# data[].attributes.body
LEH

Focus op interpunctie

# data[].attributes.body
LEH: Verbeteren motivatiebrief

LEH: Inleveren reflectie 1.4

# data[].attributes.body
Verbeteren/inhalen indien nodig

# data[].attributes.body
LEH

# data[].attributes.body
Uitleg eindopdracht

# data[].attributes.body
Documentaire kijken

Oortjes mee!

# data[].attributes.body
Schrijven eindopdracht

# data[].attributes.body
Tip: gebruik de website 12ft.io om alle artikelen gratis te kunnen lezen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dat de kledingindustrie vervuilend is, weten we inmiddels wel. Maar over fast furniture hoor je gek genoeg weinig. Terwijl onze ontembare honger naar telkens weer een nieuwe bank of kast net zo goed forse milieuschade aanricht.
Toen de winkels eind april weer open gingen stonden er meteen lange rijen bij de IKEA. Mensen lieten zich niet afschrikken door dranghekken en afgezette parkeerdekken. Het verlangen naar een nieuwe Ivar, Gamlared en Melltorp zat blijkbaar diep. Ik begrijp dat best, van mij geen wijzend vingertje. Ik koop geregeld iets nieuws voor ons huis: mijn laatste aanwinst, een okergele fauteuil, is nog maar van een paar maanden geleden. Een mooi ingericht huis is fijn, zeker omdat we de afgelopen 1,5 jaar meer thuis waren dan normaal, maar er kleeft ook een keerzijde aan.

Even terug in de tijd. Ik kan me de inrichting van mijn opa's en oma's nog goed herinneren, De meeste meubels waren zwaar en van natuurlijke materialen, zoals de donkerbruine leren chesterfieldbanken en de donkeren houten kasten tafels. Wat ook opviel is hoe weinig er aan de inrichting van hun huizen veranderde. Een eettafel ging decennia mee. Het zware eikenhouten bureau van mijn opa is nog steeds in de familie, net als de antieke staande klok.

De kans dat mijn dochter, als ik er niet meer ben, nog achter mijn bureau - een tafelblad met losse poten van IKEA - zit, lijkt me klein. Tenzij ik veel te jong sterf, is tegen die tijd het met fineer bekleedde blad van spaanplaat allang kapot. En zijn witte bureaus met grijze metalen poten hopeloos uit de mode. Voor een klein prijsje kan ze er bovendien eentje in haar smaak kopen.

Massaproductie

Door meubelwarenhuizen als IKEA, sinds 1978 in Nederland, maar ook Leenbakker en Kwantum, kunnen gezinnen met een kleine portemonnee hun huis ook fijn inrichten. Alles draait om massaproductie: de materialen zijn goedkoop en klanten moeten zelf hun meubel in elkaar zetten. Volgens The New York Times wordt er iedere tien seconden ergens ter wereld een Billy-boekenkast verkocht.

Die massaproductie kent, net als in de mode, ook zijn nadelen. Omdat een nieuwe inrichting zo lekker goedkoop is, blijven we maar kopen en kopen. Uit onderzoek van Milieu Centraal - al wat ouder uit 2008 - blijkt dat Europeanen jaarlijks 12 miljoen kasten, 3 miljoen keukens, 21 miljoen stoelen, 7,2 miljoen tafels en 18,4 miljoen matrassen bij het vuilnis zetten. Waarschijnlijk schaffen er minstens zo veel aan. En bijna 1 procent van al het commerciële geoogst hout ter wereld gaat naar IKEA producten, verpakkingen en drukwerk.

Meubels veroorzaken vervuiling door de energie die nodig is voor de productie, verklaart Babette Porcelijn. Ze schreef het boek De verborgen impact om te laten zien welke vervuiling er schuil gaat achter de dingen we doen in ons dagelijks leven, zoals eten, drinken, reizen en de aanschaf van spullen. Ze maakte een top 10 van meest vervuilende acties van de gemiddelde Nederlander. Daarbij staat de aanschaf van spullen - waaronder meubels en woonaccessoires - op plek één, de auto op plek twee en kleding kopen pas op plek 7.

Hoe groot is de impact?

Hoe groot de impact is, hangt samen met het materiaal. Is een meubel, of bijvoorbeeld een lamp, gemaakt van metaal dan komt daar mijnbouw aan te pas. Bij mijnbouw komen vaak chemische stoffen in de lucht, het water en de bodem en ook de verwerking ervan kost energie. Banken en stoelen van wol veroorzaken ook milieuschade. Voor wol is een flink oppervlak nodig: schapen moeten weidegrond hebben om te kunnen grazen. En de scheten van de schapen brengen het broeikasgas methaan in de lucht.

Maar misschien wel het belangrijkst is hoe lang je ermee doet. "Al die tijd dat jij aan je 'oude' tafel blijft zitten, hoeft er geen nieuwe geproduceerd te worden", aldus Porcelijn. Spaanplaat lijkt om te produceren redelijk duurzaam, het bestaat vooral uit afvalhout. Maar spaanplaat gaat maar kort mee. Het is bovendien slecht recyclebaar of biologisch afbreekbaar vanwege de kunststof laminaatcoating en het giftige bindmiddel formaldehyde. Een bureau of kast van eiken-, vuren of grenenhout is daarom vaak een duurzamer alternatief. Mits het hout komt uit een duurzaam beheerd bos, te herkennen aan een FSC of PEFC keurmerk.

Al blijft het lastig om de impact van verschillende meubels te vergelijken. Meubelen van kunststof vergaan niet snel. Maar voorlichtingsorganisatie MilieuCentraal wijst er op haar website op dat ze niet te repareren zijn als ze kapot gaan. Voor het maken van kunststof is bovendien aardolie nodig, wat een vervuilende grondstof is. "Je kunt zelf de milieubelasting aanzienlijk verlagen door ze af te danken bij de milieustraat in de bak hard plastic. Het materiaal wordt dan gerecycled", aldus MilieuCentraal.

Twee vragen

Volgens Porcelijn helpt het om jezelf twee dingen af te vragen voordat je iets nieuws aanschaft. Ten eerste: heb ik het echt nodig om te kunnen functioneren? "Iets nodig hebben, is natuurlijk subjectief. Ik merk bij mezelf dat de lat steeds hoger is komen te liggen."

Ten tweede: kan ik het oude laten opknappen? Bladderende verf of vieze bekleding hoeven niet het einde te betekenen van een meubel. Wellicht vind je het zelf leuk om op te knappen. Zo niet, dan zijn er genoeg professionals - van stoffeerder tot meubelmaker - die jouw oude inrichting weer een opfrisbeurt kunnen geven. En wees creatief, meubels kunnen ook een nieuwe functie krijgen. Van een oud bijzettafeltje kun je wellicht een mooi nachtkastje en een eettafel kan, met een los ladeblok erbij, ook prima als bureau dienen.

Wil je je huis toch af en toe een make-over geven, dan is tweedehands - of nog hipper: vintage - een goede optie. Al kan het best lastig zijn om iets leuks te vinden. Het aanbod in kringloopwinkels is meestal niet groot. En op Marktplaats juist weer overweldigend, vaak moet je je daar door vele aanbiedingen met slechte foto's heen worstelen om iets fatsoenlijks tegen te komen. En dan nog is het lastig om de kwaliteit van een product in te schatten.

Duurder dan IKEA

Ananda van Doorn (34) begon daarom twee jaar geleden, samen met een oud-collega, een webshop voor tweedehands meubels: Reliving. Tweedehands betekent voor haar niet per sé goedkoop. "Op onze website vind je ook vintage en betaalbaar design. Ja, dat is duurder dan IKEA, maar gaat ook veel langer mee. Reliving is bedoeld voor consumenten die duurzaam willen consumeren, maar geen zin hebben in het gedoe van Marktplaats."

