# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ANP

NOS Nieuws *

Het totale energieverbruik in Nederland ligt 17 procent lager dan in 2000. Het verbruik van fossiele brandstoffen zoals kolen, aardgas en olie, daalde in die periode met 26 procent, al was de afname in het gebruik van olie en olieproducten het kleinst (6 procent), meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Het verbruik van hernieuwbare energie is in de gemeten periode met meer dan 500 procent toegenomen.

Het totale energieverbruik van het wegverkeer daalde met 10 procent sinds 2000. Er werd wel meer gereden, maar auto's werden zuiniger. Er werd ook minder diesel getankt (min 22 procent). Dit laatste kwam onder meer doordat er minder dieselauto's zijn verkocht en er minder kilometers zijn gereden. Volgens het CBS is het voor het internationale vrachtverkeer minder aantrekkelijk geworden om in Nederland te tanken.

Woningen, landbouw, energiesector

Het energieverbruik van de energiesector en de landbouwsector daalden beiden met bijna een kwart, door een lager verbruik van steenkool en aardgas. In die sectoren is elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen, zoals zon en wind, ook toegenomen.

Het energieverbruik van woningen is met bijna 30 procent afgenomen door verdere verduurzaming (isolatie en warmtepompen), zachte winters en de stijgende aardgasprijzen van de laatste jaren.

Het afgelopen jaar daalde het energieverbruik in Nederland met 3 procent.

# data[].attributes.attachment_link.title
Nederlanders verbruiken sinds 2000 steeds minder energie

# data[].attributes.attachment_link.description
Het verbruik van hernieuwbare energie is toegenomen. Olie en olieproducten zijn weer de belangrijkste energiedrager, nu er minder steenkolen en aardgas wordt gebruikt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
NOS
Zonnepark A73

NOS Nieuws * * Aangepast

De totale elektriciteitsproductie vorig jaar bestond voor bijna de helft uit duurzame stroom, blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Vooral windenergie is verder gegroeid, terwijl de daling bij fossiele bronnen verder doorzet.

Tijdens zonnige maanden, tussen mei en juli, steeg de productie van groene stroom door zonnepanelen zelfs boven fossiele bronnen uit. In juli was 57 procent van de opgewekte stroom duurzaam. De productie van hernieuwbare energie steeg in 2023 met 21 procent, vergeleken met een jaar eerder.

NOS

Niet eerder is er in Nederland zo veel stroom geproduceerd: 120 miljard kilowattuur. Dat is één procent meer dan het jaar daarvoor. De export van stroom is ook naar recordhoogte gestegen. Het grootste gedeelte ging naar Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk.

Vooral naar de oosterburen is meer stroom geëxporteerd. Duitsland haalt meer stroom uit het buitenland, omdat daar vorig jaar de laatste kerncentrale dicht ging.

Wind en zon

Er is vorig jaar 35 procent meer windenergie geproduceerd. Dat komt met name door het opvoeren van het vermogen van windmolens op zowel land als zee. Ook de sterke opkomst van zonnepanelen is terug te vinden in de cijfers. Met zon werd vorig jaar 24 procent meer stroom opgewekt. De stroomopbrengst van biomassa is juist teruggelopen, met name doordat er minder is gestookt.

NOS

De productie van fossiele energie is met 12 procent gedaald. Vooral met kolen is minder energie geproduceerd, zo'n 38 procent minder. Dat komt volgens het CBS mede doordat wind- en zonne-energie vergeleken met kolen goedkoper zijn.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bijna helft van stroomproductie is duurzame energie

# data[].attributes.attachment_link.description
Er is vorig jaar ook een recordhoeveelheid elektriciteit opgewekt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ANP
Ondergelopen weilanden door hevige regenval

NOS Nieuws *

We zijn net drie maanden onderweg in 2024, maar als iedereen zou leven zoals in Nederland zouden alle grondstoffen voor dit jaar al 'op' zijn. Dat meldt onderzoeksorganisatie Global Footprint Network. Vandaag is het daarom de Nederlandse 'Overshoot Day'.

Elk jaar becijfert de organisatie de dag waarop we alle grondstoffen hebben verbruikt die onze planeet in twaalf maanden kan voortbrengen. Vorig jaar viel in Nederland de Overshoot Day op 12 april. Dit jaar is dat dus - en volgens de organisatie is dat absoluut geen grap - op 1 april.

Daarmee doen we het beduidend slechter dan andere Europese landen. Alleen Luxemburg (20 februari), Denemarken (16 maart) en België (23 maart) doen het slechter. Koploper van de lijst is Qatar, daar waren de grondstoffen op 11 februari dit jaar al 'op'.

Wat is Earth Overshoot Day?

Het Global Footprint Network rekent jaarlijks uit wanneer het Earth Overshoot Day is door te kijken naar hoeveel grondstoffen de aarde in één jaar kan produceren versus de ecologische voetafdruk van de bevolking. Die voetafdruk geeft aan hoeveel land en water we nodig hebben om in onze behoeften te voorzien, dus hoeveel we nodig hebben voor bijvoorbeeld voedsel, hout en vezels voor kleding. Dat wordt vergeleken met de biocapaciteit: de hoeveelheid grondstoffen die de aarde in één jaar kan produceren.

Het komt erop neer dat we in Nederland veel meer grondstoffen gebruiken dan we zelf kunnen produceren. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de consumptie van voedsel, water en hout. Als iedereen zou leven zoals we in Nederland zouden leven, zouden we dus vier aardbollen nodig hebben.

Om die Overshoot Day naar achteren te schuiven op de kalender of zelfs helemaal te kunnen schrappen, zou het halen van het klimaatakkoord een stap zijn. Daarmee zou volgens Global Footprint Network de datum met 32 dagen verschuiven. Ook emissievrij vervoer, een plantaardig dieet en een circulaire economie zouden onze ecologische voetafdruk verkleinen.

Wereldwijd flink verschoven

Sinds de jaren 70 berekent Global Footprint Network samen met het Wereld Natuur Fonds op welke dag de Earth Overshoot Day valt. Hoewel die dag de laatste jaren rond eind juli, begin augustus schommelt, moeten we volgens de organisatie kijken naar het grotere plaatje. In 1986 zaten we in november, in 1998 was het oktober en in 2004 september. Wereldwijd ligt de Earth Overshoot Day dit jaar op 25 juli.

Sinds 1971 komt het moment dat we van de reserves gebruik moeten maken steeds sneller, zegt het Global Footprint Network. Toen was Earth Overshoot Day pas eind december:

NOS
Ontwikkeling van de Earth Overshoot Day wereldwijd

# data[].attributes.attachment_link.title
Als iedereen zou leven als Nederland zijn er vier aardbollen nodig

# data[].attributes.attachment_link.description
Als iedereen zo zou leven zoals in Nederland, zou de aarde voor dit jaar al door haar grondstoffen heen zijn.

# data[].attributes.attachment_link.title
Why Do India And China Have So Many People?

# data[].attributes.attachment_link.title
Why Do India And China Have So Many People?

# data[].attributes.attachment_link.title
Why Do India And China Have So Many People?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ANP
De branden in Griekenland verwoesten 96.000 hectare bos, de grootste natuurbrand die ooit in de EU is geregistreerd

NOS Nieuws * * Aangepast

Miljoenen Europeanen zijn afgelopen jaar getroffen door extreme weersomstandigheden. Het weer was naast extreem, ook gevaarlijk: er vielen 63 doden door stormen, 44 door overstromingen en ook 44 door bosbranden. Dat staat in het jaarlijkse rapport van de Europese klimaatdienst Copernicus en de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO).

Ook de vele langdurige hittegolven hebben veel slachtoffers geëist. In de afgelopen twintig jaar is het aantal mensen dat - mede - door de hitte is omgekomen met zo'n 30 procent toegenomen, zo schrijven de klimaatwetenschappers.

"In 2023 was Europa getuige van de grootste bosbrand ooit gemeten, een van de natste jaren, ernstige hittegolven op zee en wijdverspreide verwoestende overstromingen", zegt directeur van de klimaatdienst Carlo Buontempo. Hij wijst op de noodzaak om ons aan te passen aan deze weersextremen.

Niets doen is duurder

De totale kosten van weer- en klimaatgerelateerde verliezen worden geschat op 13,4 miljard euro, waarvan 81 procent werd veroorzaakt door overstromingen. Ruim anderhalf miljoen Europeanen kregen daarmee te maken. Ook daarom is het van groot belang om de uitstoot naar nul te brengen, zegt Celeste Saulo van de WMO.

"De kosten van klimaatactie lijken hoog, maar de kosten van niets doen zijn veel hoger. Zoals dit rapport laat zien, moeten we de wetenschap inzetten om oplossingen te bieden die de samenleving ten goede komen."

Het rapport staat stil bij de effecten van klimaatverandering op de gezondheid. 2023 was het op één na warmste jaar ooit. Het jaar telde een recordaantal dagen met extreme hittestress, vooral in Zuid-Europa. Deze classificatie krijgen dagen die aanvoelen alsof het heter dan 46 graden is.

Het aantal hitte-gerelateerde doden is voor 2023 nog niet bekend, maar in 2022 waren het er volgens schattingen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) tussen de 55.000 en 72.000.

Meer hittedoden

Vooral voor kwetsbare groepen, bijvoorbeeld zwangeren en ouderen, kan langdurige hitte gevaarlijk zijn. Ook is hittestress groter in stedelijke gebieden. Door vergrijzing en stedelijke groei verwachten de wetenschappers dat het hittesterftecijfer zal blijven stijgen.

Hitte is bij uitstek een gevolg van klimaatverandering waar adaptatiemaatregelen sterfte kunnen voorkomen. De WMO spoort meer landen aan een uitgebreid hittegezondheidsplannen op te stellen, met onder meer een waarschuwingssysteem voor gevaarlijke temperaturen.

Een positieve noot in het rapport: in 2023 werd 43 procent van alle elektriciteit door duurzame bronnen geproduceerd. Ook daarmee werd een record gevestigd. Door de vele stormen tussen oktober en december werd er bovengemiddeld veel windenergie opgewekt.

Door de vele regen lag ook de productie van waterkrachtcentrales hoog. De opwek door zonne-energie lag in Noordwest- en Centraal-Europa onder het gemiddelde, maar in het zuiden er weer boven.

# data[].attributes.attachment_link.title
2023 was het jaar van weerextremen, schade geschat op 13,4 miljard euro

# data[].attributes.attachment_link.description
In de afgelopen twintig jaar is het aantal mensen dat - mede - door de hitte is omgekomen met zo'n 30 procent toegenomen, schrijven klimaatwetenschappers.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ANP
Fietser en hardlopers bij molen in Kinderdijk, voorjaar 2022

NOS Nieuws *

Rolf Schuttenhelm

redacteur Klimaat

Rolf Schuttenhelm

redacteur Klimaat

Nederland kan in 2050 volledig klimaatneutraal zijn. Maar die haalbaarheid komt ernstig in het geding als we controversiële maatregelen - zoals CO2-opslag, biobrandstoffen en krimp van de veestapel - uitsluiten of zelfs maar uitstellen. Dat zegt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in een nieuwe doorrekening.

Ruim dertig routes om klimaatneutraal te worden zijn doorgerekend voor alle belangrijke sectoren. Het PBL spreekt van hun 'vlaggenschip'. Samen met achtergrondrapporten gaat het om zo'n duizend pagina's.

Klimaatneutraal

Klimaatneutraal betekent als landen netto geen broeikasgassen meer uitstoten. Het is in Nederland een wettelijk doel om uiterlijk in 2050 klimaatneutraal te zijn. Daarna wordt geen netto opwarming van het klimaat meer veroorzaakt. Wereldwijd hebben zo'n honderd landen soortgelijke doelen.

"Het is een enorme opgave", zegt PBL-directeur Marko Hekkert tegen de NOS. "We hebben nog maar 25 jaar om dit voor elkaar te krijgen. Elke vertraging die je je nog veroorlooft, maakt het of enorm duur, of onmogelijk. Het is nu dus vooral doorzetten - de urgentie hebben we afgelopen jaren al gezien."

Hekkerts zorg is kortetermijndenken. Sommige maatregelen die kunnen helpen om het klimaatdoel voor 2030 te halen (55 procent minder broeikasgassen dan in 1990) kunnen juist leiden tot stagnatie op de lange termijn. Een voorbeeld is het verwarmen van huizen met waterstof.

"Vanuit de sector wordt gezegd: er liggen mooie aardgasleidingen - daar kunnen we dus waterstof in stoppen. Maar als je naar het hele systeem kijkt, hebben we die waterstof elders nodig, en blijken warmtepompen voor verwarming veel optimaler. Dus voor beleid dat we nu nog maken: zet de 2050-bril op."

Het PBL heeft onderzocht welke scenario's het meest kosteneffectief zijn, tegen relatief kleine veranderingen in productie en consumptie. "Zo gaan we in de studie niet uit van grootschalige gedragsveranderingen", zegt hoofdauteur Bart Strengers. Zijn conclusie: het is niet alleen haalbaar, maar ook betaalbaar. "Het zijn geen astronomische bedragen. Het gaat vooral om een transitie waar we doorheen moeten. Dat vraagt grote investeringen en eerlijke verdeling - maar brengt geen hoge netto kosten."

Nederlandse waterstof en biokerosine

In 2050 zal in Nederland maar liefst drie tot vijf keer zo veel elektriciteit geproduceerd moeten worden als nu, afkomstig uit wind, zon en mogelijk wat kernenergie. Dankzij die extra elektriciteit kunnen wegverkeer, verwarming en de industrie stoppen met fossiele brandstoffen.

