię chełmińską i Warmię)- w 1466 (przed

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
quiz

Stulecie wojen - część 1

dla klas czwartych

START

Question 1/10

XVI wiek przeszedł do historii Polski jako...

srebrny wiek

stulecie wojen

złoty wiek

Zaznacz państwa , z którymi walczyła Polska w XVII wieku:

Szwecja, Turcja , Rosja

Austria, Węgry, Niemcy

Czechy, Włochy, Francja

Question 2/10

Z Turcją walczyła Polska o panowanie nad wybrzeżami Morza Bałtyckiego.

Prawda

Fałsz

Question 3/10

W 1605 roku wojska polskie pokonały szwedzkie w bitwie pod...

Chocimiem

Kircholmem

Wiedniem

Question 4/10

O zwycięstwie wojsk polskich w tej bitwie zdecydował ...

atak piechoty

atak husarii

ostrzał artylerii

Question 5/10

Husaria to ... jazda polska , najlepsza część polskiej armii w XVII wieku.

lekkozbrojna

średniozbrojna

ciężkozbrojna

Question 6/10

Ile razy w XVII wieku Szwedzi atakowali Polskę ?

trzy

dwa

jeden

Question 7/10

Najgroźniejszy najazd Szwedów na Polskę ,w latach 1655 - 1660, przeszedł do historii jako ... szwedzki.

potop

armagedon

zalew

Question 8/10

Na początku "potopu szwedzkiego" wojska tego kraju szybko zajęły duży obszar Rzeczypospolitej, gdyż część szlachty polskiej poddała się im bez walki.

prawda

fałsz

Question 9/10

W czasie potopu szwedzkiego nieliczne wojska polskie pod dowództwem... prowadziły ze Szwedami wojnę podjazdową.

Jana Sobieskiego

Stefana Czarnieckiego

Stanisława Żółkiewskiego

Question 10/10

Wrong!

Try again

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore.

Congratulations!

Start over?

# data[].attributes.attachment_link.description
quiz Stulecie wojen - część 1 dla klas czwartych START Question 1/10 XVI wiek przeszedł do historii Polski jako... srebrny wiek stulecie wojen złoty wiek Zaznacz państwa , z którymi walczyła Polska w XVII wieku: Szwecja, Turcja , Rosja Austria, Węgry, Niemcy Czechy, Włochy, Francja Question 2/10 Z Turcją walczyła Polska o panowanie nad wybrzeżami Morza Bałtyckiego.

# data[].attributes.attachment_link.title
Polskie Państwo Podziemne by Aneta Radzik on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Polskie Państwo Podziemne ✌️ - Interactive Image

# data[].attributes.attachment_link.title
Demokratyczne Ateny by Aneta Radzik on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Demokratyczne Ateny ✌️ - Interactive Image

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kultura starożytnej Grecji,A.Szczeszek,SECTION,1. Podaj definicję filozofii.,SECTION,rozumowe dociekanie prowadzące do objasnienia praw rządzących światem,SECTION,Narodziny filozofii greckiej,filozofowie przyrodyVII w p.n.e.Azja Mniejsza- Joniapytania o początki świataTales z Miletu ( świat powstał z wody)Parmenides- Italia -świat jest tylko złudzeniem, stworzył pojęcie doskonalego i niezmiennego bytu, czyli AbsolutuPitagoras z Samos- koncepcja nieśmiertelnej duszy,SECTION,Narodziny filozofii greckiej,V w p.n.e.SokratesPlaton- idealizm- kierunek filozoficzny uznający ducha za czynnik kształtujący materięAkademiaArystoteles- logika ( nauka o rozumowaniu)," Wiem, że nic nie wiem",Sokrates,Platon,Arystoteles,SECTION,Narodziny filozofii greckiej,IV w p.n.e.szkoły filozoficzneEpikur- epikureizm,bogowie istnieją, ale są obojętni na losy ludzinależy koncentrować się na przyjemnościach duchowychZenon z Kition- stoicyzm, ludzie powinni powściągnąć emocje i ze spokojem poddać się biegowi wydarzeńhedonizm- unikanie cierpienia, ktore jest głównym warunkiem osiągnięcia szczęścia,SECTION,2.Scharakteryzuj osiągnięcia kultury greckiej,literatura,SECTION,architektura,teatr,Osiągnięcia kultury greckiej,rzeźba,SECTION,nauka,igrzyska olimpijskie,osiągnięcia kultury greckiejc.d.,Literatura,Teogonia,Iliada i Odyseja,SECTION,Hezjod,Homer,poezja miłosna,poezja tyrtejskaelegie sławiące wojskowe ideały Sparty,SECTION,Safona,Tyrtajos,teatr grecki,SECTION,Teatr,kult Dionizosa, zawody literackietragedie - Ajschylos, Sofokles, Eurypideskomedie- Arystofanes,SECTION,Teatr w Epidauros,1,2,3,4,architektura,film,SECTION,Architektura Akropolu,1,2,3,4,5,Atena,ciekawostka,6,film,Style architektoniczne,porządek joński,porządek koryncki,porządek dorycki,Podaj charakterystyczne cechy porządków architektonicznych.,Rzeźba,Atena Partenos,SECTION,Myron,Fidiasz,Dyskobol,Swoją teorię proporcji ludzkiego ciała zawarł w niezachowanym traktacie Kanon (gr. miara, reguła, wzorzec), według którego stopa powinna być równa 1/6 ciała, głowa - 1/8, dłoń 1/10, natomiast wszystkie te wielkości powinny być wielokrotnościami modułu, którym była szerokość palca u ręki.,SECTION,Poliklet,Doryforos (chłopiec niosący włócznię),Igrzyska olimpijskie,SECTION,stadion,film,Olimpia776 p.n.e pierwsze igrzyska,dyscypliny sportowe;- pentatlon; pięciobój składający się z rzutu dyskiem,rzutu oszczepem,skoku w dal, biegu i zapasów-pankration;czyli połączenie zapasów i boksu-wyścigi rydwanów,Stadion w Epidauros,SECTION,Nauka grecka,SECTION,matematyka- Pitagoras, Talesgeografia- Ptolemeuszhistoriografia- Tukidydes, Herodotmedycyna- przysięga Hipokratesafizyka- Archimedes

# data[].attributes.attachment_link.title
Kultura starożytnej Grecji by Aleksandra Szczeszek on Genially

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Emilia Plater(1806-1831), córka hrabiego Franciszka Ksawerego, należała do grona organizatorów powstania na Litwie iŻmudzi. Wmęskim przebraniu uczestniczyła zbronią wręku wpartyzanckich potyczkach zarmią rosyjską. Już za życia otaczała ją legenda, apo śmierci 23 grudnia 1831 roku dla współczesnych stała się symbolem polskiego heroizmu epoki listopadowej inieugiętej woli narodu walczącego owyzwolenie spod obcej przemocy. Wkilkudziesięciu miastach Europy Zachodniej sprzedawano jej biografie iwystawiano poświęcone jej sztuki teatralne. WKrólestwie Polskim doceniano symboliczny wymiar jej zaangażowania wwalkę zbrojną. Jednak podobnie jak wprzypadku innych kobiet‑żołnierek (ponad 20 kobiet walczyło wpowstaniu zbronią wręku) ich bezpośredni udział wwalkach powstańczych budził kontrowersje. Chętniej widziano kobiety wroli opiekunek (tak zwanych samarytanek) iorganizatorek zaplecza wojennego.