Van Doorn verbaast zich erover dat er nog weinig aandacht is voor de milieuschade die de fast furniture veroorzaakt. "Ik zie dat veel mensen om me heen bewust met kleding omgaan, maar op het gebied van interieur is dat bewustzijn er nog niet", vertelt de dertiger. Volgens Porcelijn heeft de grote aandacht voor kleding onder meer te maken met de waanzinnig populaire documentaire The True Cost uit 2015, die inzoomt op de schandalen achter mode-industrie. Niet alleen milieuvervuiling, maar ook de slechte arbeidsomstandigheden. "Voor de meubelindustrie is dat verhaal er nog niet. Maar daar spelen soortgelijke problemen", aldus Porcelijn.

Reliving schakelde daarom zelf een groepje studenten in om de ecologische voetafdruk van verschillende meubels te berekenen, uitgedrukt in broeikasgas CO2. In die berekening namen ze onder meer de ruwe materialen, het transport, de verwerking, de opslag en de verpakking mee. Volgens hun berekening heeft een bank een voetafdruk van 90 kg CO2, vergelijkbaar met de productie van 3 spijkerbroeken en meer dan 400 kilometer autorijden. Een bureau heeft een uitstoot van 35kg CO2, een tafel van 25 kg CO2 en een fauteuil 43 kg CO2. Van Doorn: "We zijn van plan om op onze website een calculator te zetten zodat klanten kunnen berekenen hoeveel CO2 ze besparen door de aanschaf van een tweedehands meubel."

De vraag is echter of we ons ook laten afschrikken door deze cijfers, als we eenmaal in de IKEA of Kwantum staan. Misschien is het vooral goed om vooraf te beseffen dat een bezoekje aan de meubelboulevard net zo vervuilend kan zijn als een vliegreisje naar Barcelona.

5 tips voor een groenere inrichting

Koop minder, maar van een betere kwaliteit

Koop tijdloze meubels in plaats van de laatste trend

Neem de tijd voor je iets aanschaft, koop niet in een opwelling

Kies voor duurzame materialen

Vraag je af waar iets blijft als jij er vanaf wil: kan het worden hergebruikt of gerecycled?

Ben je uitgekeken op een meubel, verkoop het dan als tweedehands meubel

Tags: consumptiegedrag, klimaatcrisis, klimaatverandering

About the Author

Irene van den Berg is onafhankelijk (onderzoeks)journalist en schrijft over sociale en ecologische kwesties, zoals armoede, klimaatverandering en de keerzijde van de consumptiemaatschappij. Haar publicaties verschijnen onder meer in OneWorld, NRC en Vrij Nederland.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wat onze inrichting allemaal aanricht - Berg journalistiek

# data[].attributes.attachment_link.description
Dat de kledingindustrie vervuilend is, weten we inmiddels wel. Maar over fast furniture hoor je gek genoeg weinig

# data[].attributes.headline
Kijk uit voor ultrafast furniture - zo kan ons interieur veel duurzamer

# data[].attributes.subject
Kijk uit voor ultrafast furniture - zo kan ons interieur veel duurzamer

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ben je een superbewuste slow fashionista en support je alleen eerlijke en duurzame initiatieven? Verdiep je dan ook eens in de impact van fast furniture, want die markt is vergelijkbaar en net zo bizar. Vervuilende, mensonterende productieprocessen, chemicaliën, enorme afvalhopen en miljoenen kilo's in de verbrandingsoven - Dat kan duurzamer!

Als ik terugkijk op de interieurkeuzes die ik in mijn leven heb gemaakt, ben ik best tevreden. Ik weet niet beter dan dat ik voornamelijk tweedehands meubels heb. Dat was deels een geldkwestie, als student en ook daarna zat ik altijd krap bij kas, maar ook heb ik van jongs af aan geleerd om bewust met mijn spullen om te gaan. Mijn vader was scheepstimmerman en niet alleen maakt hij veel dingen zelf (heel mooi en kwalitatief!); hij leerde me dat goede spullen stevig moeten zijn en lang mee moeten gaan. Toen een zekereZweedse interieurgigant 😉 ons land veroverde en ik papa mee sleepte om er inkopen te doen voor mijn studentenkamer, vond hij het maar niks. Zo goedkoop, dat kan niet anders dan rotzooi zijn, zei hij.

Little did we know: twintig jaar later is de interieurmarkt ontploft. Er zijn miljoenen 'lifestylemerken' die ons wekelijks nieuwe trends voeden en ook fast fashion giganten als H&M, Zara en Primark lanceerden succesvolle Home departments die voor enorme omzetten zorgen. Logisch, in een wereld die steeds visueler wordt door de invloed van social media. Alles moet tegenwoordig Insta proof zijn en kleuren en vormen veranderen steeds sneller.

In het adviesrapport 'Weg met de wegwerpmaatschappij' eist een groep gedragswetenschappers eind 2023 van de regering om te stoppen met het stimuleren van fast consuming. Volgens het rapport zijn de uitgaven van huishoudens aan woninginrichting en -decoratie tussen 2000 en 2022 met 22,8% gestegen. Hetzelfde rapport constateert dat jaarlijks ongeveer 80.000.000 kilo aan meubels wordt afgedankt, waarvan 90% wordt verbrandt.

Fast Furniture lijkt op fast fashion

Hoewel steeds meer mensen zich bewust zijn van de desastreuze gevolgen van fast fashion, lijkt dat veel minder het geval bij fast furniture. Dit is de verzamelnaam voor modegevoelige interieurproducten, zoals meubels en decoraties, die in grote hoeveelheden worden gemaakt en net als fast fashion middels snel wisselende collecties (soms zelfs tientallen minicollecties per jaar!) en standaard uitverkoop met hoge kortingen aan ons worden opgedrongen. Het zijn vaak spullen van slechte kwaliteit, echt bedoeld om kort mee te gaan en gemaakt van goedkope materialen van slechte kwaliteit, vaak behandeld met veel chemicaliën. Fast furniture kenmerkt zich, net als fast fashion, zich door snelle productielijnen en de uitbuiting van arbeidskrachten - alles moet tenslotte snel en goedkoop gemaakt worden. Ook het verkrijgen van grondstoffen gebeurt vaak onethisch, zoals illegale houtkap in de Amazone, en de CO2-uitstoot van deze industrie is enorm. Volgens het rapport vormt fast furniture, net als fast fashion, een grote bedreiging voor de leefbaarheid van onze planeet.

Ultrafast furnituregigant Temu maakt het nog erger

Maar intussen blijft het gros van de mensen zich tegoed doen aan spotgoedkope prullen die 'te mooi zijn om te laten liggen'. En het wordt erger, met de opkomst van spelers zoals Temu, de nieuwe concurrent van Shein. Dankzij zeer agressieve online marketingcampagnes en bizarre kortingen tot wel 95% groeit Temu sneller dan elk ander bedrijf: in 2023 groeiden Temu's verkoopcijfers SHEIN zelfs voorbij in de Verenigde Staten (bron: Bloomberg). Ik schreef al eerder ( https://www.whensarasmiles.nl/shein-grootste-anti-duurzame-ultrafast-fashion-schurk-van-het-moment/ ) over de vreselijke arbeidsomstandigheden bij fabrieken waar SHEIN produceert om zo goedkoop te kunnen zijn. Je kunt je voorstellen dat dit bij Temu minstens zo mensonterend is en ik hou mijn hart vast waar het heen gaat als de concurrentiestrijd oplaait tussen die twee.