Ook waterstof speelt daarbij een belangrijke rol - om pieken in vraag en aanbod van elektriciteit op te vangen. Het grootste deel van die waterstof zullen we volgens het PBL in Nederland zelf produceren. Het is volgens het planbureau essentieel dat verschillende investeringen parallel worden uitgevoerd, en dat nergens "gewacht" wordt op voortgang elders.

Twee lastige sectoren die niet kunnen elektrificeren, zijn de scheepvaart en de luchtvaart. De scheepvaart zou kunnen overstappen op biobrandstof of ammoniak, en luchtvaart op biokerosine en synthetische kerosine.

Krimp van de veestapel

Ook die alternatieve luchtvaartbrandstof moeten we zelf (grootschalig) gaan produceren in Nederland. Bij die fabricage komt CO2 vrij en als we die ondergronds opslaan wordt meer CO2 aan de atmosfeer onttrokken dan erbij vrijkomt.

Die negatieve uitstoot zal vervolgens nodig zijn voor de sector die het lastigst te verduurzamen is: de landbouw. Die stoot in Nederland nu 23 miljoen ton broeikasgassen per jaar uit (15 procent van het totaal).

Dat zal in 2050 alsnog 9 tot 12 miljoen ton zijn. Daarbij wordt uitgegaan van enige krimp van de veestapel, in lijn met het stikstofbeleid. Vooral die resterende uitstoot van de landbouw zal in 2050 dus moeten worden gecompenseerd.

Geen aflaat

In veel andere rapporten wordt ervan uitgegaan dat zulke negatieve emissies gecreëerd kunnen worden door biomassa te verstoken voor elektriciteit en de CO2 die daarbij vrijkomt ondergronds op te slaan.

Het PBL ziet dat anders: door te sterke groei van de vraag kunnen tekorten en duurzaamheidsproblemen ontstaan, waaronder ontbossing. Biomassa moet daarom alleen worden gebruikt voor hoogwaardige toepassingen, zoals grondstof voor bioplastics en de bouw, en biobrandstoffen voor transportsectoren die niet kunnen elektrificeren.

Het ondergronds opslaan van CO2 is geen aflaat om door te gaan met grootschalig gebruik van fossiele brandstoffen. Volgens het rapport kan in 2050 slechts een zeer klein deel fossiele brandstoffen met CO2-opslag worden gecompenseerd.

Bevolkingsgroei

In het rapport wordt bevolkingsgroei gezien als een gegeven en uitgegaan van gematigde groei (een à twee miljoen extra mensen in 2050). Dat vraagt tussen 2020 en 2050 1,4 miljoen extra woningen. Het werkelijke volume van gebouwen in het Nederlandse landschap groeit bijna twee keer zo hard, door een vergelijkbare toename van bebouwing ten behoeve van de dienstensector.

Toch toonde de Staatscommissie voor Demografische Ontwikkelingen dat de bevolkingsgroei in praktijk aanzienlijk lager of hoger kan zijn, afhankelijk van immigratie. Als er voor 2050 nog meer mensen bijkomen wordt het moeilijker en bij lagere groei makkelijker, erkent Hekkert. Naast landbouw en woningbouw is de schaarse ruimte in Nederland ook nodig voor extra bos.

Verspilling aanpakken

Ook verduurzaming van leefstijl kan de opgave een stuk vergemakkelijken. Volgens het PBL is op dat vlak vervolgstudie nodig; het is niet meegenomen in dit rapport. Wel is het volgens het planbureau essentieel dat we netto veel minder energie verspillen. Alleen dan is de extra CO2-vrije elektriciteit toereikend om alle fossiele brandstoffen te vervangen.

Die besparing komt van goede isolatie van alle woningen en andere gebouwen, zegt Bert Daniels, de tweede hoofdauteur. "Maar het zit ook in nieuwe technologie. Zo verbruiken warmtepompen netto een derde tot een kwart van de energie van gasverwarming en is een elektrische auto ruwweg drie keer zo efficiënt als een vergelijkbare verbrandingsauto."

Uiteindelijk is het een vrij simpel verhaal, besluit Hekkert. "Alle verduurzaming moet opgeschaald worden. Je kunt niks verkeerd doen, zolang je opschaalt."

# data[].attributes.attachment_link.title
Klimaatneutraal in 2050: het kan, maar Nederland moet wel vol aan de bak

# data[].attributes.attachment_link.description
Nederland kan in 2050 volgens plan volledig klimaatneutraal zijn, maar niet als we "controversiële opties" uitsluiten of zelfs maar uitstellen, zegt het Planbureau voor de Leefomgeving.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
NOS/Beeld Werkt
Beeld ter illustratie

NOS Nieuws *

Vrouwen in de Europese Unie krijgen steeds later hun eerste kind. In tien jaar tijd is de gemiddelde leeftijd gestegen van 28,8 naar 29,7 jaar. Dat melden het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en Eurostat.

Vrouwen in Nederland zijn gemiddeld nog iets ouder als ze voor het eerst bevallen: hier was in 2023 de gemiddelde leeftijd 30,3 jaar. In de twee jaren daarvoor was dat ook al zo.

Maar Nederlandse vrouwen zijn niet de oudste als ze voor het eerst een kind krijgen. In Italië en Spanje is de leeftijd het hoogst: respectievelijk 31,7 en 31,6 jaar oud. Bulgarije staat onderaan de lijst. Daar krijgen vrouwen gemiddeld met 26,6 jaar een eerste kind.

In totaal werden er in Nederland in 2023 zo'n 164.000 kinderen geboren. Ruim 75.000 van hen was het eerste kind van de moeder. Zo'n 37 procent van het totale aantal geboortes in dat jaar was een tweede kind.

Franse vrouwen krijgen meeste kinderen

Het aantal kinderen dat een vrouw gemiddeld krijgt daalt al jaren in heel Europa. In 2010 kreeg de Nederlandse vrouw gemiddeld nog 1,80 kinderen, in 2023 daalde volgens de voorlopige cijfers van het CBS naar 1,43 kinderen per vrouw. Dit is het laagste cijfer sinds de eerste meting in 1975.

Dat het gemiddeld aantal kinderen per vrouw daalt, komt vooral doordat steeds meer vrouwen, en hun eventuele partner, er om uiteenlopende redenen voor kiezen om geen kinderen te krijgen. Bij vrouwen die wel een gezin stichten, is het aantal kinderen dat ze krijgen stabiel met 2,1 kinderen per vrouw.

In Frankrijk krijgen vrouwen gemiddeld de meeste kinderen. Daar lag het gemiddeld kindertal in 2022 per vrouw op 1,79 kinderen. In Malta was dit getal het laagst, namelijk 1,08 kinderen per vrouw. Ook Spanje staat laag op deze lijst met gemiddeld 1,16 kinderen, daarboven staat Italië met 1,24 kinderen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Vrouwen in de EU steeds later voor het eerst moeder

# data[].attributes.attachment_link.description
In Europa krijgen vrouwen gemiddeld met 29,7 jaar hun eerste kind. In Nederland is dat later: hier krijgen vrouwen gemiddeld met 30,3 jaar hun eerste kind.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ANP

NOS Nieuws *

"Als je de dertig passeert komen de vragen: 'heb je al kinderen? Wil je kinderen? Waarom heb je nog geen kinderen?'" zegt Zakia Bouhaulin, weddingplanner en host van het YouTubeprogramma Spot On, waarin ze elke week in gesprek gaat met vrouwen over uiteenlopende thema's. "En dat is ontzettend irritant en zelfs pijnlijk, als jij om welke reden dan ook niet of nog niet zwanger bent."

Europese vrouwen beginnen steeds later aan kinderen. De gemiddelde leeftijd ging de afgelopen tien jaar van 28,8 naar 29,7 jaar, bleek uit gegevens van het CBS en Eurostat. Vrouwen in Nederland zijn gemiddeld nog iets ouder als ze voor het eerst bevallen: hier was in 2023 de gemiddelde leeftijd 30,3 jaar.

Niet erg bewust

Biologisch gezien is het eigenlijk het beste voor je kansen om voor je dertigste een eerste kind te krijgen, zegt fertiliteitsarts Grada van den Dool. Dat we steeds ouder zwanger worden is volgens haar daarom niet per se goed nieuws. "Maar weinig mensen realiseren zich dat je na je veertigste per cyclus nog maar 5 procent kans hebt om zwanger te worden."

Ter vergelijking: als je begin 20 bent is die kans rond de 25 procent. Van den Dool komt in haar kliniek veel stellen tegen die zich daar niet erg bewust van zijn. "Het gaat ook geregeld om mannen die er nog niet aan toe waren. Het is belangrijk dat zij dit soort feiten ook kennen."

Dat betekent niet dat iedereen boven de 30 met een kinderwens zich nu zorgen moet maken. "Zeker tot je 35e is er nog niet zoveel aan de hand. Het probleem is alleen dat de eitjes, die vrouwen al vanaf hun geboorte bij zich dragen, steeds ouder worden." Ook neemt het aantal eitjes door de tijd heen af.

Dat heeft niet alleen invloed op de vruchtbaarheid van vrouwen. Omdat de eitjes ook sneller beschadigen neemt de kans op complicaties voor de baby bij vrouwen die de veertig naderen ook toe.

De rest van het vrouwenlijf kan daarentegen meer aan dan tot nu toe werd aangenomen. "We dachten vroeger dat de risico's van een zwangerschap voor vrouwen zelf na die leeftijd ook groter werden, maar dat blijkt toch niet zo te zijn."

Stellen willen eerst een paar jaar getrouwd zijn om te ontdekken of ze samen wel een goede status hebben als stel.

Zakia Bouhaulin, weddingplanner

De statistieken mogen dan voor zich spreken, de samenleving verandert. Een stabiele basis met een relatie, huis en werk is voor de meeste ouders een belangrijke voorwaarde om te beginnen aan kinderen.

In Nederland worden bijvoorbeeld minder baby's geboren vanaf de economische recessie. Een vaste baan werd zeldzamer en dat maakte het vooral voor jonge mensen moeilijker om een huis te kopen of te huren.

Hoogopgeleide vrouwen krijgen al langer minder kinderen, bijvoorbeeld omdat ze langer bezig zijn met hun opleiding, willen reizen of zich meer willen richten op hun carrière.

"Ik vind dat positief," zegt weddingplanner Bouhaulin. "Om me heen en bij de huwelijken waar ik bij help zie ik ook steeds vaker dat stellen niet meteen zwanger willen worden. Ze willen eerst een paar jaar getrouwd zijn om te ontdekken of ze samen wel een goede status hebben als stel. Wie zouden wij zijn als ouders?" Ook Van den Dool wijst op positieve kanten, zoals vrouwen die niet langer sociaal en financieel afhankelijk zijn van hun man.

Eicellen invriezen

Om tijd te kopen laten steeds meer vrouwen hun eicellen invriezen. Sommige bedrijven vergoeden die behandeling zelfs voor hun vrouwelijke werknemers. Met die ingevroren eicellen kun je op latere leeftijd alleen, met een donor of met een partner alsnog proberen zwanger te worden.

Toch kleven er aan deze optie ook bezwaren en dilemma's. Sara Coster coacht onder meer singles die op deze manier een kinderwens willen vervullen. "Ook een plan B kost tijd," zegt zij.

Stel dat je je eicellen hebt ingevroren, dan komen er nog andere dilemma's. "Wil je het met een partner of met een donor? Welke rol gaat die spelen in het leven van je kind? Wil je co-ouderschap met een homostel? Wat betekent die keuze voor je toekomstige kind?" Volgens Coster scheelt het als mensen niet wachten tot het 'ingewikkeld' wordt.

Stabiele man

In sommige gevallen is het helemaal geen optie, zegt Bouhaulin. "Binnen de islam mag je niet alleen met een donor een kind krijgen. Dus voor veel islamitische single vrouwen is er helemaal geen plan B. Je kan wel je eicellen laten invriezen voor als je op latere leeftijd nog een partner vindt."

Bouhaulin ziet dat vrouwen dan hun eisen gaan bijstellen. "Toch maar trouwen met een man, die je eigenlijk niet geschikt vond. Omdat het wel een stabiele man is, die een goede vader kan zijn."

# data[].attributes.attachment_link.title
Steeds later zwanger: eerst relatie, huis en werk op orde, dan pas kinderen

# data[].attributes.attachment_link.description
Europese vrouwen beginnen steeds later aan kinderen. Hoe komt dat en is dat erg?

# data[].attributes.attachment_link.title
Claude keert als Ambassadeur van Vrijheid terug naar zijn oude AZC

# data[].attributes.attachment_link.description
Op de Bevrijdingsfestivals treden elk jaar de Ambassadeurs van de Vrijheid op. Dit jaar is Claude één van hen. Om zich voor te bereiden gaat hij terug naar het AZC waar hij terecht kwam nadat hij uit Congo vluchtte.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ANP
Zandzakken in sloot tegen droogte

NOS Nieuws *

Rolf Schuttenhelm

redacteur Klimaat

Rolf Schuttenhelm

redacteur Klimaat

Klimaatverandering veroorzaakt in Nederland nu al grote risico's en dat zal in de toekomst alleen maar toenemen. Dat zegt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) dinsdag in een nieuw klimaatrapport. De problemen vloeien voort uit bijvoorbeeld stortregens en zeespiegelstijging, een toename van zomerhitte en gevolgen van klimaatverandering in andere werelddelen - die ook voor Nederland economische gevolgen kunnen hebben.

Geleidelijke veranderingen van het klimaat, zoals het warmer worden van de seizoenen of het versneld stijgen van het water in de Noordzee, vallen redelijk goed te voorspellen. Toch zullen we in praktijk vaak verrast worden wanneer de gevolgen toeslaan. Zo werd in juli 2019 in Nederland voor het eerst de temperatuurgrens van 40 graden doorbroken. Dat was tientallen jaren eerder dan verwacht. Ook de stortregens en overstromingen in Limburg twee jaar later, een kostenpost van bijna een half miljard euro, kwamen als donderslag bij heldere hemel.