Na podstawie tekstu opisz, jak przebiegała "noc listopadowa".Pamiętniki"Pierwszy zaraz ranek po okropnej nocy, w której się [uczestnicy insurekcji] tak niepotrzebnie krwią zmazali, ujrzał ich skupionych koło Arsenału, nieśmiałych i jakby się już cała ich dzielność była wysiliła, bez wodza, bez planu, sami nie wiedzieli, co dalej poczynać. Myśląc już tylko o obronie, pracowali nad kilku nędznymi barykadami, jakby dla zupełniejszego naśladowania tego, co w Paryżu zaszło. Uratowała ich najsamprzód niedołężność Konstantego, który, okazując w pierwszych chwilach cokolwiek energii, byłby niezawodnie taki bunt stłumił. Miał po temu dostateczne siły, zebrało się bowiem koło niego pięć pułków gwardii rosyjskiej, pułk strzelców konnych polskich, większa część gwardii polskiej pieszej, dwie baterie i niektórzy nawet oficerowie, co do spisku należeli, znaleźli się pod jego rozkazami [...]. Ale Konstanty zupełnie stracił głowę [...], tracił dzień za dniem, przez który to czas powstanie się wzmagało, stało się na koniec silniejszym od Konstantego za przybyciem z Sochaczewa i przystąpieniem do niego 1. Pułku Strzelców Pieszych. [...] Bunt z początku tak słaby i mordami splamiony pociągnął jednak za sobą z taką łatwością cały naród. [...] Naród miał tylko do wyboru: albo odepchnąć od siebie bunt, wyrzekając się wszelkiego z nim wspólnictwa, a zatem sankcjonować jak najwyraźniej i z własnej woli ohydny stan, w którym się znajdował, albo też, przyłączając się do buntu, zrobić z niego powstanie narodowe".

# data[].attributes.attachment_link.title
POWSTANIE LISTOPADOWE by Aneta Radzik on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Emilia Plater(1806-1831), córka hrabiego Franciszka Ksawerego, należała do grona organizatorów powstania na Litwie iŻmudzi. Wmęskim przebraniu uczestniczyła zbronią wręku wpartyzanckich potyczkach zarmią rosyjską. Już za życia otaczała ją legenda, apo śmierci 23 grudnia 1831 roku dla współczesnych stała się symbolem polskiego heroizmu epoki listopadowej inieugiętej woli narodu walczącego owyzwolenie spod obcej przemocy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Felwiusz RuggieriOpis Polski w roku 1565Szlachta sprzedaje wyłącznie własne zboże, które jest największym bogactwem tego kraju. Spławione do Wisły rzekami do niej wpadającymi, idzie Wisłą do Gdańska, gdzie jest składowane w umyślnie na ten cel zbudowanych spichlerzach w osobnej części miasta, dokąd straż nikomu w nocy wejść nie pozwala. Zboże polskie karmi całe prawie Niderlandy, ale nawet okręty portugalskie i innych krajów przybywają po zboże polskie do Gdańska, gdzie ich czasem 400 i 500 nie bez zadziwienia zobaczysz. Litewskie zboże idzie rzeką Niemen do Morza Bałtyckiego. Prócz zboża Polska dostarcza innym krajom lnu, konopi, skór, miodu, wosku, smoły,[...], bursztynu, drzewa do budowy okrętów, wełny, bydła, koni, owiec i piwa. Z innych krajów sprowadza [...] sukna, płótno, kobierce. Ze Wschodu przywozi się tu drogie kamienie i klejnoty, z Moskwy futra, których nie ma w Polsce lub jest ich za mało, a mieszkańcy potrzebują ich do ochrony przed zimnem lub dla przepychu. Stamtąd pochodzą również ryby solone i suszone, srebro, złoto i mosiądz. Woły sprowadzane są z Mołdawii, wino z Węgier, Moraw, Austrii, trochę też z Włoch i Grecji. Wina francuskie i hiszpańskie przywożone są do Gdańska, gdzie kupuje je szlachta. W Gdańsku handluje się również korzeniami i przyprawami, których szlachta używa w kuchni wielkie ilości. Na wszystko to wydaje bardzo dużo pieniędzy, które ma ze sprzedaży zboża.

Ułóż krzyżówkę z 10 pojęć z dzisiejszego tematu. Do każdego hasła dopisz podpowiedź. FOLWARK MAGNAT ŻURAW PAŃSZCZYZNA GOŁOTA LAMUS SZKUTA MŁYN SPICHLERZ GDAŃSK

# data[].attributes.attachment_link.description
Felwiusz RuggieriOpis Polski w roku 1565Szlachta sprzedaje wyłącznie własne zboże, które jest największym bogactwem tego kraju. Spławione do Wisły rzekami do niej wpadającymi, idzie Wisłą do Gdańska, gdzie jest składowane w umyślnie na ten cel zbudowanych spichlerzach w osobnej części miasta, dokąd straż nikomu w nocy wejść nie pozwala.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
T: pierwsza wolna elekcja

Cele lekcji:poznanie okoliczności, zasad, przebiegu i następstw pierwszych wolnych elekcji.Kto został pierwszym królem elekcyjnym, czym były artykuły henrykowskie oraz pacta conventa?

Prezentacja zawiera elementy interaktywne, te znak je odsłania, najczęściej są to obrazki)

Zygmunt II Augustumiera w 1572 roku

W kraju następuje bezkrólewie, Zygmunt bowiem nie miał potomka. Czy kraj popadł w chaos?W celu zachowania spokoju w kraju powołano---->

Konfederacje kapturowe- związki szlachty, ktore przejmowały władzę w okręgach sejmikowych, dla całych prowincji były zawiązywane konfederacje generalne

A co z sądami? Przecież ludzie nie przestali dokonywać zabójstw, gwałtów czy rabunków tylko dlatego, że zabrakło króla.

Aby egzekwować prawo zwoływano sejmiki kapturowe, które wyłaniały sądy kapturowe

Okres bezkrólewia trwał od śmierci króla do koronacji kolejnego króla. Władzę w tym czasie sprawował interrex, w 1572 r. został nim Prymas Polski Jakub UchańskiKompetencje interrexa:- zwoływanie sejmów i sejmików-kierowanie administracją wewnętrzną- prowadzenie polityki zagranicznej

Kto zostanie królem Polski?