Ik hoop dat dit artikel je aan het denken zet over waar je met je fast furniture aankopen aan bijdraagt: vervuiling, uitbuiting en ongelooflijk veel afval waarvan het gros niet eens gerecycled kan worden. En weet: ik ben ook niet perfect, hoor. Hoewel ons interieur voornamelijk uit tweedehands finds bestaat, zijn ook wíj wel eens gezwicht voor fast furniture - vanwege financiële overwegingen en omdat ik een bank die ik zocht (in een hele specifieke stijl) niet tweedehands kon vinden. Dat is oké, we zijn er erg blij mee en zorgen er goed voor. Maar het is niet ideaal.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kijk uit voor ultrafast furniture - zo kan ons interieur veel duurzamer - When Sara Smiles

# data[].attributes.attachment_link.description
Ultrafast fashion is in opmars, met spelers als Temu wordt de markt steeds minder duurzaam. Met deze 7 tips kan het beter. Enjoy!

# data[].attributes.headline
Meubels sneller weggegooid: 'Trendgevoelig en slecht voor de planneet'

# data[].attributes.subject
Meubels sneller weggegooid: 'Trendgevoelig en slecht voor de planneet'

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'Fast furniture'

Nederlanders zijn de afgelopen jaren meer geld gaan uitgeven aan het interieur en dan voornamelijk aan meubels die niet al te lang meegaan. Dit is 'een bedreiging voor de planeet', zegt de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (RLI) in een advies. 'Fast furniture', zoals het wordt genoemd, is een blinde vlek volgens de adviesraad.

De titel van het rapport van de RLI, dat de regering en het parlement adviseert, laat niets aan de verbeelding over: 'Weg met de wegwerpmaatschappij'. Er wordt, niet geheel toevallig, op koopfestijn Black Friday gewezen op nadelige invloed van trendgevoelige en relatief goedkope spullen op de aarde. De onderzoekers keken naar kleding (fast fashion), elektronica en dus meubilair (fast furniture).

Ondergeschoven kindje

Waar fast fashion voor velen inmiddels geen onbekend begrip meer zal zijn, geldt dit waarschijnlijk wel voor fast furniture. "Een ondergeschoven kindje", zegt André van der Zande, commissievoorzitter bij de RLI. Daar baalt hij van, omdat de impact van de interieurindustrie groot is.

IKEA waarschuwt voor spiegel die van de wand kan vallen

Zo zijn de bestedingen van huishoudens aan woninginrichting tussen 2000 en 2022 met bijna 23 procent gestegen. "We geven dus meer geld uit, terwijl de spullen goedkoper worden. Dit betekent dat volumes groeien en de omloopsnelheid hoger is", zegt Van der Zande. Inmiddels is 60 procent van de verkochte meubels 'fast', zogezegd.

Naar de verbrandingsoven

Hij vertelt dat meubilair onderhevig aan trends is geworden en dat kwaliteit door goedkope en niet-duurzame materialen slechter is geworden. Een bank wordt nu gemiddeld na zeven jaar weer de deur gewezen. "Dat zegt genoeg."

Van der Zande refereert niet per se aan het milieubelastende productieproces van meubels, maar juist op de 'achterkant'. In het rapport staat dat er jaarlijks ongeveer 80 kiloton aan meubels wordt afgedankt. "Daarvan wordt 90 procent verbrand."

Trendgevoelig

Interieurstylist Roos Reedijk herkent het beeld dat Van der Zande schetst. Ze vertelt dat sobere inrichtingen plaats hebben gemaakt voor trendgevoelige interieurs. "Het is net als mode. Mensen doen elkaar allemaal na en gaan niet meer voor degelijk. Veel meer mensen zijn nu met interieur bezig." Volgens haar zijn de tijden dat je een Chesterfield voor het leven kocht verdwenen.

Van der Zande zegt dat bedrijven die oorspronkelijk andere dingen verkochten ook zien dat er geld verdiend kan worden op de interieurmarkt. Zo zie je dat traditionele textielbedrijven als H&M, Zara, Primark en Mango inmiddels ook uit de kluiten gewassen home-afdelingen hebben. Hij heeft het ook over tuincentra. '"Zeker met kerst."

Slecht voor de natuur

En dan er zijn er natuurlijk ook de bedrijven juist hun bekendheid hebben verworven met fast furniture. Er moet dan gedacht worden aan bijvoorbeeld Ikea, Kwantum, Leen Bakker en Trendhopper. Bedrijven die expliciet in het rapport genoemd worden. Zij maken producten die over het algemeen zijn geproduceerd van laagwaardig plaatmateriaal en kunststoffen. Materialen die slecht zijn voor de natuur en gezondheidsschade kunnen berokkenen bij fabrieksarbeiders.

Toch wijst Van der Zande niet met de beschuldigende vinger naar deze bedrijven. Hij ziet dat ook zij hun verantwoordelijkheid proberen te nemen. Zo lanceerde Ikea deze week een campagne waarin de verkoop van tweedehands meubels wordt gestimuleerd. In bushokjes en in kranten wordt niet geadverteerd met nieuwe producten, maar met Ikea-artikelen die mensen willen verkopen.

Verantwoordelijkheid nemen

"Wij zijn zo'n grote speler, dus willen ook onze verantwoordelijkheid nemen", zegt woordvoerder Jurriaan Zuiderhoek van het van oorsprong Zweedse bedrijf. "Wij wilden op Black Friday bewustzijn creëren.

Zuiderhoek vertelt verder er op productniveau ook nagedacht wordt over hoe het beter kan. "Bij de nieuwe Billy-boekenkasten zijn schroeven vervangen voor een kliksysteem. We verkopen ook alleen nog maar oplaadbare batterijen en proberen rekening te houden met grondstoffen."

Minder zuinig op goedkope spullen

Zuiderhoek voegt daaraan toe dat het nou eenmaal zo is dat zijn bedrijf producten verkoopt in allerlei prijsklassen. Hierdoor zit er toch echt wel een verschil in materiaal. Ook zorgen de lagere prijzen voor een andere houding van klanten.

Mensen zijn nu eenmaal minder zuinig op een tafeltje van 20 euro, waardoor dat product sneller wordt vervangen. "Je moet zo'n tafeltje van 20 euro niet zien als iets van 20 euro, maar als iets wat lang meekan. Als je het bijvoorbeeld schildert of aan iemand anders geeft of verkoopt."

Consument is weerloos

Van der Zande van de RLI vindt dat de overheid de handschoen op moet pakken. Hij komt met enkele plannen. "Stimuleer bedrijven om producten ook weer op te halen. Het lukt ze ook om iets binnen 24 uur te bezorgen. Schaf de BTW op reparaties af, geef klanten het recht op reparatie en zorg voor heffingen voor bedrijven die vervuilend produceren." We mogen van hem niet teveel verwachten van de consument. "Die wordt verleid door bedrijven en is weerloos."

# data[].attributes.attachment_link.title
Meubels sneller weggegooid: 'Trendgevoelig en slecht voor planeet'

# data[].attributes.attachment_link.description
Nederlanders zijn de afgelopen jaren meer geld gaan uitgeven aan het interieur en dan voornamelijk aan meubels die niet al te lang meegaan. Dit is 'een bedreiging voor de planeet', zegt de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (RLI) in een advies. 'Fast furniture', zoals het wordt genoemd, is een blinde vlek volgens de adviesraad.

# data[].attributes.body
*Open dit artikel in een andere browser om het gratis te kunnen lezen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In 2016 staat Thiëmo Heilbron voor het eerst in de 'Duurzame 100', de ranglijst waarmee dagblad Trouw ieder jaar 'groene denkers en doeners' in het zonnetje zet. Als debutant op plaats 95, Heilbron is er trots op. Het is een erkenning voor zijn werk als oprichter van Fawaka Nederland, een organisatie die jongere generaties wil betrekken bij de grote uitdagingen van de toekomst. Heilbron is opgeleid als bioloog, al tijdens zijn studie leerde hij dat er in ecologisch opzicht van alles misgaat: klimaatverandering, milieuvervuiling, bedreigde diersoorten, noem maar op. Tegelijkertijd weet hij dat je dit soort problemen niet los kunt zien van bredere sociale kwesties. De overgang naar een duurzame samenleving is een herculestaak die alleen een kans van slagen heeft als iedereen z'n schouders eronder zet. Dat is waarom hij Fawaka is begonnen. Maar bij de Duurzame 100 is dat inzicht nog niet doorgedrongen, bleek tijdens de officiële bekendmaking in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam.