"We weten niet precies wanneer en waar, maar wel dát extreme gebeurtenissen door klimaatverandering steeds vaker zullen voorkomen", zegt hoofdauteur Frank van Gaalen tegen de NOS. "En dus zullen we ons zo goed mogelijk moeten voorbereiden. Bijvoorbeeld door schaduwrijke parken aan te planten in steden. Maar ook door mensen te informeren over wat ons te wachten staat."

'Droogte vraagt meeste aandacht'

Het PBL noemt drie grote klimaattrends voor Nederland: het wordt warmer, het wordt droger en het wordt natter. Elk van die trends brengt eigen klimaatrisico's. Zo wonen momenteel 8 miljoen Nederlanders in overstroombaar gebied. Wateroverlast in dichtbevolkte gebieden kan leiden tot forse schade aan infrastructuur. Toename van zomerhitte leidt tot directe gezondheidsschade - nu al een jaarlijkse kostenpost van een miljard euro.

Droogte tot slot is schadelijk voor de landbouw, de natuur - en de waterkwaliteit. Dat wordt nu nog opgevangen met bestaande adaptatiemaatregelen, maar de grenzen van die aanpak komen volgens het PBL al in het zicht. Een voorbeeld is sproeien in de landbouw tijdens droogte. Dat is volgens het rapport verdrievoudigd in de droge jaren 2018, 2019 en 2020. Aanvankelijk verzacht sproeien (voor de landbouw) de droogteschade, maar ten koste van verdere grondwaterdaling - en dus versterking van droogteschade voor landbouw en natuur.

"De meeste aandacht is wat ons betreft nodig voor de gevolgen van droogte", zegt Van Gaalen. "Er zijn meer droge perioden, die langer duren - en tegelijk neemt de watervraag toe. In steeds grotere delen van Nederland is daardoor niet genoeg water beschikbaar voor beregening in de landbouw, natuur en uiteindelijk mogelijk ook voor drinkwater. Hier moeten dus keuzes worden gemaakt en een afweging tussen de verschillende belangen."

Romeinse bodemschatten

Verschillende gevolgen van klimaatverandering zullen ook onderling op elkaar inwerken. "Denk aan de combinatie van hitte en droogte, of achtereenvolgende droogten, waardoor natuur te weinig tijd heeft om te herstellen en de gevolgen dus steeds groter worden", aldus Van Gaalen.

Voor de Nederlandse natuur zal klimaatverandering steeds schadelijker worden. "Dat komt voor de Nederlandse natuur bovenop de bestaande verdroging, vermesting, verzuring en versnippering." Om de Nederlandse natuur beter bestand te maken tegen klimaatverandering, zullen die andere drukfactoren verlaagd moeten worden, aldus het planbureau.

In het rapport is ook aandacht voor enkele minder bekende risico's van klimaatverandering, zoals verlies van archeologisch erfgoed. Bovengronds is veel verloren gegaan, maar juist in de vochtige bodem is in Nederland een belangrijk historisch archief bewaard gebleven van vergankelijke materialen, zoals hout, leer en textiel, uit de middeleeuwen en Romeinse tijd. Als dit erfgoed door grondwaterdaling droogvalt, gaat het verloren. Na een reeks recente droge zomers waarschuwt het PBL dat Nederland ook hier snel keuzes moet maken.

Beleidsuitdagingen

Het PBL noemt de aanpak van klimaatrisico's "urgent". Dat zit onder andere in de grote uitdagingen voor ruimtelijke ordening. Vanuit het principe van 'water en bodem sturend' zou goed moeten worden nagedacht welke gebieden geschikt zijn voor natuur, woningbouw en verschillende vormen van landbouw.

Maar er zijn volgens het PBL meer vraagstukken. Zo is niet bekend hoe Nederland zich op lange termijn zal aanpassen aan zeespiegelstijging. "Klimaatadaptatie raakt veel beleidstrajecten en vraagt om toekomstbestendige, structurele keuzes. Een klimaatbestendige samenleving richt zich daarom niet alleen op aanpassingen voor één enkel probleem, met technische oplossingen zoals dijkverhogingen of beregening", schrijft het planbureau.

"Tot slot kun je met aanpassingen aan klimaatverandering de risico's die we hebben beschreven wel verminderen, maar niet volledig oplossen. Het blijft belangrijk om de extremen zoveel mogelijk te beperken, door zo veel mogelijk de uitstoot van broeikasgassen te verminderen", besluit Van Gaalen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Van alle klimaatrisico's is waterschaarste voor Nederland het meest nijpend

# data[].attributes.attachment_link.description
De vraag naar drinkwater groeit, beregening in landbouw is verdrievoudigd en de natuur lijdt steeds meer onder verdroging. Dus moet Nederland keuzes maken, zegt het Planbureau voor de Leefomgeving in een rapport over klimaatrisico's.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jiří Svoboda

NOS Nieuws *

Ze zouden eigenlijk helemaal niet meer in Europa moeten voorkomen: de eik, de linde en de es. Tijdens het hoogtepunt van de laatste ijstijd, zo'n 20.000 jaar geleden, was het voor deze bomen veel te koud om te overleven. Toch groeien ze nog steeds overal in Europa. Wetenschappers hebben nu ontdekt hoe dat mogelijk is.

De bomen hebben hun voortbestaan te danken aan warmwaterbronnen in Centraal-Europa, blijkt uit nieuwe vondsten. Deze bronnen waren een soort oases in de ijstijd, en gaven hun warmte af aan de omgeving. Daardoor konden eik, linde en es overleven en zich later weer over Europa verspreiden, schrijven Tsjechische onderzoekers in Science Advances.

Bewijs daarvoor haalden de geologen onder meer uit fossiele resten van de bomen die ze aantroffen in het Weense bekken, een vlakte tussen de Alpen en de Karpaten. Door met behulp van koolstofdatering de ouderdom te bepalen, konden ze vaststellen dat de bomen daar moeten hebben geleefd tijdens het Laatste Glaciale Maximum, het hoogtepunt van de laatste ijstijd zo'n 20.000 tot 22.000 jaar geleden.

Dwergberk en zonneroosje

Vervolgens analyseerden ze op die plek aangetroffen siliciumdioxide, een belangrijk bestanddeel van de aardkorst. Daar konden ze uit afleiden dat daar in die tijd een afvoer van een hydrothermale bron moet zijn geweest. Een duidelijke aanwijzing dat de bomen rond die plek geprofiteerd kunnen hebben van een lokaal hogere temperatuur.

Hosek et al / Science Advances
Links fossiele resten uit de laatste ijstijd, met rechts afbeeldingen van hoe het eikenblad er moet hebben uitgezien.

Naast sporen van de eik, linde en es troffen de onderzoekers ook resten aan van de els, hazelaar, iep en dwergberk, en van plantjes als zilverkruid en het zonneroosje. Het lijkt er dus op dat er rond de bronnen een divers ecosysteem bestond.

Wetenschappers vermoedden al wel dat warmwaterbronnen een rol hebben gespeeld bij het overleven van eik en linde, maar bewijs ontbrak tot dusver. "Dit is het eerste directe bewijs voor het bestaan van gematigd ecosysteem ten noorden van de Alpen tijdens de ijstijd", vertelt hoofdonderzoeker Jan Hosek van de Karelsuniversiteit in Praag.

Zulke bronnen zijn in het oosten van Centraal-Europa niet ongewoon, zeggen de onderzoekers. "Er kunnen veel plekken zijn geweest waar een vergelijkbaar microklimaat heerste tijdens het laatste glaciale maximum", zegt Hosek.

# data[].attributes.attachment_link.title
Oases in de ijstijd maakten voortbestaan eik en linde mogelijk

# data[].attributes.attachment_link.description
Wetenschappers ontdekken hoe warmwaterbronnen bomen door de ijstijd hielpen.

# data[].attributes.attachment_link.title
De weerparadox: natste plek van Nederland droogt uit door toename stortbuien

# data[].attributes.attachment_link.description
Nergens viel in mei zo veel regen als in het Zuid-Limburgse Noorbeek, dat ruim vier keer de maandgemiddelde neerslag te verstouwen kreeg. Die stortbuien hebben een paradoxaal effect op het landschap en de natuur.

# data[].attributes.attachment_link.title
Het laagste punt van Nederland ligt 7 meter onder water

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
© ANP / Hans van Rhoon

Nederland heeft de op een na hoogste brede welvaart in het 'hier en nu' van de Europese Unie. In Zweden is de brede welvaart het hoogst van alle 27 lidstaten van de EU. De brede welvaart is van alle EU-landen het laagst in Kroatië. Dit meldt het CBS, dat in het kader van de verkiezingen voor het Europarlement extra aandacht besteedt aan Europese vergelijkingen.

Bij de vergelijking gaat het om de brede welvaart in het 'hier en nu', dat wil zeggen, niet om de consequenties ervan voor andere generaties of andere landen. Om te bepalen hoe het met de brede welvaart in het hier en nu is gesteld, zijn cijfers per lidstaat vergeleken voor 23 indicatoren bij negen verschillende thema's. Nederland scoort op 14 van de indicatoren gunstig, vooral op vertrouwen in andere mensen. Op 2 indicatoren scoort Nederland ongunstig, namelijk op de woonquote en de gezonde levensverwachting van vrouwen. Onze woonquote is relatief hoog, de gezonde levensverwachting van vrouwen relatief laag.

Download CSV Toon tabel

Nederland

15

-2

¹⁾ Er zijn 23 indicatoren. Voor sommige landen zijn echter niet alle indicatoren beschikbaar.

Nederland

15

-2

¹⁾ Er zijn 23 indicatoren. Voor sommige landen zijn echter niet alle indicatoren beschikbaar.

Brede welvaart Kroatië het laagst
De brede welvaart is van alle EU-landen het laagst in Kroatië. Het land staat op 17 terreinen onderaan de EU-ranglijst. Naast Kroatië is de brede welvaart ook in Hongarije, Roemenië, Bulgarije, Polen, Griekenland en Slowakije beduidend lager dan in de rest van de EU. Op Griekenland na waren al deze landen minstens tot 1989 communistisch.

De voormalig communistische landen, die in 2004 of later lid werden van de EU, hebben vrijwel allemaal een relatief lage brede welvaart. Een uitzondering is Estland, waar de brede welvaart zelfs hoger is dan die in rijkere landen als Frankrijk en België. Ook in de zuidelijke lidstaten die niet communistisch waren, zoals Portugal, Spanje en Italië, is de brede welvaart lager dan gemiddeld, terwijl deze landen al tientallen jaren lid zijn van de EU en haar voorlopers.

Nederland bovenaan qua arbeid en vrije tijd

Nederland scoort het beste van alle EU-landen op het thema arbeid en vrije tijd. Bij alle vijf de indicatoren staat Nederland bovenaan in de ranglijst. Zo is de nettoarbeidsparticipatie het hoogst en de langdurige werkloosheid bijna het laagst.

Ook Zweden, Ierland en Denemarken steken op dit thema boven de rest uit. Kroatië scoort het laagst, gevolgd door Griekenland en Italië. Italië heeft met 16,8 procent het op een na laagste van de EU hbo'ers en universitair geschoolden. In Nederland is dit 36,6 procent. In Griekenland is de langdurige werkloosheid met 7,7 procent het hoogste van de EU, in Nederland is dit 0,7 procent.

Download CSV Toon tabel

Nederland

5

0

¹⁾ Er zijn voor dit thema van de brede welvaart 'hier en nu' 5 indicatoren. Deze zijn voor alle landen beschikbaar.

Nederland

5

0

¹⁾ Er zijn voor dit thema van de brede welvaart 'hier en nu' 5 indicatoren. Deze zijn voor alle landen beschikbaar.

Zweden, Finnen en Nederlanders hebben meeste vertrouwen in anderen

Ook op het thema samenleving scoort Nederland hoog. Net als Zweden staat Nederland bij alle vier de indicatoren bovenin de EU-ranglijst. Zowel in inspraak en verantwoordingsplicht, vertrouwen in andere mensen en vertrouwen in instituties staat Finland op de hoogste plaats. Het vertrouwen in andere mensen is in Polen met 17,6 procent het laagst van de EU.

In Nederland hebben mensen het meeste contact met familie, vrienden of buren; 74,6 procent van de Nederlanders van 15 jaar en ouder heeft minstens een keer per week contact met hen. In Hongarije, dat op dit punt onderaan staat, is dat 19,8 procent. Polen scoort op alle onderdelen laag.

Download CSV Toon tabel

Nederland

4

0

¹⁾ Er zijn voor dit thema van de brede welvaart 'hier en nu' 4 indicatoren. Voor sommige landen zijn echter niet alle indicatoren beschikbaar.

Nederland

4

0

¹⁾ Er zijn voor dit thema van de brede welvaart 'hier en nu' 4 indicatoren. Voor sommige landen zijn echter niet alle indicatoren beschikbaar.

Materiële welvaart vertaalt zich niet per se in een hogere brede welvaart. Dat neemt niet weg dat veel aspecten van de brede welvaart redelijk in de pas lopen met de materiële welvaart van een land. Uitzonderingen hierop zijn bijvoorbeeld de gezonde levensverwachting en de woonquote. Zo is het mediaan beschikbaar inkomen van Nederland het op twee na hoogste van de EU, maar staat de gezonde levensverwachting van vrouwen op plaats 20. Daarnaast heeft Nederland een van de hoogste woonquotes in de EU, wat als ongunstig wordt gezien voor de brede welvaart.

