# data[].attributes.body
Iedere maandagochtend in de maand juni verschijnen de berichten voor die week op deze Padlet. De maand is bedoeld als kennismaking met (de ontwikkeling van) AI.

Je vindt naast de wekelijkse kolommen ook een kolom met 'Nog meer weten?'. Dit zijn items voor meer verdieping, los van een dag.

Tip: De informatie op de groene tegels is ook heel geschikt om te delen met bezoekers van je bibliotheek!

# data[].attributes.headline
Nieuw: rondje nieuws Digitaal Burgerschap

# data[].attributes.subject
Nieuw: rondje nieuws Digitaal Burgerschap

# data[].attributes.body
Deze padlet blijft zoals die is. Kijk deze gerust nog door voor inspiratie. In de nieuwe padlet Rondje nieuws Digitaal Burgerschap gaan we verder met onder andere de ontwikkelingen rondom AI en de andere thema's van Digitaal Burgerschap.

# data[].attributes.attachment_caption
Hoe slim is AI? Uitzending van Nieuwsuur 9 juni 2023

# data[].attributes.body
Nieuwsuur gaat in op de nieuwste ontwikkelingen van AI en hoe diverse toepassingen onder de motorkap werken. Houden ze rekening met ons als mens?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Artificial intelligence (AI) is overal om ons heen en wordt steeds vaker geïmplementeerd in het dagelijks leven. Maar hoe slim is AI, wat kan het wel en niet goed, en in hoeverre houdt het rekening met ethiek en menselijke waarden?

# data[].attributes.attachment_link.description
Artificial intelligence (AI) is overal om ons heen en wordt steeds vaker geïmplementeerd in het dagelijks leven. Maar hoe slim is AI, wat kan het wel en niet goed, en in hoeverre houdt het rekening met ethiek en menselijke waarden?

# data[].attributes.body
Nieuwe (AI) technieken haken aan op het bewustzijn en onze verlangens. Moet onze mentale privacy worden beschermd? Hierover schrijft Marc Schuilenburg in NRC van 24 juni 2023

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Voordat we de auto instappen voer ik op de navigatie-app Waze de straat en het huisnummer in van het Italiaanse restaurant waar wij die avond gaan eten. De af te leggen afstand is 23,6 kilometer en volgens de app zijn er geen bijzonderheden onderweg. Verschillende routes hebben een groene kleur en dat betekent dat er geen verhoogde verkeersdrukte is. Wanneer ik de kortste, snelste, en meest voor de hand liggende route naar het restaurant selecteer, krijg ik op het scherm de suggestie om de langste route te nemen. Het is veiliger om niet door een bepaalde buurt te rijden en Waze beveelt een route aan die om deze wijk heenrijdt. Volgens de routeplanner gaat het om een 'high-risk area' met een zeer hoog misdaadcijfer. Het tijdsverschil is elf minuten en ik besluit de langzamere in plaats van de snellere route te nemen.

Marc Schuilenburg is bijzonder hoogleraar Digitale Surveillance aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Waze is een gratis navigatie-app voor Android en iPhone, ontwikkeld in Israël en in 2013 gekocht door Google. Het biedt 'community-based-verkeer' aan, wat inhoudt dat de data van alle gebruikers als input dienen om de meest optimale route naar de plaats van bestemming te vinden. Hierdoor ontvang je op tijd een waarschuwing voor flitspalen, politie, wegwerkzaamheden en ongelukken die door andere Waze-gebruikers zijn gemeld. Maar Waze waarschuwt via de ' avoid dangerous neighbourhoods '-functie ook wanneer je op het punt staat een onveilige wijk binnen te rijden en beveelt routes aan die niet door deze buurten gaan, zelfs al zou je daardoor sneller op je eindbestemming aankomen.

Waze is de meest recente navigatie-app die met big data en algoritmes menselijk gedrag op een zachte manier in een bepaalde richting dirigeert. Aanvankelijk was de ' avoid dangerous neighbourhoods'-functie alleen beschikbaar in Israël en Brazilië, maar inmiddels is ze uitgerold naar meer landen. Routeplanners met een vergelijkbare functie zijn SketchFactor, RedZone en Ghetto Tracker, waarvan de naam later is gewijzigd in Good Part of Town. De apps gebruiken criminaliteitscijfers van politiekorpsen en klant reviews van buurten, en vullen die aan met actuele meldingen van gebruikers over criminaliteit en overlastsituaties in wijken. Een ' higher crime risk area ' kleurt rood op het scherm en de navigatiestem kondigt aan dat je een 'area with risk of crime' nadert. Ik noem deze psychologische prikkels om gedrag automatisch te beïnvloeden en emoties te sturen 'algoritmische psychomacht'. Het instrument waarmee deze digitale machtsvorm wordt ingezet, is 'hypernudges'.

'Psychopolitiek'

De Franse filosoof Michel Foucault onderscheidt verschillende typen van macht. Volgens Foucault is de burger een te disciplineren en te verzorgen categorie van de bevolking. Enerzijds gebeurt dit via instrumenten zoals drillen en examineren in gevangenissen en scholen, waar personen tot gehoorzame subjecten worden gemaakt. Foucault noemt dit de „anatomo-politiek" van het menselijk lichaam. Anderzijds gebeurt dit via de controle van de volledige bevolking met regulatieprocedés om het leven als geheel welvarender, gezonder en veiliger te maken. Hij spreekt in dit verband van 'biopolitiek' - denk aan vaccinaties en de verbetering van de hygiëne.

Voor een goed begrip van algoritmische psychomacht is de foucaultiaanse blik maar in beperkte mate geschikt. Ze schiet tekort om zowel de digitale omslag in surveillance te bewerkstelligen als in de manieren waarop psychologische prikkels worden gegeven om ons gedrag in een gewenste richting te sturen. De beperkingen van het machtsdenken van Foucault worden des te duidelijker als daar tegenover de opvattingen van de Franse techniekfilosoof Bernard Stiegler worden geplaatst.

Net als Foucault is Stiegler geïnteresseerd in technieken als effect van machtsuitoefening, maar hij plaatst serieuze vraagtekens bij Foucaults nadruk op de disciplinering van het lichaam en de regulering van het biologische leven door de overheid.

De 'Ghetto Tracker' (de naam alleen al) kleurt bepaalde buurten rood

Volgens Stiegler heeft een verschuiving plaatsgevonden van biopolitiek naar, wat hij noemt, 'psychopolitiek'. Hij stelt dat er momenteel een strijd om de geest woedt, waarbij onze aandacht en verlangens voortdurend worden gevangen en geleid in de richting van meer consumptie (denk aan de gepersonaliseerde advertenties op internet die het menselijke bestaan reduceren tot het niveau van onmiddellijke behoeftebevrediging.)

In het geval van algoritmische psychomacht gebeurt iets vergelijkbaars. Het belangrijkste aangrijpingspunt van psychomacht is niet het lichaam en het leven, maar 'de ziel' of menselijke 'geest' (psyche) van burgers. We worden, met andere woorden, nog steeds gedisciplineerd, maar aan de basis liggen nu digitale technieken die aanhaken op het bewustzijn en ons verlangen. Dit laatste gebeurt door personen op beslissende momenten een psychologische prikkel te geven waardoor ze op een onopvallende, maar zeer krachtige manier in de gewenste richting worden gestuurd.

In de literatuur staat dit bekend als 'nudging'. Nudges, een Engels woord voor zetje of duw, wijzen burgers op een zachte manier in de goede richting zonder dat hun vrijheden worden ingeperkt. Klassieke voorbeelden zijn de sticker met het plaatje van de vlieg in het toilet die ervoor zorgt dat mannen in de wc-pot plassen in plaats van er buiten, gezonde producten op ooghoogte in de supermarkt, en het kleiner maken van borden en glazen in kantines.

Prikkeldraad

Maar in het geval van algoritmische psychomacht zijn er minstens twee belangrijke verschillen. Anders dan bij deze klassieke nudges kan gedragssturing op een automatische manier voortdurend worden aangepast aan veranderende omstandigheden. Bovendien is het mogelijk om te personaliseren - dus op maat te maken, zodat alleen diegene wordt genudged waarvoor de nudge ook is bedoeld. Wanneer nudging wordt gecombineerd met big data en algoritmes en een specifiek in plaats van een generiek aangrijpingspunt heeft, kun je spreken van 'hypernudging'.

In het geval van de navigatie-app Waze blijft de mogelijkheid tot een zelfstandige keuze aanwezig (met andere woorden: de kortste en snelste route), maar word ik als het ware verleid tot het maken van een andere keuze. Zo gebeurt er van alles met mij vanaf het moment dat Waze een ander route voorstelt naar het Italiaanse restaurant. De kleur rood op mijn beeldscherm maakt sterke emoties los en er is de associatie van rood met gevaar. In filosofische zin kun je stellen dat de verleiding door het object sterker is dan het verlangen van het subject om de route te nemen die de minste tijd kost.

De inzet van hypernudges worden discutabel wanneer hiervoor op grote schaal persoonlijke gegevens worden verzameld, zonder dat personen dit weten

In dit geval zie je ook hoe big data en algoritmes een onzichtbaar stedelijk prikkeldraad aanleggen. Je zou zelfs kunnen zeggen dat geo-surveillance een vorm van data-geweld genereert, minder zichtbaar dan verbaal of fysiek geweld, maar niet minder gewelddadig.

Dit vloeit voort uit het feit dat psycho-macht deel uitmaakt van politieke en economische structuren en een lange geschiedenis weerspiegelt van uitsluitingsmechanismen, die gebaseerd zijn op racistische denkbeelden over etniciteit en sociale klasse. Alleen de naam al: Ghetto Tracker. Ruha Benjamin schrijft in haar boek Race After Technology dat racistische processen van segregatie en territoriale stigmatisering via de achterdeur van tech-design weer binnen komen. Alleen wordt dit 'algoracisme' niet of nauwelijks als geweld herkend of bestraft.

Mentale privacy

In veel gevallen zullen hypernudges manipulatieve trekjes hebben, omdat de prikkel de vorm aanneemt van een instructie en er wordt gestuurd op cognitieve processen waarover personen nauwelijks tot geen controle hebben. Dit kan onschuldige vormen aannemen en nobele doelen dienen, in het geval van zelfoplichtende zebrapaden en lantaarnpalen die aangaan wanneer voetgangers passeren en die het meest veilige wandelpad bieden in woonwijken en op universiteitscampussen. Maar de inzet van hypernudges worden discutabel wanneer hiervoor op grote schaal persoonlijke gegevens worden verzameld, zonder dat personen dit weten of hiervoor toestemming hebben gegeven.
Lees ook dit opiniestuk: Met AI beleven we de culturele blunder van de eeuw
Neem voetbalstadions, plekken waar algoritmische technieken van psychomacht juist worden ingezet om racisme en discriminatie uit te bannen. Slimme microfoons hangen boven de vakken met de meest fanatieke fans en nemen hun spreekkoren op om te analyseren of die racistisch zijn getint. Er wordt hierbij gesproken van 'mood-detectie'. Wanneer de software racistische liederen herkent, worden automatisch positieve spreekkoren op billboards getoond om de sfeer in het stadion te beïnvloeden.

Naast kleuren (navigatie-app Waze) en geluiden (voetbalstadions) worden ook geuren ingezet voor gedragssturing en -beperking. Zo is in Stratumseind, een driehonderd meter lange straat in Eindhoven met kroegen en discotheken, met in het weekend zo'n vijftienduizend jongeren, geëxperimenteerd met de verspreiding van de kalmerende en rustgevende geur van sinaasappels om de agressie te verminderen en het veiligheidsgevoel te vergroten. Grote hoeveelheden data worden hiervoor verzameld om op ieder moment met geur te kunnen interveniëren in de openbare ruimte, waaronder het afval op straat, geluidsniveau, weersinformatie, parkeerdichtheid, bierverbruik, politieaanwezigheid, jongeren die Stratumseind binnenkomen en verlaten, berichten op sociale media.

Met psychomacht en hypernudges dient een volgende ontwikkeling zich aan om ons gedrag te modelleren. Een die George Orwells 1984 in herinnering roept en zijn stelling dat de enige privacy in je hoofd te vinden is: „Niets was van jezelf behalve een paar kubieke centimeter in je schedel." Wanneer we waarde hechten aan ons mentale leven, dan zal de bescherming tegen ongewenste invloeden van buitenaf stevig moeten worden verbeterd. Hierbij kan worden gedacht aan een recht op mentale integriteit en de bescherming hiervan door het recht op mentale privacy. In het geval van psychomacht, emotieve verleiding via big data en algoritmes, is de vraag immers niet meer 'wie je bent', maar 'hoe je je voelt'.

Deze tekst is gebaseerd op de oratie 'Making Surveillance Public' die Marc Schuilenburg op 23 juni heeft uitgesproken.

Een versie van dit artikel verscheen ook in de krant van 24 juni 2023.

# data[].attributes.attachment_link.title
Opinie | Na het lichaam pakt AI nu uw ziel

# data[].attributes.attachment_link.description
AI: Nieuwe digitale technieken haken aan op het bewustzijn en onze verlangens. Maar ook onze mentale privacy moet worden beschermd, schrijft Marc Schuilenburg.

# data[].attributes.headline
Maandag 19 juni - Klikkerdeklik: de goocheltruc die we kunstmatige intelligentie noemen.

# data[].attributes.subject
Maandag 19 juni - Klikkerdeklik: de goocheltruc die we kunstmatige intelligentie noemen.

# data[].attributes.body
Hoe ziet de wereld achter AI eruit? Welke wereld zijn we aan het creëren met AI en wie plukt daar de vruchten van. Siri Beerends van SETUP schrijft over de verborgen menselijke (betaalde en onbetaalde) arbeid achter onze AI systemen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Installatie-drieluik Accept & Work maakt de wereld achter kunstmatige intelligentie tastbaar. Een wereld van onzichtbare arbeid en verborgen maatschappelijke kosten, maar ook een wereld waar je de ultieme werkflow kunt ervaren. Welk soort samenleving faciliteren we met klikwerk en wie plukken daar de vruchten van?

In 1770 ontwierp de Hongaarse uitvinder Wolfgang von Kempelen de Mechanische Turk: een schaakmachine die de beste spelers ter wereld kon verslaan. Mensen kwamen met de meest wilde verklaringen voor de indrukwekkende schaakprestaties. Werkte de machine met magnetische krachten? Was er sprake van magie? Uiteindelijk kwam de aap uit de mouw: Kempelen had de Turk zodanig ontworpen dat een schaakspeler in het bouwwerk verstopt kon worden. Hij had zich laten inspireren door illusionisten die met goocheltrucs mensen optisch konden laten verdwijnen.

Nu, 250 jaar later, laten we ons nog steeds betoveren door deze goocheltruc. De goocheltruc heet kunstmatige intelligentie en wordt niet uitgevoerd door een Hongaarse uitvinder maar door duizenden onzichtbare klikwerkers.

Niet slim en niet kunstmatig

Als er een award zou bestaan voor woorden die ons op het verkeerde been zetten dan zou kunstmatige intelligentie een goede kandidaat zijn. Computers zijn uitzonderlijk goed in rekenen en patroonherkenning, maar daarmee bereik je geen intelligentie. Bewustzijn, intentionaliteit, redenerend vermogen, empathie, verbeeldingskracht, zintuiglijke waarneming en intuïtie zijn belangrijke aspecten van intelligentie die computers missen. Daardoor kunnen computersystemen op bovenmenselijk niveau schaken en Go spelen, maar komen ze qua vermogen om intuïtief hun omgeving te begrijpen niet eens in de buurt van een peuter.

Kunstmatige intelligentie is niet alleen niet slim, het is ook nog eens niet kunstmatig. De grondstoffen die nodig zijn om een AI-systeem te bouwen zijn levensecht, net als de miljoenen arbeiders die de systemen ontwikkelen, trainen en draaiende moeten houden.

Toen Amazon een AI-systeem ontwikkelde dat zelfstandig dubbelheden in productpagina's moest detecteren, waren ze genoodzaakt om menselijke werkers in te huren. Hoe geavanceerd hun systeem ook was, voor de 'last mile' bleven ze afhankelijk van verfijnd menselijk ingrijpen, oftewel: intelligentie.

