# data[].attributes.location_name
Cami Kebir, Diyarbakır Ulu Camii, Pirinçler Sokak, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
M.S. 639 yılında Diyarbakır'a egemen olan müslüman Araplar tarafından şehrin merkezindeki en büyük mabedin (Martoma Kilisesi) camiye çevrilmesiyle oluşturulmuştur. Daha sonra 1091 yılında Büyük Selçuklu Hükümdarı Melikşah'ın buyruğu ile büyük bir onarım gördüğünü, değişik dönemlerde birçok kez onarım ve eklentilerle bugünkü şeklini aldığını kitabelerinden öğrenmekteyiz. 1115 yılında geçirdiği yangın ve deprem sonucu içerisindeki kemerler, sütunlar ve bezemeli taşlar hepsi yıkılmıştır. Dışarıda bulunan mermer taşları bu tarihten sonra yayılmıştır. Erken İslam döneminin ünlü Şam Emeviye Cami'nin (benzerliklerden dolayı) Anadolu'ya yansıması olarak yorumlanan Diyarbakır Ulu Cami, İslam aleminin 5. Harem-i Şerifi olarak kabul edilmektedir. Ayrıca Camide sibernetiğin babası olarak kabul edilen ünlü bilgin El Cezeri'nin yaptığı güneş saati bulunmaktadır.

# data[].attributes.body
Kur’an-ı Kerim’de isimleri geçen Zülkifl ile Elyesa peygamberler ve 9 peygamberin burada medfun olduğuna inanılmaktadır. Dicle Baraj Gölü’nün enfes manzaralar sunduğu bölgede baraj yapılmadan önce Hz. Elyesa ve Hz. Zülkifl peygamberlerin kabirleri, Dicle Nehri kıyısında bulunuyordu. Baraj yapıldığında sular altında kalacağı için kabirler, 1995 yılında Nebi Harun Tepesi’ne taşınarak türbeye yerleştirildi.“Peygamberler şehri” olarak bilinen Diyarbakır’ın en önemli kültür ve inanç merkezi konumunda bulunan Eğil’de Nebi Harun-i Asefi, Nebi Hallak, Nebi Harut, Nebi Zünnun, Nebi Hürmüz, Nebi Ömer’in kabirlerinin de olduğu rivayet edilmektedir.

# data[].attributes.location_name
Cevat Paşa, Hz SÜLEYMAN CAMİİ, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Hazreti Süleyman Camii, Diyarbakır'ın Sur ilçesinde yer alan tarihî bir camidir. Caminin minaresinde yer alan kitabelerden İnaloğulları Beyliği döneminde Nisanoğlu Kemaleddin Ebu'l Kasım Ali tarafından 1160 tarihinde yapıldığı anlaşılmaktadır. Osmanlı döneminde Kanuni Sultan Süleyman tarafından cami ilk kez genişletilmiş ve adına vakfiye düzenlenmiştir.IV. Murad zamanında 1631-1633 yılları arasında Diyarbekir Eyaleti'nde valilik yapan Silahtar Murtaza Paşa tarafından cami onarılmış ve türbe, çeşme ve tuvalet gibi yeni eklentiler yapılmıştır. Halid Bin Velid’in oğlu Süleyman ile Diyarbakır’ın İslam orduları tarafından alınışı sırasında şehit düşen diğer sahabelerin burada yattığı Meşhed bulunmaktadır. Sahabelerin burada olması burayı bir ziyaretgâh haline getirmiştir.

# data[].attributes.location_name
Fatihpaşa, Kurşunlu Cami, Kurşunlu Cami, Fatih Sokak, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Fatih Paşa Camii, şehrin ilk Osmanlı Valisi Bıyıklı Mehmed Paşa tarafından 1516-1520 yılları arasında inşa ettirilmiştir.

Şehrin kuzeydoğusunda, Fatih Paşa Mahallesi, İç Sokak’ta bulunmaktadır. Şehrin ilk Osmanlı Camisi’dir ve Diyarbakır’daki yapıların en boyutlu ve özenlisi olduğu kabul edilmektedir. Diyarbakır’ı Osmanlılar adına zapt etmiş olan Bıyıklı Mehmet Paşa’ya Diyarbakır halkının “Fatih Paşa” sanını vermesinden ötürü Fatih Paşa Camii; kubbe ve çatısının tamamen kurşun tabakasıyla kaplanmış olmasından dolayı “Kurşunlu Cami” olarak da anılır. Mehmet Paşa caminin doğusundaki hazirede gömülüdür.

# data[].attributes.location_name
Abdaldede, Behram Paşa Camii, Bayrampaşa Sokak, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Behram Paşa Camii, Diyarbakır valiliği yapan Behram Paşa tarafından Mimar Sinan'a yaptırılmış Osmanlı eseridir. Caminin yapımına 1564 yılında başlanmış ve 1572 yılında yapımı sona ermiştir.

Giriş kapısının üstündeki sağ ve sol sahanların ters düzeninin bugünkü inşaatlarda kullanılan modern sıkıştırma usulünün günümüzden 400 sene önce taş inşaatına uygulanması suretiyle yapılması bilim adamlarının dikkatini çekmekte ve takdirini kazanmaktadır.

Bazalt taşlarıyla çok orijinal bir çalışma olup Diyarbakır'ın yerel mimarisini yansıtan Behram Paşa, Mimar Sinan'ın nadide eserleri arasında yerini almıştır. Caminin içi 16. yüzyılda yapılan İznik çinileri ile süslüdür