Iwan IV Groźny- car moskiewski, człowiek znany z brutalności, toczył z Rzeczpospolitą walki o Inflanty, wyznawał prawosławie nie był dobrze widziany w Polsce jako kandydat na króla.

Jan III Waza- król Szwecji, był mężem siostry Zygmunta Augusta, luteranin. Z racji religii nie miał większych szans

Albrecht Hohenzollern- książę pruski, również luteranin, podobne szanse jak Jan III Waza

Ernest Habsburg- syn cesarza Maksymiliana II, polska szlachta obawiała się, że jego wybór spowoduje silny wzrost władzy królewskiej.

Wybór padł na tego przystojnego pana czyli Henryka Walezego, brata króla Francji. Katolik, przedstawiciel dynastii rywalizującej z nielubianymi w Polsce Habsburgami.

Procedura wolnej elekcji

Polecenia:1. Zapisz w zeszycie jakie były rodzaje sejmów w czasie bezkrólewia i czym się charakteryzowały?2. Na czym polegały artykuły henrykowskie i pacta conventa?

Potajemna ucieczka Henryka Walezego z Polski w roku 1574(na wieść o śmierci swojego brata) i ponowne bezkrólewie w Polsce.

Notatka do zeszytu

1. Bezkrólewie po bezpotomnej śmierci Zygmunta II Augusta (1572r)2. Organizacja państwa w czasie bezkrólewiaa. konfederacje kapturoweb sądy kapturowec. sprawowanie władzy przez interrexa- prymas Jakub Uchański3. Wolna elekcja tzw. elekcja viritim (bezpośredni udział całej szlachty w wyborze króla)a. sejm konwokacyjnyb. sejm elekcyjnyc. sejm koronacyjny4. Dokumenty uchwalone podczas I wolnej elekcji w 1573 rokua. akt konfederacji warszawskiejb. artykuły henrykowskiec. pacta conventa5. Ucieczka Henryka Walezego z kraju w 1574 roku i ponowne bezkrólewiePrzy punktach 3 i 4 proszę rozwinąć notatkę według polecenia z prezentacji.

wykonaj ćwiczenie

# data[].attributes.attachment_link.title
Pierwsza wolna elekcja by monikagaborek2d on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
T: pierwsza wolna elekcja Cele lekcji:poznanie okoliczności, zasad, przebiegu i następstw pierwszych wolnych elekcji.Kto został pierwszym królem elekcyjnym, czym były artykuły henrykowskie oraz pacta conventa? Prezentacja zawiera elementy interaktywne, te znak je odsłania, najczęściej są to obrazki) Zygmunt II Augustumiera w 1572 roku W kraju następuje bezkrólewie, Zygmunt bowiem nie miał potomka.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
quiz

Czasy stanisławowskie cz.1

dla klas czwartych

START

Question 1/10

Stanisław August Poniatowski na tronie polskim zasiadł w roku ...

1760

1762

1764

W czasach rządów Poniatowskiego sąsiednie państwa - Prusy , Rosja i Austria - mieszały się w wewnętrzne sprawy Polski.

prawda

fałsz

Question 2/10

Z inicjatywy Poniatowskiego zbudowano w Warszawie Szkołę ...

szlachecką

żołnierską

rycerską

Question 3/10

Uczniów tej szkoły nazywano...

żakami

kadetami

Wronganswer

Question 4/10

W XVIII wieku w kulturze i nauce europejskiej nastał okres zwany ... lub wiekiem rozumu .

odrodzeniem

oświeceniem

wykształceniem

Question 5/10

Zaznacz wynalazki , które powstały w tym okresie:

samolot, rakieta kosmiczna, śmigłowiec

samochód, kinematograf, żarówka

balon na ogrzane powietrze, termometr , maszyna parowa

Question 6/10

W okresie tym powstała też pierwsza encyklopedia, która liczyła ... tomów .

35

30

25

Question 7/10

W czasach Poniatowskiego - w ... roku - utworzono Komisję Edukacji Narodowej .

1773

1770

1765

Question 8/10

Komisja Edukacji Narodowej nadzorowała działanie szkół od najniższego stopnia , zwanych ... aż po najwyższego stopnia , czyli uniwersytety .

podstawowym

parafialnymi

lokalnymi

Question 9/10

W szkołach zorganizowanych przez Komisję Edukacji Narodowej nauczano po ...

angielsku

polsku

łacinie

Question 10/10

Wrong!

Try again

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore.

Congratulations!

Start over?

# data[].attributes.attachment_link.description
quiz Czasy stanisławowskie cz.1 dla klas czwartych START Question 1/10 Stanisław August Poniatowski na tronie polskim zasiadł w roku ... 1760 1762 1764 W czasach rządów Poniatowskiego sąsiednie państwa - Prusy , Rosja i Austria - mieszały się w wewnętrzne sprawy Polski. prawda fałsz Question 2/10 Z inicjatywy Poniatowskiego zbudowano w Warszawie Szkołę ...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sparta i wojny z Persami

Escape ROOM

Poznaj historię...

Rok 499 p.n.e.

Greckie polis w Azji Mniejszej sprzeciwiają się wpływom Persji

Dariusz I rozpoczyna natarcie na Maraton

Dasz radę stawić czoła wyzwaniu?

Wybierz swoją postać

Dariusz I

Dariusz I Wielki (ok. 550 roku p.n.e. - 485 rok p.n.e.) − szachinszach(król królów) Persji, który rządził tymże imperium od roku 521 p.n.e. aż do wojen perskich gdy zmarł w 485 roku p.n.e. podczas przygotowań do kolejnej bitwy.

Leonidas

Leonidas I − grecki król Sparty oraz jeden z największych bohaterów tamtych czasów. Był jednym z trzech synów Anaxandridasa II, który był uważany za potomka Heraklesa, z którym Leonidas podczas bitwy pod Termopilami był utożsamiany.

Temistokles

Temistokles (ur. ok. 524 p.n.e. w Atenach , zm. ok. 459 p.n.e. w Magnezji nad Meandrem ) - polityk i wódz ateński , piastujący oficjalne stanowiska archonta i stratega , przywódca stronnictwa demokratycznego, twórca potęgi morskiej Aten w V wieku p.n.e. Uważany jest za najwybitniejszego, obok Peryklesa , polityka w historii starożytnych Aten.

Twoja postać to:

Leonidas

Rozpocznij!

Twoje zadanie:

Zapamiętaj cyfry w odpowiedniej kolejności po ukończeniu zadaniaDobrze się baw! :-)

Twoja postać to:

Dariusz I

Rozpocznij!

Twoje zadanie:

Zapamiętaj cyfry w odpowiedniej kolejności po ukończeniu zadaniaDobrze się baw! :-)

Twoja postać to:

Temistokles

Rozpocznij!

