# data[].attributes.attachment_caption
Collegium Nobilium – przerys projektu, 1786

# data[].attributes.body
W 1740 r. Stanisław Konarski założył w Warszawie Collegium Nobilium, czyli szkołę, w której nauki mieli pobierać synowie magnatów i zamożnej szlachty, stanowiący młodą elitę polityczną państwa. Na owe czasy placówka wyróżniała się nowoczesnym programem nauczania. Mniejszy nacisk kładziono na naukę łaciny i greki, a większy na nauczanie prowadzone w języku polskim i języki nowożytne (francuski i niemiecki). Wykładano historię, prawo, nauki przyrodnicze i ścisłe. Podobne programy zaczęły wkrótce obowiązywać w innych szkołach prowadzonych przez Pijarów, a potem także w kolegiach jezuickich.

# data[].attributes.body
Stanisław Konarski (1700 – 1773) – Poeta, pisarz polityczny i nauczyciel. Należał do zakonu Pijarów, który specjalizował się w działalności oświatowej. Podczas studiów we Włoszech, Francji i w Niemczech zapoznał się z twórczością pisarzy i filozofów oświecenia. Prowadził także prace nad edycją kompletnego zbioru praw polskich „ Volumia  legum” (tomy praw). Przyczynił się do reformy polskiego szkolnictwa w duchu oświeceniowym. Jego program zakładał wychowanie młodzieży na patriotów i świadomych obywateli, a także zapoznanie jej z najnowszymi osiągnięciami nauki. Na gruncie politycznym Konarski współpracował z Familią, a swoje postulaty reform opisał w dziele „O skutecznym rad sposobie albo utrzymaniu ordynaryjny sejmów). W 1771 r. król Stanisław August Poniatowski oznaczył go metalem „ Sapere auso” (z łaciny „temu który odważył się być mądrym”).

# data[].attributes.body
W zamian za zatwierdzenie przez sejm aktu rozbiorowego Stanisław August uzyskał zgodę Katarzyny II na reformę edukacji. W otoczeniu króla od dawna zdawano sobie sprawę z roli jaką może odgrywać system nauczania w procesie naprawy państwa. Poparcie dla reform można było uzyskać dopiero po zmianie mentalności szlachty, przywiązanej do złotej wolności i ustroju przodków. W Rzecz pospolitej musiał się dokonać  - jak twierdzi Władysław Smoleński wybitny historyk z przełomu XIX i XX wieku – przewrót umysłowy. Nastąpił on właśnie w czasach Stanisława Augusta. Już w 1765 r. król założył w Warszawie Szkołę Rycerską, która miała nowoczesny program nauczania, znacznie wykraczający poza przedmioty wojskowe, i wybitnych nauczycieli. Jej zadaniem było kształcenie oficerów i urzędników, którzy jednocześnie wyróżnialiby się opinią wzorowych obywateli. Placówka była przeznaczona dla ubogiej młodzieży szlacheckiej i utrzymywana przez skarby koronny i litewski. W czasie sześcioletniej nauki młodzi ludzie poznawali między innymi zagadnienia inżynierii wojskowej, prawa i sztuki władania szablą lub szpadą oraz kształcili umiejętności jazdy konnej. Wśród wychowanków szkoły znalazło się wielu przyszłych posłów i generałów np. Tadeusz Kościuszko.

# data[].attributes.body
Ignacy Krasicki, jeden z najwybitniejszych poetów epoki oświecenia, napisał hymn szkoły. Tekst, znany jako ''Hymn do miłości ojczyzny'' zawiera słowa:
Święta miłości kochanej Ojczyzny,
Czują Cię tylko umysły poczciwe!
Dla ciebie zjadłe smakują trucizny,
Dla ciebie więzy, pęta nie zelżywe.
Kształcisz kalectwo przez chwalebne blizny,
Gnieździsz w umyśle rozkoszy prawdziwe.
Byle cię można wspomóc, byle wspierać,
Nie żal żyć w nędzy, nie żal i umierać.

Wolności! której dobra nie docieka
Gmin jarzma zwykły, nikczemny i podły,
Cecho dusz wielkich! ozdobo człowieka,
Strumieniu boski, cnót zaszczycon źródły!
Tyś tarczą twoich Polaków od wieka,
Z ciebie się pasmem szczęścia nasze wiodły.
Większaś nad przemoc! – A kto ciebie godny
Pokruszył jarzma, albo padł swobodny.