'Ik werd helemaal gek tijdens dat evenement', zegt Heilbron. Natuurlijk wist hij vooraf dat het een onderonsje van groene prominenten zou worden, maar eenmaal binnen schrok hij van het gigantische gebrek aan diversiteit. Het waren vooral witte, hoogopgeleide mensen in pak, die elkaar op de schouders en zichzelf op de borst kloppen. Kijk ons eens goed bezig zijn, zo'n sfeer. 'Ik vond het oprecht een deprimerend gebeuren', schreef hij na afloop op Facebook.

Om zijn ergernis te onderbouwen besluit hij de samenstelling van de Duurzame 100 onder de loep te nemen. Maar liefst de helft is ouder dan vijftig, het merendeel is man, slechts vier personen hebben een niet-westerse migratieachtergrond en 74 procent komt uit de Randstad. Niet bepaald een afspiegeling van de samenleving, constateert Heilbron. Het lijstje van Trouw is volgens hem exemplarisch voor wat er mis is met de hele groene beweging. 'Als we naar een duurzaam Nederland willen, redden we het niet met een klein, elitair groepje mensen', zegt hij. 'Als zelfs de voorlopers dat niet inzien, dan kunnen we net zo goed direct de handdoek in de ring gooien.'

Kritiek op de 'groene elite' roept direct een karikaturaal beeld op van de vegetarische Tesla-rijder, met zijn dak vol zonnepanelen en zijn boodschappenmandje vol biologische groenten, die op ieder feestje zelfgenoegzaam verkondigt hoe begaan hij wel niet is met de planeet. Een Grünmensch, zeg maar: een Gutmensch, maar dan groen. En al is dit uiteraard een flauwe overdrijving, het raakt wel degelijk aan een terecht ongemak: een duurzame levensstijl blijft vaak beperkt tot een gegoede bovenlaag. De 88.000 abonnees van Trouw zullen zich ongetwijfeld zorgen maken over het milieu, maar of dat geldt voor de 1,3 miljoen lezers van De Telegraaf is maar de vraag. Slechts twee procent van de Nederlanders noemt 'klimaat' als een van de grootste maatschappelijke problemen, blijkt uit een rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau (scp) uit 2016. Niet voor niets waarschuwde scp-directeur Kim Putters in zijn column in Het Financieele Dagblad dat het duurzaamheidsvraagstuk de sociale tegenstellingen dreigt te vergroten. 'Klimaatverandering moet geen splijtzwam zijn, maar deel van de agenda van een inclusieve samenleving', concludeerde hij.

Dat klinkt mooi, alleen hoe realiseer je zoiets? Hoe creëer je draagvlak onder álle Nederlanders, ongeacht etniciteit, inkomen of opleidingsniveau? Vooral die laatste factor vormt een belangrijke scheidslijn, blijkt uit verschillende onderzoeken naar duurzaam gedrag in Nederland. Iemand die aan een hogeschool of universiteit heeft gestudeerd is eerder geneigd om rekening te houden met het milieu dan een alumnus van het mbo, stelt een rapport van Kaleidos Research uit 2016. Lager opgeleiden hebben minder vertrouwen dat hun eigen bijdrage helpt bij het oplossen van wereldproblemen. Het scp-onderzoek Kiezen bij de kassa kwam tot een soortgelijke conclusie: bewust consumeren is een niche-activiteit, een hobby voor de hoogopgeleiden.

'Wat we eigenlijk nodig hebben is een minister van Klimaat en Armoedebestrijding'

Vandaar dat Thiëmo Heilbron zich met de Fawaka 'Ondernemersschool' ook richt op kinderen voor wie een universitaire carrière geen vanzelfsprekendheid is. 'De oudere generatie - en daar schaar ik mezelf als dertigjarige ook onder - heb ik al opgegeven', zegt hij. 'Ik investeer liever in de toekomst.' Niet dat hij langs basisscholen trekt om met een opgeheven vingertje te preken over hoe ernstig klimaatverandering wel niet is en waarom we allemaal korter moeten douchen. 'Wie ben ik om tegen die kinderen te zeggen: letten we wel een beetje op het milieu, jongens?' zegt Heilbron. Hij wil de pupillen inspireren en herkenbaarheid is daarbij enorm belangrijk, merkt hij. 'Als een jongetje met Surinaamse roots mij hoort praten over duurzaamheid, iemand die net als hij een donkere huidskleur en zwart krulhaar heeft, komt dat eerder aan dan wanneer hij zo'n verhaal hoort van iemand die verder van hem afstaat. Het is belangrijk om rolmodellen te hebben waarmee je je kunt identificeren.'

Op een kleine schaal probeert Fawaka zo groene en sociale thema's met elkaar te verbinden en duurzaamheid te ontdoen van haar elitaire imago. Een bewonderenswaardige missie, al lijkt de organisatie vooralsnog tegen de stroom in te roeien. Subsidies die bedoeld zijn om duurzaam gedrag te stimuleren stromen vaak naar de hogere inkomens die het zich kunnen veroorloven om te investeren in zonnepanelen en een elektrische auto. Uit een rapport van CE Delft bleek dat de lagere inkomens relatief harder geraakt worden door de kosten van de energietransitie. Als er niets verandert is in 2050 de armste tien procent van de Nederlandse huishoudens zeventien procent van het besteedbaar inkomen kwijt aan energiekosten. Voor de rijkste tien procent is dat slechts 5,7 procent. Terwijl die laatste groep verantwoordelijk is voor zeventien procent van de totale uitstoot van broeikasgassen. De energiewending dreigt zo uit te lopen op een denivelleringsfeestje en dat kan ten koste gaan van het maatschappelijk draagvlak.

Vreemd genoeg blijft dit in het politieke debat een blinde vlek, zelfs bij politici die overtuigd zijn van de urgentie van het klimaatprobleem. We hebben geen tijd om te bakkeleien over de sociale effecten van klimaatbeleid, redeneren zij, dat maakt de zaken alleen maar ingewikkelder, terwijl haast is geboden met CO2-reductie. Zo kent het regeerakkoord van het kabinet-Rutte III een prachtig afgebakende klimaatparagraaf met ambitieuze doelstellingen, maar wordt het benaderd als een louter technische uitdaging om zo veel mogelijk broeikasgasuitstoot te verminderen. Een taak die valt onder de portefeuille van vvd-minister Eric Wiebes, tevens verantwoordelijk voor Economische Zaken. En dat is precies de verkeerde verknoping, vindt Shivant Jhagroe: 'Wat we eigenlijk nodig hebben is een minister van Klimaat en Armoedebestrijding.'

vorig jaar promoveerde Jhagroe aan de Erasmus Universiteit met een proefschrift over stedelijke duurzaamheidstransities, waarin hij vooral aandacht had voor de achterliggende politiek. Want in essentie is duurzaamheid een door en door politieke kwestie, maar juist dat wordt tegenwoordig vaak, al dan niet bewust, uit het oog verloren. Eigenlijk gebruikt hij dat woord - 'duurzaamheid' - het liefst zo min mogelijk. Door die platgeslagen term worden heikele vragen omzeild en raakt het hele debat gedepolitiseerd, zegt Jhagroe: 'Het gaat ten onrechte uit van consensus, alsof iedereen automatisch wint. Wie kan er nou tégen duurzaamheid zijn? Het reduceert problemen tot een kwestie van samenwerken, waarbij bedrijven, consumenten en de overheid allemaal hun steentje moeten bijdragen. Het gaat over lifestyle en sustainable business - stakeholders die ieder een plekje aan tafel hebben. Maar die tafel is scheef, van gelijkwaardigheid is in de praktijk amper sprake. Alleen komen machtsverhoudingen niet aan bod in het dominante duurzaamheidsdiscours.'