# data[].attributes.location_name
Melikahmet, Parlı Safa Camii, Azizoğlu Sk. 2. Çk., Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
15. yy da inşaa edilen ünlü Parlı Safa Camii kendisinden çok minaresiyle ün yapmıştır. Caminin hemen yanında yer alan bol bezemeli minare, gösterişiyle camiyi geri planda bırakmıştır. Kareplanlı tek kubbeli olarak inşa edilmiş olan caminin ibadet mekânı iki ayak ve duvar uzantıları üzerine oturan bir kubbe ile örtülmüştür.  Kubbe dışarıdan yüksek bir kasnak üzerine oturtulmuş ve üzeri konik çatı ile örtülüdür. İbadet mekânının duvarları çinilerle kaplıdır. Bu çiniler sekizgen ve üçgen şekillerde olup, değişik renklerle daha da zengin bir görünüm göstermektedir. Yapının önünde dört sütundan oluşan beş bölümlü bir son cemaat yeri bulunmaktadır. Son cemaat yerinin kubbeleri dışarıdan gizlenmiştir. Giriş kapısı dışarıya doğru çıkıntı yapmakta olup, üzerine onarım kitabesi yerleştirilmiştir. Bu kitabenin altında, kapının da üzerinde kalan boşluğa sivri kemerli bir pencere açılmıştır. Burada dikkati çeken bir nokta da son cemaat yerinin kemerleri arasına, sütunların üst kısmına çeşitli şekillerde madalyonların yerleştirilmiş oluşudur. Yapının ünlü minaresi eski dönemlerde özel bir kumaşla örtülür sadece cuma günleri açılırmış. Caminin inşasında kullanılan malzemeler içerisine karıştırılan bir bitkiden dolayı çıkan mistik kokudan dolayı camiye “Parlı” yani “Kokulu” cami de denilmektedir. Caminin sağında yer alan minaresi taş işçiliği yönünden oldukça ilgi çekicidir. Kaideden başlamak üzere külahına kadar kufi ve nesih yazılar, değişik biçim ve desenlerle bezelidir. Minaresindeki işlemelerden ötürü Anadolu’nun en zarif ve en görkemli minaresine sahip bir camiidir.

# data[].attributes.location_name
Savaş, Dört Ayaklı Minare, Yenikapı Sokak, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Şeyh Mutahhar Camii, Diyarbakır’da 1500 yılında Akkoyunlu beylerinden Kasım Bey tarafından inşa ettirilmiştir. Akkoyunlular’ın en önemli anıtsal eserlerindendir. Şeyh Mutahhar’ın kabrinin bulunduğu arsa üzerine inşa edilmiştir. Halk arasında Şeyh Matar Camii olarak bilinir fakat kaynaklarda adı Kasım Bey Camii veya Kasım Padişah Camii olarak da geçmektedir. Camii dört ayaklı minaresi ile ün kazanmıştır. Yekpare taş sütun üzerinde dört köşeli olarak inşa edilmiş olan yapı, Anadolu’nun tek dört ayaklı minare örneğidir. Dört ayak, dört İslam mezhebini simgeler. Bir inanışa göre yedi defa sütunların altından geçenin dileği kabul edilir.

# data[].attributes.location_name
Cami Nebi, Nebi Cami, Gazi Caddesi, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Minaresinin üzerindeki 936/1530 tarihli kitabeden Diyarbakırlı Kasap Hacı Hüseyin adlı bir şahsın bu kısmı yaptırdığı anlaşılsa da ana binanın kimin tarafından yapıldığı kesin olarak bilinmemektedir. Fakat taş örtülü tek kubbeli caminin, 15. yüzyıl Akkoyunlu eseri olduğu tahmin edilmektedir. 16. yüzyılda bazı değişimler geçirmiştir. Minaresinde bulunan kitâbelerin birçoğunda Muhammed'in sözleri "kāle'n-nebî" ifadesiyle nakledildiğinden yapıya Nebî Camii, Peygamber Camii veya Câmiu'n-nebî denilmiştir. Kaynaklara göre Camii ilk yapıldığı dönemlerde çok geniş bir alanı üzerine yapılmıştır. Önceleri Hanefiler ve Şafiiler bölümü diye iki kısımdan oluşuyorken günümüzde caminin bulunduğu bina Şafiilere aittir. I. Dünya Savaşı sırasında Hanefilere ayrılan kısmı kışla olarak kullanılmış ve bu nedenle bu bölümün çinileri ve diğer bölgeleri tahrip olmuştur. 1927'de Hanefilere ait bölüm tamamen çökmüş ve 1955'te bu bölümle minare belediye tarafından yıktırılarak o sırada genişletilen Gazi Caddesi'ne katılmıştır. Aynı yıl minare, giriş kapısının yanından kaldırılarak bugün olduğu konuma yerleştirilmiş ve cami bugün göründüğü haline getirilmiştir. 1960'ta Vakıflar Genel Müdürlüğünce kalan diğer kısımlar onarılmış ve minare bugünkü yerine yeniden inşa edilmiştir. Ayrıca minareye bitişik, kemerli bir kapısı olan avlusu ile bunun doğu yönünde ufak dükkânlar, kuzey yönünde de bir bölümü günümüzde mevcut olan medresesi vardı.

# data[].attributes.location_name
Lalebey, Meryem Ana Kilisesi, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Meryem Ana Kilisesi ya da bilinen diğer adıyla Mor Yakup Kilisesi, Diyarbakır'ın Sur ilçesinde yer alan tarihî bir kilisedir. Kilise, Ortodoks Süryanilere aittir. 3. yüzyılda yapıldığına inanılan kilise günümüze dek birkaç kez yanmış, yıkılmış ve defalarca onarım geçirmiştir. 3. yüzyılda yapıldığı tahmin edilen kilise, Ortodoks Süryanilere aittir. Geç Roma dönemine tarihlenen bir kapısı ve Bizans'tan kalma mihrap üzerinde kalıntıları izlenebilen süslemeler bulunmaktadır. İki avludan oluşur. Esas avlu, dış kapıdan girilen ilk avludur. Avlunun doğusunda kilise binası, kuzey ve güneyinde lojman olarak kullanılan yapılar, batısında ise giriş kapısı ve küçük bir bahçe yer almaktadır. Bahçe dışında avluda yapısal ve bitkisel hiçbir öge bulunmamaktadır. Kilise ayrıca tek merkezli tuğla bir kubbe ile örtülüdür

# data[].attributes.location_name
Savaş, Mar Petyun Keldani Kilisesi, Şerefali Sok, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Mar Petyun Keldani Kilisesi Türkiye'nin güneydoğusundaki Diyarbakır'ın Sur ilçesinde bulunan tarihi Keldani Katolik Kilisesi. Kilisesi 17. yüzyılda inşa edilmiştir.

Süryani Kırımı'ndan sonra şehir deki cemaat çok azalmıştır. Bugün ise Diyarbakır'daki iki etkin kiliseden biri olan Mar Petyun kilisesinin cemaati yaklaşık on ailedir. Kilisenin papazı kalmamıştır ve papaz ayda bir Süryani Kilisesi'nden gelmektedir.