Bronnen

Relevante links

# data[].attributes.attachment_link.title
Brede welvaart Nederland een na hoogste van de EU

# data[].attributes.attachment_link.description
Nederland heeft de op een na hoogste brede welvaart in het 'hier en nu' van de Europese Unie. In Zweden is de brede welvaart het hoogst van alle 27 lidstaten van de EU.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
© ANP / Hans van Rhoon

Nederland heeft de op een na hoogste brede welvaart in het 'hier en nu' van de Europese Unie. In Zweden is de brede welvaart het hoogst van alle 27 lidstaten van de EU. De brede welvaart is van alle EU-landen het laagst in Kroatië. Dit meldt het CBS, dat in het kader van de verkiezingen voor het Europarlement extra aandacht besteedt aan Europese vergelijkingen.

Bij de vergelijking gaat het om de brede welvaart in het 'hier en nu', dat wil zeggen, niet om de consequenties ervan voor andere generaties of andere landen. Om te bepalen hoe het met de brede welvaart in het hier en nu is gesteld, zijn cijfers per lidstaat vergeleken voor 23 indicatoren bij negen verschillende thema's. Nederland scoort op 14 van de indicatoren gunstig, vooral op vertrouwen in andere mensen. Op 2 indicatoren scoort Nederland ongunstig, namelijk op de woonquote en de gezonde levensverwachting van vrouwen. Onze woonquote is relatief hoog, de gezonde levensverwachting van vrouwen relatief laag.

Download CSV Toon tabel

Nederland

15

-2

¹⁾ Er zijn 23 indicatoren. Voor sommige landen zijn echter niet alle indicatoren beschikbaar.

Nederland

15

-2

¹⁾ Er zijn 23 indicatoren. Voor sommige landen zijn echter niet alle indicatoren beschikbaar.

Brede welvaart Kroatië het laagst
De brede welvaart is van alle EU-landen het laagst in Kroatië. Het land staat op 17 terreinen onderaan de EU-ranglijst. Naast Kroatië is de brede welvaart ook in Hongarije, Roemenië, Bulgarije, Polen, Griekenland en Slowakije beduidend lager dan in de rest van de EU. Op Griekenland na waren al deze landen minstens tot 1989 communistisch.

De voormalig communistische landen, die in 2004 of later lid werden van de EU, hebben vrijwel allemaal een relatief lage brede welvaart. Een uitzondering is Estland, waar de brede welvaart zelfs hoger is dan die in rijkere landen als Frankrijk en België. Ook in de zuidelijke lidstaten die niet communistisch waren, zoals Portugal, Spanje en Italië, is de brede welvaart lager dan gemiddeld, terwijl deze landen al tientallen jaren lid zijn van de EU en haar voorlopers.

Nederland bovenaan qua arbeid en vrije tijd

Nederland scoort het beste van alle EU-landen op het thema arbeid en vrije tijd. Bij alle vijf de indicatoren staat Nederland bovenaan in de ranglijst. Zo is de nettoarbeidsparticipatie het hoogst en de langdurige werkloosheid bijna het laagst.

Ook Zweden, Ierland en Denemarken steken op dit thema boven de rest uit. Kroatië scoort het laagst, gevolgd door Griekenland en Italië. Italië heeft met 16,8 procent het op een na laagste van de EU hbo'ers en universitair geschoolden. In Nederland is dit 36,6 procent. In Griekenland is de langdurige werkloosheid met 7,7 procent het hoogste van de EU, in Nederland is dit 0,7 procent.

Download CSV Toon tabel

Nederland

5

0

¹⁾ Er zijn voor dit thema van de brede welvaart 'hier en nu' 5 indicatoren. Deze zijn voor alle landen beschikbaar.

Nederland

5

0

¹⁾ Er zijn voor dit thema van de brede welvaart 'hier en nu' 5 indicatoren. Deze zijn voor alle landen beschikbaar.

Zweden, Finnen en Nederlanders hebben meeste vertrouwen in anderen

Ook op het thema samenleving scoort Nederland hoog. Net als Zweden staat Nederland bij alle vier de indicatoren bovenin de EU-ranglijst. Zowel in inspraak en verantwoordingsplicht, vertrouwen in andere mensen en vertrouwen in instituties staat Finland op de hoogste plaats. Het vertrouwen in andere mensen is in Polen met 17,6 procent het laagst van de EU.

In Nederland hebben mensen het meeste contact met familie, vrienden of buren; 74,6 procent van de Nederlanders van 15 jaar en ouder heeft minstens een keer per week contact met hen. In Hongarije, dat op dit punt onderaan staat, is dat 19,8 procent. Polen scoort op alle onderdelen laag.

Download CSV Toon tabel

Nederland

4

0

¹⁾ Er zijn voor dit thema van de brede welvaart 'hier en nu' 4 indicatoren. Voor sommige landen zijn echter niet alle indicatoren beschikbaar.

Nederland

4

0

¹⁾ Er zijn voor dit thema van de brede welvaart 'hier en nu' 4 indicatoren. Voor sommige landen zijn echter niet alle indicatoren beschikbaar.

Materiële welvaart vertaalt zich niet per se in een hogere brede welvaart. Dat neemt niet weg dat veel aspecten van de brede welvaart redelijk in de pas lopen met de materiële welvaart van een land. Uitzonderingen hierop zijn bijvoorbeeld de gezonde levensverwachting en de woonquote. Zo is het mediaan beschikbaar inkomen van Nederland het op twee na hoogste van de EU, maar staat de gezonde levensverwachting van vrouwen op plaats 20. Daarnaast heeft Nederland een van de hoogste woonquotes in de EU, wat als ongunstig wordt gezien voor de brede welvaart.

Bronnen

Relevante links

# data[].attributes.attachment_link.title
Brede welvaart Nederland een na hoogste van de EU

# data[].attributes.attachment_link.description
Nederland heeft de op een na hoogste brede welvaart in het 'hier en nu' van de Europese Unie. In Zweden is de brede welvaart het hoogst van alle 27 lidstaten van de EU.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
NOS Nieuws *

Miral de Bruijne

correspondent Spanje en Portugal

Miral de Bruijne

correspondent Spanje en Portugal

De waterreserves in de Spaanse regio Catalonië raken op. Door de aanhoudende droogte is het waterpeil in de waterreservoirs historisch laag. De overheid zet alles op alles om het waterverbruik terug te dringen.

Daarbij wordt iedereen geacht mee te helpen. Landbouwbedrijven, de toerismesector maar ook de Catalaanse burger.

Waar al maanden strengere regels gelden voor het watergebruik in de landbouw, krijgen mensen nu ook in hun dagelijks leven te maken met maatregelen.

"We zijn al ruim twee jaar bezig met het opleggen van restricties om het watergebruik tegen te gaan", vertelt Samuel Reyes de directeur van het Catalaanse waterschap. "Maar nu het zeker 40 maanden minder regent dan normaal, zit er niets anders op dan dit noodplan in te zetten."

Grote delen van de regio zijn afhankelijk van de waterreservoirs. Maar die zijn gemiddeld nog maar voor 17 procent gevuld. Zelfs als de droge periode vanaf nu voorbij is, zou het lang duren tot al het water weer is bijgevuld. "Daar is echt zware regenval voor nodig", legt Reyes uit. "Als het af en toe een beetje regent, dan wordt dat door de bomen en de aarde rond de reservoirs opgezogen. Je hebt echt harde regen nodig, zodat het water de meren in kan glijden."

Daarom zet het waterschap alles op alles om de reservoirs niet verder uit te putten. "We gebruiken meer zeewater, destilleren water en gebruiken zo veel mogelijk water uit putten", somt de directeur op. De afgelopen jaren is ook veel campagne gevoerd om het waterverbruik van particulieren terug te dringen. Maar het noodplan gaat een stap verder.

200 liter per persoon

Er komt namelijk een limiet op de hoeveelheid water die mensen kunnen gebruiken. In meer dan tweehonderd gemeenten mogen inwoners gemiddeld maar 200 liter water per person per dag verbruiken. Als die limiet wordt overschreden, gaat de waterdruk omlaag. De maatregel gaat in eerste instantie gelden in de droogste regio's.

Met de waterdruk is de afgelopen jaren al in verschillende dorpen geëxperimenteerd. Cabrera d' Anoia, een dorpje op een uur rijden van Barcelona, is een van die plaatsen. Van 8 uur 's avonds tot 9 uur 's ochtends zijn de inwoners afgesloten van het water.

Vroeg in de ochtend laat Enric Sanchez zien wat dat voor zijn gezin betekent. Hij draait de kraan in de badkamer open. "Kijk, er komt echt maar een klein straaltje water uit. Als je je handen er lang genoeg onder houdt, kan je net je gezicht wassen.''

NOS/Miral de Bruijne
Cabrera d' Anoia een dorpje op een uur rijden van Barcelona

Bij de werkzaamheden om de waterdruk te verlagen zijn de waterleidingen in het dorp beschadigd. Om waterverspilling tegen te gaan wordt daarom het water 's avonds helemaal afgesloten. Langs de wegen van het dorp zie je waterleidingen boven de grond lopen. Het zijn tijdelijke oplossingen, tot de pijpleidingen zijn gerepareerd. De vraag is of het waternet in andere gemeenten wel klaar is voor het terugschroeven van de waterdruk.

"In sommige kleine dorpen is de infrastructuur kwetsbaar, zo ook in Cabrera d'Anoia", legt Waterschap directeur Reyes uit. "Sowieso geven we de voorkeur aan het verlagen van de waterdruk, in plaats van het afsluiten van het water. Lege waterleidingen leiden namelijk tot grote problemen."

Enric Sanchez hoopt dat de leidingen snel worden gerepareerd. Voor zichzelf heeft hij een oplossing bedacht. Hij heeft in zijn tuin een installatie gebouwd om regenwater op te vangen. "Het regent weinig, maar op deze manier heb ik een reserve voor noodgevallen en om bijvoorbeeld mijn planten water te kunnen geven. Maar niet iedereen heeft de ruimte of het geld voor zo'n installatie."

# data[].attributes.attachment_link.title
Catalonië zet alles op alles om watertekort door droogte tegen te gaan

# data[].attributes.attachment_link.description
De water reserves in de Spaanse regio Catalonië raken op. Door de aanhoudende droogte is het waterpeil in de waterreservoirs historisch laag. Dus zet de overheid alles op alles het waterverbruik terug te dringen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De zomer van dit jaar was de warmste ooit gemeten in het Noordpoolgebied. Dat blijkt uit The Arctic Report Card, een jaarlijks rapport over de staat van het gebied dat wordt samengesteld door de Amerikaanse overheidsinstelling National Oceanic and Atmospheric Administration. De gemiddelde zomertemperatuur in het gebied was 6,4 graden.

Daarnaast was het hele jaar in het Noordpoolgebied het op vijf na warmste ooit gemeten. Er wordt gesproken over een warmere, nattere en groenere Noordpool. Het rapport stelt dat "het Noordpoolgebied zich in rap tempo blijft ontwikkelen als gevolg van menselijke activiteiten in het heden en het verleden" waarbij broeikasgassen vrijkwamen en vrijkomen.

De toegenomen warmte leidt er onder meer toe dat begroeiing en de bodem in het gebied droger worden. In het noorden van Canada woedde dit jaar bijvoorbeeld natuurbranden die ruim 4 miljoen hectare in het gebied Northwest Territories in as legden.

Deze en andere bosbranden kwamen ook voor zonder menselijk toedoen, maar volgens het rapport is de omvang en intensiteit van de branden in de loop der tijd waarschijnlijk veranderd en komt dat "deels vanwege veranderende menselijke activiteit".

Doorbraak ijsdam

Een ander voorbeeld van de negatieve gevolgen van aanhoudende klimaatverandering dat in het rapport wordt genoemd is de doorbraak van een ijsdam bij een gletsjermeer in de buurt van de Amerikaanse stad Juneau in de staat Alaska.

Hierdoor stroomde water van het gletsjermeer in een nabijgelegen rivier. Die trad daardoor buiten zijn oevers waardoor meerdere huizen verwoest werden. Het is volgens de onderzoekers "een rechtstreeks gevolg van het dramatisch dunner worden van gletsjers in de afgelopen 20 jaar".

Het rapport bevat ook voorbeelden van de gevolgen van de warmte voor vissoorten. Zo is de populatie van twee zalmsoorten in West-Alaska (de chinookzalm en de chumzalm) historisch laag. Dat komt ook naar voren op de Rode Lijst van bedreigde diersoorten, die de Internationale Unie voor het Behoud van de Natuur (IUCN) onlangs heeft gepresenteerd.

Daarin stond dat de populatie van de Atlantische zalm tussen 2006 en 2020 met 23 procent is afgenomen. Volgens het rapport beïnvloedt klimaatopwarming de ontwikkeling van jonge zalm, vermindert het de beschikbaarheid van prooidieren en leidt het ertoe dat invasieve uitheemse soorten hun verspreidingsgebied kunnen uitbreiden.

Steeds meer rode zalm

In The Arctic Report wordt echter ook een vissoort genoemd waarvan de populatie in het Noordpoolgebied juist enorm is toegenomen: de rode zalm. Deze soort schiet juist graag kuit in warmere meren, die er steeds meer zijn. Een van de schrijvers van het rapport zegt tegen Alaska Beacon echter dat dit geen reden voor optimisme is.

"Niet veel mensen in Alaska hebben hiervan kunnen profiteren", zegt hij. Voor vissers betekende de toename van de soort dat zij veel minder geld krijgen voor hun vis. Alaska levert meer dan de helft van alle rode zalm in de wereld.

In het rapport wordt ook aandacht gevraagd voor het ontdooien van de permafrost, grond in het noordpoolgebied die normaal gesproken het hele jaar bevroren is. Doordat die ontdooit komt het broeikasgas methaan vrij, waardoor de aarde nog verder opwarmt. Deze ontwikkeling is al langer aan de gang, maar zette ook dit jaar door.