Twoje zadanie:

Zapamiętaj cyfry w odpowiedniej kolejności po ukończeniu zadaniaDobrze się baw! :-)

W 490r. p.n.e. w bitwie pod Maratonem wojskami Perskimi dowodził król Kserkses

Prawda

Fałsz

Bitwa pod Maratonem miała miejsce w 490r. p.n.e.

Prawda

Fałsz

Sparta posiadała dwóch królów

Prawda

Fałsz

Niestety, to błędna odpowiedź

Powrót do wyboru postaci

Niestety, to błędna odpowiedź

Powrót do wyboru postaci

Niestety, to błędna odpowiedź

Powrót do wyboru postaci

Dobra odpowiedź

Następne pytanie

Zapamiętaj cyfrę: 7

Dobra odpowiedź

Następne pytanie

Zapamiętaj cyfrę:1

Dobra odpowiedź

Następne pytanie

Zapamiętaj cyfrę:4

Dobra odpowiedź

Następne pytanie

Zapamiętaj cyfrę:3

Dobra odpowiedź

Następne pytanie

Zapamiętaj cyfrę:9

Dobra odpowiedź

Następne pytanie

Zapamiętaj cyfrę:6

Dobra odpowiedź

Następne pytanie

Zapamiętaj cyfrę:1

Dobra odpowiedź

Następne pytanie

Zapamiętaj cyfrę:0

Dobra odpowiedź

Następne pytanie

Zapamiętaj cyfrę:1

Hoplon osłaniał głowę wojownika przed ciosami

Prawda

Fałsz

Pancerze były wykuwane z żelaza. Podczas walki pancerz zabezpieczał górną część ciała żołnierza.

Prawda

Fałsz

Falanga grecka to szyk bojowy piechoty greckiej

Prawda

Fałsz

Sprata leżała w krainie, zwanej Likonią

Prawda

Fałsz

Geruzja to inaczej Rada Starszych

Prawda

Fałsz

300 Spartan rozgromiło wojska Perskie pod Termopilami

Prawda

Fałsz

Znajdź cyfrę za pomocą latarki i kliknij w nią, aby przejść dalej

Znajdź cyfrę za pomocą latarki i kliknij w nią, aby przejść dalej

Znajdź cyfrę za pomocą latarki i kliknij w nią, aby przejść dalej

5

5

5

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Wpisz kod w odpowiedniej kolejności

9

HASŁO:

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Wpisz kod w odpowiedniej kolejności

HASŁO:

9

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Wpisz kod w odpowiedniej kolejności

HASŁO:

9

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Wpisz kod w odpowiedniej kolejności

9

HASŁO:

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Wpisz kod w odpowiedniej kolejności

9

HASŁO:

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Wpisz kod w odpowiedniej kolejności

HASŁO:

9

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Wpisz kod w odpowiedniej kolejności

HASŁO:

9

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Wpisz kod w odpowiedniej kolejności

9

HASŁO:

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Wpisz kod w odpowiedniej kolejności

9

HASŁO:

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Wpisz kod w odpowiedniej kolejności

9

HASŁO:

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Wpisz kod w odpowiedniej kolejności

HASŁO:

9

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Wpisz kod w odpowiedniej kolejności

HASŁO:

9

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Wpisz kod w odpowiedniej kolejności

9

HASŁO:

Potwierdź

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Wpisz kod w odpowiedniej kolejności

9

HASŁO:

Potwierdź

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Wpisz kod w odpowiedniej kolejności

9

HASŁO:

Potwierdź

GRATULACJE!!!

Zostałeś ekspertem od wojen Grecko-Perskich

Powrót do wyboru postaci

GRATULACJE!!!

Zostałeś ekspertem od wojen Grecko-Perskich

Powrót do wyboru postaci

GRATULACJE!!!

Zostałeś ekspertem od wojen Grecko-Perskich

Powrót do wyboru postaci

# data[].attributes.attachment_link.title
Sparta i wojny Grecko-Perskie by krzysiukam17 on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Sparta i wojny z Persami Escape ROOM Poznaj historię... Rok 499 p.n.e. Greckie polis w Azji Mniejszej sprzeciwiają się wpływom Persji Dariusz I rozpoczyna natarcie na Maraton Dasz radę stawić czoła wyzwaniu? Wybierz swoją postać Dariusz I Dariusz I Wielki (ok. 550 roku p.n.e. - 485 rok p.n.e.)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rządy parlamentarne w II RP

Punkty

1. postanowienia małej konstytucji z 1919 r.2. ustrój II Rzeczypospolitej w świetle konstytucji marcowej z 1921 r.3. elekcja Gabriela Narutowicza na prezydenta i jego zabójstwo4. rząd Władysława Grabskiego i jego reformy5. polska scena polityczna przed zamachem majowym6. charakterystyka rządów parlamentarnych w latach 1919- 1926

terminy, osoby daty

− terminy: Naczelnik Państwa, konstytucja marcowa, system parlamentarny, czynne i bierne prawo wyborcze, hiperinflacja, wojna celna, sejm ustawodawczy,mała konstytucja, partyjniactwo, kontrasygnata,Zgromadzenie Narodowe− daty: pierwszych wyborów do sejmu ustawodawczego (I 1919), uchwalenia konstytucji marcowej (17 III 1921), wyboru Gabriela Narutowicza na prezydenta (XII 1922), zabójstwa prezydenta Gabriela Narutowicza (16 XII 1922)−osoby: Józefa Piłsudskiego, Romana Dmowskiego, Gabriela Narutowicza, Wincentego Witosa, Wojciecha Korfantego, Stanisława Wojciechowskiego, Ignacego Daszyńskiego, Władysława Grabskiego, zna datę wprowadzenia podziału na województwa(1919), uchwalenia małej konstytucji (20 II 1919), Romana Rybarskiego, Maurycego Zamoyskiego, Jana Baudouin de Courtenaya

Trudne początki niepodległościPoczątkowym wyzwaniem rządu II RP było scalenie ziem polskich. Było to bardzo ciężkie ze względu na różnice w zaborach.