Tijdens zijn onderzoek in Rotterdam zag hij waartoe dat kan leiden. De gemeente had bedacht dat de publieke ruimte groener moest worden. Waar er in andere stadsdelen ruimte was voor een groenstrookje, een park, of extra bomen hadden de beleidsmakers voor de achterstandswijk iets anders bedacht: natuurposters. Op een blinde muur werd een levensgrote foto van een bos geplakt. Dat was dan de beloofde vergroening. 'De bewoners werden afgescheept met een fopspeen', zegt Jhagroe. 'Dat was pijnlijk om te zien.'

En er zijn soortgelijke voorbeelden te over: laadpalen voor elektrische auto's worden alleen geplaatst in de betere buurten, waar het ook gemakkelijk is om afval te scheiden, milieuheffingen op vervuilende voertuigen worden betaald door mensen die geen budget hebben voor een nieuwe, zuinige auto, sociale huurwoningen zijn vaak slecht geïsoleerd waardoor de elektriciteitsrekening hoger uitvalt en 'gehakt' van de Vegetarische Slager is drie keer zo duur als een bakje half-om-half. 'Duurzaam leven is een privilege', zegt Jhagroe.

Bovendien weet de upper class zichzelf beter te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering of milieuvervuiling. Het zijn de arbeidershuisjes die onder de rook van de schoorstenen staan, niet die van de directeuren. In de Verenigde Staten bouwen de superrijken al doomsday bunkers, of kopen hoog gelegen stukken grond waar ze veilig zijn voor een stijgende zeespiegel. En hoewel dat wellicht extravagante uitwassen zijn, kan iemand met meer financiële middelen zich doorgaans nu eenmaal makkelijker aanpassen en sneller verplaatsen. Bij extreem weer moet een ceo desnoods uitwijken naar zijn tweede huis, een boer wiens akkers zijn ondergelopen of oogst is vernietigd door hagel kan nergens heen. Een paar misoogsten achter elkaar en hij gaat kopje onder. Om nog maar te zwijgen over de desastreuze effecten van droogte en overstromingen in ontwikkelingslanden, waar de rijke bovenlaag evenmin als eerste op de blaren zit. Ook bij de opwarming van de aarde geldt: hoe armer, hoe kwetsbaarder.

Als je de kosten en baten eerlijker verdeelt neem je het verkapte klimaatscepticisme de wind uit de zeilen

Het grote gevaar is dat er zo gescheiden werelden ontstaan. Een 'groene klasse' tegenover een 'grijze klasse', waarbij ecologische en economische ongelijkheid hand in hand gaan. Zolang duurzaamheid vooral wordt voorgesteld als een kwestie van ethisch consumeren, is het voor iemand met een gevulde portemonnee nu eenmaal makkelijker om 'goed' te doen. De morele keuze is immers de duurdere keuze. Burgers worden geacht te letten op hun carbon footprint, kunnen CO2-uitstoot van vliegreizen compenseren door bomen te planten in Latijns-Amerika, en de supermarktschappen staan vol met producten met Eco- en Fair Trade-keurmerken. Een beter milieu begint bij jezelf - de bekende slogan van de Postbus 51-campagne uit de jaren negentig - lijkt nog steeds het voornaamste adagium.

'Ook binnen de duurzaamheidsbeweging ligt de nadruk te veel op individuele verantwoordelijkheid', zegt Donald Pols, directeur van Milieudefensie. Dat was twintig jaar geleden, toen hij milieusociologie studeerde in Maastricht, wel anders. Toen werden milieuproblemen bestudeerd vanuit een interdisciplinaire benadering en werd duurzaamheid niet gezien als koopwaar, maar als een publiek goed. Nu signaleert Pols een zelffeliciterende groene elite die zich afkeert van de massa. Het baart hem zorgen: 'We maken een fout door te denken dat we de transitie wel gaan redden met een groepje koplopers.' Hij pakt een papier en een pen en tekent een S-curve die het transitietraject moet voorstellen. 'In het begin heb je inderdaad mensen nodig die op de troepen vooruitlopen', tikt hij op de linkerkant van het vel, 'maar die fase zijn we al lang voorbij. We zitten in de verbredingsfase, waarin je mensen mee moet krijgen. Dat lukt niet zolang we blijven hameren op groen consumentisme dat enkel is weggelegd voor kapitaalkrachtigen. Klimaatverandering is een collectief probleem dat vraagt om collectieve oplossingen.'

Vandaar dat Pols klimaatrechtvaardigheid tot speerpunt heeft gemaakt bij de campagnes van Milieudefensie. Hij was de opdrachtgever van het onderzoek door de CE Delft, waaruit blijkt dat de lusten en lasten van het klimaatbeleid ongelijk zijn verdeeld. En bij de International Trade Unions Confederation is Pols een van de twee vertegenwoordigers van de milieuwereld, omdat hij vindt dat de milieubeweging en de vakbonden de handen ineen moeten slaan.

'Het klimaatvraagstuk is geen geïsoleerd probleem dat kan worden opgelost door een stel slimme ingenieurs', zegt Pols. Het gaat niet alleen over het terugdringen van de CO2-uitstoot, het gaat over werkgelegenheid, ongelijkheid, mobiliteit, democratie en macht. Dat betekent dat je al die factoren in ogenschouw moet nemen bij het vormgeven van de transitie. Zorg je ervoor dat de vervuiler betaalt? Of subsidieer je vooral het bedrijfsleven om te verduurzamen? Wil je een maatschappij waarin de middenklasse een Tesla voor de deur heeft? Of investeer je vooral in het openbaar vervoer? Dragen de sterkste schouders ook de zwaarste lasten van de overstap naar groene energie? Of krijgen ze juist een extra zetje om hun eigen huis off the grid te halen?

Betrek mensen direct bij de oplossingen, luidt het advies van Pols. Dus geef geen overheidssteun aan omslachtige oplossingen als ondergrondse CO2-opslag, maar verstrek subsidies via wijkfondsen, waarmee buurtbewoners hun woningen kunnen isoleren. Dat levert én klimaatwinst op én een lagere energierekening. Mensen staan waarschijnlijk niet direct te springen om een windmolen in hun achtertuin, maar dat verandert als je de hele gemeenschap serieus laat meeprofiteren van de opbrengsten.

Nu kan een rechts-populist als Wilders nog roepen dat vooral Henk en Ingrid opdraaien voor de klimaatkosten en dat we daarom moeten stoppen met dat soort onzinnige maatregelen. Als je de kosten en baten eerlijker verdeelt neem je dit verkapte klimaatscepticisme de wind uit de zeilen, gelooft Pols: 'We hebben dit thema van rechts afgepakt. Je ziet nu dat linkse politici oog beginnen te krijgen voor rechtvaardigheid in het duurzaamheidsdossier. In de tegenbegroting van de SP, pvda en GroenLinks heet het niet voor niets een "eerlijk en ambitieus klimaatbeleid".'

Het belangrijkste obstakel op de weg naar een duurzame toekomst is ook niet zozeer de groene voorhoede, als wel de gevestigde elite die daadwerkelijk aan de touwtjes trekt en de lijnen uitzet. De mensen in een positie van macht. Omdat een transitie altijd een machtswisseling betekent gaat zo'n overgang niet zonder slag of stoot, zegt Derk Loorbach. Als directeur van het drift, instituut van de Erasmus Universiteit, doet hij onderzoek naar de voorwaarden en kansen van de duurzaamheidstransitie. 'Sommige partijen in het huidige regime hebben extreem veel te verliezen, die proberen uit alle macht hun posities te behouden, door de regels van het spel naar hun hand te zetten. Ze willen grofweg op dezelfde voet doorgaan en de bestaande structuren intact laten. Dat betekent centraal gerichte, grootschalige projecten zoals windparken op zee of het afvangen en opslaan van CO2. Ze denken volgens de oude logica, gebaseerd op een marktmodel waarin een handjevol grote bedrijven de dienst uitmaken en burgers nauwelijks invloed hebben.'