# data[].attributes.location_name
Savaş, Surp Giragos Kilisesi, Göçmen Sokak, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Ermeni cemaatinin Ortadoğu'daki en büyük kilisesi konumunda kabul edilen Surp Giragos Ermeni Kilisesi, İnciciyan’ın verdiği bilgiye göre 16. yüzyılda inşa edilmiştir. İnciciyan, 1518 yılında Sen Teodaros Kilisesi’nin camiye dönüştürülmesinden sonra, kiliseye ait mezarlığın içinde Surp Giragos Kilisesi’nin inşa edildiğini ifade etmektedir. Kilise, 1722 yılında dönemin metropoliti Bedros Vartabed tarafından geniş çaplı bir restorasyona tabi tutulmuştur. Surp Giragos Kilisesi, 1881 yılında meydana gelen bir yangında harap olmuştur. Belgelerden anlaşıldığına göre kilise kazaen yanmış ve Ermeni cemaati tarafından padişahtan kilisenin tamiri için izin istenmiştir. Bu konuda şeyhülislamdan fetva istenmiş ve şeyhülislam da, “sulh yoluyla fetholunan bir beldede bulunan eski bir kilise yanmış olsa, o beldenin zimmîleri kiliseye nesne ilave etmeksizin eski haline uygun olarak tamir etmeleri dinen uygundur” şeklinde fetva vermiş ve kilisenin tamiri için padişah tarafından Ermeni cemaatine ruhsat verilmiştir. Böylece kilise, 1883 yılında yeniden inşa edilerek ibadete açılmıştır.

# data[].attributes.location_name
Cevat Paşa, Saint George Kilisesi, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Saint George Kilisesi ya da Kara Papaz Kilisesi, İç Kale'nin kuzeydoğu köşesinde, İç Kale'nin Dicle'ye bakan yüksek kayalıkları üzerinde yer almaktadır. böylece Sur içinde yer almayan tek kilise özelliğini taşımaktadır. Kilisenin yapım tarihine ait kesin bilgi olmasa da MS 3. yüzyılda inşa edildiği düşünülmektedir. Çok tanrılı dinlere ait bir tapınak olduğu varsayılan Saint George Kilisesi, Roma döneminde de ateş tapınağı olarak kullanılmış olma ihtimali vardır. Artuklular döneminde ise sarayın hamamı olarak kullanılmıştır. Günümüzde Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından restore edilerek sanat galerisi olarak işlevlendirilmiştir.

# data[].attributes.location_name
Dabanoğlu, Hasan Paşa Hanı, Marangoz Sokak, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Hasan Paşa Hanı, Diyarbakır'da Ulu Camii'nin doğu girişinin karşısında, Gazi Caddesi'nin üzerinde yer alan tarihî han. Hanın iki kitabesinden öğrenildiğine göre, Diyarbakır'ın Osmanlılar tarafından alınmasından sonra üçüncü vali olan Sokollu Mehmet Paşa'nın oğlu Hasan Paşa tarafından 1572 ve 1575 yılları arasında yaptırılmıştır. Hasan Paşa Hanı'nın 19. yüzyılın ilk yarısında da Diyarbakır'ın en önemli hanlarından birisi olduğu görülmektedir. 3 Ekim 1792 tarihinde Diyarbakır valilerinden Abdi Paşa'nın kethüdası Nuh Beğ zimmetinde olan 54.000 kuruşu ödemediğinden bütün malları bu handa haciz edilmiştir. 25 Aralık 1802 tarihli bir fermandan, Diyarbakır'da eceliyle vefat eden Diyarbakır valisi Zühtü İsmail Paşa'nın eşyalarının yine Hasan Paşa Hanı'nda toplandığı anlaşılmaktadır. 5 Ağustos 1843 tarihli bir arzda da muhtemelen 1833 yılında Diyarbakır'da vuku bulan yangın esnasında Fransız rahiplerinden birinin eşyalarının kurtarılarak burada saklandığı görülmektedir. Bütün bu belgeler, Hasan Paşa Hanı'nın incelenen dönemdeki önemini ortaya koyduğu gibi Diyarbakır'a dışarıdan gelip bu handa vefat eden tüccarların tereke kayıtları da Hasan Paşa Hanı'nın önemli bir tüccar hanı olduğunu göstermektedir.

# data[].attributes.location_name
Savaş, Sülüklü Han, Değer Sokak, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Sülükü Han ya da Kazancılar Hanı Diyarbakır'ın merkez ilçelerinden olan Sur'da yer alan tarihî bir handır. 1683'te Hanilioğlu Mahmut Çelebi ve onun kız kardeşi Atike Hatun tarafından inşa edilen han, siyah bazalt taştan yapılmıştır. Sülüklü Han, adını avludaki kuyunun içinden tedavi amaçlı çıkarılan sülüklerden almıştır. Zamanında üç katlı ve her katında on sekiz odanın olduğu bir yapı olan hanın zemin katı ahır olarak kullanılmıştır fakat han, günümüzde tek katlıdır. Üst katların dinlenme oddası, alt katların ise ahır olarak kullanıldığı Sülüklü Han, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında süvari birliklerin karargâhı olarak kullanılmıştır. Günümüzde kafeterya olarak işletilmektedir.

# data[].attributes.location_name
Cemal Yılmaz, Deliller Hanı, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
1527 yılında hana adını veren şehrin ikinci valisi Divane Hüsrev Paşa tarafından yapılmıştır. Yapının "Deliller Hanı" adını almasının sebebi, hacı adaylarına rehberlik yapan delillerin burada konaklamasıdır. Açık avlulu ve kapalı iki bölümden meydana gelen yapı, yapı malzemesi olarak avlu cephelerinde, kemer ve ayaklarda, batı cephesinde siyah-beyaz kesme taş; diğer üç cephede ise moloztaş kullanılmış; tonoz ve kubbeler tuğla ya da taştan örülmüştür. Girişin sağında ve solunda olmak üzere beşik tonozlu, siyah-beyaz taş sıralarının biçimlendirdiği, yan yana sıralanmış 16 adet dükkân yer almaktadır. Bu yönüyle Osmanlı şehir hanı görünümündedir. Ortada bulunan avlunun etrafında yer alan revak ve odalardan oluşmaktadır. Daha önce binek hayvanlarının gecelediği, 6–7 m yüksekliğinde ahır olarak yapılmış bölüm, günümüzde kapalı restoran olarak kullanılmaktadır. Han, 1950'li yıllarda onarım görmüş ve bu onarımlarda, beden duvarları, avlu cepheleri, oda içleri onarılmıştır. 1982 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün kararı ile restore edilerek turistik amaçlı kullanılmaya başlamıştır.