Hieruit werd Amazon Mechanical Turk geboren, 's werelds grootste online klikwerk platform waar bedrijven, universiteiten en ontwikkelaars tegen lage tarieven klikwerkers betalen om hun AI-systemen te trainen en draaiende te houden.

Want onze computersystemen worden niet vanzelf competent. Daar zijn klikwerkers voor nodig die informatie checken, labelen of omzetten, bijvoorbeeld van analoog naar digitaal of van impliciet naar expliciet. Een voorbeeld is Faceboook die 2.792 uur uur aan videoclips nauwkeurig door klikwerkers laat beschrijven om hun AI te trainen zodat het videoscènes kan begrijpen vanuit een first-person perspectief.

Maar er bestaan ook bedrijven die klikwerkers betalen om hen te laten doen alsof ze een AI-systeem zijn. Zo kwam aan het licht dat de digitale assistent van startup x.ai niet zelfstandig agenda's beheerde, vragen beantwoordde en meetings inplande, maar een team van klikwerkers dat deed. Kunstenaar Astra Taylor noemt dit verschijnsel 'fauxtomation':

Klikwerk gebeurt niet alleen op platforms als Amazon Mechanical Turk. Als je moet bewijzen dat je geen robot bent door een ReCaptcha in te vullen, doe je gratis klikwerk voor Google. Je traint dan hun kunstmatige intelligentie zonder daarvoor betaald te krijgen:

De menselijke arbeid achter onze AI-systemen, betaald of onbetaald, blijft veelal verborgen. Guestworker, het eerste ontwerp uit het installatie-drieluik van Merijn van Moll en Ruben van de Ven, brengt daar verandering in.

De installatie brengt de klikwerker naar de fysieke ruimte door aan het publiek te tonen hoe Amazon Mechanical Turk een opdracht verkoopt aan een menselijke werker. De klikwerker herkennen we aan de taak die hij live aan het uitvoeren is, zijn IP adres, besturingssysteem, browser, land van herkomst en werkvergoeding.

Van uitbuiting naar de ultieme werkflow

In de afgelopen jaren is meer aandacht gekomen voor de ethische kanten van klikwerk. In het boek " Ghostwork - How to stop Silicon Valley from building a new global underclass" (2019) adresseren antropologen Gray en Suri hoe onderbetaling, slechte werkomstandigheden en de afwezigheid van basale werknemersrechten ervoor zorgen dat een kleine tech-elite profiteert terwijl een brede onderklasse hun werk faciliteert.

Journalist Jeroen van Bergeijk ging drie weken voor Vrij Nederland aan de slag als klikwerker om te ervaren hoe dat is. Hij vond geen voldoening in het werk omdat hij de connectie met het eindproduct miste:

Inmiddels schrijven journalisten regelmatig kritische stukken over klikwerk en heeft het werk een negatieve connotatie. Maar is dat ook terecht?

Met het tweede ontwerp uit het drieluik, willen Ruben en Merijn bezoekers uitnodigen om voorbij het beeld van de uitgebuite klikwerker zelf te ervaren hoe het werk is. Door je hoofd in de massagekussens van het werkbureau te leggen, word je meegenomen in een fijne meditatieve flow status die klikwerkers kunnen ervaren.

Deze status blijkt niet geheel nieuw. In wetenschappelijke artikelen staat uitvoerig beschreven hoe de flow status gefaciliteerd kan worden door klikwerk op een specifieke manier in te richten.

Ook in het slotstuk van Accept & Work nemen Ruben en Merijn hun bezoekers mee in het perspectief van de klikwerker. Exhausting MTurk toont de verhalen van Mechanical Turk werkers achter de schermen. Verhalen over eenzaamheid en samenzijn, winst en afwijzing, dankbaarheid en frustratie. Daarmee willen de makers laten zien dat dé clickworker -de in de media beschreven homogene onderklasse werker- niet bestaat.

Het drieluik Accept & Work overstijgt het dystopische beeld van klikwerk als uitbuiting, maar wil ook niet vervallen in een al te rooskleurig beeld. Daarmee roept het werk een belangrijke vraag op: voor welke eindproducten wordt geklikwerkt, wie profiteren daar het meeste van en welk soort samenleving faciliteren we daarmee?

Ook als de werkzaamheden prettig zijn, is dat nog geen rechtvaardiging om een geautomatiseerde samenleving op te tuigen waar slechts een paar techbedrijven van profiteren en iedereen die niet in kwantificeerbare malletjes past het nakijken heeft.

Verborgen kosten

In haar boek "Atlas of AI: Power, Politics, and the Planetary Costs of Artificial Intelligence" (2021) laat Yale professor Kate Crawford zien welke verborgen kosten kunstmatige intelligentie met zich meebrengt. Door AI te verpakken als 'innovatie' hebben we geen oog voor de ecologische kosten en het sociaal-culturele verval dat gepaard gaat met toenemende automatisering.

In plaats van vooruitgang, laat Crawford zien hoe AI juist een stap terug betekent naar de klassieke arbeidsuitbuiting uit 1890. Ze beschrijft hoe we, verblind door de belofte dat we via klikwerk alle vervelende taken aan computers kunnen uitbesteden, niet merken dat we in dat proces zelf aan het veranderen zijn in robots:

De belofte van de AI-industrie is dat deze vorm van arbeid slechts tijdelijk is. Als we er maar genoeg datasets en klikwerkers tegenaan gooien, zullen onze computersystemen steeds 'slimmer' worden en ons uiteindelijk bevrijden van alles wat we niet zelf willen doen. Maar deze belofte is gebaseerd op een aantal fundamentele misverstanden.

Ten eerste het misverstand dat we alle processen in de wereld kunnen dataficeren en dat kunstmatige intelligentie zich exponentieel ontwikkelt richting een 'autonome' intelligentie. Dat de rekenkracht en trainingsdata van onze machines doorlopend toenemen (en onze privacy en autonomie afnemen) betekent niet dat intelligentie ook toeneemt. Niet alle aspecten van intelligentie zijn berekenbaar, en niet alles wat ertoe doet kunnen we vangen in data.

Ten tweede het misverstand dat het automatiseren van taken per definitie efficiënt en kostenbesparend is. Automatisering brengt veel verborgen kosten met zich mee zoals dataverwerking, onderhoud van alle soft- en hardware en een hoog energieverbruik. De efficiency-belofte van automatisering en de alledaagse realiteit lopen daardoor nogal eens uit elkaar:

Tot slot is het beeld van AI als grote alleskunner gebaseerd op de misvatting dat menselijke intelligentie hetzelfde werkt als een computer die je in een betere versie kunt nabouwen.

Neem bijvoorbeeld bewustzijn. Dat is geen berekenbaar fenomeen, maar iets wat we in samenwerking met ons lichaam doen, en in dynamische interactie met de wereld om ons heen. Volgens de bekende natuurkundige Roger Penrose, is het onmogelijk om de hersenen te reverse engineeren omdat de werking van ons brein in veel gevallen niet berekenbaar is.

Een ander belangrijk verschil is dat computers afhankelijk zijn van inflexibele wiskundige modellen die getraind zijn met data uit het verleden. Daardoor is AI, in vergelijking met menselijke intelligentie, conservatief en inflexibel.

De mens werkt dus fundamenteel anders dan een computer. Maar zolang wij aannemen dat ons brein een zwakke verouderde computer is, en dat de mens niets meer is dan haar brein, blijven we altijd het "tijdelijke" klikwerk hulpje van een lege AI-belofte.

De belofte dat AI de sleutel is naar een wereld zonder dull, dirty en dangerous jobs is niet alleen misleidend vanwege de fundamentele beperkingen van zelflerende computersystemen, maar ook vanwege de machtsstructuren en geldstromen waarin deze systemen zijn ingebed.

Mensen zijn gemiddeld genomen juist meer uren gaan werken tegen lagere lonen, en in steeds onzekerdere posities. En omdat bedrijven qua tijdsdruk en werkomstandigheden net binnen de grenzen van het toelaatbare weten te blijven, verandert er weinig. Zo schrijft Crawford:

Vals bewustzijn

De aangename flow-status die klikwerkers kunnen ervaren is dan ook goed nieuws voor Amazon. Hoe meditatiever het werk, hoe minder klikwerkers in verzet zullen komen tegen de machtsongelijkheid waar zij deel van uitmaken. Niet alleen een machtsongelijkheid tussen platformen en platformwerkers, maar ook tussen databezitters en datasubjecten.

Een invloedrijke denker die zich bezig hield met ongelijkheid en het uitblijven van maatschappelijk verzet tegen uitbuiting is Karl Marx. Vanuit zijn perspectief zouden we de hedendaagse blije klikwerkverhalen ook kunnen duiden als 'vals bewustzijn': een situatie waarbij arbeiders zich niet bewust zijn van hun onderdrukte positie en daardoor geen bedreiging vormen voor de heersende klasse.

Door te doen alsof sociale, economische en politieke systemen geen invloed hebben op een mensenleven, wordt economisch falen afgeschoven op de schouders van het individu. Op deze manier blijft een onderdrukkend kapitalistisch systeem in tact en is mislukking altijd de schuld van het individu. Het al dan niet vinden van beter betaalde klikwerktaken kan bijvoorbeeld gezien worden als individuele verantwoordelijkheid, waardoor Amazon Mechanical Turk zelf niet hoeft te veranderen.

Volgens Christina Morina, hoogleraar Duitse geschiedenis aan de Universiteit van Bielefeld, is het gedachtegoed van Marx opnieuw actueel vanwege de machteloosheid die vooral jonge mensen ervaren ten opzichte van de groeiende ongelijkheid. Of het nu gaat om huisvesting, studieschulden, platformwerk, flexcontracten, pensioenen of de macht van Big Tech, volgens Morina zijn mensen op zoek naar een manier om uit het kapitalistische systeem te ontsnappen:

Dat mensen via maatschappelijk inzicht meer macht kunnen verkrijgen en daarmee het heden kunnen veranderen, is de hedendaagse aantrekkingskracht van het marxistische gedachtegoed. Zeker in een periode van doorgeprikte AI-beloftes.

Het kunnen doorzien en aan de kaak stellen van machtsongelijkheid is een aantrekkelijker vooruitzicht dan in meditatieve toestand te moeten werken voor een wankele automatisering utopie waar alleen een kleine tech-elite van profiteert.

Wat we kunnen leren van Accept & Work is dat we een positieve werkervaring niet moeten verwarren met een morele rechtvaardiging voor het werk zelf. Is het -omdat het werk prettig is- opeens een goed idee geworden om menselijke taken te vervangen door disfunctionele computersystemen waar minderheden die niet tot de meetbare meerderheid behoren de dupe van worden? Is het -omdat het werk prettig is- opeens een goed idee geworden om mensen te laten werken voor het megalomane Amazon dat keer op keer mensenrechten schendt met onmenselijke performance targets en ingrijpende surveillancesystemen die plaspauzes en looproutes bijhouden? Om nog maar te zwijgen over de vakbonden die op proberen te komen voor werknemersrechten maar vleugellam worden gemaakt door halfgod Jeff Bezos.

De goocheltruc die kunstmatige intelligentie heet is een stuk minder onschuldig dan de schaakmachine van Wolfgang von Kempelen. De toekomstbelofte dat AI ons via klikwerk zal bevrijden van zware arbeid maakt ons blind voor het heden en de lessen die we kunnen leren uit het verleden. AI heeft een rookgordijn opgeworpen waarmee eeuwenoude vormen van uitbuiting kunnen voortleven onder de noemer 'vooruitgang'. Maar waarom zien wij AI als vooruitgang? Waaraan heeft deze goocheltruc haar succes te danken?

Techno-hypnosis

Waar Crawford een verklaring zoekt in conceptuele inflatie van het begrip intelligentie en de eeuwenoude machtsstructuren waarin technologie is ingebed, zoekt filosoof Nolen Gertz de verklaring in het nihilisme.

Volgens Gertz vallen we voor de AI-goocheltruc vanwege ons nihilistische verlangen om de moeilijke kanten van het menszijn uit te besteden aan technologie. Moeilijke beslissingen delegeren aan computers beschouwen we daarom niet als het vermijden van morele verantwoordelijkheid, maar als vooruitgang.

Geautomatiseerde informatiestromen die comfortabel ons eigen gelijk bevestigen, datingalgoritmen die onze matches maken; het zijn allemaal manieren om zelf minder keuzes te hoeven te maken, en ongemak, morele verantwoordelijkheid en confrontaties uit de weg te gaan. Volgens Gertz streven we naar een status van verlaagd bewustzijn die ons helpt om aan de ongemakkelijke fysieke realiteit te ontsnappen. In zijn boek "Nihilism & Technology" (2018) schrijft hij:

Dit verlangen kan verklaren waarom sommige wetenschappers de flow-status in klikwerk beschouwen als iets positiefs wat we moeten nastreven bij het ontwerp van klikwerktaken. Werk is blijkbaar iets wat we in een prettige meditatieve status willen doen, en niet iets wat al teveel bewustzijn met zich mee moet brengen.

Naast eeuwenoude machtsstructuren en onze eigen nihilistische verlangens, is er nog een derde verklaring voor het succes van de goocheltruc die kunstmatige intelligentie heet.

De mens heeft altijd een hang gehad naar magie en betovering. Dat we onszelf voor de gek houden met onzichtbare klikwerkers, misleidende brein metaforen, fauxtomation en eeuwenoude sprookjes over een heerlijke nieuwe wereld dankzij technologische controle, is part of the deal.

Om de goocheltruc genaamd kunstmatige intelligentie overeind te houden zijn oogkleppen nodig. Of die oogkleppen ook een beetje functioneel zijn geweest zal de toekomst uitwijzen, als we genoodzaakt zijn ze af te doen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Klikkerdeklik: de goocheltruc die we kunstmatige intelligentie noemen - SETUP

# data[].attributes.attachment_link.description
Installatie-drieluik Accept & Work maakt de wereld achter kunstmatige intelligentie tastbaar. Een wereld van onzichtbare arbeid en verborgen maatschappelijke kosten, maar ook een wereld waar je de ultieme werkflow kunt ervaren. Welk soort samenleving faciliteren we met klikwerk en wie plukken daar de vruchten van?

# data[].attributes.body
Webinar met Karolina la Fors, open de link voor meer informatie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ga op 22 juni digitaal in dialoog met Karolina La Fors over ethische en sociale normen voor kunstmatige intelligentie!

Programma

Op donderdagmiddag 22 juni om 14.00 uur zal Karolina La Fors, hoofdonderzoeker, ons meenemen in haar unieke onderzoek, volledig gericht op kinderen en jongeren en AI.

Het onderzoek is een samenwerking tussen het DesignLab van de Universiteit Twente en kinderrechtenorganisatie KidsRights. Het doel van het onderzoek is om ethische en sociale waarden op te halen, zowel over huidige interacties van kinderen in Nederland met AI-systemen als over hun blik op toekomst.

Kinderen geven aan menselijke eigenschappen en waarden belangrijk te vinden en dat deze niet verloren mogen gaan in de ontwikkeling van AI-systemen. AI moet in dienst staan van de mens, die menselijke check is belangrijk voor ze. Zo zien ze AI wel zitten als oplossing voor een maatschappelijk relevant probleem, bij voorbeeld een robot die kinderen helpt met dyslexie. Maar een robot wordt niet als vriend gezien, met name door het gemis van menselijke geletterdheid, troost, humor en empathie.

'Als een robot gemaakt is om mijn vriend te zijn, zou hij alleen van mij leren. Hoe kan ik dan weten hoe ik anderen gelukkig maak of wat verdriet is? Hoe kan ik leren en mij aanpassen, als ik alleen van een robotvriend leer wat ik aan het doen ben?' , zegt een meisje van 8 jaar uit Enschede.

Aanmelden

Je kan je via onderstaand formulier aanmelden. Na aanmelding ontvang je via de mail de link voor deelname.

Praktische info

Het webinar vindt online plaats op donderdag 22 juni van 14.00 tot 15.15 uur.

# data[].attributes.attachment_link.title
Cubiss | Webinar Kan een robot je vriendje zijn?

# data[].attributes.attachment_link.description
Webinar Kan een robot je vriendje zijn? - 22 juni Ga op 22 juni digitaal in dialoog met Karolina La Fors over ethische en sociale normen voor kunstmatige intelligentie! Programma Op donderdagmiddag 22 juni om 14.00 uur zal Karolina La Fors, hoofdonderzoeker, ons meenemen in haar unieke onderzoek, volledig gericht op kinderen en jongeren en AI.