* różne waluty i prawa. W Zaborze Rosyjskim płaciło się rublami, w Zaborze Pruskim markami, a w Galicji złotymi guldenami. Różniło się również prawo, gdyż w różnych zaborach panowała inna autonomia i inny system prawny. Niestety przez cały okres między wojenny nie udało się go ujednolicić. Widoczne było to głównie w sprawach dotyczących małżeństw. W Zaborze Pruskim udzielano śluby cywilne, a w innych zaborach tylko kościelne. Udało się jednak ujednolicić zasady ruchu drogowego oraz sieć kolejową.* różne języki w administracji

Mała Konstytucja i formowanie się parlamentaryzmu w II RP

26 I 1919 r. wybory do Sejmu Ustawodawczego - wygrała (endecja)20 II 1919 r. Sejm Ustawodawczy uchwalił tzw. małą konstytucjęstanowiła ona, że Polska będzie republiką parlamentarnąwładza ustawodawcza nalezała do sejmu- Józef Piłsudski nadal Naczelnikiem Państwa, do czasu wyboru prezedenta (jego władza została ograniczona przez obowiązek kontrasygnaty)

01

Pierwsze wybory26 stycznia 1919roku odbyły się pierwsze wybory II Rzeczpospolitej.Kandydowali:Endecja (Narodowa Demokracja)PSL-PiastPSL-WyzwoleniePPSGrupy posłów reprezentujących mniejszości narodowych

Województwa

W latach od sierpnia 1919 do 1925r., rząd utworzył nowy podział terytorialny. Do II Rzeczpospolitej wcielono 16 województw, jednak Śląsk posiadał autonomię oraz własny sejm.

Ustrój II Rzeczypospolitej w świetle konstytucji marcowej z 1921 r.

17 III 1921 r. sejm uchwalił tzw. konstytucję marcowąwładza ustawodawcza spoczywała w rękach dwuizbowego parlamentu, który składał się z sejmu i senatu- obowiązywał proporcjonalny system wyborczy - każda partia polityczna miała otrzymać taki procent miejsc w sejmie, jaki uzyskała w wyborachgłową państwa pełnił prezydent wybierany przez Zgromadzenie Narodowe na 7 latbieżącą politykę prowadził rząd, który był powoływany przez sejm i podlegał jego kontroli

Elekcja Gabriela Narutowicza na prezydenta i jego zabójstwo

9 XII 1922 r. na prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej został wybrany Gabriel Narutowicz Po nagonce opinii publicznej na osobę prezedenta 16 XII 1922 r. został on zamordowany podczas wizyty w Galerii Sztyki "Zachęta" po jedo śmierci na stanowisko prezydenta został wybrany Stanisław Wojciechowski

Sytuacja II RPw latach 1919-1926 rozdrobnienie sejmu powodowało, dużą niestabilność rządów, a młoda Polska potrzebowała reformrząd Władysława Grabskiego przeprowadził najbardziej pilne reformy- reforma walutowa ( po chleb z waliską pieniędzy ok.6mln)- wprowadził złoty polski- zachamował hiperinflację i ustabilizował finanse państwa- denominacja 1 złoty = 1,8 mln marek polskich sytuacja międzynarodowa Polski stała się niepokojąca - w 1925 r. wojna celna Niemców z Polską (zaczeło się od węgla)- starały się ograniczyć import polskich towarów - Polskę pominięta podczas zawierania układów w Locarno

Potrafisz omówić?

Jakie zadania stanęły przed władzami odradzającej się Polski Wymień postanowienia małej konstytucji Zcharakteryzuj rządy parlamentarne w Polsce w latach 1919-1926Omów postanowienia konstytucji marcowej z 1921r.Przedstaw okoliczności pierwszych wyborów prezydenckichW jakich okolicznościachzginął w zamachu Gabriel Narutowicz i jakie były tego skutki?Scharakteryzuj scenę polityczną II RzeczypospolitejPrzedstaw przejawy kryzysu rządów parlamentarnychWpływ słabości politycznej rządów parlamentarnych na pozycję międzynarodową II RzeczypospolitejOceń pozycję ustrojową Naczelnika PaństwaOceń rządy parlamentarne w Polsce w latach 1919-1926

Sprawdź się

Ciekawostka

# data[].attributes.attachment_link.title
Rządy Parlamentarne by Monika Piosik on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Rządy parlamentarne w II RP Punkty 1. postanowienia małej konstytucji z 1919 r.2. ustrój II Rzeczypospolitej w świetle konstytucji marcowej z 1921 r.3. elekcja Gabriela Narutowicza na prezydenta i jego zabójstwo4. rząd Władysława Grabskiego i jego reformy5. polska scena polityczna przed zamachem majowym6.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
- Józef Piłsudski ciekawostki- Narodowe Święto Niepodległości

PojęciaDaty

- działalność Józefa Piłsudskiegoprzed I wojną światową- udział Legionów Polskich i Józefa Piłsudskiego w działaniach zbrojnychpodczas I wojny światowej

- odzyskanie niepodległości przezPolskę- walki o ustalenie granic II Rzeczypospoliteji Bitwa Warszawska

Komendant - konspiracja

II Rzeczpospolita,Naczelnik Państwa

1914-1918; 11 listopada 1918 r., 15 sierpnia 1920 r.

Rodzina

Mieszkanie i przyjaciele

11 listopada

Granice

15 sierpnia 1920r.

1

2

3

obejrzyj

4

posłuchaj

Ziuk - dzieciństwo

Wiktor -młodość

Naczelnik - niepodlegość

kolorowanki

Zadanie

Zagraj

Józef Klemens Piłsudski - urodzony 1867r. Tato walczył w powstaniu styczniowym, mama wychowywała dzieci w duchu patriotyzmu. "Józef Piłsudski wspominał po latach: „Mógłbym nazwać swe dzieciństwo - sielskim, anielskim. Mógłbym, gdyby nie zgrzyt jeden, który sępił czoło ojca, wyciskał łzę z oczu matki i głęboko się wrażał w mózgi dziecięce. Tym zgrzytem było świeże wspomnienie o klęsce narodowej 1863 roku". Już w gimnazjum Józef założył kółko uczniowskie, które nielegalnie sprowadzało polskie książki. W wieku 20 lat został aresztowany za organizowanie spisku przeciw carowi i zesłany na Syberię. Po ucieczce, kontynuował działalność przeciw zaborcom. W czasie I wojny światowej był twórcą Legionów Polskich, które miały walczyć o wolną Polskę. U boku Austrii, walczyli przeciw Rosji. Po trzech latach Piłsudski postanowił zerwać sojusz i trafił za to do więzienia w Magdeburgu.

W listopadzie 1918 roku, kończy się pierwsza wojna. Powstaje odrodzona Polska, a Piłsudski zostaje Naczelnikiem Państwa. Musimy jednak powalczyć o nasze granice. Walczymy z Ukrainą, Litwą i Bolszewikami (Rosja) 15 sierpnia 1920r. odbywa się bitwa Warszawska "Cud nad Wisłą"

Żródła: RKW Edukacja , https://muzeumpilsudski.pl/ Wczoraj i dziś 4 - Nowa Era

1. To tutaj znajduje się dworek Marszałka. 2. Tak nazywana była Jadwiga, jedna z córek Marszałka. 3. Milusin podarowali Piłsudskiemu w darze jego... 4. Jedna z ulubionych rozrywek Marszałka, do której przyda się talia kart. 5. Jak miały na imię psy Józefa Piłsudskiego?

Jadwiga nazywana była Jagodą.