Terwijl het hele denkraam moet kantelen om te zorgen dat Nederland duurzaam wordt. Het is niet voldoende om het bestaande te verbeteren, de kunst is om een compleet nieuwe maatschappijvisie te ontwikkelen. Noem het een paradigma-shift. Dat roept weerstand op, maar biedt ook kansen, gelooft Loorbach: 'Het is niet alleen de vraag "waar moeten we vanaf?", maar ook "waar willen we naartoe?". We kunnen een mobiliteitssysteem bouwen dat veel klimaat- én gebruiksvriendelijker is dan het huidige model. We kunnen ervoor zorgen dat huishoudens die nu een groot deel van hun inkomen kwijt zijn aan de energierekening als eerste geïsoleerde woningen en eigen zonnepanelen krijgen.' Het kan, kortom, efficiënter, socialer, schoner en democratischer. 'Er zit een enorme ecologische en sociale potentie in transitie', zegt Loorbach. 'Al betekent dat niet automatisch dat we die ook gaan benutten.'

Of dat lukt hangt af van de houding van wat hij de 'transitie-elite' noemt. Als groene pioniers hebben zij hun taak al vervuld: door af te wijken van de fossiele norm hebben ze ervoor gezorgd dat de ontwikkeling van zonnepanelen een vlucht nam, dat energiecoöperaties windmolens kochten en dat Nederlanders minder vlees zijn gaan eten. Ze rammelden voorzichtig aan de poorten van de gevestigde orde. Nu komt het erop aan die poorten open te breken door ook de rest van Nederland te verenigen achter de duurzaamheidsmissie.

dat is wat Thiëmo Heilbron met Fawaka stapje voor stapje, van onderop, probeert te realiseren: 'Er zijn een hoop mooie en inspirerende initiatieven. Maar die moeten toegankelijk worden voor een veel groter publiek. Ik wil iedereen bereiken, ook de Telegraaf-lezer en de pvv-stemmer.' Nu nog hopen dat zijn strategie weerklank vindt bij de eco-elite. Wat dat betreft is er hoop: dit jaar steeg Heilbron 26 plekken in de Duurzame 100.

# data[].attributes.attachment_link.title
Een groene levensstijl is voor de bevoorrechte klasse

# data[].attributes.attachment_link.description
In 2016 staat Thiëmo Heilbron voor het eerst in de 'Duurzame 100', de ranglijst waarmee dagblad Trouw ieder jaar 'groene denkers en doeners' in het zonnetje zet. Als debutant op plaats 95, Heilbron is er trots op. Het is een erkenning voor zijn werk als oprichter van Fawaka Nederland, een organisatie die jongere generaties wil betrekken bij de grote uitdagingen van de toekomst.

# data[].attributes.headline
4 experts geven tips voor groenere meubels

# data[].attributes.subject
4 experts geven tips voor groenere meubels

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In de uitzending zien we Jurgen Ooms, expert op het gebied van circulaire economie. Hij vertelt dat we in de toekomst meer hout gaan gebruiken dan dat we duurzaam kunnen oogsten. "Als we maar blijven kappen, dan is op een gegeven moment het bos leeg." Daar moeten we iets aan doen. Jurgen pleit daarom voor meer recycling. Zijn tip is dan ook om meubels in een tweedehandswinkel te kopen. "Daar staan de spullen die je nodig hebt. Dan hoeft er niet iets nieuws gemaakt te worden." Volgens hem zit daar de grootste winst.

Tip 2: Ga voor kwaliteit

Ab Hoogesteger is medewerker van de Gemeente Rotterdam. Hij ziet enorme hoeveelheden spaanplaat voorbijkomen in de milieustraat. Veel mensen kopen een goedkoop meubel, danken het af en kopen iets nieuws. Aan een goedkoop meubel zit geen emotionele waarde, waardoor we het veel gemakkelijker weggooien. Zijn tip is om voor kwaliteit te kiezen. "Kwaliteit is duurder, maar heeft ook impact buiten de portemonnee." Hoe minder snel we iets nieuws kopen, hoe minder er geproduceerd hoeft te worden.

Tip 3: Koop meubels van écht hout

Machteld Rijnten is expert op het gebied van duurzame meubels. Ze beschrijft het begrip 'fast furniture'. Het betekent, net als bij mode, dat de omloop van een product heel snel gaat. "Het wordt heel snel gemaakt, het wordt heel kort gebruikt en het wordt heel snel weer weggegooid." Haar tip is dan ook om voor meubels van echt hout te kiezen, niet van spaanplaat. Door voor echt hout te kiezen, gebruiken we minder grondstoffen en is er minder schade aan het milieu.

# data[].attributes.attachment_link.title
4 experts geven tips voor groenere meubels

# data[].attributes.attachment_link.description
​​​​​​​Nederland telt steeds meer mensen. En dus worden er steeds meer meubels geproduceerd, onder andere van spaanplaat. Meubels van dit materiaal zijn goedkoop, maar vaak van lage kwaliteit. Ook gaan ze niet altijd lang mee en zijn ook nog eens lastig te recyclen. Bij KRO-NCRV geloven we dat morgen groener kan.

# data[].attributes.attachment_link.description
Een gloednieuw kastje of tafeltje hoeft tegenwoordig niet veel te kosten. Voornaamste reden; de opkomst van spaanplaat. Houtsnippers worden met lijm gemengd en tot grote spaanplaten geperst.

# data[].attributes.headline
Wonen we straks allemaal in houten huizen? 

# data[].attributes.subject
Wonen we straks allemaal in houten huizen? 

# data[].attributes.attachment_link.title
Wonen we straks allemaal in houten huizen?

# data[].attributes.attachment_link.description
In de serie 'Duurzaam Wonen Doe Je Zo!' biedt BinnensteBuiten inspiratie voor een duurzamer leven.

# data[].attributes.headline
Duurzaam of alleen maar duur? Dit is greenwashing

# data[].attributes.subject
Duurzaam of alleen maar duur? Dit is greenwashing

# data[].attributes.attachment_link.title
Duurzaam of alleen maar duur? Dit is greenwashing

# data[].attributes.headline
Vintage designmeubels restaureren en opnieuw stofferen

# data[].attributes.subject
Vintage designmeubels restaureren en opnieuw stofferen

# data[].attributes.attachment_link.title
Vintage designmeubels restaureren en opnieuw stofferen

# data[].attributes.attachment_link.description
Vintage designmeubels restaureren en opnieuw stofferen. In het Limburgse kloosterdorp Steyl delen Nico en Thierry de liefde voor elkaar en voor dit ambachtelijk vak.

# data[].attributes.body
(Of je eigen documentaire/filmpje, in overleg met je docent)

# data[].attributes.headline
Trouw - Machteld Rijnten (53) vindt dat het tijd dat u leert over de nare gevolgen van fast furniture. 'Weg met de Ikeabank!'

# data[].attributes.subject
Trouw - Machteld Rijnten (53) vindt dat het tijd dat u leert over de nare gevolgen van fast furniture. 'Weg met de Ikeabank!'

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Je hebt fastfood en fast fashion. Maar over fast furniture, waar menige woning vol mee staat, bestaat nauwelijks discussie. Tijd om daar iets aan te doen.