# data[].attributes.attachment_link.title
Warmste zomer ooit gemeten op Noordpool, ook rest van jaar relatief warm

# data[].attributes.attachment_link.description
De toegenomen warmte leidt er onder meer toe dat begroeiing en de bodem in het gebied droger worden, waardoor makkelijker natuurbranden kunnen woeden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Sir David Attenborough - Greatest Speech Ever | Creators for Nature

# data[].attributes.attachment_link.title
Vrouw zwemt door drijvende vulkaanstenen in Japan

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
185 meter hoog en 2,3 kilometer lang. De Drieklovendam in China is een enorme betonnen muur - en dankzij een paar geniale uitvindingen wekt hij meer stroom op dan welke andere elektriciteitscentrale ook.

Op een avond in 1878 wordt de galerij van het Britse landgoed Cragside Manor in Northumberland op magische wijze verlicht door een elektrische lamp.

De schilderijen aan de muur baden plotseling in wat daglicht lijkt, en de eigenaar van het landhuis, ingenieur William George Armstrong, straalt om het hardst met het kunstlicht.

Voor het eerst wordt een huis verlicht door stroom uit waterkracht, en Armstrong zelf heeft de doorbraak bewerkstelligd. Geïnspireerd door een plaatselijke watermolen bouwde de vooruitziende uitvinder nabij zijn huis een dam met een reservoir, die een 8 pk-generator aandrijft.

De eerste waterkrachtcentrale ter wereld is bescheiden van omvang - maar het gebrek aan volume wordt ruimschoots goedgemaakt door haar betekenis. De centrale markeert het begin van een tijdperk waarin de mens waterkracht aanwendt om stroom op te wekken. En in 2012 volgt een hoogtepunt met de bouw van een waterkrachtcentrale die zo groot is dat ze evenveel energie kan opwekken als 22 kern- of steenkoolcentrales.

# data[].attributes.attachment_link.title
Reuzenmuur verslaat alle energiecentrales op aarde

# data[].attributes.attachment_link.description
185 meter hoog en 2,3 kilometer lang. De Drieklovendam in China is een enorme betonnen muur - en dankzij een paar geniale uitvindingen wekt hij meer stroom op dan welke andere elektriciteitscentrale ook.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
185 meter hoog en 2,3 kilometer lang. De Drieklovendam in China is een enorme betonnen muur - en dankzij een paar geniale uitvindingen wekt hij meer stroom op dan welke andere elektriciteitscentrale ook.

Op een avond in 1878 wordt de galerij van het Britse landgoed Cragside Manor in Northumberland op magische wijze verlicht door een elektrische lamp.

De schilderijen aan de muur baden plotseling in wat daglicht lijkt, en de eigenaar van het landhuis, ingenieur William George Armstrong, straalt om het hardst met het kunstlicht.

Voor het eerst wordt een huis verlicht door stroom uit waterkracht, en Armstrong zelf heeft de doorbraak bewerkstelligd. Geïnspireerd door een plaatselijke watermolen bouwde de vooruitziende uitvinder nabij zijn huis een dam met een reservoir, die een 8 pk-generator aandrijft.

De eerste waterkrachtcentrale ter wereld is bescheiden van omvang - maar het gebrek aan volume wordt ruimschoots goedgemaakt door haar betekenis. De centrale markeert het begin van een tijdperk waarin de mens waterkracht aanwendt om stroom op te wekken. En in 2012 volgt een hoogtepunt met de bouw van een waterkrachtcentrale die zo groot is dat ze evenveel energie kan opwekken als 22 kern- of steenkoolcentrales.

# data[].attributes.attachment_link.title
Reuzenmuur verslaat alle energiecentrales op aarde

# data[].attributes.attachment_link.description
185 meter hoog en 2,3 kilometer lang. De Drieklovendam in China is een enorme betonnen muur - en dankzij een paar geniale uitvindingen wekt hij meer stroom op dan welke andere elektriciteitscentrale ook.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
AFP
Een baby in een kliniek van Save the Children in Ethiopië

NOS Nieuws *

Een op de drie kinderen heeft wereldwijd te kampen met extreme waterschaarste, wat neerkomt op 739 miljoen kinderen. Klimaatverandering dreigt hun toch al precaire situatie alleen maar te verslechteren, meldt Unicef in een nieuw rapport.

Kinderen in het Midden-Oosten, in Noord-Afrika en in Zuid-Azië lijden het meest onder de schaarste. Zij leven in gebieden met onder meer beperkte watervoorraden, een daling van het grondwaterpeil en een hoog risico op droogte.

Leven in gevaar

Zo'n 436 miljoen kinderen hebben te maken met de dubbele last van (zeer) hoge waterschaarste met slechte drinkwatervoorzieningen, waardoor hun leven in gevaar komt. Die combinatie is een van de belangrijkste oorzaken van sterfgevallen bij kinderen onder de vijf jaar als gevolg van vermijdbare ziekten.

Onder de zwaarst getroffen landen zijn in dit geval Niger, Jordanië, Burkina Faso, Jemen, Tsjaad en Namibië. Acht op de tien kinderen lopen daar gevaar.

Nog eens 35 miljoen kinderen in 2050

Tegen 2050 zullen naar verwachting nog eens 35 miljoen kinderen worden blootgesteld aan een hoog of zeer hoog niveau van waterschaarste. Ondanks hun kwetsbaarheid worden kinderen grotendeels genegeerd bij discussies over klimaatverandering, zegt Unicef. Slechts 2,4 procent van de klimaatfinanciering uit belangrijke fondsen ondersteunt projecten die gericht zijn op kinderen.

"De gevolgen van de klimaatverandering zijn verwoestend voor kinderen", zegt Catherine Russell, directeur van Unicef. "Hun lichaam en geest zijn bijzonder kwetsbaar voor vervuilde lucht, slechte voeding en extreme hitte. Niet alleen hun wereld verandert - waarbij de waterbronnen opdrogen en angstaanjagende weersomstandigheden steeds sterker en frequenter worden - ook hun welzijn verandert, aangezien de klimaatverandering hun mentale en fysieke gezondheid beïnvloedt."

# data[].attributes.attachment_link.title
Unicef: een op de drie kinderen kampt wereldwijd met extreme waterschaarste

# data[].attributes.attachment_link.description
Klimaatverandering dreigt hun toch al precaire situatie alleen maar te verslechteren, meldt Unicef in een nieuw rapport.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
AFP
Overstroming Dominicaanse Republiek

NOS Nieuws *

Rolf Schuttenhelm

redacteur Klimaat

Rolf Schuttenhelm

redacteur Klimaat

De wereld koerst op dit moment af op een dubbel zo hoge opwarming van de aarde als afgesproken in Parijs in 2015, toen werd besloten de opwarming bij voorkeur onder de 1,5 graad te houden.

Dat blijkt uit de nieuwste editie van het Emissions Gap Report, een jaarlijkse tussenstand die de VN geeft van het wereldwijde klimaatbeleid. Het rapport bevat tal van cijfers die aangeven dat er een kloof bestaat tussen woorden en daden, met als conclusie dus dat tegen het einde van de eeuw de aarde in het huidige tempo met 3,0 graden is opgewarmd.

De 3,0 graden is gebaseerd op het werkelijke beleid dat al door landen in gang is gezet. Er gaat 0,1 graad af als alle nationale klimaatdoelen voor 2030 worden gerealiseerd. Als ook alle 'voorwaardelijke klimaatdoelen' zouden worden gehaald, daalt de verwachte opwarming voor het einde van de eeuw naar (gemiddeld) 2,5 graden.

Het gaat dan om de klimaatdoelen van bijvoorbeeld India, Mexico, Indonesië en Zuid-Afrika, zegt hoofdauteur Michel den Elzen van het Planbureau voor de Leefomgeving, dat de doorrekeningen van klimaatbeleid levert voor het VN-rapport.

Als belangrijkste voorwaarde hebben die opkomende economieën technologische ondersteuning nodig en bijvoorbeeld grote investeringen in projecten voor duurzame energie. Over twee weken wordt daarover onderhandeld op de klimaattop in Dubai.

NOS
Wereld niet op koers voor Parijsakkoord

Uitstoot 42 procent omlaag

Om onder de 1,5 graad van het Parijsakkoord te blijven, is nog een enorme inspanning nodig, zo blijkt uit het rapport. De wereldwijde uitstoot moet dan in 2030 42 procent lager liggen dan waar de wereld met het huidige beleid op afkoerst. Vorig jaar was dat nog 45 procent. "Die drie procent kun je zien als de progressie van afgelopen jaar", aldus Den Elzen.

Zo tellen kleine stappen wel bij elkaar op. Toen in 2015 bijvoorbeeld het Parijsakkoord getekend werd, lag de wereld nog op koers om in 2030 een 16 procent hogere uitstoot van broeikasgassen te hebben. Acht jaar later is die verwachting bijgesteld naar een stijging van 3 procent.

De wereld staat dus niet stil, zegt Den Elzen, die ook aan alle dertien voorgaande edities meeschreef. "We zien dat landen hun beloftes en beleid aanscherpen. Die inzet is alleen absoluut onvoldoende om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graad."

Ook na 2030 is de uitdaging niet voorbij. Zo beginnen op de komende klimaattop onderhandelingen over nieuwe klimaatdoelen voor het jaar 2035. "Die mijlpaal wordt politiek belangrijker en zit dus ook al in het rapport", zegt medeauteur Joeri Rogelj van het klimaatcentrum van het Imperial College London.

Daar horen ook nog verdere uitstootverlagingen bij: in de vijf jaar tussen 2030 en 2035 moet de wereldwijde uitstoot nog eens ruim twintig procent dalen, om kort na 2050 dan op netto nul uit te komen.

Thermometer van klimaatbeleid: niet in steen gebeiteld

De Emissions Gap is niet de enige doorrekening van mondiaal klimaatbeleid. Afgelopen september verscheen een ander belangrijk VN-rapport (Global Stocktake) dat stelt dat de aarde op basis van de onvoorwaardelijke doelen op koers ligt voor 2,5 graden, in plaats van 2,9 graden.

Het verschil zit in welke kans op overschrijding van temperatuurdoelen acceptabel worden geacht. In de berekening van de Emissions Gap wordt uitgegaan van een kans van 66 procent dat de opwarming daadwerkelijk onder een temperatuurgrens blijft. Het Stocktake-rapport accepteert een groter risico op overschrijding en gaat uit van een kans van 50 procent.

Het blijven grove indicaties van de toekomstige temperatuur. Dat komt door blijvende onzekerheden rond het precieze opwarmende effect van CO2. Nieuw onderzoek suggereerde deze maand dat deze opwarmende kracht ruim anderhalf keer zo groot kan zijn. De verwachte opwarming in deze eeuw kan dan ook nog anderhalf keer zo hoog uitvallen.

De gevolgen van klimaatverandering nemen onevenredig snel toe bij hogere opwarming. Zelfs het verschil tussen 1,5 en 2 graden opwarming is groot:

Waarom 1,5 graad niet zomaar een getal is

# data[].attributes.attachment_link.title
VN waarschuwt voor opwarming aarde met 3 graden: 'Kloof tussen woorden en daden'

# data[].attributes.attachment_link.description
Het huidige klimaatbeleid van alle landen leidt tot een 3 graden warmere planeet. Daar gaat een halve graad af als alle beloften voor 2030 worden waargemaakt, blijkt uit een nieuwe doorrekening.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe zou Nederland eruit zien zonder dijken?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Twitter/@ltelkins
IJsberg A23a op drift bij het Antarctisch schiereiland

NOS Nieuws *

Een enorme ijsschots bij de Zuidpool die jarenlang vastlag op de zeebodem is op drift geraakt en drijft steeds sneller weg naar het noorden. De ijskolos met de naam A23a is zó groot dat het problemen kan veroorzaken voor pinguïns en zeehonden op het eiland South Georgia, in de Zuidelijke IJszee, waarschuwen experts.

A23a is op dit moment 's werelds grootste ijsschots, met een oppervlakte van bijna 4000 vierkante kilometer: iets kleiner dan Gelderland, maar meer dan twee keer zo groot als de provincie Utrecht. Ooit herbergde de ijsvlakte een poolbasis van de Sovjet-Unie, totdat de schots in 1986 afbrak van de Filchner-Ronne ijsplaat bij Antarctica. A23a dreef echter niet weg. Meer dan dertig jaar lag de schots vast op de oceaanbodem in de Weddellzee.

Maar nu dus niet meer. Sinds 2020 zit er weer beweging in en de laatste maanden drijft het een biljoen ton zware gevaarte door de wind en stroming steeds sneller noordwaarts. Recente satellietfoto's laten zien dat de schots de noordelijke punt van het Antarctisch schiereiland bijna voorbij is.

Op deze satellietfoto's van de British Antarctic Survey is de reis van ijsschots A23a te volgen:

Vanuit de ruimte: grootste ijsschots op drift

Waarschijnlijk zal A23a de Antarctische wateren verlaten om terecht te komen in een gebied op zee dat bekend staat als Iceberg Alley. Daar dobberen wel meer ijsbergen rond, maar objecten zo groot als deze kunnen een gevaar vormen voor de scheepvaart en ook problemen veroorzaken voor het zeeleven. Ze worden dan ook voortdurend gevolgd, ook door wetenschappers. "Het komt maar zelden voor dat een ijsberg van dit formaat op drift raakt", zegt de Britse British glacioloog Oliver Marsh tegen persbureau Reuters.

Volgens Marsh was het kwestie van tijd voordat A23a weg zou drijven. "Waarschijnlijk is hij door de jaren heen net een beetje dunner geworden en heeft hij daardoor het drijfvermogen gekregen waardoor hij van de oceaanbodem los kon komen en weg kon drijven in de golfstroom."