Żołnierze podarowali Marszałkowi dworek w SulejówkUkochany koń Kasztanka (vel Fantazja) Psy: Dorek i Pies

II Rzeczpospolita - nieoficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1918-1945, od odzyskania suwerenności do wycofania uznania międzynarodowego dla rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, które było konsekwencją wykonania porozumień zawartych na konferencji jałtańskiej między mocarstwami wielkiej trójki. Naczelnik Państwa Urząd Tymczasowego Naczelnika Państwa został powołany na mocy dekretu Józefa Piłsudskiego z 22 listopada 1918 roku o najwyższej władzy reprezentacyjnej.

oś czasu

I wojna światowa

1914

1918

11 listopada 1918r.

15 sierpnia 1920r.Bitwa waszawska

Śmierć Piłsudskiego

12 maja 1935

Odzyskanie niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.description
Józef Piłsudski ciekawostki- Narodowe Święto Niepodległości PojęciaDaty - działalność Józefa Piłsudskiegoprzed I wojną światową- udział Legionów Polskich i Józefa Piłsudskiego w działaniach zbrojnychpodczas I wojny światowej - odzyskanie niepodległości przezPolskę- walki o ustalenie granic II Rzeczypospoliteji Bitwa Warszawska Komendant - konspiracja II Rzeczpospolita,Naczelnik Państwa 1914-1918; 11 listopada 1918 r., 15 sierpnia 1920 r.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zjednoczyć polskę,START,GRA,Instrukcja:,Rozwiązuj zagadkii zjednocz POLskę przed rywalami,Rozpoczyna najmłodszy gracz. Klika w kostkę i przesuwa się swoim władcą po własnym torze o liczbę wyrzuconych pól. Po drodze musi wykonać zadania. Jeżeli mu się nie uda czeka kolejkę. Wygrywa gracz, który jako pierwszy dotrze do mapy zjednoczonej Polski.,Gracze:

# data[].attributes.attachment_link.title
gra w zjednoczenie Polski by Marta Smoleń on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Zjednoczyć polskę,START,GRA,Instrukcja:,Rozwiązuj zagadkii zjednocz POLskę przed rywalami,Rozpoczyna najmłodszy gracz. Klika w kostkę i przesuwa się swoim władcą po własnym torze o liczbę wyrzuconych pól. Po drodze musi wykonać zadania. Jeżeli mu się nie uda czeka kolejkę. Wygrywa gracz, który jako pierwszy dotrze do mapy zjednoczonej Polski.,Gracze:

# data[].attributes.attachment_link.title
Zabawa z Jagiellonami by Monika Piosik on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Zabawa z Jagiellonami ✌️ - Personalized

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ODKRYJ KARTĘ,ODGADNIJ, JAKA TO POSTAĆ HISTORYCZNA,HOMER,ODPOWIEDŹ,ODKRYJ KARTĘ,ODGADNIJ, JAKA TO POSTAĆ HISTORYCZNA,FIDIASZ,ODPOWIEDŹ,ODKRYJ KARTĘ,ODGADNIJ, JAKA TO POSTAĆ HISTORYCZNA,ALEKSANDER WIELKI,ODPOWIEDŹ,ODKRYJ KARTĘ,ODGADNIJ, JAKA TO POSTAĆ HISTORYCZNA,Juliiusz Cezar,ODPOWIEDŹ,ODKRYJ KARTĘ,ODGADNIJ, JAKA TO POSTAĆ HISTORYCZNA,KONSTANTYN WIELKI,ODPOWIEDŹ,ODKRYJ KARTĘ,ODGADNIJ, JAKA TO POSTAĆ HISTORYCZNA,JUSTYNIAN WIELKI,ODPOWIEDŹ,ODKRYJ KARTĘ,ODGADNIJ, JAKA TO POSTAĆ HISTORYCZNA,MAHOMET,ODPOWIEDŹ,ODKRYJ KARTĘ,ODGADNIJ, JAKA TO POSTAĆ HISTORYCZNA,KAROL WIELKI,ODPOWIEDŹ,ODKRYJ KARTĘ,ODGADNIJ, JAKA TO POSTAĆ HISTORYCZNA,MIESZKO I,ODPOWIEDŹ,ODKRYJ KARTĘ,ODGADNIJ, JAKA TO POSTAĆ HISTORYCZNA,BOLESŁAW CHROBRY,ODPOWIEDŹ,ODKRYJ KARTĘ,ODGADNIJ, JAKA TO POSTAĆ HISTORYCZNA,Back,KAZIMIERZ ODNOWICIEL,ODPOWIEDŹ

# data[].attributes.attachment_link.title
Jaka to postać historyczna? by sylwiagryczewska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dynastiajagiellonów

Czy potrafisz rozwiązać zagadkę?

start

Skarbiec królewski

3 misja

4 misja

2 misja

1 misja

Przed Tobą 4 misje. Ukończenie każdej z nich, da Ci wskazówkę, której użyjesz, żeby otworzyć skarbiec królewskiz

Hola, hola! Nie za szybko chcesz się dostać do skarbca?

Powrót

Jakiego wydarzenia dotyczy tekst źródłowy?

W lipcowe gorące popołudnie ulice Lublina zupełnie się wyludniły. Za to na zamku w największej sali panował ogromny tłok. Na honorowym miejscu, na tronie siedział Zygmunt August, władca dwóch krajów - Polski i Litwy. Na fotelach z wysokimi oparciami przed królem zasiadali możnowładcy z Polski i Litwy, a za nimi stali szlacheccy posłowie. Resztę sali wypełniała służba, wojsko i zwykli gapie, którzy przyszli popatrzeć na niecodzienne wydarzenie. Stojący na środku sali poseł głośno odczytywał z kartki tekst: „Iż już Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie jest jedno nierozdzielne i nieróżne ciało, a także nieróżna, ale jedna wspólna Rzeczpospolita, która się z dwóch państw i narodów w jeden lud zniosła i spoiła".

unia w krewie

unia lubelska

akt sekularyzacji prus

źle

spróbuj jeszcze raz

Gratulacje!!!

To zadanie nie sprawiło Ci kłopotów.To prawda, 1 lipca 1569r. podpisaliśmy akt uni lubelskiej. To było wydarzenie wielkiej wagi, ponieważ Polska i Litwa zaczęły tworzyć jedno państwo. Tak powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów. Znak pieniądza na moim ubraniu jest portalem, który przeniesie Cię do ukrytej wskazówki

misja zakończona

1

gratuluję!pierwsza cyfra to 6

wróć do misji

maraton dat

Co wydarzyło się 1.07.1569?

Unia lubelska

sekularyzacja prus

biblia wujka

Uuu, chyba jednak nie!

próbuj dalej

Dobrze się zaczyna, powodzenia!

Kiedy powstało pierwsze polskie tłumaczenie Biblii

1527

1588

1599

Niestety, nie tym razem!