"Weg met de Klippanbank!", roept Machteld Rijnten (53) strijdlustig op een bovenetage in het Amsterdamse centrum. De oprichtster van The Substitute is op bezoek bij een van de ondernemers die zich hebben aangesloten bij haar platform voor een duurzame interieurbranche. Charlotte van der Lande - telg uit een Brabantse meubelfamilie - biedt met de bank 'A lott of space' volgens Rijnten een prachtig, wél circulair alternatief voor een van Ikea's mega-bestsellers.

Van der Landes recent ontwikkelde modulaire bank kost weliswaar aanzienlijk meer dan de Klippan. Die tweezitter haal je al voor 160 euro in huis, waardoor er dikwijls niet zuinig mee wordt omgegaan, zegt Rijnten. Zodoende belandt hij vaak al na een paar jaar in de vuilverbrandingsoven, omdat het meubelstuk door een mix van laagwaardige materialen niet te recyclen is.

De stoere basissofa van 'A lott of space' kost het tienvoudige. "Maar dan heb je wel een product dat dankzij zijn kwaliteit een leven lang meegaat, en met je mee groeit", verduidelijkt Van der Lande. "Je kunt hem uitbouwen door modules ofwel onderdelen bij te kopen, en die ook weer aan ons terug verkopen als je weer kleiner wilt gaan wonen." Daarbij is de door het familiebedrijf geproduceerde sofa zo circulair mogelijk. Het frame van staal is doodeenvoudig in- en uit elkaar te halen. En de kussens van snijafval-schuim hebben afritsbare hoezen van recyclede petflessen, die ettelijke wasbeurten doorstaan en niet verkleuren.

De jonge onderneemster doet ondertussen verwoede pogingen ook een leaseconstructie voor haar sofa in de markt te zetten. Maar hoewel 'lenen tegenwoordig het nieuwe kopen is', en millennials en masse roepen wars te zijn van bezit, komt de financiële wereld voor dergelijke constructies mondjesmaat met leningen over de brug, weet Rijnten. "Ze zijn er niet happig op als het bedrijfskapitaal bij de consument in huis staat. Maar wil je naar een circulaire economie, dan zullen de banken moeten meebewegen."

Verslaafd aan China

Drie jaar geleden ('Ik werd 50 en mijn moeder ging dood') gooide de Amsterdamse het roer om. Na een carrière als creatief directeur besloot ze - samen met voormalig bankier Marieke Kamphuis - haar professionele leven te wijden aan de duurzame transitie van de aan 'China verslaafde interieurbranche'.

"60 procent van de meubels die in West-Europa worden verkocht, komen uit dat land. Vaak fast furniture meubilair met een levensduur van gemiddeld zeven jaar, waarvan slechts tien procent wordt gerecycled. Toch is fast furniture in tegenstelling tot fastfood en fast fashion nog altijd een blinde vlek. Volgens recent onderzoek van DPG Media denkt 75 procent van de Nederlandse consumenten er niet over na hun huis duurzaam te laten verbouwen dan wel in te richten. "Van iets wat je in je mond steekt, of op je huid draagt, vraag je je eerder af waar het vandaan komt, en of het wel verantwoord is", verklaart Rijnten.

Maar hout behoort volgens de laatste CBS-cijfers tot de afval-top-5, maar is dikwijls niet recyclebaar, omdat het om samengeperste en verlijmde snippers gaat. Daarbij wordt voor de meubelproductie in onder meer Oost-Europa illegaal hout gekapt, in Azië kinder- en dwangarbeid ingezet, en maakt een Chinese sofa een hoop transportkilometers. "Bijna alles wat je als particulier via internetbedrijf Alibaba bestelt, arriveert hier per vliegtuig", zegt Rijnten, die eveneens aantekent dat fast furniture slecht kan zijn voor de gezondheid. "Er zit bijvoorbeeld formaldehyde in kasten en banken - een uit lijm afkomstig gas - dat irritaties aan de slijmvliezen en in het slechtste geval kanker kan veroorzaken."

Het ontbreekt aan grote spelers die onder druk van de publiek opinie beloven wat aan de wantoestanden te doen, zegt Rijnten. "De kleding- en voedingsindustrie heeft meerdere multinationals als Zara en H&M, Unilever en Nestlé, maar in de interieurwereld is er enkel Ikea."

Vandaag de dag telt Nederland wel zo'n 600 kleinere duurzame meubel- en interieurbedrijven, waarvan 68 zich inmiddels hebben aangesloten bij de community van The Substitute, die afgelopen voorjaar online ging. Naast 'A lott of space' vind je er onder andere: 'Puur & Duurzaam' met gietvloeren van vliegas - een restproduct van de staalindustrie, en 'Grown.bio' voor lampen van mycelium. Plus designer Esther Derkx, die gebruikt sanitair een tweede leven geeft door dat te voorzien van sierlijke grafische patronen.

Tweedehands

Voor wie niet te veel geld in het interieur wil of kan steken, is er ook duurzaam soelaas. Door te huren: bijvoorbeeld nieuw of refurbished witgoed van 'Blue Movement'. Of tweedehands te kopen. En daarvoor hoef je niet eindeloos kringloopwinkels af te struinen. Ook lid van The Substitute-community is Amsterdamse webshop 'Reliving' met meubels uit alle na-oorlogse stijlperiodes voor tamelijk schappelijke prijzen.

Nog altijd minder laag dan die van Ikea, zo blijkt als Rijnten even later het drukke Amsterdamse filiaal van de interieursgigant bezoekt. Ze verbaast zich daar onder meer over het zwarte tv-meubel Lack van een tientje, gemaakt van spaanplaat, hardboard en papierfolie. En uit dezelfde serie het bijzettafeltje à 5,99 euro.

Ikea bezit ruim 1 procent van de wereldwijde houtvoorraad - gekapt en in bossen, vermeldt ze, ondertussen speurend naar producten die wel helemaal van natuurlijke materialen zijn vervaardigd. Vlak bij de ingang vindt ze stellingkast Hejne van 100 procent vurenhout, en even verderop rotanstoel Buskobo.

De fast furniture-keten timmert de laatste jaren met duurzame initiatieven weliswaar stevig aan de weg (zo opende het onlangs in thuisland Zweden het allereerste filiaal voor tweedehands Ikea-meubelen), toch trekt het concern naar Rijntens smaak een 'te grote groene broek aan'. Een stelling die wordt onderstreept door de voormalige Koopjeshoek in de Nederlandse filialen om te dopen tot Circular Hub. Nog altijd blijken daar louter tegen gereduceerde prijzen winkeldochters en showroommodellen te koop.

Het enige verschil: tussen het tweederangsmeubilair prijkt witte schermerlamp Nymane, die door een kunstenaar is gepimpt met een uitbundige tooi van gekleurde plastic bloemen. Niet voor de heb, maar ter inspiratie, onder het mom van: gun je Ikea-afdankertje een nieuwe ronde.

Broedplaats

Ikea zou zijn licht eens moeten opsteken bij 'Pacha Panels', vindt Rijnten. De gloednieuwe groothandel in biobased en circulair plaatmateriaal, die zich ook bij The Substitute heeft aangesloten. De onderneming huist in de Zaandamse Viking Factory: broedplaats voor de circulaire economie op het monumentale Hembrugterrein, waar eigenaar Geert-Jan Smits voorheen de succesvolle meubelwebshop 'Flinders' runde. Dankzij de verkoop van de virtuele winkel oogstte hij startkapitaal voor een nieuw zakelijk avontuur.

"Om te laten zien hoe het ook kan", zegt Smits, die aan de interieur- en bouwbranche plaatmateriaal levert van onder meer snel groeiende gewassen als lisdodde en ook tarwestro, een restproduct van de agrarische sector dat normaliter wordt verbrand. Daarbij beschikt Pacha Panels over een laboratorium waar innovatieve materialen van Europese koplopers uitvoerig worden getest om ze rijp te maken voor de markt.