# data[].attributes.body
Komisja edukacji narodowej (KEN) została powołana przez sejm rozbiorowy 14 października 1773r. Środki finansowe na realizację jej zadań zapewniono, przekazując instytucji przejęte przez państwo majątki zakonu jezuitów rozwiązanego w tym czasie przez papieża. Pierwotny skład Komisji liczył 8 osób: 4 senatorów i 4 posłów. Pierwszym prezesem został biskup wileński Ignacy Jakub Massalski. Komisja uznawana za pierwsze w Europie ministerstwo edukacji, objęła nadzór nad wszystkimi szkołami w państwie poza seminariami duchownymi i Szkołą Rycerską. Eksperci pod wodzą Hugona Kołłątaja opracowali trzystopniowy model szkół podstawowych i średnich. Najniższym stopniem były szkoły parafialne przeznaczone dla niższych stanów (chłopów i mieszczan), pośrednim szczeblem były państwowe szkoły powiatowe – do których  głównie trafiały dzieci z rodzin szlacheckich, ale które były też otwarte dla najzdolniejszej młodzieży ze stanów niższych, zaś stopniem najwyższym były dwa uniwersytety – w Wilnie i Krakowie.

# data[].attributes.body
Ważnym organem utworzonym przez komisję stało się Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych, do którego zadań należały przygotowanie nowoczesnych programów nauczania (obejmujących nauczanie m.in. języka polskiego i nauk przyrodniczych) i podręczników oraz kształcenie nauczycieli. Jego sekretarzem został Grzegorz Piramowicz, duchowny i nauczyciel, autor wielu opracowań i elementarza do szkół parafialnych.

# data[].attributes.headline
Stanisław August - mecenas sztuki i nauki

# data[].attributes.subject
Stanisław August - mecenas sztuki i nauki

# data[].attributes.body
Poprzednicy Stanisława Augusta na polskim tronie, elektorzy sascy August II Mocny i August III Sas, wspierali przede wszystkim rozwój artystyczny Drezna. Za panowania Poniatowskiego to Warszawa znów stała się dla monarchy najważniejszym ośrodkiem kulturalnym.

# data[].attributes.body
Król szybko sprowadził nad Wisłę wybitnych zagranicznych artystów z Włoch, Niemiec i Francji: malarzy i dekoratorów (Marcello Bacciarelli, Bernardo Bellotto zwany Canaletto, Jan Bogumił Plersch, Jean-Baptiste Pillement), rzeźbiarzy (André Le Brun, Giacomo Monaldi), architektów (Domenico Merlini, Jan Chrystian Kamsetzer, Victor Louis).

# data[].attributes.body
Jako mecenas sztuki Stanisław August Poniatowski organizował m.in obiady czwartkowe, wówczas odkreślane jako obiady literackie. Cotygodniowe spotkania pisarzy, poetów, publicystów i działaczy, na których dyskutowano na temat literatury i sztuki, odczytywano najnowsze utwory i wyznaczano nowe kierunki rozwoju. Do stałego grona uczestników obiadów zaliczali się m.in.: Konarski, Naruszewicz, Wybicki, Zamoyski, Bohomolec, Krasicki. Organem prasowym tych spotkań stały się „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”, pierwsze w Polsce czasopismo o charakterze literackim.

# data[].attributes.body
Władca wspierał finansowo m.in. wydawanie „Monitora”, w którym publikowano artykuły wspierające jego plan reform. Z jego inicjatywy powstał pierwszy w Polsce stały teatr publiczny w Warszawie oraz Szkoła Rycerska. Za jego sprawą doszło też do przekazania majątku jezuitów Komisji Edukacji Narodowej, co pozwoliło na przeprowadzenie gruntownej reformy szkolnictwa.

# data[].attributes.body
Stanisław August Poniatowski przeszedł do historii przede wszystkim jako ostatni król Polski, jego rządy są oceniane pod wieloma względami negatywnie, na tym tle mecenat i dbanie o rozwój kultury są niewątpliwą zasługą.

# data[].attributes.body
Wysiłki zwolenników reform z czasem zaczęły przynosić rezultaty. Rozbiór ziem Rzeczypospolitej ukazał słabość państwa i zagrożenie ze strony sąsiadów. Wraz z rosnącymi wpływami myśli oświecenia malało również przywiązanie do sarmatyzmu i znikało przekonanie o doskonałości praw i obyczajów szlachty. Rzadziej spotykano się z niechęcią wobec zagranicznych nowinek. Wśród arystokracji i zamożnych przedstawicieli stanu szlacheckiego pojawiło się naśladownictwo obcych wzorów w dziedzinie mody i stylu życia, docierających z Paryża. W kręgach reformatorskich najbardziej cenioną postawą stał się oświecony sarmatyzm, łączący elementy tradycji szlacheckiej z dorobkiem zachodnioeuropejskiego oświecenia.