# data[].attributes.headline
Webinar Wat betekent AI voor het bibliotheekwerk, nu en in de toekomst?

# data[].attributes.subject
Webinar Wat betekent AI voor het bibliotheekwerk, nu en in de toekomst?

# data[].attributes.body
Webinar met Sabine van Stek, innovatiemanager bij De Nieuwe Bibliotheek en Erik Boekesteijn, senior adviseur Bibliotheekstelsel bij de KB. Open de link voor aanmelden en meer info.

# data[].attributes.attachment_link.title
Cubiss | Webinar Wat betekent AI voor het bibliotheekwerk, nu en in de toekomst?

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat betekent AI voor het bibliotheekwerk, nu en in de toekomst? Deze hele maand gaat het over Artificiële Intelligentie (AI), wat het is en welke ontwikkelingen er zijn. AI raakt ook het werk van bibliotheken. Nu al wordt AI toegepast in dienstverlening van bibliotheken. Wat gebeurt er dan zoal? En…

# data[].attributes.attachment_caption
Presentatie over generatieve AI door Erdinç Saçan 14-6-23

# data[].attributes.headline
Presentatie webinar Erdinç Saçan over generatieve AI 

# data[].attributes.subject
Presentatie webinar Erdinç Saçan over generatieve AI 

# data[].attributes.attachment_link.title
Generatieve AI_bibliotheek door Erdinç Saçan 14-6-23

# data[].attributes.headline
Maandag 12 juni - Zelf aan de slag met AI? 

# data[].attributes.subject
Maandag 12 juni - Zelf aan de slag met AI? 

# data[].attributes.body
Binnen de bibliotheek een programma opzetten over AI? In dit kookboek staan mogelijke ingrediënten voor een programma rondom AI. Met handvatten hoe je dat als medewerker van de bibliotheek kan doen zonder heel veel voorkennis.

# data[].attributes.body
Algoritmes zijn overal. Wat is het nu precies een algoritme. In deze video van NPO Kennis wordt uitgelegd wat een algoritme is en hoe het werkt.

# data[].attributes.attachment_link.description
Algoritmes helpen ons om met behulp van computers sneller informatie te verwerken en ingewikkelde keuzes te maken. De technologie gaat snel, en dat heeft gevaren. Lees en bekijk hier meer.

# data[].attributes.body
Het programma digitaal burgerschap van de KB ondersteunt bibliotheken hun rol in dit landschap te verstevigen en uit te breiden. Om bibliotheken een extra stimulans te geven digitaal burgerschap te verankeren in hun organisatie, met behulp van de bouwstenen, zijn er bijvoorbeeld drie financieringsregelingen. Binnen die regelingen kunnen bibliotheken financiering aanvragen voor het maken van een goed plan, het voeren van nieuwe programmering, of het opzetten van een proeftuin. (bron BNetwerk, Digitaal Burgerschap)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Digitaal burgerschap betekent dat mensen zich actief, vaardig en weerbaar kunnen bewegen in de online informatiesamenleving. Het programma digitaal burgerschap ondersteunt bibliotheken hun rol in dit landschap te verstevigen en uit te breiden.

# data[].attributes.attachment_link.description
Digitaal burgerschap betekent dat mensen zich actief, vaardig en weerbaar kunnen bewegen in de online informatiesamenleving. Het programma digitaal burgerschap ondersteunt bibliotheken hun rol in dit landschap te verstevigen en uit te breiden.

# data[].attributes.headline
Rapport 'Opgave AI' van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) 

# data[].attributes.subject
Rapport 'Opgave AI' van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) 

# data[].attributes.body
In dit rapport van november 2021 gaat de WRR in op de impact die AI, als zogenaamde systeemtechnologie, kan hebben op de samenleving en hoe we onszelf daarop kunnen voorbereiden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Met de komst van ChatGPT is artificial intelligence (AI) in korte tijd voor iedereen toegankelijk geworden. Het nieuws besteedt er aandacht aan, op social media passeren voorbeelden elkaar de revue, en op het werk is er altijd wel íemand mee bezig. AI is hot and happening. Maar is dat iets van nu, of was het er stiekem altijd al? In dit artikel vind je 9 tooltips .

Wat is artificial intelligence?

Artificial Intelligence (kunstmatige intelligentie) is een vorm van technologie die zich richt op het reproduceren van menselijk gedrag. AI heeft als doel om complexe taken te automatiseren of te vergemakkelijken door gebruik te maken van algoritmen en geavanceerde technologieën zoals machine learning, deep learning en natural language processing.

Je kunt AI-systemen gebruiken om patronen in gegevens te herkennen, voorspellingen te doen en taken te automatiseren. Hier kan menig online marketeer alleen maar van dromen. Toch? Maar AI is al langer in te zetten. Je moet er alleen even naar op zoek. In dit artikel heb ik 9 voorbeelden van tools op een rij gezet waarbij artificial intelligence wordt ingezet.

1. Flair.ai

Met de AI van Flair heb je geen professionele fotostudio meer nodig om gave productfoto's te maken. Beschrijf in welke setting jouw product moet staan, en Flair creëert er een afbeelding van. Een parfumflesje in een tropisch regenwoud, of een glas whiskey in de bergen? Binnen een paar seconden is jouw productfoto klaar voor gebruik.

Kosten: gratis proefversie

Account: aanmelden voor bèta-omgeving

2. Cleanup.pictures

Wil je ongewenste objecten, mensen of teksten in een foto weghalen? Cleanup.pictures haalt ze er met gemak voor je uit!

Kosten: gratis tot een resolutie van 720p

Account: niet nodig

3. PatternedAI

Heb je een kekke achtergrond nodig? PatternedAI draait zich er de hand niet voor om. Roze bloemetjes op een zwarte achtergrond? Een retro jaren-70-design? Voor je het weet, heb jij het patroon dat je nodig hebt.

Kosten: gratis tot 10 patronen

Account: nodig

4. CopyMonkey

De krachtige AI-tool van CopyMonkey helpt je om productomschrijvingen op Amazon te optimaliseren. Het algoritme genereert geoptimaliseerde keywords en beschrijvingen waarmee je gegarandeerd organisch op de eerste zoekresultatenpagina verschijnt. Aldus CopyMonkey.

5. Cleanvoice

Wie met regelmaat podcasts opneemt, herkent dit als geen ander. Je komt even niet uit je woorden, zoekt een aanknoping, of je zit net even te dicht op de microfoon. Uhhhh. Sss. Ummm. In plaats van zelf je audio te bewerken, laat je dit over aan Cleanvoice. Deze tool haalt alle oneffenheden er moeiteloos voor je uit.

Kosten: 30 minuten gratis om Cleanvoice uit te proberen, daarna € 1 per uur

Account: nodig

6. Sounddraw

Om zelf muziek te maken, hoef je geen instrument meer te bespelen. Met Sounddraw creëer je met behulp van artificial intelligence rechtenvrije muziek. Je hoeft alleen de stemming, genre en tempo te bepalen en Sounddraw doet de rest. Ideaal voor (achtergrond)muziek bij bijvoorbeeld podcasts, vlogs, en advertenties.

Kosten: gratis genereren van muziek, $ 16,99 per maand om muziek ook te gebruiken in je kanalen

Account: nodig

7. Murf.ai

Een fijne voice-over is soms moeilijk te vinden. Bovendien kan er best wat tijd overheen gaan voordat je jouw geluidsfragment terug hebt. Murf.ai brengt hier verandering in. Hier combineer je AI met een aantal beschikbare stemacteurs. Binnen een paar minuten heb je een voice-over van studiokwaliteit die niet van echt te onderscheiden is.

Kosten: gratis tot 10 minuten, zonder downloads

Account: nodig

8. Otter.ai

Stel, je zit in een vergadering van ruim een uur met een paar collega's. Dat wat er besproken wordt, moet natuurlijk wel genotuleerd worden. Maar wie gaat dat doen? Want eerlijk gezegd, daar heeft niemand zin in. Dan biedt Otter.ai uitkomst. Deze tool neemt vergaderingen uit Zoom, Google Meets, en Microsoft Teams voor je op en maakt er automatisch een samenvatting van. Handig!

Kosten: gratis tot 300 minuten per maand / 30 minuten per meeting

Account: nodig

9. Looka

Op zoek naar een unieke merkidentiteit? Looka maakt voor jou de logo's en templates waar je trots op kunt zijn. Het enige dat je hoeft te doen, is je product- of bedrijfsnaam invullen en aangeven op welke branche het van toepassing is. Looka doet de rest.

Bonus: There's an AI for that

Elke dag worden er nieuwe tools ontwikkeld en artificial intelligence toegepast. Dat is te veel om zelf bij te houden. Dat doet There's an AI for that voor jou. Dagelijks even bijhouden of je niks mist dus!

Welke tools uit deze lijst ken je al? En welke tools mogen er volgens jou echt niet ontbreken? Deel je ervaringen in de reacties!
Bron header: Amanda Dalbjörn via Unsplash.

# data[].attributes.attachment_link.title
9 AI-tools die je leven een stuk makkelijker maken - Frankwatching

# data[].attributes.attachment_link.description
Met de komst van ChatGPT is artificial intelligence (AI) in korte tijd voor iedereen toegankelijk geworden. Het nieuws besteedt er aandacht aan, op social media passeren voorbeelden elkaar de revue, en op het werk is er altijd wel íemand mee bezig. AI is hot and happening.

# data[].attributes.body
Online workshop op 7 juni door Elske Heeren, open de link voor meer informatie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wil jouw bibliotheek aan de slag met AI maar weet je nog niet goed hoe het op te nemen in de programmering? Deze workshop helpt je concreet op weg!

Voor wie?

Het is een online workshop voor bibliothekenmedewerkers in de provincies Brabant en Limburg.

Programma

Het doel van de workshop is kennis laten maken met AI, zodat een eventuele drempel weggenomen kan worden om met het thema aan de slag te gaan. Daarnaast helpt de workshop bij het vormen van een mening op basis van eigen ervaring.

Je gaat al snel en heel actief aan de slag, in kleine groepjes. Je maakt een klein handboekje over "wat kan AI voor ons in de bibliotheek betekenen" en dat boekje maak je door zélf AI te gebruiken. De nadruk ligt op ChatGPT, maar we kijken ook kort naar enkele andere AI-gebaseerde tools en hoe je er nog meer kunt vinden.

De workshop wordt verzorgd door Elske Heeren.

Meer informatie

Na aanmelding ontvang je per mail een Zoom-link voor deelname.

Aanmelden

Helaas zijn er geen plekken meer beschikbaar voor de workshop. Wanneer je een mailtje stuurt naar r.dekruif@cubiss.nl zetten we je op de reservelijst. Mocht er iemand zich dan afmelden, krijg je van ons een berichtje.

De workshop vindt online plaats op 7 juni en duurt van 10.30 tot 12.00 uur.

# data[].attributes.attachment_link.description
Online workshop AI in de bieb Wil jouw bibliotheek aan de slag met AI maar weet je nog niet goed hoe het op te nemen in de programmering? Deze workshop helpt je concreet op weg! Voor wie? Het is een online workshop voor bibliothekenmedewerkers in de provincies Brabant en Limburg.

# data[].attributes.headline
Online webinar: Succesvolle en actuele toepassingen van generatieve AI

# data[].attributes.subject
Online webinar: Succesvolle en actuele toepassingen van generatieve AI

# data[].attributes.body
Webinar door Erdinç Saçan, open de link voor meer informatie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Webinar verzorgd door Erdinç Saçan.

Programma

Generatieve AI is een vorm van kunstmatige intelligentie die in staat is om zelfstandig iets nieuws te creëren, zoals afbeeldingen, muziek of tekst. Deze technologie biedt tal van mogelijkheden voor verschillende sectoren, waaronder de gezondheidszorg, het onderwijs en de media.

Tijdens dit webinar zal Erdinc voorbeelden geven van succesvolle en actuele toepassingen van generatieve AI. Echter, generatieve AI brengt ook bepaalde uitdagingen en valkuilen met zich mee. Zo kan het bijvoorbeeld gevoelig zijn voor vooroordelen/ aannames, waardoor het verkeerde beslissingen kan nemen of discriminerende resultaten kan opleveren.

In het laatste deel van het webinar is er ruimte voor vragen en discussie over de ontwikkelingen en wat deze kunnen betekenen voor bibliotheken.

Erdinç Saçan is docent en onderzoeker bij Fontys Hogeschool ICT en daarnaast Practor bij ROC Tilburg. Hij is expert in educational technology, inclusieve artificiële intelligente en generatieve AI.

Saçan schrijft boeken, blogs en artikelen over actuele technologische ontwikkelingen en het onderwijs.

Het webinar vindt online plaats op14 juni van 9.30-10.30 via Teams. Na inschrijving ontvang je de link voor deelname.

Aanmelden

Aanmelden kan via onderstaand formulier. Er zit een max aan het aantal deelnemers, dus wacht niet te lang met aanmelden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Cubiss | Succesvolle en actuele toepassingen van generatieve AI

# data[].attributes.attachment_link.description
Succesvolle en actuele toepassingen van generatieve AI Webinar verzorgd door Erdinç Saçan. Programma Generatieve AI is een vorm van kunstmatige intelligentie die in staat is om zelfstandig iets nieuws te creëren, zoals afbeeldingen, muziek of tekst. Deze technologie biedt tal van mogelijkheden voor verschillende sectoren, waaronder de gezondheidszorg, het onderwijs en de media.

# data[].attributes.headline
Alles wat je altijd al over AI wilde weten, maar nooit durfde te vragen

# data[].attributes.subject
Alles wat je altijd al over AI wilde weten, maar nooit durfde te vragen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat is kunstmatige intelligentie precies?

Hoe werken algoritmes?

Wat is het doel van kunstmatige intelligentie?

Verschillende soorten kunstmatige intelligentie uitgelegd

Subdomeinen binnen kunstmatige intelligentie

Welke voordelen biedt kunstmatige intelligentie ons?

Ethische overwegingen en risico's

Hoewel kunstmatige intelligentie al een onderdeel is van bijna elk aspect van ons dagelijks leven, weten veel mensen nog vrij weinig van deze technologie; hoe het ons leven en onze bedrijven kan veranderen en welk effect het heeft op onze maatschappij.

Wat is kunstmatige intelligentie precies?

Kunstmatige intelligentie is de simulatie van natuurlijke intelligentie in machines die zijn geprogrammeerd om te leren en menselijke denkpatronen na te bootsen. We kunnen kunstmatig intelligente machines trainen om te leren van verschillende ervaringen en om allerlei taken uit te voeren. Simpel gezegd: kunstmatige intelligentie combineert computerwetenschap met krachtige datasets waardoor wij deze technologie kunnen gebruiken om verschillende problemen op te lossen. AI werkt op een intelligente en intentionele manier en kan beslissingen nemen waar normaal gesproken een menselijk kennisniveau voor nodig is. Kunstmatige intelligentie omvat ook de deelgebieden machine learning en deep learning, waarbij algoritmes worden gebruikt. Met algoritmes kunnen expertsystemen worden gemaakt, die voorspellingen doen of classificaties maken op basis van input.

Hoe werken algoritmes?

Simpel gezegd: een algoritme is serie stap-voor-stap instructies om een probleem op te lossen. Computeralgoritmes werken via input en output. Ze pakken de input en passen elke stap op die informatie toe om output te genereren. AI-algoritmes zijn ontworpen om beslissingen te nemen die veelal zijn gebaseerd op real-time gegevens. Algoritmes combineren informatie uit verschillende bronnen door sensoren, digitale gegevens of input van remote devices te gebruiken. Maar ze combineren niet alleen; algoritmes analyseren ook direct het materiaal en handelen op basis van de inzichten die zij uit deze gegevens verkrijgen. Ze komen tot conclusies die zijn gebaseerd op die directe analyse. Mensen hebben algoritmes ontworpen met een bepaalde intentie. En door aanzienlijke verbeteringen in opslagcapaciteit, verwerkingssnelheden en analysetechnieken kunnen de huidige algoritmes hun analyse en besluitvorming steeds meer verfijnen.