Pinguïns en zeehonden

De vrees is dat de ijsschots uiteindelijk opnieuw vastloopt, deze keer bij het Britse eiland South Georgia. Dat is een lustoord voor miljoenen zeevogels, pinguïns en zeehonden. Als A23a terecht komt op een plek aan de kust waar de dieren naar voedsel zoeken, kan dat foerageren een stuk lastiger worden omdat ze niet zo makkelijk meer bij hun eten kunnen komen.

Dat gevaar dreigde al eens eerder met een andere grote ijsberg, A68. In 2020 lag ook die op ramkoers met South Georgia, maar het ecologische malheur werd toen afgewend doordat de schots in kleinere stukken brak.

Dat lot kan ook A23a beschoren zijn, maar als de schots het eiland mist, kan die ook een flink eind verder naar het noorden drijven. "Een ijsberg van dit formaat kan lang overleven in de oceaan, zelfs in warmere wateren", zegt Marsh. "Hij zou tot aan Zuid-Afrika kunnen komen en daar het scheepvaartverkeer kunnen verstoren."

A23a is overigens niet de grootste drijvende ijsschots ooit. Volgens het Guinness Book of records gaat die eer naar een ijsberg in 1956 werd gespot door een Amerikaans marineschip in de Zuidelijke Oceaan. Die gigant had volgens de waarnemers een oppervlakte van 31.000 vierkante kilometer, groter dan België.

# data[].attributes.attachment_link.title
's Werelds grootste ijsschots steeds sneller op drift na 30 jaar

# data[].attributes.attachment_link.description
Het gevaarte kan een gevaar vormen voor pinguïns en zeehonden op het eiland South Georgia in de Zuidelijke Oceaan als het daar strandt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sjoerd den Daas | NOS

NOS Nieuws *

Sjoerd den Daas

correspondent China

Sjoerd den Daas

correspondent China

China wil zijn steden aantrekkelijker maken voor gezinnen. In 2025 moeten de grootste honderd steden in het land het stempel 'kindvriendelijk' verdienen. Want, zo is het idee: als steden kindvriendelijker zijn, zullen ouders eerder aan kinderen beginnen.

Maar is dat ook zo? "Ik heb er nu één", lacht een van de ouders in het Fien en Teun-park, een Nederlands themapark in Wenzhou. "En op dit moment denken we niet na over een tweede."

Door de speakers klinken liedjes als Poesje Mauw en Schipper mag ik overvaren. Bezoekers van dit eerste Fien en Teun-park in China kunnen op de foto met een paar reuzenklompen. Op de menukaart vinden ze frikandellen, patat en wafels. Ze zien, horen en ruiken melkkoeien.

Alles waar Nederland bekend om staat, vind je in het park terug, vertelt de trotse eigenaar Yin Huang. Hij werd geboren in Wenzhou, een miljoenenstad aan de welvarende oostkust van China, maar groeide op in Nederland. Huang keerde terug naar Wenzhou om dit park op te zetten.

Meer natuur in de stad

"De kinderen hier hebben het van jongs af aan al druk op school", weet hij. "Er is weinig tijd en er is niet veel te doen in de buitenlucht. Alles speelt zich binnenshuis af. Of in luxueuze winkelcentra, bijvoorbeeld." Dit park moeten kinderen wegtrekken bij hun smartphone of tablet. Weg uit de wolkenkrabber, terug de natuur in.

"Sommige kinderen die je hier ziet zijn geboren tijdens corona, anderen zijn in die tijd opgegroeid", zegt Huang. Een periode van beperkte bewegingsvrijheid, met harde lockdowns en strenge reisbeperkingen. Eind vorig jaar maakten de autoriteiten daar na drie jaar een einde aan. "Het buitenleven wordt nu echt weer omarmd", stelt hij.

Huang speelt ook in op de wens van de overheid om het platteland terug te brengen naar de stad. "We proberen ze echt te laten ervaren hoe het is op de boerderij. Door te zien, te voelen en te ruiken steken kinderen meer op dan dat ze uit een boek zouden kunnen leren. Entertainment en educatie in de praktijk dus."

Sjoerd den Daas | NOS
Een 'Hollandse' boer in het themapark in Wenzhou

In 2025 moeten de eerste honderd steden het predicaat 'kindvriendelijk' verdienen. In 2035 moet de helft van alle grote steden in het land zo'n zelfde transformatie hebben doorgemaakt. Wenzhou geldt als voorloper in dit proces.

Het gaat om praktische zaken: wegwijsbordjes op ooghoogte bijvoorbeeld, of toiletten voor kinderen. "In de ziekenhuizen zijn nu ook speciale kindvriendelijke afdelingen", weet een vader die met zijn vrouw en zoontje een van de bijenkorven bestudeert. "Kinderen voelen zich daar meer op hun gemak. Ook is er veel aandacht voor de veiligheid van kinderen in de stad." Zoals op speelplaatsen, in sportparken en bij zwembaden.

Leidt het tot meer kinderen?

Een kindvriendelijke samenleving is ook 'geboortevriendelijker', is de hoop. De autoriteiten doen pogingen om het geboortecijfer op te krikken. Afgelopen jaar werden er 9,6 miljoen baby's geboren, 10 procent minder dan het jaar ervoor. Het is te weinig om bevolkingskrimp tegen te houden. Voor het eerst sinds 1961 daalt het aantal inwoners van China; de erfenis van decennia van eenkindpolitiek.

Sinds 2015 mogen stellen al twee kinderen krijgen, in 2021 werden dat er drie. Boetes op het krijgen van 'te veel' kinderen werden afgeschaft, waarmee er een de facto einde kwam aan de geboortebeperkingen.

"Bevolkingskrimp is momenteel een van de urgentste problemen", stelde socioloog Hua Hua van de Shanghai Academy of Social Sciences tegen de Chinese krant Global Times. "Een positieve sociale omgeving voor kinderen is van groot belang."

Ook partijbaas Xi Jinping ziet zijn land in rap tempo vergrijzen. Daarom is het nodig een "nieuwe cultuur te cultiveren" rond het huwelijk en het krijgen van kinderen, stelde hij afgelopen maand. "Jonge mensen moeten een correcte kijk krijgen op het huwelijk, geboortes en het gezin."

Sjoerd den Daas | NOS
Jonge Chinezen in het Fien en Teun-themapark in Wenzhou

De praktijk is dat jonge ouders niet staan te springen. Subsidies, bijvoorbeeld voor kinderopvang, maken tot nu toe weinig verschil. Veel jonge ouders kiezen voor zichzelf, of hun carrière.

Sommige bezoekers van het park hebben Xi's hoop op grotere gezinnen ingewilligd. "Het is prachtig, maar wel erg zwaar hoor", lacht een moeder, die met haar drie kinderen tussen de boerderijdieren door banjert.

Maar voor de meeste jonge ouders hier is een kind wel genoeg. "Als de kinderen lol hebben kunnen wij even relaxen", lacht een van de vaders, die met bevriende stellen Mahjong speelt in de schaduw van de Nederlandse molen op het park. "Nee, over een tweede denken we absoluut niet na."

# data[].attributes.attachment_link.title
China werkt aan 'kindvriendelijke' steden tegen bevolkingskrimp, maar ouders huiverig

# data[].attributes.attachment_link.description
Door de natuur naar de stad te halen en aan voorzieningen voor kinderen te werken, hoopt China het geboortecijfer op te krikken. Maar of dat werkt?

# data[].attributes.attachment_link.title
Juergen Merz - Fire 🌋& Ice ❄️ on Instagram: "The impressive changes at the Horn Glacier in Austria. Global warming is eating up the ice. #globalwarming #climatechange #zemmgrund #austria #österreich #zillertal #klimawandel #alpen #alps @unclimatechange @climatereality @cnnclimate @wwf_austria @greenpeace.de @greenpeaceaustria @deutscheralpenverein @alpenverein @protectourwintersaustria"

# data[].attributes.attachment_link.description
2,484 likes, 55 comments - glacionaut on November 22, 2023: "The impressive changes at the Horn Glacier in Austria. Global warming is eating up the ice. #glob..."

# data[].attributes.attachment_link.embed_code
View this post on Instagram

A post shared by Juergen Merz - Fire 🌋& Ice ❄️ (@glacionaut)

# data[].attributes.attachment_link.description
Dit ga jij merken van klimaatverandering

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ANP
Bezoekers op de eerste dag van de Negenmaandenbeurs in de RAI in Amsterdam in mei vorig jaar

NOS Nieuws * * Aangepast

In Nederland worden steeds minder kinderen geboren. Gemiddeld krijgt een vrouw 1,49 kind, blijkt uit cijfers van het CBS. Dat is lager dan ooit. In 2010 kreeg een vrouw nog gemiddeld 1,79 kind.

Dat het gemiddeld aantal kinderen per vrouw daalt, komt vooral doordat steeds meer vrouwen, en hun eventuele partner, er om uiteenlopende redenen voor kiezen om geen kinderen te krijgen. Bij vrouwen die wel een gezin stichten, is het aantal kinderen dat ze krijgen stabiel met 2,1 kinderen per vrouw.

De dalende trend is al jaren gaande. Opvallend is dat de daling nu het sterkst is bij jonge vrouwen zonder startkwalificatie, die dus geen diploma havo, vwo of mbo niveau 2 of hoger hebben. Het CBS denkt dat meespeelt dat vrouwen zonder startkwalificatie een zwakkere sociaaleconomische positie hebben.

Voor die groep is het moeilijker om aan een vaste baan te komen, zegt socioloog Tanja Traag van het CBS. "Mensen willen graag stabiliteit voor ze aan kinderen beginnen. Mensen met een lage startkwalificatie hebben vaak meer financiële onzekerheid."

Flexibele arbeidsmarkt

De daling is al langer gaande, zegt Traag. "We zagen dat die tijdens de economische recessie inzette. In die tijd werd ook de arbeidsmarkt flexibeler. Vooral jonge mensen voelen daar de consequenties van, terwijl een vaste baan het makkelijker maakt om een huis te kopen of te huren. Dat zijn factoren die van invloed zijn op het krijgen van kinderen. Het lijkt erop dat steeds meer vrouwen niet de bestaanszekerheid hebben om een gezin te stichten."

In het verleden waren vooral hoger opgeleiden verantwoordelijk voor de dalende trend. In die categorie is de daling van het aantal kinderen al jaren gaande. Zij stellen hun kinderwens vaak uit om een heel andere reden. Bijvoorbeeld omdat ze langer bezig zijn met hun opleiding, willen reizen of zich meer willen richten op hun professionele carrière.

Het aantal geboortes in absolute zin laat ook een licht dalende trend zien. Traag verwacht wel dat het totale geboortecijfer in Nederland op korte termijn weer gaat stijgen. "Het inwonertal van Nederland groeit nog steeds, met name door immigratie. Dat betekent ook dat er gewoon meer vrouwen zijn die een kindje kunnen krijgen."

# data[].attributes.attachment_link.title
Ouderschap vaker uitgesteld om onzekere toekomst

# data[].attributes.attachment_link.description
Gemiddeld krijgt een vrouw 1,49 kind. Dat aantal is lager dan ooit, zegt het CBS. "Het lijkt erop dat steeds meer vrouwen niet de bestaanszekerheid hebben om een gezin te stichten."

# data[].attributes.attachment_link.title
Waarom stikstof Nederland in z'n greep heeft

# data[].attributes.attachment_link.title
The Advice Sir David Attenborough Needs You To Hear

# data[].attributes.body
https://www.ined.fr/en/everything_about_population/population-games/tomorrow-population/

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Ined - Institut national d'études démographiques

# data[].attributes.attachment_link.description
You can use the population simulator to see the future population trends of the whole world or of individual countries as forecast by the United Nations projections. You can also make your own simulations by adjusting fertility, life expectancy and the sex ratio at birth. Play with l'institut national d'études démographiques.

# data[].attributes.body
https://ourworldindata.org/life-expectancy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Life expectancy is the key metric for assessing population health. Broader than the narrow metric of the infant and child mortality, which focus solely at mortality at a young age, life expectancy captures the mortality along the entire life course. It tells us the average age of death in a population.

Estimates suggest that in a pre-modern, poor world, life expectancy was around 30 years in all regions of the world.

Life expectancy has increased rapidly since the Age of Enlightenment. In the early 19th century, life expectancy started to increase in the early industrialized countries while it stayed low in the rest of the world. This led to a very high inequality in how health was distributed across the world. Good health in the rich countries and persistently bad health in those countries that remained poor. Over the last decades this global inequality decreased. No country in the world has a lower life expectancy than the countries with the highest life expectancy in 1800. Many countries that not long ago were suffering from bad health are catching up rapidly.

Since 1900 the global average life expectancy has more than doubled and is now above 70 years. The inequality of life expectancy is still very large across and within countries. in 2019 the country with the lowest life expectancy is the Central African Republic with 53 years, in Japan life expectancy is 30 years longer.
Related research:
Why do women live longer than men? by Esteban Ortiz-Ospina

Interactive charts on Life Expectancy

Differences in life expectancy across the world

The world map shows the latest data published by the United Nations for life expectancy.

Life expectancy is a measure of premature death and it shows large differences in health across the world.

The population of many of the richest countries in the world have life expectancies of over 80 years. In 2019 the life expectancy in Spain, Switzerland, Italy, and Australia was over 83 years. In Japan it was the highest with close to 85 years.

In the countries with the worst health life expectancy is between 50 and 60 years. The population of the Central African Republic has the lowest life expectancy in 2019 with 53 years.

Use the slider below the map to see the change over time or click on any country to see the changing of life expectancy around the world.

OECD Data: Life Expectancy at birth

UN WPP Data: Life expectancy

How did life expectancy change over time?