# data[].attributes.location_name
Cami Kebir, Sipahiler (Aşefçiler) Çarşısı, Sipahi Sokak, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Aşef, sebze fidelerinin toprağını kabartmak, fidelerin çevresindeki yabani otları, kurumuş yaprakları temizlemek işine deniyor. Aşef işini yapana Aşefçi deniyor. Hevsel Bahçeleri’nde aşef işini kadınlar yapıyor. Suriçi’ndeki çarşıya Aşefçiler Çarşısı denmesinin hikayesi ise şöyle:  Hevsel Bahçeleri’nde aşefçi olarak çalışan kadınlar, akşama doğru topladıkları otları bu çarşıya getirir; kaliteli olanlar bahçe sahibinin anlaşmalı olduğu sebzecilere verilirdi. Kalitesiz olanlar, yani çürük, ezik olanlar ise aşefçi kadınlara kalırdı. Onlar da adı Aşefçiler Çarşısı’na çıkan çarşının kaldırımında satarak nafakalarını çıkarırlardı. Bu günlerde Sebze meyveden çok manifaturacı, çeyizlik eşya, terzi,kasap vb. işyerlerinin olduğu bir çarşı, belli günlerde çarşının  daracık sokaklarında yürümek imkansızdır. Bu  günlerde aşefçiler dışında bu çarşıda her türden dükkana rastlamak mümkün.

# data[].attributes.body
Diyarbakır'da kaplıcalarıyla ünlü Çermik'de bulunan Şeyhandede Şelalesi doğal güzelliğiyle ziyaretçilerini ağırlıyor. Kuş sesleri eşliğinde şelalenin manzarasını izleyenler bir yandan da gölette yüzme fırsatı buluyor. Şelaleye Diyarbakır'ın yanı sıra çevre illerden de ziyaretçi geliyor.

# data[].attributes.location_name
Saray, Çermik Gelincik Dağı, Çermik/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Diyarbakır Çermik ilçesine 4 kilometre uzaklıkta olan bin 500 metre yüksekliğindeki Gelincik Dağı, ilçenin en önemli doğal güzellikleri arasında yer alıyor.

Uzaktan insan dizisi gibi görünen taş yığınlarının bulunduğu Gelincik Dağı, fotoğrafçıların da dikkatini çekiyor. Efsaneye göre, Gelincik Dağı'nda bir düğün alayı geçtiğini, yapılan bir yanlışlıktan sonra düğün alayındaki herkesin taş kesildiğini anlatan Karamehmetoğlu, dağın geçmişten bugüne kadar bozulmadan kaldığını belirtti.

# data[].attributes.body
Yapılan kazılarda M.Ö. 7500 ile 5500 yılları arasındaki döneme ait kalıntı ve buluntularla bölgede buğday, nohut, mercimek gibi bitkilerin ekilerek, koyun ve keçilerin de evcilleştirilerek avcılıktan yerleşik hayata geçildiği belirtilen Hilar Mağaraları, tarihi ihtişamıyla görenleri cezbediyor.

Sesverenpınar köyü sınırları içerisinde yer alan ve 1. derece arkeolojik ve doğal sit alanı olarak tescillen Hilar Mağaraları ve yaklaşık 500 metre kuzeyindeki Çayönü tarihi dokusu ve günümüz uygarlığındaki yeri bakımından eşsiz bir değere sahip.

Mağaralar, göçebelikten yerleşik köy yaşantısına, avcılık ve toplayıcılıktan besin üretimine geçilen önemli bir tarihsel döneme şahitlik ediyor.

eolitik çağa ait eserlerin ortaya çıkarıldığı Hilar Mağaraları, ilk kez toprağı ekip-biçerek tarımsal alanda bir milat oluşturduğu belirtiliyor.

Kemikten yaptıkları kaşık ve çatal görevi gören aletlerin günümüze kadar geldiği bu bölgede, kaya mezarları ve kabartmalar dikkat çekiyor.

Kaya mezarlarının bazılarının ön yüzlerinde kabartmalar yer alırken, kabartmaların bazıları üçlü gruplar halindedir.

Bazılarının dış cephelerinde Roma Eyalet üslubunda kabartmalar yer alırken, kabartmalarda görülen giysilerin İran üslubunda olması, yazılarda Kuzey Suriye Sami yazısı bulunması dikkat çekiyor.

10 bin yıllık geçmişi bulunan Hilar Mağaralarının, eskisi kadar olmasa da ziyaretçileri eksik olmuyor.

Özellikle hafta sonu ziyaretçi akınına uğrayan mağaralar, Diyarbakır ve çevre illerden gelen ziyaretçilere ev sahipliği yapıyor.

# data[].attributes.body
Çayönü Höyüğü ya da Çayönü Tepesi Diyarbakır il merkezinin kuzeybatısında, Ergani İlçesi'nin 7 km güneybatısında yer alan bir höyüktür. Höyük, 4,5 metre yükseklikte 160 x 350 metre boyutlarında yayvan, geniş bir tepe üzerindedir. Güneyinden Boğazçay Deresi geçmektedir. Çayönü, avcı-toplayıcı halkın yerleşik hayata geçerek tarımla uğraşmaya başladığı aynı zamanda hayvancılığa devam ettiği tarihteki ilk yerleşik köy olma özelliğine sahiptir. Madencilik tarihi bakımından da oldukça önemli bir yer olan Çayönü, bakırın ısıtılarak şekillendirildiği ilk yer olduğu kabul edilmektedir.

# data[].attributes.body
Antik Çağlarda “dünyanın bittiği yer” olarak tanımlanan, efsanelerde ve kutsal kitaplarda “ölümsüzlük suyunun aktığı yer” olarak bilinen Bırkleyn Mağaraları, Diyarbakır’ın Lice ilçesinin Abalı köyü sınırları içinde yer alıyor. Bırkleyn kelimesi ise “yükselme, kabarma” anlamına gelmekte.

Dicle Nehri’nin doğu kollarından biri olan Dibni çayı, karstik bir yapıya sahip olan mağaraların birinden girip diğer kolundan çıkıyor. Halk arasında Bırkleyn olarak anılan bu mağaraların, Türkiye Mağaralar Envanteri’ndeki ismi ise “İskender-i Birklin”.

Antik çağda yerleşim yeri olduğu belirtilen Bırkleyn Mağaralarında yapılan ön kazı incelemelerinde elde edilen kalıntıların ışığında, bölgenin M.Ö. 6000 yılından beri kullanıldığı tespit edildi.

Aynı zamanda, mağara içerisinde Asur krallarının kitabe ve kabartmaları da göze çarpıyor. Yöre halkının söylentilerine göre, Makedonya Kralı Büyük İskender’in Pers seferine giderken 15 bin kişilik ordusuyla burada konakladığı rivayet ediliyor.