# data[].attributes.body
Styl stanisławowski był stylem odrębnym i samodzielnym, tym niemniej czerpiącym z różnych wzorców. Stanisław August gustował w różnorodnych dziełach, również barokowych. Chciał natomiast mieć to, co modne, a stylem wówczas modnym był właśnie klasycyzm. Odrębność stylu stanisławowskiego polega właśnie na synkretyzmie elementów klasycznych (nawiązania do antyku, prostota i oszczędność formy) i nieklasycznych – barokowych, co przejawiało się w bogactwie zdobień, złoceniach, stiukach, intensywnych kolorach. Był to klasycyzm z pozostałościami baroku.
Za panowania Augusta głównym ośrodkiem kulturalnym, artystycznym i naukowym Rzeczypospolitej stała się Warszawa, która przeżywała rozkwit. Na zlecenie króla wybitni architekci: Jakub Fontana, Dominik Merlini i Jan Chrystian Kamsetzer przebudowali wnętrza Zamku Królewskiego, w stylu stanisławowskim.
Nadwornymi malarzami Stanisława Augusta zostali Marcello Bacciarelli i Bernardo Bellotto zwany Canaletto - autor licznych widoków stolicy, którym poświęcono osobną salę w Zamku Królewskim.

# data[].attributes.body
Stanisław August Poniatowski w stroju koronacyjnym. Marcello Bocciarellego (1768 r.)
Najlepiej oddaje „klimat” ówczesnej Warszawy widzianej oczami przybyszów z zagranicy, którzy okazjonalnie bawili w stolicy, i którzy pozostawili z owego pobytu stosowne zapiski i wspomnienia.

# data[].attributes.body
W 1777r. Stanisław August wydał przywilej zezwalający luteranom na budowę własnego kościoła w Warszawie. O wyglądzie świątyni zadecydował król - spośród trzech propozycji wybrał projekt Szymona Bogumiła Zuga.

# data[].attributes.body
Pałac Królikarnia zbudowany według projektu Dominika Merliniego był częścią podmiejskiej rezydencji jednego z królewskich urzędników. Magnaci i bogata szlachta często korzystali z nowych wzorów architektonicznych i wprowadzali je w swoich posiadłościach.

# data[].attributes.body
Scenę otaczają sztuczne ruiny imitujące pozostałości rzymskich budowli. Widownia odgrodzona od sceny kanałem, ma kształt półkola. Za plecami widzów ustawiono rzeźby przedstawiające wybitnych dramaturgów starożytnych i nowożytnych.

# data[].attributes.body
Stara i Nowa Warszawa z wolna poczęła rozrastać się w kierunku południowym i północnym, a także „centrum”. Domy mieszczan – co rzucało się w oczy – jedne nad wyraz skromne (drewniane) sąsiadowały z drugimi (murowanymi) często pyszniącymi się zbytkiem i pałacami magnatów jeszcze bogatszymi.
Powoli poczęto rozbierać domy drewniane, a w ich miejsce zaczęła pojawiać się zabudowa ściślejsza w postaci nowych, murowanych kamienic. By zyskać więcej lokali do zamieszkania, w wielu istniejących domach dobudowywano kolejne piętra. Jednocześnie tu i ówdzie biedota zasiedlała sutereny.
Niestety, malała przy tym liczba rzemieślników. Spośród nich co majętniejsi zajmowali kamienice przy Rynku. Ci spośród zamożniejszych mieszczan osiedlali się w rejonach bardziej eleganckich, a przy tym spokojniejszych jak Krakowskie Przedmieście czy np. ul. Senatorska, Miodowa…
Uległ znacznej poprawie stan demograficzny miasta. W trzeciej ćwierci wieku XVIII, w stolicy nastąpił wyraźnie zauważalny wzrost osadnictwa Żydów ze wszystkimi tego skutkami. Ulice Warszawy były pełne kontrastów. Biedota miejska bliska nędzy przeplatała się z bogactwem i przepychem wyżej usytuowanego mieszczaństwa i „szlachetnie urodzonych”.