"Het aandeel duurzame materialen is nog maar 2 procent", zegt Smits, "maar hoewel de prijzen drie keer zo hoog liggen, is het de toekomst. Biologisch eten heeft bij de Albert Heijn bij mij in de buurt inmiddels een prominente plek gekregen. Dat in de interieurbranche Ikea niet als eerste het verschil zal maken, is te begrijpen. Een duurzame en dus duurdere lijn is een te groot waagstuk. Kleine spelers moeten daarom de daadwerkelijke koerswijziging in gang zetten."

Lees ook:

In de proeftuin van Ikea krijgt ook de Billy een tweede kans

ikea gaat tweedehands Ikeameubelen verkopen. Een proefwinkel in Zweden moet de weg naar de toekomst wijzen. Wordt het ook wat?

Ikea wil zijn miljard klanten bewuster maken

Uitleggen dat producten duurzaam zijn, is niet genoeg om groen leven te promoten, merkt Ikea. Soms werkt het beter om de spullen op een berg bij elkaar te leggen en goedkoop te maken.

# data[].attributes.attachment_link.title
Machteld Rijnten (53) vindt het tijd dat u leert over de nare gevolgen van fast furniture. 'Weg met de Ikeabank!'

# data[].attributes.attachment_link.description
Je hebt fastfood en fast fashion. Maar over fast furniture, waar menige woning vol mee staat, bestaat nauwelijks discussie. Tijd om daar iets aan t...

# data[].attributes.headline
Trouw - Bacteriën, bijen en bloed: Design met de techniek van de natuur

# data[].attributes.subject
Trouw - Bacteriën, bijen en bloed: Design met de techniek van de natuur

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Buiten klinken de toeters van tractoren met protesterende boeren erop. Binnen in museum de Fundatie in Zwolle, honderd meter verderop, is een nieuwe toekomst voor de boeren te zien. Een tentoonstelling over wat er allemaal mogelijk is met natuurlijke materialen als hennep, vlas, algen, zeewier, paddenstoelenwortels en nog veel meer. Die boeren zijn van harte welkom in het museum, sterker nog: de samenstellers van de expositie bedachten lang voor de acties al om verschillende groepen actief uit te nodigen en avonden mee te beleggen. Behalve boeren ook bouwers, beleidsmakers, burgers en scholen.

"Als je tegen een boer zegt: jij moet stoppen, jij zit fout, dan is dat heel moeilijk", zegt een van de samenstellers Lucas De Man. "De boer zit ook vast in een systeem, moet produceren anders komt er geen geld van de bank. We moeten de moed hebben om echt te veranderen, een ander waardesysteem, daar gaat het om. Met de verbeelding en het vertellen van verhalen willen we daar aan meewerken."

Top van de biokunst

Van de Fundatie kreeg Biobased Creations, de organisatie van De Man, de opdracht 'de top van de biokunst' bij elkaar te brengen. Twee jaar geleden maakten zij voor de Dutch Design Week het opvallende 'The Growing Pavilion', een gebouw van onder meer hout en lisdodde, bekleed met mycelium, de schimmeldraden van een paddenstoel. De vraag van het Zwolse museum levert een mix op van kunst, design, toegepaste kunst en materialen die hun kracht al bewezen hebben en op de markt zijn. De expositie vertelt van bacteriën tot en met de dood het verhaal over de kracht van de natuur en hoe de mens de natuur voor zich aan het werk kan zetten zonder die tegelijkertijd te schaden.

Bij de entree van de tentoonstelling op de vierde verdieping valt meteen de vaas van honingraten op, een klassieke amfora vervaardigd door tienduizend bijen. Kunstenaar Tomas Libertiny zette de bijen in een mal aan het werk. De vaas stond in het Moma in New York - daar moesten ze even opzoeken waar Zwolle lag. De vaas is 'pure kunst', zegt De Man, niet bedoeld om bloemen in te zetten. "Het laat zien dat bijen een van de beste bouwers zijn."

Bijen produceren naast honing ook lijm. Die is gebruikt om een kabinet van de cocons van zijderupsen te maken. De rondjes belanden normaal op de afvalberg, hier vormen ze een zwart glimmend kastje. Daarnaast hangt een product dat zo de markt op kan volgens De Man: een onderbroek voorzien van bacteriën die de huid schoon maken. "Bacteriën zijn één van de belangrijkste producten van de toekomst. We laten ook zelfherstellend beton zien waarin bacteriën scheuren repareren", wijst De Man op een deel van een huis op schaal.

Het huis vormt een rode draad in de expositie en laat vele toepassingen van natuurlijke materialen zien. Van stenen van bagger, hardboard van hennep, tegels van zeewierleer tot plafonds van papier. Voelen mag bij bijna alles, het zeewierleer doet zijn naam eer aan. Het huis op schaal 1 op 4, genaamd The Exploded View, ontworpen door Pascal Leboucq, komt in ware grootte naar de Dutch Design Week deze herfst en volgend jaar op de Floriade. Het mooie is, stelt De Man, dat alles weer afbreekbaar is door diezelfde natuur, er zijn geen kunststoffen in gebruikt. "Nu maken we dingen die lang moeten meegaan. Dat hoeft niet altijd, je kunt ook tijdelijk bouwen of delen opnieuw gebruiken, een gevel na 20 jaar doorverkopen."

Borstel van koeienbloed

Toont de ene kant van de zaal het ontstaan van leven, de waarde van insecten, planten en schimmels, de andere zijde heeft een meer rauwe kant van afval, poep, plas en bloed. Sculpturen in de vorm van blazen, geglazuurd met urine bijvoorbeeld en een setje keurige toiletartikelen, zoals een kam en een borstel van koeienbloed op een kaptafeltje.

Op de achtergrond klinkt een zwaar 'kedoenk, kedoenk', de hartslag van een koe, gedraaid op een elpee van bloed van datzelfde beest. Misschien minder vrolijk dan het jasje van paddenstoelen dat net is gepasseerd, maar de dood hoort bij het leven, stelt De Man. "Bloed, botten, urine, ook dat wordt niet of nauwelijks gebruikt, gewoon weggegooid, terwijl het waardevolle stoffen zijn, er is nog van alles van te maken." De tentoonstelling heeft een wereldprimeur op dat gebied: een toilet op schaal, 3D-geprint van een pasta uit rioolwater gecombineerd met algen. Binnenkort wordt van het materiaal een echt toilet gemaakt.

Wie geïnteresseerd is in toepassingen van de vele materialen, kan op een site meer te weten komen. "Alle kennis is openbaar, we willen de innovaties verder helpen. Er zit veel onderzoek achter, iedereen moet daarbij kunnen, vinden we."

Ook de lokale natuur heeft een rol in Design by Nature. In het huis zijn bijvoorbeeld riet en moeraslagen uit natuurgebied de Weerribben gebruikt. De plaatselijke natuurschatten zijn ook te zien in een kunstwerk dat in opdracht van de provincie Overijssel is gemaakt en rond zal gaan reizen. Bij de ingang van het museum staat een hoge sokkel, van onder andere lagen vlas, mycelium en hennep. Bovenop geen pompeuze held maar een klein, nietig mensje dat bewonderend naar beneden, naar de materialen kijkt.

Design by Nature. Van 10 juli tot en met 3 oktober te zien in Museum de Fundatie, Zwolle

Lees ook:

Deze klimaatgedichten moeten de wereld verbeteren

Een collectief van 130 woordkunstenaars schrijft gedichten over de klimaatcrisis. Ze willen hun lezers betrekken, wakker schudden, waarschuwen. Maar vooral ook: hoop bieden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bacteriën, bijen en bloed: Design met de techniek van de natuur

# data[].attributes.attachment_link.description
De mens kan de natuur voor zich aan het werk zetten, zonder die te vernietigen. Hoe, dat laat de tentoonstelling Design by Nature zien, vanaf vanda…

# data[].attributes.body
(Of je eigen artikel naar keuze, in overleg met je docent)