# data[].attributes.body
Diyarbakır'a bağlı Eğil ilçesi sınırları içerisinde bulunan Asur Kalesi Diyarbakır için olduğu kadar ülkemiz için de önemli bir tarihi miras. Kale içerisinde kayanın oyulmasıyla elde edilmiş birçok tünel bulunuyor. Bunun yanında Asur Kalesi içerisinde Asur krallarına ait mezarlar da bulunuyor.

# data[].attributes.body
Körtik Tepe, Diyarbakır ilinin Bismil ilçesine bağlı Ağıl köyünün hemen yanında bulunan bir höyüktür. Höyüğün keşfedilmesinden önce burası tarım arazisi olarak kullanılıyordu. Yaklaşık 12 bin 500 yıl öncesine ait 30 bini aşkın eserin çıkarıldığı Körtik Tepe'deki kazılar, tarihe ışık tutuyor. Kazılar sayesinde, insanlığın tarımsal üretimden önce de yerleşik düzene geçtiği tespit edildi.14 Ağu 2017

# data[].attributes.body
Malabadi Köprüsü, Silvan'a 23,2 km uzaklıkta olup Silvan ilçe sınırları içerisinde yer almaktadır. Silvan'dan rahatlıkla ulaşım imkânı vardır. Diyarbakır Tarihi Eserler Envanteri'ne kayıtlıdır. Malabadi Köprüsü 1989 yılında Silvan Belediyesi tarafından restore edilmiştir.

# data[].attributes.body
Devegeçidi Köprüsü, Diyarbakır'da yer alan bir köprüdür. Diyarbakır'ın 20 km. kadar kuzeyinde, Dicle'nin kollarından biri olan köprü Devegeçidi Suyu'nun üzerindedir.[1] Köprü üzerinde yapım yılını ve yaptıranını belirten bir yazıt bulunmamakta fakat bazı kaynaklarda IV. Murad Köprüsü olarak adlandırılan yapının, Bağdat seferi zamanında yapıldığı belirtilmektedir. Köprü ayrıca yöre halkı tarafından Cümek Köyü Köprüsü, eski haritalarda ise Karaköprü olarak da adlandırılmıştır. Köprü, siyah renkte muntazam işlenmiş bir taş kaplamaya sahiptir. Bu kaplama yer yer döküldüğünden içteki moloz dolgu meydana çıkmıştır

# data[].attributes.location_name
Cami Nebi, Diyarbakır Surları, Gazi Caddesi, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Diyarbakır Kalesi veya Diyarbakır surları, iç kale ve dış kale olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. Surlardaki ana girişler Dağ Kapı, Urfa Kapı, Mardin Kapı ve Yeni Kapı'dır. Yaklaşık dokuz bin yıllık olan surlar, Çin Seddinden sonra dünyanın en uzun, en geniş ve sağlam surlarından biri olduğu kabul edilir. Diyarbakır surlarını ilk olarak kimin, hangi dönemde yaptırmaya başladığı bilinmemektedir ancak İç Kale'nin şehrin ilk yerleşme yeri olduğu tahmin edilmektedir. Kaynaklarda, kentin Roma dönemi öncesi hakkında, MÖ 2000'li yıllarda bölgede Hurrilerin yaşadığı, Hurri kentinin surla çevrili olduğu, MÖ 9. yüzyılda Bit-Zamani kabilesinin başkenti olduğu dönemde ise eski surun onarıldığı dışında bir bilgi bulunmamaktadır. Roma dönemindeki müdahalelerin Miladi 330-338 ve 349 yıllarında olduğuna dair üç ayrı bilgi bulunmaktadır. 2000'de yapıyı Dünya Mirası Geçici Listesi'ne dahil eden UNESCO, 2015'te ise Dünya Mirası olarak tescil etti.

# data[].attributes.location_name
Cami Nebi, Dağ Kapı, Gazi Caddesi, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Dağ Kapı ya da bilinen diğer adıyla Harput Kapı, Diyarbakır surlarının dört kapısından biridir. Kentin kuzeyinde yer alan Dağ Kapı, iki silindirik burç arasında yer almaktadır. Her iki burcun Roma İmparatoru II. Constantinus tarafından yapıldığı ancak değişik dönemlerde önemli onarım gördüğü üzerindeki kitabelerden anlaşılmaktadır. Kapının üzerinde Roma ve Bizans imparatorluklarına ait Latince ve Grekçe kitabelerin yanı sıra Abbasi ve Mervani dönemlerine ait kitabeler yer almaktadır. İki katlı olan Dağ Kapı Burcu'nun 2. katında Mervaniler döneminden kalma bir mescit yer alır.

# data[].attributes.location_name
Cemal Yılmaz, Tarihi Mardin Kapı, Eski Mardin Yolu, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Mardin Kapı ya da bilinen diğer adıyla Tel Kapı, Diyarbakır surlarının dört kapısından biridir. Kentin güneyinde yer almaktadır. Kapı üzerindeki kitabeye göre 909-910 tarihlerinde Halife Muktedir Billah ve veziri Ali bin Muhameddin yardımıyla Amidli mühendis Ahmed'in marifetiyle onarılmıştır. Mardin yolu tarafında yer aldığı için bu adı almıştır. Popüler kültürde "Mardin Kapı Şen Olur" türküsüne ilham kaynağı olmuştur.

# data[].attributes.location_name
Melikahmet, Urfa Kapı, Melik Ahmet Caddesi, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Kalenin batısında bulunan Urfa Kapısı, kitabesine göre Artuklu Hükümdarı Karaslanoğlu Artukoğlu Muhammed tarafından 1183-1184 yılında yaptırılmıstır. Kapı üç girişlidir. Kuzey tarafta yer alan girişin kentle, güneydekinin ise Meryem Ana Süryani Kadim Kilisesi ile bağlantılı olduğu söylenir. Kuzey girişi 5.yüzyıla tarihlenmektedir. Kapı üzerinde yer alan bir kitabeye göre, Artuklu döneminde hükümdar Sultan Mehmet tarafından onarılmış ve üzerinde stilize edilmiş insan ve hayvan figürleri bulunan demir kapı kanatları eklenmiştir. Diğerlerinden daha farklı ve büyük olan ortadaki kapının ise Osmanlı döneminde “Saltanat” yâda “Humayun” kapısı olarak işlev gördüğü, padişahın sefer zamanlarında açılıp sonrasında örtüldüğü söylenmektedir. İki dairesel beden arasında yer alan kapı çeşitli değişiklerle günümüze ulaşmıştır. İki katlı olarak düzenlenen bu kapının üst kısmında seyirdim yeri devam etmektedir. Katlardaki giriş merdivenleri ile top yuvalarının eski hali günümüzde sağlam durumdadır. Üç girişten ortadaki kapatılmış olup yanlardaki girişler günümüzde sağlamdır. Güney girişin üst kesimlerine karşılıklı birer boğa başı kabartması yer almaktadır. Yine buradaki kitabenin üstünde stilize bir boğa başına yer verilmiştir. Bu figürün üstünde boğa başına basar şekilde bir kartal kabartması bulunmaktadır. Urfa Kapı’da bulunan çift başlı kartal ambleminin, ne yazık ki baş kısmı tahrip edilmiş durumdadır. Kapıda çok sayıda kitabe yer almaktadır. Kitabedeki yazılar arasında yer alan bitkisel süslemeler yazıların okunuşlarını zorlaştırmaktadır. Ejder kabartmaları, boğa başları, kartal motifleri kapıya abidevi bir görüntü vererek gücü sembolize etmiştir.