Machine learning-technologie zoekt naar onderliggende trends in de data die voorbereid en onderzocht wordt. Wanneer deze tech iets detecteert dat relevant is voor een praktisch probleem, kunnen softwareontwerpers deze kennis combineren met data-analyse om inzicht te krijgen in specifieke uitdagingen. Bij big data-analyse worden zeer geavanceerde analysetechnieken op zeer grote, uiteenlopende datasets toegepast, waaronder gestructureerde, semigestructureerde en ongestructureerde gegevens uit verschillende bronnen en van verschillende omvang - van terabytes tot zettabytes.

Met 'big data' omschrijven we datasets waarvan we de omvang of het type met traditionele relationele databases niet kunnen vaststellen, beheren en verwerken. Kenmerken van big data zijn onder meer een groot volume, een hoge snelheid en een grote verscheidenheid. De verschillende gegevens zijn bijvoorbeeld afkomstig van sensoren, apparaten, video/audio, netwerken, logbestanden, transactietoepassingen, het web en social media. Veel van deze gegevens worden in real time en op zeer grote schaal gegenereerd. Big data-analyse maakt niet alleen efficiëntere en snellere besluitvorming mogelijk, maar bijvoorbeeld ook modellering en voorspelling van toekomstige resultaten en verbeterde business intelligence.

Tijdens het verzamelen en analyseren van informatie en het nemen van beslissingen leren AI-systemen en passen ze zich aan. En om doeltreffend te kunnen blijven is het ook van belang dat kunstmatige intelligentie zich voortdurend aanpast. Denk bijvoorbeeld aan omstandigheden die betrekking hebben op het milieu, finance, het verkeer of militaire operaties. AI doet dit door deze veranderingen in de algoritmes te integreren en vervolgens beslissingen te nemen over manieren om zich aan de nieuwe omstandigheden aan te passen.

Wat is het doel van kunstmatige intelligentie?

Kunstmatige intelligentie maakt veel van onze dagelijkse taken eenvoudiger, biedt ons veel meer mogelijkheden en helpt ons om snel geavanceerde beslissingen te nemen, gebaseerd op de best mogelijke gegevens. Wanneer we met een filosofische blik kijken, zien we dat we dankzij AI een zinvoller leven kunnen leiden zonder zware arbeid. Daarnaast kan deze technologie het complexe web van onderling 'connected' mensen, bedrijven en zelfs hele landen dusdanig laten functioneren dat iedereen er baat bij heeft. Kunstmatige intelligentie wordt ook wel gezien als de 'laatste uitvinding van de mens' - een creatie die baanbrekende instrumenten en diensten mogelijk maakt waardoor de manier waarop wij ons leven leiden fundamenteel verandert. AI kan ons helpen een eind te maken aan strijd, ongelijkheid en menselijk lijden. Dit klinkt allemaal veelbelovend, maar zover zijn we voorlopig nog niet.

Vele aspecten van ons moderne leven zijn gebaseerd op kunstmatige intelligentie. Denk bijvoorbeeld aan zoekmachines op het internet, online bankieren of belangrijke recente ontwikkelingen op het gebied van beeldherkenning en automatische vertalingen. In het bedrijfsleven wordt de technologie gebruikt om bedrijfsprocessen efficiënter te maken, taken die veel middelen vergen te automatiseren en ramingen te doen op basis van feiten in plaats van onderbuikgevoelens.

Andere manieren waarop AI wordt gebruikt zijn onder andere:

Zoeken binnen data en die zoektocht optimaliseren zodat alleen de relevantste resultaten worden getoond;

Als-dan-redeneringen - deze kunnen worden toegepast op het uitvoeren van een reeks opdrachten die zijn gebaseerd op specifieke parameters;

Het herkennen van belangrijke patronen in grote datareeksen om unieke inzichten te verkrijgen;

Toegepaste modellen voor het voorspellen van toekomstige resultaten.

Een voorbeeld hiervan is het voorspellende zoekalgoritme van Google. Op basis van gebruikersgegevens uit het verleden voorspelt dit algoritme wat je als volgende zoekopdracht in de zoekbalk zal typen, waardoor je optimale zoekresultaten krijgt. Ook Netflix doet dit: de streamingdienst gebruikt jouw gegevens uit het verleden om aanbevelingen te doen over films die je mogelijk wilt zien, met als doel om de kijktijd te verlengen. Facebook maakt naast gegevens uit het verleden ook gebruik van gezichtsherkenningstechnologie. Op basis van gezichtskenmerken stelt de social mediagigant vervolgens automatisch voor welke vrienden je bijvoorbeeld in jouw foto's kunt taggen.

Verschillende soorten kunstmatige intelligentie uitgelegd

Hoewel alle kunstmatige intelligentie meestal wordt omschreven als AI of artificial intelligence, zijn er eigenlijk drie soorten: artificial narrow intelligence (ANI), artificial general intelligence (AGI) en artificial super intelligence (ASI). Maar wat zijn de verschillen tussen die drie soorten?

Artificial narrow intelligence (ANI) kan één taak extreem goed uitvoeren

Dit is het enige type AI dat momenteel wordt gebruikt, bijvoorbeeld in applicaties als Siri en technologie voor natuurlijke taalverwerking. ANI excelleert in het uitvoeren van enkelvoudige taken door menselijke intelligentie na te bootsen, zoals de AI die wordt gebruikt in spraakassistenten en spraakherkenningssoftware. In zeer specifieke contexten lijkt dit type AI sterk op het menselijk functioneren; soms kan ANI het menselijk functioneren zelfs overtreffen. Dat kan echter alleen met een beperkte reeks parameters en in gecontroleerde situaties, zoals bijvoorbeeld tijdens een schaakspel.

Artificial general intelligence (AGI) voert intellectuele taken uit zoals mensen dat doen

AGI bevindt zich in feite op het niveau van het menselijk denken. Het is nog wel een theoretisch concept, aangezien het duizenden samenwerkende en met elkaar communicerende ANI-systemen zou moeten hebben om het menselijk redeneren na te bootsen. Dit type AI kan veelzijdiger functioneren dan ANI en op diverse taken worden toegepast. AGI kan zichzelf verbeteren door te leren en lijkt qua capaciteiten het meest op het menselijk brein.

Artificial super intelligence (ASI) overtreft de menselijke intelligentie

ASI evenaart het menselijk denken en overtreft het vervolgens zelfs. Dit AI-concept is veel geavanceerder dan enig ander AI-systeem, zelfs geavanceerder dan ons menselijk brein. ASI kan abstracties overwegen die mensen niet kunnen bevatten. Het neurale netwerk van ASI - dat uit miljarden neuronen bestaat - kan de eigen capaciteiten razendsnel verbeteren en prestaties leveren die wij nu nog niet eens kunnen bevatten. Naast het uitvoeren van elke denkbare taak zou dit type AI zelfs emoties kunnen ervaren en relaties kunnen hebben.

Subdomeinen binnen kunstmatige intelligentie

Om te begrijpen hoe kunstmatige intelligentie precies werkt én een idee te krijgen van hoe en waar het kan worden toegepast - en in welke (werk)gebieden en sectoren - moeten we ons onderdompelen in de verschillende subdomeinen van AI.

Machine learning

Machine learning leert een machine conclusies te trekken en besluiten te nemen op basis van ervaringen uit het verleden. Daar komt geen mens meer aan te pas. De machine identificeert patronen en analyseert en evalueert gegevens uit het verleden om de betekenis van deze datapunten te bepalen en automatisch mogelijke conclusies te trekken. Machine learning bespaart tijd en helpt bedrijven efficiënter en nauwkeuriger tot beslissingen te komen. Het is het proces achter vele diensten die we vandaag de dag gebruiken, zoals de aanbevelingssystemen van Netflix, Spotify en YouTube, zoekmachines als Google en Baidu, social mediakanalen als Facebook en Twitter en spraakassistenten als Siri en Alexa.

Deep learning

Deep learning wordt gebruikt om machines te leren wat voor mensen automatisch en natuurlijk is. Je kunt deep learning zien als een manier om voorspellende analyses te automatiseren. Door data continu via een bepaalde logische structuur te analyseren, proberen deep learning-algoritmes conclusies te trekken zoals mensen dat zouden doen. Daartoe gebruikt deep learning een gelaagde structuur van algoritmes, de zogenaamde 'neurale netwerken'. In tegenstelling tot machine learning, vereist deep learning voor het verwerken van data geen menselijke interventie. Daardoor kunnen wij machine learning op interessantere manieren opschalen. Zo kunnen deep learning-algoritmes automatisch vertalen, wat erg nuttig kan zijn tijdens reizen of zakendoen in het buitenland, maar ook bij overheidsprocessen en besluitvorming.

Neurale netwerken

Neurale netwerken werken eigenlijk hetzelfde als menselijke neuronen: een reeks algoritmes legt de relatie tussen verschillende onderliggende variabelen vast en verwerkt de gegevens - bijna zoals het menselijke brein dat ook doet. Neurale netwerken worden onder andere voor prognoses en marktonderzoek gebruikt, bijvoorbeeld voor verkoop- en beursvoorspellingen, maar ook bij fraudedetectie en risicoanalyse. Neurale netwerken worden getraind met specifieke gegevens waarmee ze kunnen leren en hun nauwkeurigheid gaandeweg verbeteren. Nauwkeurig afgestemde leeralgoritmes kunnen zeer krachtige hulpmiddelen zijn bij kunstmatige intelligentie en computerwetenschap. Zo kunnen ze gegevens bijvoorbeeld snel classificeren en clusteren. Taken waar mensen uren over doen, bijvoorbeeld op het gebied van spraak- of beeldherkenning, kunnen neurale netwerken binnen enkele minuten voltooien. Een van de bekendste voorbeelden van een neuraal netwerk is het zoekalgoritme van Google.

Neuro Linguïstisch Programmeren (NLP)

NLP is de wetenschap van lezen, begrijpen en interpreteren van taal door een machine. Zodra een machine begrijpt wat de gebruiker wil communiceren, kan de machine op de juiste manier reageren. De meeste NLP-technieken maken gebruik van machine learning om inzichten te ontlenen aan menselijke taal. Een veelgebruikt voorbeeld van NLP is spamdetectie, waarbij een algoritme kan bepalen of een e-mail spam is of niet door de onderwerpregel of de inhoud van een e-mail te analyseren. Enkele andere toepassingen van NLP die veel worden gebruikt zijn spraakherkenning, vertalen van teksten en sentimentanalyse. Amazon gebruikt NLP bijvoorbeeld om klantbeoordelingen te interpreteren en de klantervaring te verbeteren en Twitter gebruikt NLP om tweets te scannen op terrorisme-gerelateerd taalgebruik. Veel mobiele apparaten zijn tegenwoordig uitgerust met spraakherkenningstechnologie, waardoor ze spraakgestuurd kunnen zoeken (bijvoorbeeld met Siri) of autocorrectie kunnen inschakelen om tekstberichten efficiënter te maken. Andere voorbeelden zijn chatbots op de e-commerce-websites, messaging-apps als Messenger en Slack en taken die via spraakassistenten of virtuele assistenten worden uitgevoerd.

Computer vision

Computer vision is een gebied binnen AI dat computers traint om de visuele wereld te interpreteren te begrijpen. Om een digitaal beeld van een camera of een videobestand te kunnen interpreteren, splitsen computer vision-algoritmes het beeld op in verschillende componenten en bestuderen ze alle componenten van dat beeld. Op die manier kan de computer leren over beelden, deze classificeren en 'reageren op wat het ziet'. Of we ons er nu bewust van zijn of niet, we maken elke dag gebruik van deze technologie. Het zit bijvoorbeeld in de gezichtsherkenningstechnologie van beveiligings- en bewakingsbedrijven of in surveillancesystemen van winkels. Zelfrijdende auto's gebruiken computer vision om verschillende objecten op de weg te herkennen. Het wordt ook steeds meer gebruikt om fraude te helpen voorkomen of ziekten te diagnosticeren.

Cognitive computing

Ook cognitieve computersystemen beïnvloeden elk aspect van ons leven, van sport en entertainment tot reizen, fitness en gezondheid. Een cognitief computersysteem leert op basis van interacties en resultaten in plaats van simpelweg informatie uit te braken. Wat betreft snelheid en nauwkeurigheid kunnen cognitieve computersystemen nu al wedijveren met ons menselijk vermogen, bijvoorbeeld door vragen op natuurlijke manier te beantwoorden. Om dit mogelijk te maken navigeert het systeem door de complexiteit van natuurlijke taal en verwerkt en analyseert vervolgens grote hoeveelheden gestructureerde en ongestructureerde data. Het systeem kan deze data sorteren om vervolgens gepersonaliseerde en specifieke aanbevelingen te doen, ondersteund door bewijsmateriaal. In de gezondheidszorg maakt men bijvoorbeeld gebruik van supercomputer IBM Watson, een cognitief systeem dat informatie uit eerdere medische rapporten, medische publicaties, diagnostische instrumenten en historische gegevens verzamelt en analyseert. Met al deze informatie kunnen artsen behandelingsopties aanbieden die op gegevens zijn gebaseerd.

Welke voordelen heeft kunstmatige intelligentie voor ons?

Kunstmatige intelligentie is een belangrijk deel van ons dagelijks leven geworden. Van onze smartphones en GPS-navigatiesystemen tot mobiel bankieren, fraudepreventie en aanbevelingen voor muziek en films - we kunnen ons een leven zonder AI nauwelijks meer voorstellen. Laten we eens kijken naar de vele voordelen van kunstmatige intelligentie.

Meer efficiëntie

Een van de belangrijkste voordelen van AI-systemen is dat zij mensen de mogelijkheid bieden efficiënter te zijn. AI kan bijvoorbeeld ingezet worden om herhalende taken sneller uit te voeren, maar ook om veel grotere, complexere taken met relatieve eenvoud af te ronden. Hoe AI ook wordt toegepast, AI-systemen zijn niet gebonden aan menselijke beperkingen en kunnen oneindig doorgaan. AI wordt vaak gebruikt om alledaagse, eentonige en tijdrovende taken uit te voeren die mensen eigenlijk niet interessant of leuk vinden. Verzekeringsmaatschappijen gebruiken AI bijvoorbeeld om claims sneller en in grotere hoeveelheden te verwerken dan een mens ooit zou kunnen. Daardoor houden mensen tijd over om zich op belangrijkere zaken te richten.

Lagere foutmarges

Het menselijk brein kan zich maar een beperkte tijd op één taak richten; uiteindelijk treedt er altijd concentratieverlies op. Als we moe worden nemen we minder goede beslissingen dan als we fris en wakker zijn. Bij repetitieve taken is ook de kans op fouten groter; wanneer eenzelfde taak steeds wordt herhaald verliezen mensen namelijk eerder hun concentratie. AI-systemen hoeven zich daarentegen helemaal niet te concentreren. Ze zijn geprogrammeerd om door te werken tot wij besluiten dat ze mogen stoppen. AI-systemen verkleinen het risico op menselijke fouten aanzienlijk en produceren consequent uiterst nauwkeurige resultaten.

24/7 beschikbaar

Volgens het US Bureau of Labour Statistics werken Amerikanen gemiddeld 8,8 uur per dag. Of ze ook die hele tijd productief zijn is echter een heel ander verhaal. Computers gaan niet achter hun bureau vandaan voor koffie- of rookpauzes of om bij te praten met collega's. En ze pakken zeker niet om 17.00 hun spullen om naar huis te gaan. Digitale oplossingen als chatbots, bijvoorbeeld, kunnen vragen van klanten op elk moment van de dag - of nacht - beantwoorden.

Gepersonaliseerde ervaringen

Met technologie als een aanbevelings-engine kun je suggesties laten doen die gebaseerd zijn op de voorkeuren van de klant. Deze aanbevelingen kunnen worden gebruikt om een zeer gepersonaliseerde gebruikerservaring te creëren - iets dat veel bedrijven al toepassen. Gepersonaliseerde ervaringen zijn zeer doeltreffend omdat het de gebruiker het gevoel geeft speciaal te zijn. Platforms die de klantbetrokkenheid willen verbeteren kunnen de aanbevelingsalgoritmes aanpassen door specifieke content voor te stellen.