Spróbuj jeszcze raz

Jest dobrze, walcz dalej

W którym roku wybuchła wojna o Inflatny, między Polską ,Rosją, Szwecją i Danią?

1525

1563

1572

Błędna odpowiedź

Spróbuj dalej

ZBLIŻASZ SIĘ DO POŁOWY DROGII

W 1497r. podpisano:

Statuty piotrkowskie

ii POKÓJ TORUŃSKI

przywilej koszycki

Źle!

Próbuj dalej

To może coś o krzyżakach?

W którym roku został podpisany pokój z Zakonem Krzyżackim, dzięki któremu Polska zyskała Pomorze Gdańskie?

1454

1466

1410

To jest błędna odpowiedź

Spróbuj jeszcze raz

Udało ci się dotrzeć do końca tej misji

W którym roku zakończyła się dynastia Jagiellonów?

1573

1370

1572

Błędna odpowiedź!

Spróbuj jeszcze raz

To może coś o religii?

W którym roku uchwalono dokument, który zrównywał w prawach katolików i przestawicieli innych wyznań, czyli akt konfederacji warszawskiej?

1573

2020

1410

Uuu, chyba jednak nie!

próbuj dalej

Jesteś blisko, coraz bliżej

Pierwszym królem elekcyjnym był?

bolesław chrobry

Henryk Sienkiewicz

Henryk Walezy

Niestety, nie tym razem!

Spróbuj jeszcze raz

Odpocznij od dat

znajdź zawiszę czarnego

Oj, niestety nie

kombinuj dalej

Pytanie o zygmunta

Ostatni król z dynastii Jagiellonów to...

Zygmunt III Waza

Zygmunt August

Zygmunt Stary

Błędna odpowiedź!

Spróbuj jeszcze raz

Misja zakończona!Całkiem dobrze radzisz sobie z datami

Trzecią cyfrą hasła jest : 8

Wybierz kolejną misję

Wskaż miejsce, w którym znajdowała się siedziba króla Zygmunta Augusta

Coś poszło źle!

próbuj dalej

Gdzie podpisano unię realną z litwą w 1569?

Wskaż na mapie

ojoj joj! nie poddawaj się

próbuj dalej

koniec misji 3

Gratulacje!

Druga i czwarta cyfra hasła to 9

Idź do kolejnej misji

Na osi czasu znajdują się daty i obrazujące je dzieła sztuki, ale gdzieś wkradł się błąd, znajdź go

1525

1410

1569

Błąd!

Próbuj dalej

Jaki tytuł nosi to dzieło jana matejki?

Hołd pruski

Unia w krewie

Unia lubelska

jesteś już blisko

Próbuj dalej

Bona podpowie Ci ukrytą wskazówkę

niestety, to nie jest bona

Próbuj dalej

To ja, Anna Jagiellonka, obowiązki dworskie mojej mamy spowodowały, że nie mogła do Ciebie przyjść. Dlatego ja, jako przyszła królowa Rzeczypospolitej, przekazuję Tobie tajemną wskazówkę. Ostatnie cztery cyfry hasła to data II pokoju toruńskiego.

Idź dalej

drogi uczniu,poradziłeś sobie doskonale ze wszystkimi zagadkami

Znasz już kolejne cyfry szyfru. Czas otworzyć skarbiec

idź do skarbca

Gratulacje!

# data[].attributes.attachment_link.description
Dynastiajagiellonów Czy potrafisz rozwiązać zagadkę? start Skarbiec królewski 3 misja 4 misja 2 misja 1 misja Przed Tobą 4 misje. Ukończenie każdej z nich, da Ci wskazówkę, której użyjesz, żeby otworzyć skarbiec królewskiz Hola, hola! Nie za szybko chcesz się dostać do skarbca? Powrót Jakiego wydarzenia dotyczy tekst źródłowy?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Temat:Plan "Burza"i powstanie warszawskie

1. Na dzisiejszej lekcji pracujesz samodzielnie.W tym celu:- zapoznaj się do końca z tą prezentacją- przeczytaj temat w podręczniku (s. 80-86)- obejrzyj film (link w dalszej części prezentacji)- odnajdź link i dowiedz się, jakie powiązanie ma Dąbrowa Tarnowska z alinatami niosącymi pomoc powstańcom2.Wykonaj wszystkie zadania z kolejnych slajdów (w zeszycie)i odeślij mi je dziś.3. Przygotuj się z tego tematu na kolejną lekcję.

Witaj!

Plan"Burza"

Na przełomie 1943/44 polskie władze w Londynie opracowały plan"Burza" Zakładał on włączenie oddziałów AK do wyzwalania ziem polskichi współpracy z armią radziecką.

+info

tekst:https://notatkizlekcji.pl/historia/plan_burza_i_powstanie_warszawskie.html

https://dzieje.pl/aktualnosci/akcja-burza

Powstaniewarszawskie

+info

Powstanie upadło2 października 1944 roku.Zgineło w nim około20 tys. powstańcówi około 250 tys cywilów. Warszawa została doszczęstnie zniszczona.

Współpraca z Rosjanami się nie układała. Oddziały AK brały udział w wyzwalaniu wielu miast później byli rozbrajani przez Rosjan i aresztowani. W obliczu takiej sytuacji i zblizania się frontu wschodniego do Warszawy, została podjęta decyzja o wybuchu powstania w Warszawie.

Powstanie wybuchło 1 sierpnia 1944 roku w zachodniej części Warszawy po prawej stronie Wisły . Po pierwszych sukcesach Niemcy dysponując lepszym uzbrojeniem zdobywali dzielnica po dzielnicy. Powstańcy nie otrzymali pomocy ze strony ZSRR, jedynie małą pomoc ze strony zachodnich aliantów.

tekst:https://notatkizlekcji.pl/historia/plan_burza_i_powstanie_warszawskie.html

Zapamiętaj te daty!

rozpoczęcie akcji "Burza"

I 1944

wybuch powstania warszawskiego

01.08.1944

kapitulacja powstania

02.10.1944

ZAPISZ W ZESZYCIE!

Wyjaśnij, jaką rolę w powstaniu warszawskim(lub po jego porażce) miały te postacie:

Antoni Chruściel,ps. Monter

Leopold Okulicki,ps. Niedźwiadek

Tadeusz Komorowski, ps. Bór,

ZAPISZ W ZESZYCIE!

Uzupełnij notatkę

Plan "Burza" zakładał współpracę ...................................(czyją?) z Armią.................................... (jaką?) w wyzwalaniu ziem II RP. Częścią planu była operacja ................................ (nazwa), mająca na celu odbicie Wilna i Lwowa z rąk niemieckich. Mimo odbicia miast akcja się nie powiodła, gdyż Sowieci rozbroili i aresztowali polskich żołnierzy. Wybuch powstania warszawskiego miał miejsce ........................ (data). Warszawiacy bohatersko bronili stolicy przez ........ (ile?) dni. Powstanie upadło ............................. (data). Na rozkaz .............. ............ (kogo?) doszczętnie zniszczono ............................ (co?)