Twice as long - life expectancy around the world

The three maps show the global history of life expectancy over the last two centuries.¹

Demographic research suggests that at the beginning of the 19 th century no country in the world had a life expectancy longer than 40 years.² Every country is shown in red. Almost everyone in the world lived in extreme poverty, we had very little medical knowledge, and in all countries our ancestors had to prepare for an early death.

Over the next 150 years some parts of the world achieved substantial health improvements. A global divide opened. In 1950 the life expectancy for newborns was already over 60 years in Europe, North America, Oceania, Japan and parts of South America. But elsewhere a newborn could only expect to live around 30 years. The global inequality in health was enormous in 1950: People in Norway had a life expectancy of 72 years, whilst in Mali this was 26 years. Africa as a whole had an average life expectancy of only 36 years, while people in other world regions could expect to live more than twice as long.

The decline of child mortality was important for the increase of life expectancy, but as we explain in our entry on life expectancy increasing life expectancy was certainly not only about falling child mortality - life expectancy increased at all ages.

Such improvements in life expectancy - despite being exclusive to particular countries - was a landmark sign of progress. It was the first time in human history that we achieved sustained improvements in health for entire populations.³ After millennia of stagnation in terrible health conditions the seal was finally broken.

Now, let's look at the change since 1950. Many of us have not updated our world view. We still tend to think of the world as divided as it was in 1950. But in health - and many other aspects - the world has made rapid progress. Today most people in the world can expect to live as long as those in the very richest countries in 1950. The United Nations estimate a global average life expectancy of 72.6 years for 2019 - the global average today is higher than in any country back in 1950. According to the UN estimates the country with the best health in 1950 was Norway with a life expectancy of 72.3 years.

The three maps summarize the global history of life expectancy over the last two centuries: Back in 1800 a newborn baby could only expect a short life, no matter where in the world it was born. In 1950 newborns had the chance of a longer life if they were lucky enough to be born in the right place. In recent decades all regions of the world made very substantial progress, and it were those regions that were worst-off in 1950 that achieved the biggest progress since then. The divided world of 1950 has been narrowing.

Globally the life expectancy increased from less than 30 years to over 72 years; after two centuries of progress we can expect to live much more than twice as long as our ancestors. And this progress was not achieved in a few places. In every world region people today can expect to live more than twice as long.

The global inequalities in health that we see today also show that we can do much better. The almost unbelievable progress the entire world has achieved over the last two centuries should be encouragement enough for us to realize what is possible.

Life expectancy in 1800, 1950, and 2015⁴

Life expectancy has improved globally

This visualization shows the dramatic increase in life expectancy over the last few centuries as a line chart. For the UK - the country for which we have the longest time-series - we see that before the 19th century there was no trend for life expectancy: life expectancy fluctuated between 30 and 40 years.

Over the last 200 years people in all countries in the world achieved impressive progress in health that lead to increases in life expectancy. In the UK, life expectancy doubled and is now higher than 80 years. In Japan health started to improve later, but the country caught up quickly with the UK and surpassed it in the late 1960s. In South Korea health started to improve later still and the country achieved even faster progress than the UK and Japan; by now life expectancy in South Korea has surpassed life expectancy in the UK.

The chart also shows how low life expectancy was in some countries in the past: A century ago life expectancy in India and South Korea was as low as 23 years. A century later, life expectancy in India has almost tripled and in South Korea it has almost quadrupled.

You can switch to the map view to compare life expectancy across countries. This view shows that there are still huge differences between countries: people in many Sub-Saharan countries have a life expectancy of less than 60 years, while in Japan it exceeds 80.

Rising life expectancy around the world

In the pre-modern, poor world life expectancy was around 30 years in all regions of the world. The estimates by historian James Riley shown here suggest that there was some variation, between different world regions, but in all world regions life expectancy was well below 40 years.⁵

The historical estimates are associated with a considerable uncertainty - it is worth reading the work by Riley to understand the limitations and strengths of the estimates.⁶ But of course these uncertainties are much smaller than the very large increase in life expectancy since then.

Infectious diseases raged in all parts of the world and as we show in our entry on child mortality almost half of all children died before they reached adulthood. And those that survived often died soon after. Without public health measures and without effective medicines diseases were killing most people at a very young age.

This was the reality for humanity until very recently. Life expectancy in each region of the world stayed fairly stable for most of history until humanity started to make progress against poor health just a few generations ago. Epidemiologists refer to this period in which life expectancy began to increase substantially as the "health transition".

This chart shows that the health transition began at different times in different world regions; Oceania began to see increases in life expectancy around 1870, while Africa didn't begin to see increases until around 1920.

Since then life expectancy doubled in all world regions.

In Oceania life expectancy increased from 35 years before the health transition to 79 years in 2019.

In Europe from 34 to 79 years.

In the Americas from 35 to 77 years.

In Asia from 27.5 to 73.6.

And in Africa from 26 years to 63 years.

Globally the life expectancy increased from an average of 29 to 73 years in 2019.

Life expectancy increased in all countries of the world

There is a lot of information in the following - rather unusual - chart. On the x-axis you find the cumulative share of the world population. And all the countries of the world are ordered along the x-axis ascending by the life expectancy of the population. On the y-axis you see the life expectancy of each country.

For 1800 (red line) you see that the countries on the left - India and also South Korea - have a life expectancy around 25. On the very right you see that in 1800 no country had a life expectancy above 40 (Belgium had the highest life expectancy with just 40 years).

In 1950 the life expectancy of all countries was higher than in 1800 and the richer countries in Europe and North America had life expectancies over 60 years - over the course of modernization and industrialization the health of the population improved dramatically. But half of the world's population - look at India and China - made only little progress. Therefore the world in 1950 was highly unequal in living standards - clearly devided between developed countries and developing countries.
This division is ending: Look at the change between 1950 and 2012! Now it is the former developing countries - the countries that were worst off in 1950 - that achieved the fastest progress. While some countries (mostly in Africa) are lacking behind. But many of the former developing countries have caught up and we achieved a dramatic reduction of global health inequality.

The world developed from equally poor health in 1800 to great inequality in 1950 and back to more equality today - but equality on a much higher level.
How to read the following graph: On the x-axis you find the cumulative share of the world population. The countries are ordered along the x-axis ascending by the life expectancy of the population.

Life expectancy of the world population, 1800, 1950 and 2012⁷

Mortality and life expectancy by age

It is not only about child mortality - life expectancy by age

It's often argued that life expectancy across the world has only increased because child mortality has fallen. If this were true, this would mean that we've become much better at preventing young children from dying, but have achieved nothing to improve the survival of older children, adolescents and adults. Once past childhood, people would be expected to enjoy the same length of life as they did centuries ago.

This, as we will see in the data below, is untrue. Life expectancy has increased at all ages. The average person can expect to live a longer life than in the past, irrespective of what age they are.

The visualization shows the life expectancy in England and Wales over the last three centuries.

The red line shows the life expectancy for a newborn. Until the mid-19th century a newborn could expect to live around 40 years. At times, even less.

The rainbow-colored lines show how long a person could expect to live once they had reached that given, older, age. The light green line, for example, represents the life expectancy for children who had reached age 10.

The most striking development we see is the dramatic increase in life expectancy since the mid-19th century. Life expectancy at birth doubled from around 40 years to more than 81 years.⁸ This achievement was not limited to England and Wales; since the late 19th century life expectancy doubled across all regions of the world.

While England and Wales are not the only region that achieved this improvement, the last 150 years are the only time that humanity achieved anything like this. The evidence that we have for population health before modern times suggest that around a quarter of all infants died in the first year of life and almost half died before they reached the end of puberty (see here) and there was no trend for life expectancy before the modern improvement in health: In the centuries preceding this chart, life expectancy fluctuated between 30 and 40 years with no marked increase ever.
Life expectancy increased at all ages

A common criticism of the statement that life expectancy doubled is that this "only happened because child mortality declined". I think that, even if this were true, it would be one of humanity's greatest achievements, but in fact, this assertion is also just plain wrong. Mortality rates declined, and consequently life expectancy increased, for all age groups.

The data shown in this chart makes this clear.

Let's see how life expectancy has improved without taking the massive improvements in child mortality into account. Child mortality is defined as the share of children who die before reaching their 5th birthday. We therefore have to look at the life expectancy of a five-year-old to see how mortality changed without taking child mortality into account. This is shown by the yellow line. In 1841 a five-year-old could expect to live 55 years. Today a five-year-old can expect to live 82 years. An increase of 27 years.

The same is true for any higher age cut-off. A 50-year-old, for example, could once expect to live up to the age of 71. Today, a 50-year-old can expect to live to the age of 83. A gain of 13 years.

This is true for countries around the world. Here is the data for the life expectancy of 15-year-olds around the world.

A second striking feature of this visualization is the big decline of life expectancy in 1918. It was caused by a very large global influenza epidemic, the Spanish flu pandemic. I have studied the impact of this pandemic and especially it's differential impact for different age-groups - the life expectancy of older people barely changed as the chart shows - in a text on the this pandemic here.

Yes, the decline of child mortality matters a lot for life expectancy. But as we've seen, the gains go much further than this. As we have seen here it was not only children that benefited from this progress, but people at all ages.

'Population survival curves' show the share of people who are expected to survive up to a certain age. The chart here plots the survival curves for individuals in England and Wales from 1851 up to 2011.

As we can see, less than half of the people born in the mid-19th century made it past their 50th birthday. In contrast, 97% of the people born in England and Wales today can expect to live longer than 50 years.

Life expectancy estimates only describe averages, these curves therefore provide an important complementary view and help us understand how the inequality of life lengths has changed over time. In the 19th century the inequality was very large, many died at a very young age and a considerable number of people died between the age of 5 and 60. Today the inequality is much lower, the huge majority survives the first 60 or 70 years of their life and the span at which most people die is much more compressed than it was 150 years ago.

Related chart: Deaths by age group in England and Wales

The following visualization shows the estimates and UN-projections of the remaining expected life years for 15-year-olds. The rise - best visible on the Map-view - shows that the increasing life expectancy is not only due to declining child mortality, but that mortality rates at higher ages also declined globally.

In this chart we see the breakdown of deaths by age bracket. Globally fewer and fewer people die at a young age.

In 2017, there were 56.5 million deaths globally; just over half of these were people who were 70 years or older; 26% were between 50 and 69 years old; 13% were between 15 and 49; only 1% were older than 5 and younger than 14; and almost 9% were children under the age of 5.

The age at which people die has changed significantly since 1990. Fewer people die at a young age. In 1990 nearly one-quarter of all deaths were in children younger than 5. In 2019, this had declined to just under 9%. In contrast, the share of deaths in the over-70s age bracket has increased from a third to half of all deaths over this period.

It is possible to change this chart to any other country or region in the world. In countries with good health the share dying at a young age is very low. In Japan more than 85% are 70 years or older.

Inequality of life expectancy

The inequality in years of life between people within the same country can be measured in the same way that we measure, for example, the inequality in the distribution of incomes. The idea is to estimate the extent to which a small share of a country's population concentrates a large 'stock of health', hence living much longer than most of the population in the same country.

The following visualization presents estimates of the inequality of lifetimes as measured by the Gini coefficient. A high Gini coefficient here means a very unequal distribution of years of life - that is, large within-country inequalities of the number of years that people live. These estimates are from Peltzman (2009)⁹, where you can find more details regarding the underlying sources and estimation methodology.

As can be seen in the chart, inequality in health outcomes has fallen strongly within many countries.

In every country the life expectancy of women is higher than the life expectancy of men as this chart shows.

Why this is the case is answered by Esteban Ortiz-Ospina in his text Why do women live longer than men?

The rise of maximum life expectancy

The following graph is an updated version of the graph in the paper ' Broken Limits to Life Expectancy' published in Science by Oeppen and Vaupel in 2002.¹⁰

It shows quite a lot of information:

The colored symbols represent the highest life expectancy of women from 1840 to today - indicating that country with the highest life expectancy at each point in time. For instance, we can see that in the mid-1800s, Norway had the highest life expectancy, but then by 1880 people in non-Maori New Zealand were expected to live the longest lives. The data shows that in the life expectancy in the leading country of the world has increased by three months every single year.

The solid horizontal line represents the results of the linear regression on all these points; remarkably, the maximum life expectancy seems to follow this linear trend very closely. The gray dashed line is the extension of this trend into the future, and the red dashed lines represent 'projections of female life expectancy in Japan published by the UN in 1986, 1999, and 2001.'

The author names listed on the right refer to multiple predictions of the maximum possible life expectancy for humans. The horizontal black lines extending from the publication denote the prediction in each publication of the asserted ceiling on life expectancy attainable by humans and the year in which the study was published. Dublin published a study in 1928 that asserted that the maximum life expectancy possible was less than 65 while at the same time life expectancy in New Zealand was already over 65. The predictions of maximum life expectancy were proven wrong again and again over the course of the last century. On average the predictions have been broken within 5 years after publication.

Record female life expectancy including time trend and asserted ceilings on life expectancy, 1840 to the present¹¹

How has healthy life expectancy changed?

As prior visualizations in this entry have shown, life expectancy has been rising globally. However, this can be broken down further into 'healthy life expectancy' and 'years lived with disability'. This breakdown in shown in this chart.

It is true that there has been an increase for most countries in both aspects. Healthy life expectancy has increased across the world (in some countries, significantly in recent decades). It is also true that improved healthcare and treatments have also increased the number of years, on average, in which people live with a given disease burden or disability. This increase has, in most cases, been slower than the increase of healthy life expectancy.

The map shows the expected years lived with disability across the world. In general, we tend to see that higher-income countries tend to spend more years with disability or disease burden than at lower incomes (around 10-11 years versus 7-9 years at lower incomes).

The scatter plot shows that in countries where the life expectancy is highest the expected years lived with disability or disease tend to be the longest too.