Verdiepende data-analyse

Moderne bedrijven hebben een berg aan gegevens, maar halen ze er ook alles uit wat erin zit? Het handmatig analyseren van gegevens is een uiterst tijdrovende bezigheid, maar AI-systemen kunnen grote hoeveelheden data met een enorme snelheid verwerken en analyseren. AI-systemen kunnen snel relevante informatie vinden, trends signaleren, beslissingen nemen en aanbevelingen doen op basis van gegevens uit het verleden. Zo kunnen algoritmes de effectiviteit van marketingmateriaal razendsnel analyseren, de voorkeuren van klanten zeer efficiënt identificeren en - op basis van dat klantgedrag - nauwkeurig bruikbare inzichten genereren.

Minder risico

AI-concepten, en met name die van cognitive computing, bevatten geavanceerde technologie waarmee complexe of onduidelijke situaties kunnen worden aangepakt. AI wordt steeds vaker gebruikt voor het verbeteren van zakelijke beslissingen en prestaties, ook in combinatie met traditionele analyses en menselijke denkprocessen. Omdat we bij risico's over het algemeen te maken hebben met onduidelijke en onwaarschijnlijke gebeurtenissen en situaties, kan cognitive computing uitermate geschikt zijn voor gebruik bij risicomanagement. Aangezien cognitieve capaciteiten traditionele analyses aanzienlijk kunnen verbeteren om risico-indicatoren te helpen opsporen, maken steeds meer organisaties gebruik van big data om preventiever te kunnen handelen.

Minder vooroordelen in besluitvorming

Hoewel we menselijke vooroordelen nooit volledig kunnen uitsluiten, is het bij AI wel mogelijk om vooroordelen te identificeren en te elimineren. Dat kan door stappen te zetten om uitdagingen op het gebied van rechtvaardigheid en vooringenomenheid aan te pakken. We kunnen AI dusdanig ontwerpen dat het aan onze specifieke eisen voldoet. Bovendien is er onder experts die met AI werken al een beweging op gang gekomen waarin de ontwikkeling van ethische en eerlijke AI-ontwerpprincipes wordt gepropageerd. Voorbeelden daarvan zijn The Future of Life Institute en Open AI. Een van de belangrijkste principes is dat AI zó moet worden ontworpen dat we het kunnen controleren en dat we eventuele vooroordelen kunnen opsporen en elimineren. En mocht de technologie niet aan de gestelde eisen en normen voldoen, moeten we deze verbeteren voordat het in productie genomen wordt.

Ethische overwegingen en risico's

Kunstmatige intelligentie wordt steeds belangrijker - niet alleen in ons dagelijks leven, maar ook in een groot aantal sectoren, waaronder de gezondheidszorg, retail, de maakindustrie en zelfs de overheid. De technologie brengt echter ook grote uitdagingen en ethische problemen met zich mee, zoals vooroordelen (bias), discriminatie, toenemend toezicht, nepnieuws, privacyschending en meer.

Privacy en toestemming

Wij nemen in goed vertrouwen aan dat alle gegevens die bedrijven en organisaties verzamelen afkomstig zijn van volwassenen. Die hebben daar toestemming voor gegeven en een weloverwogen beslissing kunnen nemen over het gebruik van hun (privé-)gegevens. Maar helaas is dat vaak helemaal niet het geval. Veel bedrijven die data verzamelen verkopen dit door aan derden, waardoor het vrijwel onmogelijk is om bij te houden wat er met jouw (persoonlijke) informatie gebeurt. En wat het zo mogelijk nog erger maakt is het feit dat dat veel van de meest privacygevoelige analysetools - zoals aanbevelings-engines, zoekalgoritmes en adtech-netwerken - worden aangestuurd door beslissingen op basis van algoritmes en machine learning. En naarmate AI zich verder ontwikkelt neemt ook het vermogen toe om privégegevens te gebruiken op manieren die voor ons steeds onbegrijpelijker en grensoverschrijdender zijn.

Deepfakes en nepnieuws

Op het internet zijn al op grote schaal neurale netwerken te vinden die hyperrealistische foto's of video's kunnen maken of iemands stem feilloos kunnen imiteren. En hoewel er veel mogelijkheden zijn om deze deepfakes voor goede doeleinden te gebruiken - zoals in het nieuws, de entertainmentsector of het onderwijs - kunnen ze ook tot problemen en chaos leiden. Denk daarbij aan de verspreiding van misinformatie, toenemende criminele identiteitsfraude en zelfs politieke spanningen. Deepfakes kunnen bovendien enorme problemen veroorzaken op het gebied van zelfbeschikking en identiteit. Zo kunnen ze gebruikt worden om video's te maken waarin iemand dingen doet die hij of zij nooit heeft gedaan. En als een video eenmaal online staat verlies je alle controle over hoe de content wordt geïnterpreteerd of gebruikt.

Discriminatie en vooroordelen

Een andere toenemende uitdaging is dat machine learning-systemen de menselijke vooroordelen en maatschappelijke ongelijkheden van de data waarmee ze worden getraind kunnen codificeren. Er zijn al meerdere real-life voorbeelden van de negatieve gevolgen van het gebrek aan variëteit in trainingsdata. Zo bleek uit een onderzoeksartikel van MIT en Microsoft uit 2018 dat gezichtsherkenningssystemen van grote techbedrijven bij het identificeren van mensen met een donkere huidskleur aanzienlijk hogere foutpercentages lieten zien. Dit probleem werd toegeschreven aan het feit dat de trainingsdatasets voornamelijk uit beeldmateriaal van witte mannen bestonden. En zo zijn er nog meer onderzoeken waarin onvoldoende gevarieerde trainingsdata de resultaten scheeftrekken. Zo haalde Amazon in 2018 de krantenkoppen toen het bedrijf stopte met het gebruik van een machine-learning-wervingstool die mannelijke sollicitanten als 'de betere keuze' identificeerde.

Verantwoording

Stel je een medische instelling voor die een AI-systeem gebruikt om kanker te diagnosticeren en een patiënt een vals-positieve diagnose geeft. Of een risicobeoordelingssysteem voor criminelen waardoor een onschuldige in de gevangenis belandt. Wie - of wat - moet in deze gevallen verantwoordelijk gehouden worden voor deze grove fouten? Toen een autonome Tesla tijdens een testrit op een willekeurige voetganger in reed, kreeg Tesla de schuld - niet de menselijke testrijder die in de auto zat, en zeker niet het algoritme. Maar wat als de technologie door tientallen verschillende mensen is ontwikkeld en ook nog eens door de klant is aangepast? Kunnen we dan nog steeds de ontwikkelaar verantwoordelijk houden? En als het gaat om een medische of gerechtelijke fout waarin kunstmatige intelligentie een rol speelt, wie of wat is dan verantwoordelijk?

AI is een 'black box'

Kunstmatige intelligentie en modellen voor machine learning worden steeds vaker gebruikt om ons te vertellen welke sollicitant we moeten aannemen of helpen ons te bepalen wie schuldig is aan een misdrijf en naar de gevangenis moet. Ze beslissen of dat plekje op jouw borst kwaadaardig is of welk militair doelwit moet worden gebombardeerd. Hoe nauwkeurig deze technologie over het algemeen ook is, het probleem is dat we niet altijd kunnen verklaren op welke wijze de beslissingen ervan tot stand komen. Het is vrijwel onmogelijk om het immense web van algoritmische beslissingen te doorzoeken om dat te achterhalen - en dat is problematisch. Stel je voor dat je niet kunt onderbouwen waarom de ene verdachte twee jaar gevangenisstraf krijgt voor een misdrijf, terwijl een andere voor precies hetzelfde misdrijf slechts drie maanden krijgt. AI deelt niet expliciet hoe en waarom het tot conclusies komt. Het enige dat we weten is: "het algoritme heeft besloten". En zolang we deze sluier niet kunnen afnemen zal er een zekere mate van onbehagen blijven bestaan over het vertrouwen dat we stellen in AI.

AI in verkeerde handen

AI helpt ons onze kennis van de menselijke genetica uit te breiden, wat tot medische doorbraken leidt. Ook helpt AI ons met het bestrijden van fraude en cybercriminaliteit, het maken van autonome robots en voertuigen en veel meer. Het werkelijke potentieel van kunstmatige intelligentie kunnen we nog lang niet bevatten. Maar hoe nobel onze bedoelingen met het gebruik van technologie ook zijn, er zullen altijd mensen zijn die er - voor eigen persoonlijk gewin of om andere redenen - misbruik van maken. En kunstmatige intelligentie is daarop geen uitzondering. Zo maken hackers bijvoorbeeld al gebruik van AI voor uitgekiende phishing-en cyberaanvallen op nietsvermoedende doelwitten. Het kwaadwillige gebruik van AI, zoals het vervalsen van gegevens, stelen van wachtwoorden of saboteren van computersystemen of kritieke infrastructuur, kan op vele manieren tot onbeschrijfelijke chaos leiden.

Dr. Peter Stone van de Universiteit van Texas Austin zegt: "Als iemand vandaag alle verkeerslichten in een stad tegelijk op groen zou zetten zou dat rampzalig zijn. En het feit dat ons elektriciteitsnet vrij gecentraliseerd is maakt ons kwetsbaar voor grootschalige black-outs. De juiste respons zou zijn: strengere veiligheidsmaatregelen en 'redundancy' - het voorzien in back-up-capaciteit - en decentralisatie van besluitvorming."

Zal AI onze banen overnemen?

De toekomst van werk staat voor de deur. Volgens een rapport van het World Economic Forum (WEF) kunnen robots, automatisering en kunstmatige intelligentie tegen 2025 wereldwijd 85 miljoen banen vervangen. Maar wanneer we kijken naar de ontwikkeling van de arbeidsmarkten en de economie zien we dat er juist 97 miljoen nieuwe banen zullen ontstaan, met name in de techsector, de zorgeconomie en op het gebied van contentcreatie. Belangrijke vaardigheden die voorlopig alleen voor mensen weggelegd zijn omvatten onder meer adviseren, communiceren, managen, redeneren en beslissingen nemen. Naar verwachting zal er steeds meer vraag zijn naar personeel voor functies in bijvoorbeeld productontwikkeling, cloud computing, cloud engineering, data en kunstmatige intelligentie. Ook komen er waarschijnlijk meer banen in de duurzame groene en blauwe economie. Wat we zeker eten is dat de aard van werk door AI sterk zal veranderen. De vraag is alleen in welke mate en hoe snel dat zal gebeuren.

Een laatste overweging

Kunstmatige intelligentie wordt al gebruikt om aan te bevelen waar je naar moet kijken of luisteren, wat je moet kopen, om te begrijpen wat je tegen jouw virtuele assistenten Siri of Alexa zegt, om te herkennen wie en wat er op een foto staat en om creditcardfraude op te sporen. Kunstmatige intelligentie is niet iets waar we in de toekomst mee zullen moeten concurreren - we moeten eerder denken aan een scenario waarin mens en machine met elkaar samenwerken. Als we gemechaniseerde of gecomputeriseerde precisie en snelheid kunnen combineren met menselijke interactie, nieuwsgierigheid en intuïtie, zijn de mogelijkheden eindeloos. Wel zullen we ons ook bewuster moeten worden van de beperkingen en de uitdagingen die AI met zich meebrengt en manieren moeten vinden om deze technologie verantwoord en veilig - en altijd in ieders voordeel - in te zetten.

# data[].attributes.attachment_link.title
Alles wat je altijd al over AI wilde weten, maar nooit durfde te vragen

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat is kunstmatige intelligentie precies? Hoe werken algoritmes? Wat is het doel van kunstmatige intelligentie? Verschillende soorten kunstmatige intelligentie uitgelegd Subdomeinen binnen kunstmatige intelligentie Welke voordelen biedt kunstmatige intelligentie ons?

# data[].attributes.headline
Erdinç Saçan: Inclusieve Artificial Intelligence 

# data[].attributes.subject
Erdinç Saçan: Inclusieve Artificial Intelligence 

# data[].attributes.attachment_caption
Dilemma Dinsdag: Er moet een verbod komen op ChatGPT

# data[].attributes.body
Stem je mee? Ga naar Instagram en via onze Stories kan je je stem uitbrengen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dilemma Dinsdag AI-maand (1080 x 1080 px)

# data[].attributes.headline
Donderdag 1 juni -                                       Kunstmatige intelligentie voor dummies 

# data[].attributes.subject
Donderdag 1 juni -                                       Kunstmatige intelligentie voor dummies 

# data[].attributes.attachment_link.title
Kunstmatige intelligentie voor dummies in 2 minuten

# data[].attributes.headline
Vrijdag 2 juni - Welkom in de wereld van AI

# data[].attributes.subject
Vrijdag 2 juni - Welkom in de wereld van AI

# data[].attributes.body
Maak het met AI.
Met kunstmatige intelligentie (AI) kun je mooie en nuttige dingen doen: teksten schrijven, kunst maken en muziek componeren. We hebben de 10 populairste AI-diensten op een rij gezet, zoals ChatGPT en Midjourney.

# data[].attributes.body
Online workshop AI in de bieb. Deelname na inschrijving. (VOL)

# data[].attributes.headline
Dinsdag 20 juni - VPRO Tegenlicht: De prijs van AI

# data[].attributes.subject
Dinsdag 20 juni - VPRO Tegenlicht: De prijs van AI

# data[].attributes.body
Kijk de aflevering en kom naar de LocHal voor de meet-up. Wel eerst even aanmelden.
https://www.lochal.nl/node/6454

# data[].attributes.attachment_link.title
Kijk hier de Tegenlicht-uitzending Prijs van AI

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat gaat er schuil achter de glanzende belofte van Artificial Intelligence? AI blijkt geen goddelijke machine, maar een industrie die bloed, zweet en metalen kost. Een systeem van extractie en uitbuiting op industriële schaal, met grote gevolgen voor de aarde en de mens.

# data[].attributes.body
Stem je mee? Ga naar Instagram en via onze Stories kan je je stem uitbrengen.

# data[].attributes.attachment_caption
Dilemma Dinsdag: Kunst of muziek gemaakt door AI is creatiever dan zonder dat er gebruik wordt gemaakt van een computer

# data[].attributes.body
Stem je mee? Ga naar Instagram en via onze Stories kan je je stem uitbrengen.

# data[].attributes.attachment_caption
Dennis legt in deze video uit waarom AI niet zonder jou kan.

# data[].attributes.headline
Donderdag 8 juni - En jij maar denken dat AI zonder mensen kan (video NOS op 3)

# data[].attributes.subject
Donderdag 8 juni - En jij maar denken dat AI zonder mensen kan (video NOS op 3)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
We zitten middenin een AI-revolutie. Er gaat geen dag voorbij zonder nieuwe spectaculaire toepassing van kunstmatige intelligentie. Vaak gaat het over de voor- en nadelen, zelden over de mensen er achter. Dennis legt je uit waarom AI niet zonder jou kan.

# data[].attributes.attachment_link.title
En jij maar denken dat AI zonder mensen kan

# data[].attributes.attachment_link.description
We zitten middenin een AI-revolutie. Er gaat geen dag voorbij zonder nieuwe spectaculaire toepassing van kunstmatige intelligentie. Vaak gaat het over de voor- en nadelen, zelden over de mensen er achter. Dennis legt je uit waarom AI niet zonder jou kan.

# data[].attributes.headline
Filosoof Anco Peeters: 'ChatGPT is net een vervelende oom die doet alsof hij overal verstand van heeft'

# data[].attributes.subject
Filosoof Anco Peeters: 'ChatGPT is net een vervelende oom die doet alsof hij overal verstand van heeft'

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Is dit een mens of een computer? Mensen staan versteld van de antwoorden die ze krijgen van ChatGPT, de chatbot die ontwikkelaar OpenAI eind november 2022 vrij beschikbaar maakte. De tekstgenerator produceert binnen luttele seconden marketingteksten, romantische gedichten of uitgebreide essays, en lijkt overal verstand van te hebben. Talloze scholieren en studenten besteden hun huiswerk al uit aan de chatbot.

Maar denk niet dat ChatGPT een menselijke vorm van intelligentie heeft, waarschuwt cognitiewetenschapper en filosoof Anco Peeters, werkzaam aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij bestudeert de ontwikkelingen in kunstmatige intelligentie en onderzoekt hoe we hier in ethisch opzicht mee om moeten gaan.