# data[].attributes.location_name
Hasırlı, Keçi Burcu, Yeni Kapı 1. Sk., Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Keçi Burcu, Surlar üzerinde bulunan en büyük ve en eski burçtur. Mardin Kapı'nın doğusunda yontulmuş olan kaya kitlesinin üstüne inşa edilmiştir. İnşa tarihi bilinmemekle beraber 1223 yılında Mervaniler tarafından onarılmıştır. Burcun Bizanslılar döneminde (Şemsi Tapınağı olarak) kullanıldığı bilinmektedir.

# data[].attributes.location_name
Şehitlik, Ben û Sen Burcu, 286. Sokak, Yenişehir/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Burç şehri kuşatan surların güney batısında yer alır. Ulu  Beden Burcu olarak da bilinen burcun Artuklu Hükümdarı Melik Salih adına 1208 yılında Melik Salih’in çizmiş olduğu plan üzerine Mimar Caferoğlu İbrahim tarafından yapılmış olduğu kitabesinde belirtilmektedir. Yedi Kardeş Burcu ile plan ve bezemesiyle oldukça benzeyen burç silindirik planlıdır. Hakimiyet sembolü çift başlı Kartal, olağanüstü kuvveti sembolize eden kanatlı aslan, sfenks kabartmaları, burcu adeta bir kuşak gibi baştan başa saran kitabesi ve mukarnaslı bezemeleri ile heybetli bir görüntüye sahiptir. Kitabe kuşağının ortada kalınlaştığı yerin alt tarafında iki kenarda ortada birbirine doğru karşılıklı ve simetrik iki yüksek arslan kabartması görülür. Bunlar da silmeli dikdörtgen çerçeve içine alınmışlardır. Baş kısımları kıvrık, kalçalar kabarık ve detay görülmez. Burcun yıllarca süregelen efsanesi bulunmaktadır. Efsaneye göre; bir usta ve kalfası en güzel burcu kimin yapacağı üzerine iddiaya girer. Yedi Kardeş Burcu ve Ulu Beden Burçlarını yapmaya başlarlar. Yedi Kardeş Burcunu yapan usta ile Ulu Beden Burcunu bitiren kalfa, halkın huzurunda, birbirlerine ben mi sen mi? diye sorarlar. Ancak usta kalfanın üstünlüğünü kabullenerek kendini surlardan aşağı atar. Buna dayanamayan kalfada ustanın ardından atlar. Ustayla kalfanın rekabet ve dostlukla karışık hikâyesinin geçtiği yer, o gün bugündür ben ve sen anlamına gelen Ben u Sen olarak anılmaktadır.

# data[].attributes.location_name
Şehitlik, Yedi Kardeş Burcu, 286. Sokak, Yenişehir/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Yedi Kardeşler Burcu, Artuklu hükümdarı Melik Salih adına 1208 yılında Ulu Beden Burcu'nun mimarı olan Bercisoğlu İbrahim oğlu Yahya tarafından yaptırılmıştır.[1][2] Tamamı bazalt kesme taştan yapılmış olan bu burçta Selçuklu Hanedanının sembolü olan çift başlı kartal, aslan kabartmaları ve kitabeler işlenmiştir.[1] Bir efsaneye göre düşmanlar Diyarbakır'ı kuşatmış, günler süren çatışmalardan sonra yedi kardeşin savunduğu burç dışında tüm kent düşmüştür. Düşman kral, uzlaşmak üzere kardeşlere bir elçi gönderir ve yedi kardeşler elçiye "burcu teslim almaya bizzat kral ve komutanlar gelmeli ve teslim olduklarında yedi kardeşin canları bağışlanmalı" şartını sunar. Kral şartı kabul ederek burca gider ve girer girmez yedi kardeşlerin barut deposunu havaya uçurmasıyla patlama meydana gelir. Bunun sonucu kral ve yedi kardeşler ölür fakat şehir kurtarılmış olur. Bundan ötürü burca Yedi Kardeşler Burcu dendiği rivayet edilir.

# data[].attributes.body
Kayıtlara göre bu mezarların Asur ve Ermeni Surp krallarına ait olduğu bilinmektedir. Mezarlar, kayalar oyularak Mısır Ehramları şeklinde yapılmıştır. İçleri boş oda şeklindedir. Mezarların üzerinde kazılmış bir insan figürü vardır. Altı küp, üstü küp üzerine oturtulmuş bir silindir ve silindirin ucuna yerleştirilmiş bir koni şeklinde yapılmıştır. Mezarların tam karşısında; Dicle nehrinin diğer yakasında, yine kayalara oyulmuş bir piramit mezar bulunur. Bu mezarla ilgili olarak, halk arasında “Eğil’den Mısır’a gelin gitmiş bir Eğil Kralının dul kalmış kızı ve kızın Mısır kralından olma çocuğunun anısına yapıldığı” şeklinde bir inanç vardır. Bu piramidin yanında yine bir insan figürü ve okunması mümkün olmayan çok silik bir kitabe bulunur.

# data[].attributes.location_name
Cevat Paşa, Artuklu Sarayı, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Artuklu Sarayı, Artuklu Beyliği'nin Diyarbakır kolunun Beyi Nasreddin Muhammed saltanatında (1200-1222) Diyarbakır Surları içinde inşa edilmiş saraydır. Saray 16. yüzyıla kadar çeşitli amaçlarla kullanılagelmiş, ancak zamanla günümüzde Virantepe olarak adlandırılan bir tepenin altında gömülü kalmıştır. Höyüğün bir kısmı 1961'de sanat tarihçisi Prof. Oktay Aslanapa tarafından kazılmış ve değerli buluntular ortaya çıkarılmıştır. Saray kalıntılarının büyük bölümü halen gömülü olmakla birlikte, kazı ve restorasyona dönük hazırlık çalışmaları yürütülmektedir.