ZAPISZ W ZESZYCIE!

Obejrzyj film:

Do zobaczenia na kolejnej lekcji!

Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit lacinia, curabitur sapien pulvinar massa erat himenaeos. Fusce ante pharetra praesent suspendisse auctor eget cubilia faucibus, lectus nibh fames libero donec est cursus sociosqu, massa vulputate sed interdum ad scelerisque morbi.Etiam ante sagittis consequat auctor inceptos semper metus ridiculus, egestas vulputate blandit aenean est quam ac senectus, euismod arcu taciti sollicitudin curabitur massa accumsan.

# data[].attributes.attachment_link.title
plan burza powstanie warszawskie by Ewelina Kwiatkowska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Temat:Plan "Burza"i powstanie warszawskie 1. Na dzisiejszej lekcji pracujesz samodzielnie.W tym celu:- zapoznaj się do końca z tą prezentacją- przeczytaj temat w podręczniku (s. 80-86)- obejrzyj film (link w dalszej części prezentacji)- odnajdź link i dowiedz się, jakie powiązanie ma Dąbrowa Tarnowska z alinatami niosącymi pomoc powstańcom2.Wykonaj wszystkie zadania z kolejnych slajdów (w zeszycie)i odeślij mi je dziś.3.

# data[].attributes.attachment_link.description
Baamboozle is a game-based learning platform that brings engagement and fun to millions of players every year at school, at work, and at home. Sign up for free!

# data[].attributes.attachment_link.title
Państwo Mieszka I by kaczoranna30 on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Państwo Mieszka I ✌️ - Personalized

# data[].attributes.attachment_link.title
A więc wojna - Tak rozpoczęła się II Wojna Światowa!

# data[].attributes.headline
Rozwój demokracji szlacheckiej - krótki film PWN

# data[].attributes.subject
Rozwój demokracji szlacheckiej - krótki film PWN

# data[].attributes.headline
Józefa Piłsudskiego marzenia o niepodległości

# data[].attributes.subject
Józefa Piłsudskiego marzenia o niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.title
Józefa Piłsudskiego marzenia o niepodległości Polski

# data[].attributes.headline
Historia Józefa Piłsudskiego opowiedziana dla dzieci

# data[].attributes.subject
Historia Józefa Piłsudskiego opowiedziana dla dzieci

# data[].attributes.attachment_link.title
Z albumu Dziadka   historia Józefa Piłsudskiego opowiedziana dla dzieci

# data[].attributes.headline
Niezwykła animacja na 100 lecie odzyskania przez Polskę niepodległości

# data[].attributes.subject
Niezwykła animacja na 100 lecie odzyskania przez Polskę niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.title
🇵🇱❤️Animacja na 100-lecie Niepodległości Polski - Animation for the 100th anniversary of Poland ❤️🇵🇱

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia niepodległości Polski - zobacz animację | OnetNews

# data[].attributes.headline
Wojskowość polska w Okresie Rozbicia Dzielnicowego

# data[].attributes.subject
Wojskowość polska w Okresie Rozbicia Dzielnicowego

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia Na Szybko - Wojskowość Polska w Okresie Rozbicia Dzielnicowego

# data[].attributes.attachment_link.title
Ziemie pod panowaniem Szwecji latami, na mapach - Historia na Szybko

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia Na Szybko - Historia Anglii od Prehistorii do Normanów cz.2

# data[].attributes.attachment_link.description
Witam w kolejnej odsłonie Historii na Szybko, gdzie omawiamy historię Anglii od prehistorii do bitwy pod Hastings w 1066 roku. Wesprzyj kanał na Patreonie: https://www.patreon.com/ThrashingMadPL?ty=h Playlista: https://www.youtube.com/watch?v=apMIgj0pi-U&list=PLBJEVn1h83HxvCVusUnwJqCoHIZed96Rt Interesuje cię historia alternatywna?

# data[].attributes.attachment_link.title
Władysław II Jagiełło cz.2 (Historia Polski #81) (Lata 1387-1388) - Historia na Szybko

# data[].attributes.attachment_link.title
Władysław II Jagiełło cz.1 (Historia Polski #80) (Lata 1386-1387) - Historia na Szybko

# data[].attributes.attachment_link.title
Jadwiga  (Historia Polski #79) (Lata 1384-1386) - Historia na Szybko

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia Na Szybko - Władysław I Łokietek cz.2 (Historia Polski #53) (1309-1313)

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia Na Szybko - Władysław I Łokietek cz.1 (Historia Polski #52) (1306-1309)

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia Na Szybko - Bolesław I Chrobry cz.2 (Historia Polski #5) (1002-1013)

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia Na Szybko - Bolesław I Chrobry cz.1 (Historia Polski #4) (992-1002)

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia Na Szybko - Mieszko I cz.2 (Historia Polski #3) (973-992)

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia Na Szybko - Mieszko I cz.1 (Historia Polski #2) (960-973)

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia Na Szybko - Początki Państwa Polskiego (Historia Polski #1)

# data[].attributes.headline
Z albumu dziadka - historia Józefa Piłsudskiego

# data[].attributes.subject
Z albumu dziadka - historia Józefa Piłsudskiego

# data[].attributes.attachment_link.title
Z albumu Dziadka - historia Józefa Piłsudskiego opowiedziana dla dzieci

# data[].attributes.attachment_link.title
Polska i świat po II wojnie światowej - postacie

# data[].attributes.attachment_link.description
Dopasuj imię, nazwisko i opis postaci do zdjęcia.

# data[].attributes.body
Polska w latach 70. XX wieku

# data[].attributes.body
PRL w latach 1956 - 1970

# data[].attributes.body
Marzec 1968 i grudzień 1970

# data[].attributes.body
Gomułka czy Gierek?

# data[].attributes.attachment_link.description
Sprawdź, co wiesz o polskich komunistach. Do dzieła!

# data[].attributes.attachment_link.description
Dopasuj informacje do odpowiedniej grupy. Powodzenia! :)

# data[].attributes.attachment_link.description
Podaj poprawne odpowiedzi i wyjaśnij powstałe hasło :)

# data[].attributes.attachment_link.description
przyporządkuj wydarzenia do odpowiedniego roku

# data[].attributes.attachment_link.description
Połącz opis z miejscem, gdzie doszło do bitwy.

# data[].attributes.attachment_link.description
Przyporządkuj państwo do właściwej grupy.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dopasuj hasło do wyjaśnienia lub zdjęcia oraz datę do wydarzenia.

# data[].attributes.attachment_link.title
II wojna światowa - najważniejsze wydarzenia

# data[].attributes.attachment_link.description
Zaznacz na osi czasu najważniejsze wydarzenia z czasów II wojny światowej.