Hoe 'menselijk' is de software achter ChatGPT?
'We zijn geneigd antropomorfisch te denken over slimme technologie. Zo geven we robotstofzuigers een naam en zeggen we "sorry" als we per ongeluk tegen eentje aan lopen. Ook bij ChatGPT denken we al snel dat er een mens achter schuilgaat, die over de tekst heeft nagedacht. Maar de software levert een stuk tekst door middel van kansberekening. Het programma redeneert niet zelf; het denkt niet na over de woorden of de betekenis van een tekst, en fouten laten het programma koud. In die zin lijkt ChatGPT op een vervelende oom die op verjaardagen doet alsof hij overal verstand van heeft.'

Veel mensen gruwen van wat kunstmatige intelligentie inmiddels kan. Is dat terecht?
'Er kleven zeker een aantal ethische risico's aan programma's als ChatGPT. Zo is de software getraind op datasets van het internet. Alle vooroordelen en stereotypen die op het internet rondgaan - en dat zijn er nogal wat - worden door het programma in stand gehouden. Zo kan de software ook racistische of seksistische vooroordelen overnemen. En als we allemaal massaal gebruikmaken van programma's als GPT, hebben we flink meer dataservers nodig. Dat zou leiden tot een enorme groei in onze ecologische voetafdruk.'

Onder docenten heerst sinds de komst van ChatGPT de angst dat leerlingen en studenten voortaan al hun werkstukken laten schrijven door de chatbot. Hoe kijkt u hier tegenaan?
'Om die reden is er nu detectiesoftware zoals GPTZero, die automatisch kan detecteren wanneer een tekst is opgesteld door GPT. Maar hierdoor ontstaat er een soort wapenwedloop tussen verschillende kunstmatige intelligenties. Als de chatbot zich ontwikkelt, dan moet de detectiesoftware dat ook. Ik zou die wedloop niet aangaan. Uiteindelijk zal in veel gevallen het werk van de chatbot niet meer te onderscheiden zijn van door mensen geproduceerde teksten. Ook niet door kunstmatige intelligentie.

Er zijn overigens ook docenten die deze vormen van artificiële intelligentie juist omarmen. Zij willen die gebruiken om studenten over programmeercode of over een tekst te laten nadenken. Een risico hierbij is dat er een kloof kan ontstaan tussen onderwijsinstellingen die de software kunnen betalen en die dat niet kunnen. Bovendien moet je veel expertise in huis hebben om GPT goed te kunnen gebruiken en de betrouwbaarheid te kunnen inschatten.'

Kunnen chatbots de kwaliteit van door mensen geschreven teksten ook ten goede komen?
'Je kunt ChatGPT gebruiken als sparringpartner of om inspiratie op te doen. Zelf wil ik de chatbot toepassen in het vak wetenschapsfilosofie, zodat mijn studenten hun zelfgeschreven teksten aan de bot kunnen voorleggen en bijvoorbeeld kunnen vragen of ze zaken hebben gemist. Vooralsnog is dit heel verkennend, maar ik ben benieuwd hoe studenten ermee omgaan.

Schrijven zal door ChatGPT hoe dan ook veranderen. Schrijven is een belichaamd proces: de manier waarop je iets schrijft heeft invloed op wát je schrijft. Dit weten we uit psychologisch onderzoek. Met een computer schrijf je een ander soort tekst dan met een pen. Zo nodigt een computer uit om op woordniveau veranderingen te maken. Je kunt gemakkelijk woorden of stukken tekst wissen of verslepen. Met een pen kan dit niet. Mensen die met pen schrijven, zijn meer bezig op alinea- of paragraafniveau.'

Heeft ChatGPT nog consequenties voor ons begrip van waarheid?
'Zeker, evenals voor ons begrip van auteurschap. Je kunt een chatbot vragen om de schrijfstijl van bekende filosofen of schrijvers te imiteren. Er is recent een studie geweest waarin onderzoekers kunstmatige intelligentie-software de schrijfstijl van filosoof Daniel Dennett lieten nadoen. Dat leek goed te lukken: zelfs Dennett-kenners konden in sommige gevallen de teksten van de tekstgenerator en die van Dennett niet van elkaar onderscheiden.
Even tussendoor... Meer lezen over de filosofische implicaties van kunstmatige intelligentie? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief
Ook is het de vraag hoe we moeten omgaan met de overvloed aan teksten die we kunnen produceren. We publiceren nu al een grote hoeveelheid aan wetenschappelijke artikelen, die zeker niet allemaal worden gelezen. Straks wordt het nóg makkelijker om academische papers, maar bijvoorbeeld ook kunst en video's te produceren. Moeten we daar watermerken voor verzinnen? En zal dergelijke software de toch al hoge werkdruk van mensen niet enkel verergeren?'

U onderzoekt hoe we kunnen omgaan met ontwikkelingen in kunstmatige intelligentie. Bij welke denker kunnen we volgens u terecht?
'In de filosofie zijn er traditioneel gezien twee grote ethische theorieën: het kantianisme en het utilisme. Maar die schieten tekort in onze omgang met kunstmatige intelligentie; ze kunnen allebei geen rekening houden met een onzekere toekomst. Het utilisme stelt dat je een rekenkundige afweging moet maken over welke omgang met deze technologie het meeste geluk oplevert. Maar daar hebben we op dit moment geen idee van. En volgens Immanuel Kant moeten we als we een ethische keuze maken inbeelden wat er gebeurt als we een actie veralgemeniseren. Daar laat onze verbeeldingskracht ons in de steek: we weten niet hoe de wereld met ChatGPT eruit gaat zien, dat blijft gissen.

Zelf breek ik een lans voor een aristotelische kijk op kunstmatige intelligentie. Ik heb mij hiervoor laten inspireren door techniekfilosoof Shannon Vallor van de Universiteit van Edinburgh. Zij zegt dat de deugdethiek van Aristoteles ons kan helpen in onze relatie met kunstmatige intelligentie, omdat deze theorie niet veronderstelt dat we weten waar de wereld heengaat. Maar we kunnen wel nadenken over de houding die we ten aanzien van zulke technologieën willen aannemen. We moeten onszelf aan gaan leren om eerlijk te zijn over hoe een kunstwerk, essay of stuk code tot stand is gekomen.'

# data[].attributes.attachment_link.title
'ChatGPT is net een vervelende oom die doet alsof hij overal verstand van heeft' - Filosofie Magazine

# data[].attributes.attachment_link.description
Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang. Is dit een mens of een computer? Mensen staan versteld van de antwoorden die ze krijgen van ChatGPT, de chatbot die ontwikkelaar OpenAI eind november 2022 vrij beschikbaar maakte.

# data[].attributes.headline
Zaterdag 3 juni - De Nationale AI Cursus

# data[].attributes.subject
Zaterdag 3 juni - De Nationale AI Cursus

# data[].attributes.body
De Nationale AI-cursus is begrijpelijk, snel en gratis. Het is bovendien de perfecte opstap als je je verder wil verdiepen.

AI is spannend, biedt veel kansen.. En is heel erg gaaf.

Na deze cursus weet je wat AI echt inhoudt.

Je ontvangt een certificaat voor de succesvolle afronding!

# data[].attributes.attachment_link.title
Gratis online cursus Kunstmatige Intelligentie

# data[].attributes.attachment_link.description
Artificial Intelligence (AI) gaat een enorme impact hebben. Hoog tijd om er meer over te weten te komen. Schrijf je in voor de gratis Nationale AI-cursus!

# data[].attributes.headline
Vrijdag 9 juni - Spreekuur kernteam KB Digitaal Burgerschap over algoritmen, domotica en robotica

# data[].attributes.subject
Vrijdag 9 juni - Spreekuur kernteam KB Digitaal Burgerschap over algoritmen, domotica en robotica

# data[].attributes.body
Dit spreekuur is voor alle bibliotheken en POI’S. Het spreekuur is te volgen via deze link.

In het spreekuur ook aandacht voor de AI-Parade in SCHUNK in Heerlen. Nieuwsgierig naar meer ervaringen met de AI-Parade? Kijk dan naar deze video waarin Joep van de Weide van de Bibliotheek Midden-Brabant vertelt over de AI-Parade in de LocHal.

# data[].attributes.attachment_link.title
Spreekuur programma Digitaal Burgerschap • Voor alle bibliotheken en POI’S

# data[].attributes.attachment_link.description
Er zijn al een heel aantal bibliotheken en POI’s begonnen met Digitaal Burgerschap of ze buigen zich over de volgende financieringsronde in september. Digitaal Burgerschap voorziet in een behoefte om in de snel veranderende wereld bij te blijven. Binnen de bibliotheek kunnen mensen veilig experiment…

# data[].attributes.body
Stem je mee? Ga naar Instagram en via onze Stories kan je je stem uitbrengen.

# data[].attributes.headline
Zondag 4  juni - Boek Bas Haring, Kunstmatige intelligentie is niet eng

# data[].attributes.subject
Zondag 4  juni - Boek Bas Haring, Kunstmatige intelligentie is niet eng

# data[].attributes.body
Wat is kunstmatige intelligentie nou eigenlijk? Bepalen algoritmes in de toekomst ons leven? Leer alles over ‘computer-slimheid’.

Het is geschreven als kinderboek, maar zeker ook interessant voor volwassenen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bas Haring Kunstmatige intelligentie is niet eng

Gedrukt boek

Wat is kunstmatige intelligentie nou eigenlijk? Bepalen algoritmes in de toekomst ons leven? Leer alles over 'computer-slimheid'. Met illustraties in kleur. Vanaf ca. 12 jaar.

Meer informatie

Je leent dit boek bij je eigen Bibliotheek. Vul de vier cijfers van je postcode in en vind je Bibliotheek.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kunstmatige intelligentie is niet eng - Bas Haring | gedrukt boek | Bibliotheek.nl

# data[].attributes.attachment_link.description
Gedrukt boek Wat is kunstmatige intelligentie nou eigenlijk? Bepalen algoritmes in de toekomst ons leven? Leer alles over 'computer-slimheid'. Met illustraties in kleur. Vanaf ca. 12 jaar. Je leent dit boek bij je eigen Bibliotheek. Vul de vier cijfers van je postcode in en vind je Bibliotheek.

# data[].attributes.headline
Zaterdag 10 juni - Boektip 'Doe zelf normaal' van Maxim Februari

# data[].attributes.subject
Zaterdag 10 juni - Boektip 'Doe zelf normaal' van Maxim Februari

# data[].attributes.body
Het 📖 boek van Maxim Februari gaat over de invloed van de klimaatverandering en intelligente technologieën op onze democratische rechtsstaat. Natuur en technologie sturen het beleid en nemen beslissingen voor ons.

Luister ook deze 🎧 podcast over een essay dat Maxim Februari heeft geschreven naar aanleiding van zijn boek (let op: alleen te beluisteren als NRC- abonnee).

# data[].attributes.headline
Woensdag 14 juni - Webinar Erdinç Saçan 

# data[].attributes.subject
Woensdag 14 juni - Webinar Erdinç Saçan 

# data[].attributes.body
Webinar via Teams over onder andere actuele en succesvolle toepassingen van generatieve AI. Inschrijven kan nog via deze link

# data[].attributes.body
Deze korte film (maart 2023) gemaakt met AI laat nieuwe toepassingen zien voor het maken van video's.

# data[].attributes.attachment_link.title
Last Stand | Sci-Fi Short Film Made with Artificial Intelligence

# data[].attributes.headline
Expertblog van het Nationaal Cyber Security Center (NCSC) over AI 

# data[].attributes.subject
Expertblog van het Nationaal Cyber Security Center (NCSC) over AI 

# data[].attributes.body
Expertblog van 6 juni 2023. Gaat deze nieuwe technologie de geschiedenis in als een cruciale stap in de menselijke ontwikkeling, zoals ook de uitvinding van de drukpers, de stoommachine en het internet? Of is het een interessante, maar relatief onbelangrijke technische gadget, met enig praktisch nut?

# data[].attributes.attachment_link.title
AI: Cruciaal moment in de geschiedenis of een hype?

# data[].attributes.attachment_link.description
In de afgelopen maanden is er door de media veel aandacht besteed aan de release en de ontwikkeling van ChatGPT. Deze kunstmatige intelligentie, in de vorm van een Large Language Model (LLM), voert met ogenschijnlijk gemak menselijke taken uit. Denk aan de spraakmakende demo’s, waarin een foto ter p…

# data[].attributes.headline
Woensdag 21 juni - Wie gaat de AI-race domineren? Techbedrijven staan op scherp

# data[].attributes.subject
Woensdag 21 juni - Wie gaat de AI-race domineren? Techbedrijven staan op scherp

# data[].attributes.body
Het lijkt wel alsof ieder bedrijf bezig is met AI. De ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Sommigen roepen op tot een pauze? Hoe gaat het verder en wie gaan ermee verder?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
AFP
Microsoft werkt samen met OpenAI en staat op voorsprong

NOS Nieuws * * Aangepast

Nando Kasteleijn

redacteur Tech

Nando Kasteleijn

redacteur Tech

Het was afgelopen week overduidelijk: de ceo's van techbedrijven maakten tijdens de presentatie van hun nieuwste kwartaalcijfers maar al te graag duidelijk hoe ze bezig zijn met AI, ofwel kunstmatige intelligentie.

Satya Nadella (Microsoft) zei dat zijn bedrijf "de krachtigste AI-infrastructuur" heeft en wees erop dat ChatGPT-maker OpenAI hiermee werkt. Sundar Pichai (Google) noemt AI een "ongelooflijke kans" en zegt dat zijn bedrijf "goed is gepositioneerd". Mark Zuckerberg (Meta) sprak van een grote kans.

AI kennen we al jaren, maar het is de zogeheten generatieve AI, die bijvoorbeeld tekst of afbeeldingen maakt, die de techwereld nu op scherp heeft gezet. Haast niet van echt te onderscheiden door AI-gegenereerde foto's van de paus kregen in maart veel aandacht en streamingdiensten moesten eerder deze maand ingrijpen bij door AI-gegenereerde muziek van Drake en The Weeknd.

Het was daarnaast niet een van de techreuzen, maar een relatief klein bedrijf - OpenAI - dat met de komst van de AI-tekstgenerator ChatGPT in november een aardverschuiving veroorzaakte. Dankzij miljarden dollars aan investeringsgeld staat Microsoft wel vooraan om hiervan te profiteren. Google en Meta moeten vooralsnog moeite doen om het tempo bij te benen.

Google inruilen voor Bing?

Al eerder werd duidelijk dat deze ontwikkelingen voor het eerst in jaren de dominante positie van Google op de zoekmarkt ter discussie heeft gezet. Dit werd nog eens bevestigd door een bericht van The New York Times eerder deze maand: Samsung overweegt om over te stappen op Microsofts zoekmachine Bing, dat integratie heeft met ChatGPT.

Dat was een jaar geleden nog ondenkbaar geweest. Het gegeven alleen al kwam binnen als een schok op het hoofdkantoor van de zoekgigant in het Californische Mountain View, schrijft de krant.

AFP
Binnen Google is de druk hoog om snel met eigen generatieve AI-oplossingen te komen

Google betaalt jaarlijks miljarden dollars aan Samsung en Apple om de standaardzoekmachine te zijn op telefoons, tablets en computers. De twee partijen leveren namelijk heel veel verkeer op voor de zoekmachine, waardoor Google meer advertenties kan verkopen. Onderhandelingen over verlenging met Samsung lopen nu, Apple volgt later dit jaar.

Een andere spannende ontwikkeling is de komst van generatieve AI in de kantoor-apps van beide techreuzen. Door bijvoorbeeld een samenvatting te maken van een videogesprek waar je later bij aanhaakt. Ze lijken daarin nek-aan-nek te gaan. Ze kwamen zelfs in dezelfde week met aankondigingen.

Google-topman Sundar Pichai zei onlangs in een interview met het Amerikaanse tv-programma 60 Minutes dat hij na het testen van enkele AI-projecten binnen Google "sprakeloos" was en dat de maatschappij zich moet voorbereiden op de impact van alle ontwikkelingen. "Dit gaat elk product in elk bedrijf raken."

Zorgen over chatbots

De snelheid waarmee alles gebeurt, roept ook ethische vragen op, zowel bij Microsoft als bij Google. The New York Times schrijft dat medewerkers wiens werk het is om bijvoorbeeld AI-producten te testen, bij beide bedrijven zorgen hadden over de uitrol van de chatbots.