Artuklu Sarayı aynı zamanda İslam alimi ve mucidi El Cezeri'nin 30 yıl süre ile çalıştığı ve tasarım ve buluşlarının pek çoğunun ilham kaynağı olan mekandır.

# data[].attributes.body
Zerzevan Kalesi, Diyarbakır ile Mardin arasında, Çınar ilçesine bağlı Demirölçek mahallesi sınırları içinde yer alan tarihî yapı ve askerî yerleşim alanı. Roma İmparatorluğu döneminde sınır garnizonu olarak kullanılmıştır. UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesine alınan Zerzevan Kalesi, dünyanın en iyi korunan askeri birlik merkezidir. Zerzevan Kalesini bu denli önemli yapan en önemli unsur ise yüzlerce yıldır ayakta kalmasından ziyade her kültür ve medeniyete ait izlerini barındırıyor olmasıdır

# data[].attributes.body
Yaklaşık 600 veya 700 yıllık geçmişi bulunmaktadır. İlk başlarda Acemlerin elinde bulunan kale, daha sonra Rumların eline geçmiştir. Osmanlılar zamanında, Atabeylikler Rumelilerle savaşarak bu kaleyi almışlardır. Osmanlılar her tarafta adalet sağlanması için bu kaleyi de kendine bağlamıştır. Bu kale Mirek Mir Muhammed tarafından yönetilmiştir. Kale şimdiki görünüşüyle iki parça şeklinde ayaktadır. Göz tahminlerine göre kalenin yüksekliği 25 veya 30 metre civarındadır. Atabeyliklerden kalan tam 13 tane kuyu hendek bulunmaktadır. Bu kuyular taşın içine kazılarak yapılmıştır ve 4 metre derinliğindedir. Yöre insanı bunlara sarnıç demektedir. Bu sarnıçların içine yağmur suları dolmaktadır. Bu suyun üzeri ise tamamen çimenle kaplanır. İnsanlar bunu bir mucize olarak bilirlermiş. Bu çimenler suyu dış etkenlerden korumaktadır.

# data[].attributes.location_name
Sinek, Çermik Sinek Şelalesi Aile Çay Bahçesi, Sinek Köyü Yolu, Çermik/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Sinek Çayı, Diyarbakır'ın Çermik ilçesi yakınlarından geçen çaydır. İlçenin kuzeyinden çıkan Sinek Çayı kuzeydoğudan gelen Şeyhan Çayı ile birleşerek güneybatıda Karakaya köyü altında güneydoğudan gelen Kızılçubuk Çayı ile birleştikten sonra Fırat Nehri'ne dökülmektedir. Çayın suyu, birçok köy tarafından su kaynağı olarak kullanılmaktadır. Haburman Köprüsü ve Sinek Köprüsü bu çay üzerine kurulmuştur.

# data[].attributes.body
Üzerinde yer alan kitabeye göre 1179 yılında Artuklular döneminde, Necmeddin Alpi ibn Timurtaş'ın kızı Zübeyde Hatun tarafından yaptırılmıştır. Yapının ana malzemesi olarak kalker taş hâkimdir. Yanlara eğimle inen, ortadaki büyük ana kemer ile her iki yanındaki birer boşaltma gözünden oluşan yapı, üç gözlü bir köprüdür ve köprünün yanlarında korkuluklar bulunmaz. 106 metre uzunluğunda ve tabliye genişliği 4,90 metre olan köprünün doğu kanadındaki ilk gözü 5,30 metre açıklığında olup büyük kemer gözünün açıklığı 19 metre, batı kanadındaki gözü ise 7 metredir.

# data[].attributes.body
Dicle Köprüsü, Diyarbakır'ın Sur ilçesinde Dicle Nehri üzerinde yer alan tarihî bir köprüdür. On açıklığa sahip olduğu için yerel halkça On Gözlü Köprü olarak bilinirken eski Silvan yolu güzergâhında bulunduğundan bazı kaynaklarda ise Silvan Köprüsü olarak da geçer. Köprünün bugün ayakta görülebilen kısımlarının 1065 tarihinde Mervaniler döneminde Übeyd oğlu Yusuf isimli bir mimar tarafından inşa edildiği üzerindeki kitabeden anlaşılmaktadır. Kesme bazalt taştan 10 gözlü olarak inşa edilmiştir.

# data[].attributes.body
Hevsel Bahçeleri, Dicle Nehri’nin kıyısında, Diyarbakır Kalesi ile nehir vadisi arasında yer alan 800 hektarlık bir bahçe. 8000 yıllık bir geçmişe sahip olan ve aralıksız tarım yapılan Hevsel Bahçeleri, bölgenin hem zahire deposu hem de dinlenme alanı. İpek Yolu güzergahında yer alması ve kervanların On Gözlü Köprü’den geçip Hevsel Bahçeleri’nde dinlenerek yollarına devam etmesi nedeniyle de kültürlerin geçiş noktası. Misafirlerini yedirip içiren Hevsel Bahçeleri, bu etkileşimlerin sonucu olarak gastronomi merkezi olmuş.

Bu denli köklü tarihe sahip olan Hevsel Bahçelerine, arazi yapısından dolayı tarım aracı girememekte ve hâlâ eski usullerle tarım yapılmakta.

# data[].attributes.body
Silvan, Kulp, Hazro ilçeleri üçgeninde bulunan ve adını bulunduğu Taşköprü köyünden alan ve çevre halkının 'Geliye Goderne' olarak adlandırdığı bölge eşsiz güzelliği ile Akdeniz ve Ege kanyonlarını anımsatmaktadır. Burada Piknik yapabilen vatandaşlar aynı zamanda akarsuyun serin sularında yüzebilmektedirler.

# data[].attributes.body
Karaca Dağ, Güneydoğu Anadolu Bölgesinin yaklaşık olarak ortasında, Diyarbakır havzası ile Şanlıurfa Platosunu kuzey-güney doğrultusunda ayıran sönmüş yanardağ. En yüksek yeri 1952 m'dir. Karacadağ volkanı akışkan lavların oluşturduğu kalkan yanardağ yapısındadır.120 km çapa, 8000 km²'lik alana sahiptir. %2 gibi oldukça düşük yamaç eğimine sahiptir. Bazaltik lavlardan oluşur. Püskürmeler üç farklı dönemde olmuştur.[2] Karacadağ; Diyarbakır, Şanlıurfa ve Mardin illerinin topraklarına yayılır.