Een technologiemanager bij Microsoft schreef in een e-mail, in handen van de krant, dat het een "fatale fout is om nu zorgen te hebben over iets dat later verholpen kan worden". Tegen medewerkers die bij Google verantwoordelijk zijn voor de veiligheid en ethische implicaties van producten, is volgens Bloomberg gezegd dat ze niet in de weg moeten staan of moeten proberen om generatieve AI-producten in ontwikkeling te stoppen.

De trein is dus gaan rijden en die is lastig te stoppen. Bovendien komen er alleen maar meer spelers bij.

AFP
Microsoft staat met de integratie van ChatGPT in zoekmachine Bing vol in de schijnwerpers

Meta's hoogste technologiebaas, rechterhand van topman Mark Zuckerberg, heeft gezegd dat generatieve AI hét onderwerp is waar de top nu de meeste tijd aan besteedt. Je zou bijna vergeten dat het bedrijf de afgelopen jaren inzette op een heel andere ontwikkeling: de metaverse. Daar hoor je nu weinig over, al blijft dit voor het bedrijf ook heel belangrijk.

Een speler die zich recentelijk ook heeft gemeld, is Snapchat. Recent kwam chatbot 'My AI' voor het grote publiek beschikbaar. In eerste instantie wilde de chatbot ook graag met kinderen in het echt afspreken. Het leidde direct tot zorgen én aanpassingen.

Ten slotte wil ook Elon Musk zich in de strijd werpen. Zijn doel is een concurrent opzetten van OpenAI's ChatGPT onder de naam 'TruthGPT', terwijl hij onlangs nog zijn naam had gezet onder een open brief waarin juist werd opgeroepen tot een ontwikkelpauze.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wie gaat de AI-race domineren? Techbedrijven staan op scherp

# data[].attributes.attachment_link.description
Microsoft heeft, dankzij de samenwerking met de maker van ChatGPT, een voorsprong op Google en Meta. Dat verhoogt de druk om snel met eigen producten te komen.

# data[].attributes.body
Hoe AI ons kan foppen met nepfoto's die echt lijken. Dit lijkt onschuldig, maar is het niet altijd.... De foto van een explosie bij het Pentagon veroorzaakte zelfs onrust op de beurs. En welke tips zijn er om hier alert op te zijn?

# data[].attributes.attachment_link.title
Welke van deze drie foto’s is gemaakt met behulp van AI?

# data[].attributes.attachment_link.description
Twee van deze plaatjes werden geschoten door fotograaf Frans Lanting in Namibië, het andere is gegenereerd door AI (artificial intelligence). Een expert geeft tips om nepfoto’s te herkennen.

# data[].attributes.body
Uitleg van Wietse van Bruggen van kennisnet over generatieve AI (8-6-23)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Artificial intelligence is sinds 2022 volop in het nieuws en dat is vooral te danken aan de doorbraak van generatieve AI. Deze technologie is al enkele jaren in ontwikkeling en wordt nu steeds breder beschikbaar:

Er komen meer tools gemaakt met generatieve AI. Bekende voorbeelden zijn ChatGPT, gebaseerd op het AI-taalmodel GPT4 - voor het genereren van tekst - en DALL-E en Stable Diffusion voor het maken van beeld.

Er vindt steeds meer integratie plaats van generatieve AI in bijvoorbeeld zoekmachines, office-toepassingen en socialmediaplatforms.

Wat is generatieve AI?

Bij generatieve AI geeft de gebruiker een opdracht of stelt hij een vraag. De invoer is bijna altijd tekstgebaseerd. Een AI-model interpreteert de opdracht en genereert content aan de hand de opdracht. De basis voor die gemaakte content is een zeer uitgebreide set aan data waarmee het generatieve model is getraind. De uitkomst of het antwoord lijkt dus op die trainingsdata.

Door dit principe zijn generatieve modellen in staat om:

Teksten te genereren op basis van een complexe opdracht, die overtuigend overkomen en gebruikmaken van een bepaalde context.

Afbeeldingen te genereren op basis van een omschrijving, in allerlei stijlen en over verschillende onderwerpen.

Audio te genereren op basis van de omschrijving van een bepaalde muziekstijl en het tempo.

Code te genereren voor computerprogramma's.

Nieuwe materialen te ontwerpen of nieuwe medicijnen mede te ontwikkelen.

Neurale netwerken en kansberekening

Generatieve AI-modellen maken gebruik van neurale netwerken. Door grote hoeveelheden bestaande data te analyseren worden er patronen en structuren ontdekt. Op basis daarvan kan het model nieuwe content genereren. Hoe groter en complexer het netwerk is, hoe groter en complexer de output kan zijn en hoe complexer ook de opdracht is die het netwerk kan verwerken.

Generatieve AI heeft de laatste tijd een sterke ontwikkeling doorgemaakt:

De capaciteit om enorme hoeveelheden data te kunnen verzamelen en analyseren is groter geworden.

De generatieve modellen en onderliggende neurale netwerken zijn verbeterd en complexer geworden; daardoor is de kwaliteit van de output omhoog gegaan.

De onderliggende systemen voor generatieve AI noemen we probabilistisch. Dat wil zeggen: ze werken op basis van kansberekening en doen voorspellingen over wat waarschijnlijk de beste uitkomst is die past bij een opdracht. Maar bij kansberekening is de uitkomst steeds wisselend, en zo zal een AI-gebaseerde generator dus ook steeds een verschillend antwoord geven bij dezelfde opdracht.

Volwassenheid van de technologie

Generatieve AI is een technologie waarover de verwachtingen heel erg hoog zijn. We zien steeds meer experimenten en toepassingen, maar we weten nog lang niet wat de impact van deze technologie werkelijk zal zijn.

Mogelijkheden en toepassingen

Zeker sinds de lancering van ChatGPT zijn de verwachtingen over deze technologie enorm gegroeid. We zien dat veel mensen de technologie uitproberen en soms gebruiken. We zien ook een steeds meer bruikbare diensten voor generatieve AI; output in de vorm van tekst of beeld (bijvoorbeeld Midjourney). Technologiebedrijven zijn bezig de technologie te integreren in zoekmachines. Ook bij specifieke sectoren zien we onderzoek naar de toepassingen en het onderwijs is er daar één van. Denk aan de toepassing van generatieve AI in digitale leermiddelen of tutor- en lessystemen.

Wat wordt de uiteindelijke invloed van generatieve AI?

Generatieve AI is zich razendsnel aan het verspreiden. De technologie roept veel reuring op en er is een levendige discussie over de kansen en risico's, op korte en lange termijn. Het lijkt een succesverhaal te worden, maar toch is hier terughoudendheid nodig. De impact van de technologie en de torenhoge verwachtingen moeten eerst getoetst worden aan de praktijk. Kunnen de beloften worden waargemaakt? Zijn er keerzijden? Daarom noemen we 'genAI' nog een echte hype.

We leren snel over de (on)mogelijkheden van AI

Nu generatieve AI breder beschikbaar is, leren we steeds meer over wat er wel en nog niet goed kan.

Accuraatheid van informatie is nog een hardnekkig issue. Taalmodellen zijn bijvoorbeeld goed in het maken van taal. Taalkundig en grammaticaal kan het perfect zijn en overtuigend overkomen, maar inhoudelijk hoeft een antwoord niet te kloppen.

De ethische aspecten krijgen steeds meer aandacht. Er voorbeeld van een ethisch aspect is de bias: de data waarmee de modellen zijn getraind, kunnen vooroordelen en verkeerde veronderstellingen bevatten, net zoals dat in het echte leven ook gebeurt. Generatieve AI heeft geen oordeel over deze data en stuurt deze niet bij. Eventuele bijsturing moet door de mens gebeuren (en dat gebeurt ook al bij het trainen van AI). En wat vinden we er eigenlijk van dat andermans oorspronkelijke werk wordt gebruikt om generatieve modellen te trainen, zonder dat de oorspronkelijke creator dit weet of er iets van ziet?

Ook zijn er zorgen over desinformatie: met behulp van generatieve AI is deze veel eenvoudiger te fabriceren. Sommige systemen kunnen bijvoorbeeld overtuigend iemands stem nabootsen of een afbeelding genereren waarvan het moeilijk is om te detecteren dat deze is gegenereerd.

De ecologische footprint van generatieve AI is enorm. De grote en populaire modellen vragen veel energie om te trainen. Een zoekvraag of zoekopdracht die een groot taalmodel zoals GPT4 uitvoert kost meer energie dan een zoekopdracht via een gewone zoekmachine.

We creëren een nieuwe afhankelijkheid van grote technologiebedrijven. Het vraagt een aanzienlijk kapitaal om generatieve AI te maken, onderhouden en beschikbaar te stellen.

Toepasbaarheid voor het onderwijs

Wat is de mogelijke impact van generatieve AI op het onderwijs? Deze vorm van kunstmatige intelligentie gaat zijn weerslag hebben op veel terreinen in onze maatschappij.

Vooruitgang dankzij generatieve AI

Met generatieve AI wordt het mogelijk om taken sneller uit te voeren. Denk aan het samenvatten van teksten, het opstellen van mails en het maken van presentaties. Generatieve AI kan op allerlei manieren voor versnelling zorgen.

De technologie kan mogelijk helpen om in te spelen op individuele behoeften van leerlingen. Er zijn nu bijvoorbeeld startup-bedrijven die werken met generatieve AI: ze maken hiermee teksten op een specifiek leesniveau over onderwerpen die een leerling (echt) interesseren. Andere bedrijven ontwikkelen persoonlijke chat-assistenten. Deze chatbot-achtige systemen kunnen leerlingen ondersteunen en die ondersteuning is voor hen non-stop beschikbaar.

Er zijn mogelijkheden om generatieve AI in te zetten bij creatieve opdrachten en toepassingen. Denk aan het maken van muziek of andere kunstwerken met behulp van AI.

Het wordt mogelijk om toetsopgaven op maat te maken. Dat kan op ieder moment, op iedere schaal en zelfs voor iedere leerling uniek.

Nadenken over het onderwijs

Tegelijkertijd zijn er ook zorgen over deze technologie. De technologie dwingt het onderwijs om na te denken over het onderwijsontwerp. Leerlingen hebben zelf ook toegang tot de technologie. Het is niet altijd goed te herkennen of iets met generatieve AI is gemaakt. Er zijn wel detectiesystemen, maar die lopen altijd achter op de ontwikkelingen.

Deze technologie heeft impact op het eigen (school)werk en leven van leerlingen. Hoe maken we dat duidelijk en wat geven we hen mee? In ieder geval is het voor hen van groot belang om zelf kennis en vaardigheden op te doen rond generatieve AI.

Vaardigheden voor gebruik generatieve AI

Wie generatieve AI goed wil gebruiken, moet vooral weten hoe hij goede opdrachten kan formuleren voor het systeem. Deze vaardigheid is essentieel en vraagt iets van de taalvaardigheid van de gebruiker. Ook inhoudelijke kennis is belangrijk, want de output is niet 100 procent betrouwbaar. Die moet dus altijd worden beoordeeld en eventueel aangepast.

Overigens kan (werken met) generatieve AI zélf een manier zijn om dit onderwerp met leerlingen te bespreken. Dat kan in principe bij alle vakken, of bij een les in het kader van digitale geletterdheid en mediawijsheid.

Aandachtspunten en tips

Probeer het (zelf) uit

Probeer deze technologie in ieder geval uit, bijvoorbeeld in tools als ChatGPT (voor tekst) Boomy (voor muziek) en DALL-E (voor afbeeldingen). Dat hoeft niet per se meteen in een les, maar kan in een teambijeenkomst op school. Verken deze tools gezamenlijk in onderwijsteams en denk na over de gevolgen voor het onderwijsontwerp. Wat betekent het bestaan van deze technologie voor ons handelen? Voor de leerdoelen? Hoe gaan we hierover met de leerlingen in gesprek?

Vorm een mening over generatieve AI

Verken ook als onderwijsteam hoe u tegen deze technologie aan wilt kijken. Gaan we deze omarmen of niet? Moeten we hiermee experimenteren, moeten we deze al gebruiken in de lespraktijk? Organiseer ook het gesprek met leerlingen over deze technologie: wat kan deze technologie wel en niet? Welke mogelijkheden en bedreigingen zien zij? Wat kan het betekenen voor het onderwijs?

Het is een hype!

Wees u er sterk bewust van dat we hier met een hype te maken hebben. Deze technologie zal niet verdwijnen, maar alle verwachtingen zullen ook niet worden waargemaakt. Het creëren van hype rondom generatieve AI is ook een marketingstrategie van technologiebedrijven.

Bespreek ook de misverstanden

Juni is de maand van de AI in het onderwijs

Wat is de impact van artificial intelligence voor het onderwijs? Wat gebeurt er nu al en welke trends zien we op ons afkomen? Juni is de landelijke 'Maand van de AI in het onderwijs'. We publiceren dan wekelijks over dit onderwerp.

Check regelmatig onze website of volg ons via de nieuwsbrief en de socials voor de laatste updates.

Neem de misvattingen over deze technologie uit de weg. Er is bijvoorbeeld bij generatieve AI geen sprake van bewustzijn. Het heeft geen eigen identiteit. Generatieve AI presenteert zich soms als karakter met een eigen wil, maar daar is geen sprake van. Dit is technologie die uiteindelijk door mensen is gemaakt en ontworpen. Leraren kunnen deze onderwerpen bespreken in lessen over digitale geletterdheid en mediawijsheid. En als de leraren zélf nog bijgeschoold moeten worden, ligt hier een rol voor een i-coach of interne ict-adviseur.

Meer lezen

# data[].attributes.attachment_link.description
Generatieve AI is een vorm van artificial intelligence waarmee iemand automatisch teksten, afbeeldingen, audio en andere content kan genereren. De technologie neemt sinds 2022 een grote vlucht. Lees hier wat dit kan betekenen voor het onderwijs.

# data[].attributes.attachment_caption
Cubiss| Webinar Wat betekent AI voor het bibliotheekwerk, nu en in de toekomst

# data[].attributes.headline
Woensdag 28 juni - Webinar Wat betekent AI voor het bibliotheekwerk, nu en in de toekomst?

# data[].attributes.subject
Woensdag 28 juni - Webinar Wat betekent AI voor het bibliotheekwerk, nu en in de toekomst?

# data[].attributes.body
AI raakt ook het werk van bibliotheken. Nu al wordt AI toegepast in dienstverlening van bibliotheken. Wat gebeurt er dan zoal? En wat zijn toekomstige ontwikkelingen voor dienstverlening, maar ook voor het werk van de bibliotheekmedewerker? Diverse sprekers gaan hier tijdens het webinar op in. Meer informatie en inschrijven via deze link.

# data[].attributes.attachment_link.title
DALLE 2023-06-20 13.09.48 - hi tech library robot helping a child full color photo_ (002)

# data[].attributes.headline
Vrijdag 16 juni - Onderzoeksproject in de Bibliotheek van Utrecht over (on)zichtbare relaties tussen mens en technologie

# data[].attributes.subject
Vrijdag 16 juni - Onderzoeksproject in de Bibliotheek van Utrecht over (on)zichtbare relaties tussen mens en technologie

# data[].attributes.body
‘ON the LINE: De kunst van digitaal burgerschap’ is een artistiek onderzoeksproject naar de (on)zichtbare relaties tussen mens en technologie. Digitaal burgerschap is een van de grootste maatschappelijke opgaven van het moment. In Nederland spelen openbare bibliotheken een belangrijke rol in het digitaal vaardig maken en houden van mensen. Daarom neemt dit project het technologische ecosysteem van Bibliotheek Utrecht onder de loep. Bekijk de expositie in bibliotheek Neude van 29 juni t/m 6 juli.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Digitaal burgerschap is een van de grootste maatschappelijke opgaven van het moment. In Nederland spelen openbare bibliotheken een belangrijke rol in het digitaal vaardig maken en houden van mensen. Daarom neemt dit project het technologische ecosysteem van Bibliotheek Utrecht onder de loep. Daar gebruiken bezoekers en medewerkers technologie niet alleen om boeken te lenen, maar bijvoorbeeld ook om te werken, om veiligheid te bewaren en om met vrienden of collega's te communiceren.

Reflectie op technologiegebruik
Wat alleen vaak ontbreekt is reflectie op de manieren waarop technologische systemen verweven zijn met ons dagelijks leven. We stellen niet altijd (de goede) vragen over ons technologiegebruik, terwijl er een lerende houding nodig is om op de lange termijn nog altijd te kunnen navigeren in onze deels-digitale wereld. Dit project zet bezoekers en medewerkers in de bibliotheek die op dit moment prima meekomen aan tot reflectie op hun eigen gebruik en gedrag, zodat ze begrijpen dat ze hun digitale vaardigheden niet voor lief moeten nemen.