# data[].attributes.location_name
Dicle, Kırklardağı Çay Bahçesi Ve Aile Piknik Alanı, Sur/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Dicle Nehrinin hemen yanı başında bulunan Kırklar Dağı için zamanında kırk evliyanın dağdaki mağaralardan birine girip bir daha çıkmadıkları rivayet edilmektedir. Yine bir rivayete göre, bu evliyalar halen insanların arasında yaşamakta ve Perşembe akşamları toplanıp birer beyaz güvercin halinde mağaraya girmektedirler. Sabaha kadar ibadet edip Cuma Namazını kılıp tekrar dağılmaktadırlar. Ziyaret adı verilen bu mağaranın etrafında Diyarbakırlılar dualar eder, mağaradaki sudan içip dilek diler ve adak adarlar. Türkülere ve efsanelere konu olan Kırklar Dağı hem Diyarbakırlıların hem de gelen turistlerin en çok ziyaret ettikleri yerlerden biridir.

# data[].attributes.body
Zülküf Peygamberin uzun yıllar kaldığı Makam Dağı Diyarbakır'ın Ergani ilçesine 5 km uzaklıktadır. Makam dağı bin 515 metre yüksekliktedir. Dağın tepesinden Ergani ilçesinin tamamı görünür.

Diyarbakır Salnâmeleri'nde Nebî Zülküf makamının Ergani'de bulunduğu ve bu makamın müzeyyen bir surette tamir ve tefriş edildiği bilgisi bulunmaktadır. Makam Dağı'nda bulunan Zülküf Nebi Zaviyesi'nin hangi tarihte ve kim tarafından yaptırıldığına dair kesin bilgi olmasa da, 924/1518 tarihli Tahrir Defterlerinde vakıf kaydının bulunması, Osmanlı döneminden daha önceyi işaret etmektedir. İçinde Hz. Zülküf makamı bulunan ve türbe olarak adlandırılan bu yapı, Vakıflar Genel Müdürlüğünce 2008 yılında restore edilmiştir. Makam Dağı'nın 20-30 kişinin namaz kılabileceği küçük bir mescit de bulunmaktadır.

# data[].attributes.body
Anduk Dağı, Diyarbakır ili Kulp ilçesinin Muş sınırında bulunmakta olup 2840 metre yüksekliğiyle Diyarbakır'ın en yüksek dağı konumundadır. Etkileyici bir floraya sahip olan dağda onlarca doğal su kaynağı bulunmaktadır. Bölgede doğa sporları açısından önemli bir yeri olan Andok Dağı, yüksek irtifa dağcılığı için bölgedeki en önemli tırmanma parkurudur. Daha önceleri Türkiye Dağcılık Federasyonunun faaliyet programında yer alan Andok, son yıllarda güvenlik sorunları nedeniyle tırmanışlara kapatılmıştır. Ancak yine de her yıl temmuz ayında dağın zirvesinde bulunan Şeyh Muhammede Andok'un türbesine yapılan geleneksel ziyaretlerden dolayı bu tarihlerde dağa tırmanış etkinlikleri mevcuttur.

# data[].attributes.location_name
Duru, Ashab-e Kehf Mağarası, Lice/Diyarbakır

# data[].attributes.body
Putperestliğe karşı çıktıkları için kralın zulmünden kaçan ve yanlarında bir köpekle birlikte mağarada 309 yıl uyuyan Ashab-ı Kehf’in ölümden sonra dirilişi sembolize eden kıssası, Kur’an-ı Kerim’deki Kehf Suresi’nin dışında Hristiyan, Yahudi hatta Hint kaynaklarında da yer alıyor. Pek çok ülkede ve 33 farklı yerde makamlarının olduğuna inanılmaktadır. Bunlardan biri de Diyarbakır'ın Lice ilçesindeki Duru köyü yakınlarında bulunan ve Ashab-Kehf mağarası olarak adlandırılan mağaradır.

# data[].attributes.body
Hasuni Mağaraları, Silvan ilçesinin 6 kilometre doğusundaki uluslararası yol güzergahında yer alan Albat Dağı'nın güney eteklerindeki Hasuni Vadisi'nde kurulmuş bir antik şehir olarak Anadolu'nun en eski mağara yerleşimlerinden biridir. Tarihi, yontma taş devrine uzanan Hasuni Mağaraları; insanların yerleşik hayata geçtiği, kendilerini korumak ve avlanmak için taşları yontmaya başladıkları dönemde kurulmuştur.

Biri kaya kilisesi olmak üzere iki kiliseye sahip olan Hasuni Mağaralarında sarnıçlar, taştan oyma su depoları ve su kanalları yer almaktadır. Kayalara oyularak yapılan ve birkaç bölümden oluşan Hasuni Kaya Kilisesi, Anadolu'daki en eski mabedlerinden biridir. Zamanla tahrip olmuş Hasuni Kaya Kilisesi, Hristiyanlığın yayıldığı ilk dönemlerden 13'üncü yüzyıla kadar kilise olarak kullanılmıştır.

# data[].attributes.body
Kayaaltı Mağarası, Diyarbakır'ın Çermik ilçesindeki Sinek Çayı'nın çıktığı yerde bulunan paleolitik döneme ait bir kayaaltı mağarasıdır. Mağaranın duvarlarında av resimleri (11 avcı, 14 av) yer almaktadır. Kaya resimleri ilk olarak Diyarbakır Çevre Gönüllüleri Derneği ve Dicle Üniversitesi Kuş Gözlem Topluluğu'ndan bir araştırma ekibinin çalışmaları sırasında bulunmuştur. Hayvanların 14 tanesi dağ keçisi, 1 tanesi oğlak, 1 tanesinin ise türü kesin olarak belli olmamakla birlikte bunun kedigillerden bir hayvan türüne ait olduğu sanılmaktadır. Birtakım hayvan figürlerinin yapımında dövme tekniği kullanırken kalan hayvan ve insan figürlerinde kazıma tekniği ile yapılmıştır. Hayvan figürleri hep soldan sağa doğru yapılmışken; ok atan insan figürleri her iki yöne doğru da betimlenmiştir.

# data[].attributes.body
Dicle ırmağı, Fırat ırmağı ile birlikte Mezopotamya'yı oluşturan iki büyük nehirden en doğuda olanıdır. Türkiye'de bulunan Elazığ ilinin Sivrice ilçesinden doğan nehir, Irak boyunca akar ve Fırat’la birleşerek Şattülarap’ta Basra körfezine dökülür.