Artistiek onderzoekers-in-residence
In ON the LINE bracht een groep kunstenaars, ontwerpers en onderzoekers verbonden aan HKU in kaart hoe bezoekers en medewerkers in de bibliotheek samenleven met technologische systemen. Het team verbleef regelmatig in Bibliotheek Neude, organiseerde openbare tests en ontwikkelde op basis van hun bevindingen een reeks nieuwe kunstwerken. Het onderzoek resulteert in een expositie die tussen 29 juni en 6 juli 2023 plaatsvindt in de grote hal van Bibliotheek Neude.

De werken die speciaal voor deze tentoonstelling gemaakt worden, dagen je uit om nieuwe, kritische vragen te stellen over je eigen technologiegebruik. Verken verschillende perspectieven op technologie, jouw eigen technologische transacties en verplaats je in het perspectief van een smartphone. De kunstwerken helpen een breed publiek om zich te verhouden tot een abstract thema zoals 'digitaal burgerschap' door onze gewoontes en routines bloot te leggen en te bevragen wat de gevolgen van ons technologiegebruik zijn op ons dagelijks leven en onze toekomst.

Betrokken onderzoekers HKU

Veerle Spronck (projectleider) en associate lector Waarde(n)vol Ondernemen

Martijn van Gessel (docent-onderzoeker Creatieve Technologie)

Betrokken alumni HKU

Bertrand Burgers (alumnus van HKU Crossover Creativity)

Annabel Schouten (alumna van HKU Musician 3.0)

Leon van Oldenborgh (alumnus van HKU Game Design)

Samenwerkingspartner

Ondersteund door

Contact
Wil je meer weten over dit project of samenwerken? Neem contact op met projectleider Veerle Spronck ( veerle.spronck@hku.nl) of breng een bezoek aan de Bibliotheek.

# data[].attributes.attachment_link.description
Digitaal burgerschap is een van de grootste maatschappelijke opgaven van het moment. In Nederland spelen de openbare bibliotheken daar een belangrijke rol in. Dit artistiek onderzoek, ON the LINE - De kunst van digitaal burgerschap, draagt daar inhoudelijk aan bij.

# data[].attributes.attachment_caption
Kijk NPO 3- De toekomst is fantastisch: AI

# data[].attributes.headline
Zaterdag 17 juni - Kijktip De toekomst is fantastisch

# data[].attributes.subject
Zaterdag 17 juni - Kijktip De toekomst is fantastisch

# data[].attributes.body
Veel gezinnen hebben een A.I.-‘home device’ dat zo vertrouwd is dat het bijna voelt als een extra gezinslid. En in de rechtbank is er de keuzemogelijkheid voor een ‘robo judge’: een A.I. die zijn oordeel velt op grond van alle beschikbare data en eerdere uitspraken. In deze aflevering laten wetenschappers en ontwerpers hun licht schijnen over de kans dat genoemde scenario's reëel worden. Hoe ver reikt ons vertrouwen straks in A.I. en wat betekent dat voor ons vertrouwen in elkaar als mensen?

# data[].attributes.attachment_link.description
In tegenstelling tot vroeger zijn politici in Den Haag of op lokaal niveau openlijk nationalistisch. Deze ontwikkeling spoort Rutger aan om drie nationalisten te volgen binnen de Nederlandse...

# data[].attributes.attachment_caption
Rapport van Karolina la Fors post- doc onderzoeker Responsible design aan de TU Twente

# data[].attributes.headline
Zondag 18 juni - Leestip 'Kan een robot je vriendje zijn?'. Hoe kijken kinderen naar AI?

# data[].attributes.subject
Zondag 18 juni - Leestip 'Kan een robot je vriendje zijn?'. Hoe kijken kinderen naar AI?

# data[].attributes.body
Wat vinden kinderen van AI, bijvoorbeeld robots? Het bewustzijn, ethische en maatschappelijke waarden en ideeën van kinderen over AI systemen. Lees de Nederlandse samenvatting van het rapport. Dit was het eerste grote burgerparticipatie onderzoek met kinderen, bedoeld als startonderzoek van het ELSA lab AI4Youth.
Op 22 juni is er ook een webinar met Karolina over haar onderzoek. Inschrijven kan nog via deze link.

# data[].attributes.headline
Donderdag 22 juni - Webinar Kan een robot je vriendje zijn? 

# data[].attributes.subject
Donderdag 22 juni - Webinar Kan een robot je vriendje zijn? 

# data[].attributes.body
‘Als een robot gemaakt is om mijn vriend te zijn, zou hij alleen van mij leren. Hoe kan ik dan weten hoe ik anderen gelukkig maak of wat verdriet is? Hoe kan ik leren en mij aanpassen, als ik alleen van een robotvriend leer wat ik aan het doen ben?’, zegt een meisje van 8 jaar uit Enschede.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ga op 22 juni digitaal in dialoog met Karolina La Fors over ethische en sociale normen voor kunstmatige intelligentie!

Programma

Op donderdagmiddag 22 juni om 14.00 uur zal Karolina La Fors, hoofdonderzoeker, ons meenemen in haar unieke onderzoek, volledig gericht op kinderen en jongeren en AI.

Het onderzoek is een samenwerking tussen het DesignLab van de Universiteit Twente en kinderrechtenorganisatie KidsRights. Het doel van het onderzoek is om ethische en sociale waarden op te halen, zowel over huidige interacties van kinderen in Nederland met AI-systemen als over hun blik op toekomst.

Kinderen geven aan menselijke eigenschappen en waarden belangrijk te vinden en dat deze niet verloren mogen gaan in de ontwikkeling van AI-systemen. AI moet in dienst staan van de mens, die menselijke check is belangrijk voor ze. Zo zien ze AI wel zitten als oplossing voor een maatschappelijk relevant probleem, bij voorbeeld een robot die kinderen helpt met dyslexie. Maar een robot wordt niet als vriend gezien, met name door het gemis van menselijke geletterdheid, troost, humor en empathie.

'Als een robot gemaakt is om mijn vriend te zijn, zou hij alleen van mij leren. Hoe kan ik dan weten hoe ik anderen gelukkig maak of wat verdriet is? Hoe kan ik leren en mij aanpassen, als ik alleen van een robotvriend leer wat ik aan het doen ben?' , zegt een meisje van 8 jaar uit Enschede.

Aanmelden

Je kan je via onderstaand formulier aanmelden. Na aanmelding ontvang je via de mail de link voor deelname.

Praktische info

Het webinar vindt online plaats op donderdag 22 juni van 14.00 tot 15.15 uur.

# data[].attributes.attachment_link.title
Cubiss | Webinar Kan een robot je vriendje zijn?

# data[].attributes.attachment_link.description
Webinar Kan een robot je vriendje zijn? - 22 juni Ga op 22 juni digitaal in dialoog met Karolina La Fors over ethische en sociale normen voor kunstmatige intelligentie! Programma Op donderdagmiddag 22 juni om 14.00 uur zal Karolina La Fors, hoofdonderzoeker, ons meenemen in haar unieke onderzoek, volledig gericht op kinderen en jongeren en AI.

# data[].attributes.body
Zie je dit plaatje van donderdag, dat gebruikt is bij de webinar Kan een robot je vriendje zijn? Die hebben we zelf ontworpen via de tool Dream AI. Dat is vrij eenvoudig en jij kan het ook!

# data[].attributes.attachment_link.description
Create beautiful artwork using the power of AI. Enter a prompt, pick an art style and watch WOMBO Dream turn your idea into an AI-powered painting in seconds.

# data[].attributes.headline
Zaterdag 24 juni - THE NEXT GEN SESSIONS

# data[].attributes.subject
Zaterdag 24 juni - THE NEXT GEN SESSIONS

# data[].attributes.body
Er groeit een nieuwe generatie op die erg vertrouwd is met het digitaal delen van persoonlijke gegevens en gevoelige data. In de relatie die zij hebben met data speelt privacy een minder grote rol dan bij eerdere generaties. Zij verwachten dat technologische oplossingen hun fysieke ervaring versterken en dan geldt hoe meer gepersonaliseerd hoe beter, daarin vormt data de basis. Wat betekent dit voor de manier van leven, leren en recreëren? Hoe ziet de toekomst van onze kids eruit?

# data[].attributes.attachment_link.title
Programma van de Data Week NL 2023, Den Bosch

# data[].attributes.attachment_link.description
Blijf op de hoogte van het programma van de Data week NL. 22 juni - 24 juni 2023, Jheronimus Academy of Data Science in 's-Hertogenbosch. Boek je gratis ticket.

# data[].attributes.headline
Donderdag 29 juni - AI regelgeving op komst

# data[].attributes.subject
Donderdag 29 juni - AI regelgeving op komst

# data[].attributes.body
Het Europees Parlement stemde een maand geleden over de nieuwe AI wet. Het voorstel kon op een grote meerderheid rekenen. De wet moet gaan regelen dat AI op een verantwoorde wijze wordt toegepast in Europa. Volgende maand volgt een plenaire stemming in het Europees Parlement. Daarna beginnen de onderhandelingen tussen het Parlement en de Europese Raad over de precieze invulling van de AI-wet. Naar verwachting is er begin 2024 een definitieve overeenkomst.
Ondertussen is in Nederland ook een discussie gaande over AI en of er nu al maatregelen moeten komen van het kabinet. Er is door een aantal initiatiefnemers een petitie gestart om het kabinet hiertoe op te roepen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ANP
Het Europees Parlement in het Franse Straatsburg

NOS Nieuws *

Nando Kasteleijn

redacteur Tech

Nando Kasteleijn

redacteur Tech

ChatGPT verraste niet alleen grote techbedrijven, maar ook beleidsmakers. In Europa wordt al ruim twee jaar gewerkt aan wetgeving omtrent AI (kunstmatige intelligentie), maar er was geen rekening gehouden met de snelle ontwikkelingen, bijvoorbeeld dat er zoiets zou kunnen zijn als generatieve AI, een systeem dat zelf tekst of beelden creëert.

Omdat die technologie nu al - en de komende jaren helemaal - een grote impact kan hebben op de samenleving, heeft het Europees Parlement nu een begin gemaakt om dat te veranderen. De twee commissies die de wet behandelden, hebben ingestemd met een aangepaste versie van het voorstel dat wél ook over ChatGPT gaat. Daarbij is het heel bijzonder dat dit gebeurt terwijl generatieve AI zich volop aan het ontwikkelen is. Vijf vragen over deze wet.

Wat is het doel van de wet?

De AI Act (Wet op Kunstmatige Intelligentie) is heel breed ingestoken. Het overkoepelende idee is om AI-systemen onder te verdelen in risicogroepen. Zie het als een piramide: bovenin zitten systemen die zo'n groot risico met zich meedragen dat ze verboden worden. Een groter deel van de wet gaat over AI-systemen die worden bestempeld als 'hoog risico'.

Daarnaast wordt er gewerkt met een keurmerk. Net zoals dat gebeurt met medicijnen en chemicaliën betekent dit dat 'hoog risico'-AI-systemen alleen toegelaten worden op de Europese markt als ze aan bepaalde zaken voldoen. Omdat de ontwikkelingen snel gaan, is er in de wet flexibiliteit ingebouwd zodat er zaken later aangepast of toegevoegd kunnen worden.

Welke dingen worden er straks verboden?

In het voorstel van de Europese Commissie wordt een aantal AI-systemen bij voorbaat al verboden. Het gaat bijvoorbeeld om systemen die het gedrag van mensen beoordelen en het gebruik van realtime biometrische identificatie, denk aan gezichtsherkenning door opsporingsdiensten, zoals bij het zoeken van een verdachte.

Het parlement wil verder gaan en bijvoorbeeld ook emotieherkenning door politie, aan de grens en op het werk en in het onderwijs verbieden. Een andere belangrijke maatregel is het verbieden van criminaliteits- en fraudevoorspellingen op basis van profilering (denk aan wat er gebeurde bij de toeslagenaffaire).

Wat is 'hoog risico'?

Kort samengevat gaat het om toepassingen die impact kunnen hebben op de rechten die je als mens hebt, maar ook op gezondheid. Dat omvat dus ontzettend veel. Het gaat om systemen die de politie kan gebruiken bij het opsporen van verdachten, die cv's van sollicitanten kunnen scannen of helpen bij de beveiliging van een kernreactor of watervoorzieningen.

Al dat soort systemen worden onderwerpen aan strenge eisen. Ze mogen bijvoorbeeld niet discrimineren, ze moeten transparant zijn over wat er gebeurt en toezichthouders moeten kunnen zien wat er onder de motorkap plaatsvindt. Een risicoanalyse wordt verplicht.

Welke plek krijgt ChatGPT?

Er komt in de wetgeving een aparte plek voor wat foundation models worden genoemd. Zie het als het fundament waarop bijvoorbeeld ChatGPT, maar ook beeldgenerator Midjourney is gebaseerd. Hier overeenstemming over bereiken was nog een hele klus, zegt GroenLinks-Europarlementariër Kim van Sparrentak, een van de onderhandelaren. Ze spreekt van "een gevecht" om sterke verplichtingen voor dit soort toepassingen te krijgen.

De uitkomst, een compromis, is dat de regels bijna net zo streng worden als voor toepassingen die onder 'hoog risico' vallen. De reden dat bijvoorbeeld ChatGPT niet standaard hieronder valt, is omdat niet elk systeem dat tekst of een afbeelding genereert automatisch ook extra risico met zich meebrengt, legt Van Sparrentak uit. Wel zegt ze dat het makkelijker was geweest als dit wel was gebeurd; ze noemt de regels nu "iets vrijblijvender".

Opvallend genoeg kan ze nog niet zeggen wat de wet specifiek zal betekenen voor OpenAI's ChatGPT. "Het bedrijf is totaal niet transparant, we weten niet wat ze doen." Ze wijst erop dat er vanaf volgend jaar wel al een transparantieverplichting komt voor de techbedrijven.

Hoe zeker is dit allemaal?

Het simpele antwoord: dat is het nog niet. Dit is de eerste stap in een proces dat de komende maanden verdergaat. Maar wel een belangrijk moment, omdat voor het eerst in de wetgeving wordt ingegaan op de modellen waarop generatieve AI is gebaseerd.

Volgende maand volgt een plenaire stemming in het Europees Parlement. Daarna beginnen de onderhandelingen met de Raad van de Europese Unie, waarin alle lidstaten zijn vertegenwoordigd. De verwachting is dat de wet begin volgend jaar af is. De implementatie duurt dan nog twee jaar.

# data[].attributes.attachment_link.title
Europese regels voor AI stap dichterbij, dit zijn de plannen

# data[].attributes.attachment_link.description
De komst van de AI Act is vandaag een stuk dichterbij gekomen met een stemming in het Europees Parlement. De wetgeving gaat ook ChatGPT reguleren.

# data[].attributes.body
Het AI dilemma: Tristan Harris en Aza Raskin bespreken in deze video welke volgens hen catastrofale risico's AI nu al heeft voor een goed functionerende samenleving. Bedrijven ontwikkelen AI in een hoog tempo, ze zijn eigenlijk in een race beland, maar worden daarbij wel belangrijke waarden zoals veiligheid en privacy geborgd. Deze presentatie is gegeven op een besloten bijeenkomst met technologen en besluitvormers in San Francisco in maart 2023. Dit was nog voor de introductie van de laatste versie van Chat GPT die weer meer kan dan de vorige.

# data[].attributes.headline
Vrijdag 30 juni - Terugblik op maand van de AI

# data[].attributes.subject
Vrijdag 30 juni - Terugblik op maand van de AI

# data[].attributes.body
De maand van de AI is bedoeld als kennismaking met AI, wat is het, welke mogelijkheden zijn er en ook welke kanttekeningen kunnen we maken? De ontwikkelingen zijn de afgelopen tijd in een stroomversnelling gekomen en zijn nog lang niet voorbij. Cubiss blijft de ontwikkelingen volgen. Mocht je specifieke vragen of interesses hebben dan laat het ons weten via de een reactie in deze padlet of neem contact op met één van de adviseurs van Cubiss.