The median age of a country's population is an indicator of demographic makeup of the country and of its the population growth. This chart shows how the world population is aging; the median age is increasing around the world. However, there are considerable differences between world regions - many parts of sub-Saharan Africa are much younger since both birth rates and mortality are higher.

What drives improvements in life expectancy?

Many aspects had to change for life expectancy to double. It is helpful therefore to read our entries on all the many causes of death, from infectious diseases like smallpox and malaria to non-communicable diseases like cancer. Not just specific medical innovations, like vaccinations or antibiotics, were necessary, but also public health interventions - improved public sanitation and publicly funded healthcare - were crucial.

Below we are looking at several aspects, but this section is not yet complete and we will work on it in the future.

One of the most important inputs to health is health care. Here we study cross-country evidence of the link between aggregate healthcare consumption and production, and health outcomes.

One common way of measuring national healthcare consumption and production is to estimate aggregate expenditure on healthcare (typically expressed as a share of national income).

This visualization shows the cross-country relationship between life expectancy at birth and healthcare expenditure per capita.

The chart shows the level of both measures at two points in time, about a generation apart (1995 and 2014 respectively). The arrows connect these two observations, thereby showing the change over time of both measures for all countries in the world. As it can be seen, countries with higher expenditure on healthcare per person tend to have a higher life expectancy. And looking at the change over time, we see that as countries spend more on health, life expectancy of the population increases.

Notice that the relationship in this chart seems to follow a pattern of 'diminishing returns': the increase in life expectancy associated with an increase in healthcare expenditure decreases as expenditure increases. This means the proportional highest gains are achieved in poor countries with low baseline levels of spending. This pattern is similar to that observed between life expectancy and per capita income.

The countries are color-coded by world region, as per the inserted legends. Many of the green countries (Sub-Saharan Africa) achieved remarkable progress over the last 2 decades: health spending often increased substantially and life expectancy in many African countries increased by more than 10 years. The most extreme case is Rwanda, where life expectancy has increased from 32 to 64 years since 1995 - which was one year after the Rwandan genocide. The graph also shows that the African countries that suffered the most under the HIV/AIDS epidemic - Lesotho, Eswatini, and South Africa - experienced a decline of life expectancy from which they have not yet recovered.

The two most populous countries of the world - India and China - are emphasized by larger arrows. It is interesting to see that in 1995 China achieved already relatively good health outcomes at comparatively low levels of health spending.

The association between health spending and increasing life expectancy also holds for rich countries in Europe, Asia, and North America in the upper right corner of the chart. The US is an outlier that achieves only a comparatively short life expectancy considering the fact that the country has by far the highest health expenditure of any country in the world.

Earlier in this entry we explored the breakdown of total life expectancy between 'healthy life expectancy' and 'years lived with disability or disease burden'. In this chart we see the relationship between years lived with disability or disease burden versus average per capita health expenditure. Here we see a positive correlation whereby countries with higher healthcare expenditure tend to live more years with disability or disease burden. This is likely to result from increased healthcare resourcing in general care and treatment (allowing for an extension of life with a given illness or disability).

Better science and better health

David Cutler, Angus Deaton, and Adriana Lleras-Muney¹² write: "Knowledge, science and technology are the keys to any coherent explanation. Mortality in England began to decline in the wake of the Enlightenment, directly through the application to health of new ideas about personal health and public administration, and indirectly through increased productivity that permitted (albeit with some terrible reversals) better levels of living, better nutrition, better housing and better sanitation. Ideas about the germ theory of disease were critical to changing both public health infrastructure and personal behavior. Similarly, knowledge about the health effects of smoking in the middle of the twentieth century has had profound effects on behavior and on health. Most recently, the major life-saving scientific innovations in medical procedures and new pharmaceuticals have had a major effect, particularly on reduced mortality from cardiovascular disease. There have also been important health innovations whose effect has been mainly in poor countries: for example, the development of freeze-dried serums that can be transported without refrigeration, and of oral rehydration therapy for preventing the death of children from diarrhea."

Life expectancy and GDP

This graph displays the correlation between life expectancy and gross domestic product (GDP) per capita. It shows that In general, countries with higher GDP tend to have a higher life expectancy. It is a logarithmic relationship: the difference in life expectancy per difference in GDP per capita is higher for poorer than for richer countries.

The cross-sectional relationship between life expectancy and per capita income is known as the Preston Curve, named after Samuel H. Preston who first described it in a famous paper from 1975.¹³

In the chart we are plotting the cross-sectional relationship for the years 1800, 1950, 1980, and 2012. Interestingly we then find that the life expectancy associated with a given level of real income is rising over time. If economic development was the only determinant of health countries then we would see a steady relationship between the two metrics and the curve would not shift over time. Since this is not the case we can conclude that economic development cannot be the sole determinant of health. A possible explanation for this changing relationship is that scientific understanding and technological progress makes some very efficient public health interventions - such as vaccinations, hygiene measures, oral rehydration therapy, and public health measures - cheaper and brings these more and more into the reach of populations with lower and lower incomes.

The Preston curves below show the correlation between prosperity and life expectancy across countries. How did life expectancy change over time when countries got richer?

The historical research focuses on England as it is the country that first achieved economic growth and also the country for which we have the best long-run data.

The historical data for life expectancy in England shows clearly that life expectancy did not increase for much of the early period of British industrialization. According to the famous research by historian and Nobel laureate Robert Fogel living conditions for most people declined during the early period of industrialization. The debate about how living conditions changed then is still very much alive today,¹⁴ but what is clear however from this research is that rising prosperity itself is not sufficient to improvements in health. This is why our publication is so very broad and why we explain in our mission that "measuring economic growth is not enough" to understand whether we are making progress against the problems we are concerned with.
Related charts:

Life expectancy vs. GDP per capita since 1800¹⁵

"Life expectancy" - what does this actually mean?

Life expectancy has doubled in all world regions. What does this mean exactly?

Despite its importance and prominence in research and policy, it is surprisingly difficult to find a simple yet detailed description of what "life expectancy" actually means. In this section, we try to fill this gap.

The term "life expectancy" refers to the number of years a person can expect to live. By definition, life expectancy is based on an estimate of the average age that members of a particular population group will be when they die.

In practice, however, things are often more complicated:

One important distinction and clarification is the difference between cohort and period life expectancy.

The cohort life expectancy is the average life length of a particular cohort - a group of individuals born in a given year. When we can track a group of people born in a particular year, many decades ago, and observe the exact date in which each one of them died then we can calculate this cohort's life expectancy by simply calculating the average of the ages of all members when they died.

You can think of life expectancy in particular year as the age a person born in that year would expect to live if the average age of death did not change over their lifetime.

It is of course not possible to know this metric before all members of the cohort have died. Because of that statisticians commonly track members of a particular cohort and predict the average age-at-death for them using a combination of observed mortality rates for past years and projections about mortality rates for future years.

An alternative approach consists in estimating the average length of life for a hypothetical cohort assumed to be exposed, from birth through death, to the mortality rates observed at one particular period - commonly a year. This approach leads to what is known as ' period life expectancy ' and it is the much more commonly used life expectancy metric. It is the definition used by most international organizations, including the UN and the World Bank, when reporting 'life expectancy' figures. Period life expectancy estimates do not take into account how mortality rates are changing over time and instead only reflects the mortality pattern at one point in time. Because of this, period life expectancy figures are usually different to cohort life expectancy figures.

Since period life expectancy estimates are ubiquitous in research and public debate, it is helpful to use an example to flesh out the concept. Let's consider the map showing life expectancy-specifically period life expectancy-at birth in 2005. You can hover the mouse over a country to display the corresponding estimate.

For Japan, we can see that life expectancy in 2005 was 82.3 years. This means that a hypothetical cohort of infants living through the age-specific mortality of Japan in 2005 could expect to live 82.3 years, under the assumption that mortality patterns observed in 2005 remain constant throughout their lifetime. But if life expectancies are increasing the reality for a cohort born then is that the cohort life expectancy is higher than that period life expectancy. We see this in the data: if you move the slider below the map forward, you'll see that in 2019 the period life expectancy in Japan was 84.6 years, which means that mortality patterns in Japan did improve in the period 2005-2019.

In general, the commonly-used period life expectancies tend to be lower than the cohort life expectancies, because mortality rates were falling over the course of modern development. Whenever mortality rates are falling then the period life expectancy is lower than the life expectancy of the cohort born then

An important point to bear in mind when interpreting life expectancy estimates is that very few people will die at precisely the age indicated by life expectancy, even if mortality patterns stay constant.

For example, very few of the infants born in South Africa in 2009 will die at 52.2 years of age, as per the figures in the map above. Most will die much earlier or much later, since the risk of death is not uniform across the lifetime. Life expectancy is the average.

In societies with high infant mortality rates many people die in the first few years of life; but once they survive childhood, people often live much longer. Indeed, this is a common source of confusion in the interpretation of life expectancy figures: It is perfectly possible that a given population has a low life expectancy at birth, and yet has a large proportion of old people.

Given that life expectancy at birth is highly sensitive to the rate of death in the first few years of life, it is common to report life expectancy figures at different ages, both under the period and cohort approaches. For example, the UN estimates that the (period) global life expectancy at age 15 in 2005 was 73.6 years. This means that the group of 15-year-old children alive around the world in 2005 could expect to live another 63.6 years (i.e. until the age of 73.6), provided that mortality patterns observed in 2005 remained constant throughout their lifetime.

Finally, another point to bear in mind is that period and cohort life expectancy estimates are statistical measures, and they do not take into account any person-specific factors such as lifestyle choices. Clearly, the length of life for an average person is not very informative about the predicted length of life for a person living a particularly unhealthy lifestyle.

How is life expectancy calculated?

In practical terms, estimating life expectancy entails predicting the probability of surviving successive years of life, based on observed age-specific mortality rates. How is this actually done?

Age-specific mortality rates are usually estimated by counting (or projecting) the number of age-specific deaths in a time interval (e.g. the number of people aged 10-15 who died in the year 2005), and dividing by the total observed (or projected) population alive at a given point within that interval (e.g. the number of people aged 10-15 alive on 1 July 2015).

To ensure that the resulting estimates of the probabilities of death within each age interval are smooth across the lifetime, it is common to use mathematical formulas, to model how the force of mortality changes within and across age intervals. Specifically, it is often assumed that the proportion of people dying in an age interval starting in year and ending in year corresponds to , where is the age-specific mortality rate as measured in the middle of that interval (a term often referred to as the 'central death rate' for the age interval).¹⁶

Once we have estimates of the fraction of people dying across age intervals, it is simple to calculate a 'life table' showing the evolving probabilities of survival and the corresponding life expectancies by age. Here is an example of a life table from the US, and this tutorial from MEASURE Evaluation explains how life tables are constructed, step by step (see Section 3.2 'The Fergany Method').

Period life expectancy figures can be obtained from 'period life tables' (i.e. life tables that rely on age-specific mortality rates observed from deaths among individuals of different age groups at a fixed point in time). And similarly, cohort life expectancy figures can be obtained from 'cohort life tables' (i.e. life tables that rely on age-specific mortality rates observed from tracking and forecasting the death and survival of a group of people as they become older).

For some countries and for some time intervals, it is only possible to reconstruct life tables from either period or cohort mortality data. As a consequence, in some instances-for example in obtaining historical estimates of life expectancy across world regions -it is necessary to combine period and cohort data. In these cases, the resulting life expectancy estimates cannot be simply classified into the 'period' or 'cohort' categories.

What else can we learn from 'life tables'?

Life tables are not just instrumental to the production of life expectancy figures (as noted above), they also provide many other perspectives on the mortality of a population. For example, they allow for the production of 'population survival curves', which show the share of people who are expected to survive various successive ages. This chart provides an example, plotting survival curves for individuals born at different points in time, using cohort life tables from England and Wales.

At any age level in the horizontal axis, the curves in this visualization mark the estimated proportion of individuals who are expected to survive that age. As we can see, less than half of the people born in 1851 in England and Wales made it past their 50th birthday. In contrast, more than 95% of the people born in England and Wales today can expect to live longer than 50 years.

Since life expectancy estimates only describe averages, these indicators are complementary, and help us understand how health is distributed across time and space. In our entry on Life Expectancy you can read more about related complementary indicators, such as the median age of a population.

Long-run data on life expectancy at birth for the time period since 1800 is available from the Clio Infra project.

Long-term data is available at Lifetable.de. Lifetable.de - a project by researchers at the Max Planck Institute in Rostock, the University of Berkeley and the Institut national d'études démographiques in Paris - presents life expectancy estimates drawn from some 700 sources. The estimates along with the sources are presented at lifetable.de.

Gapminder presents estimates for life expectancy since 1800. Here is the corresponding documentation.

# data[].attributes.attachment_link.description
When and why did the average age at which people die increase and how can we make further progress against early death?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Inequality in India - By the Numbers

The top 10% of the Indian population holds 77% of the total national wealth. 73% of the wealth generated in 2017 went to the richest 1%, while 67 million Indians who comprise the poorest half of the population saw only a 1% increase in their wealth.

There are 119 billionaires in India. Their number has increased from only 9 in 2000 to 101 in 2017. Between 2018 and 2022, India is estimated to produce 70 new millionaires every day.

Billionaires' fortunes increased by almost 10 times over a decade and their total wealth is higher than the entire Union budget of India for the fiscal year 2018-19, which was at INR 24422 billion.

Many ordinary Indians are not able to access the health care they need. 63 million of them are pushed into poverty because of healthcare costs every year - almost two people every second.

It would take 941 years for a minimum wage worker in rural India to earn what the top paid executive at a leading Indian garment company earns in a year.

Simply put, Mumbai is...fascinating.

It's built on a slender, impossibly crowded peninsula surrounded on three sides by water. It contains the heart of India's most powerful industries, and some of its poorest slums - it's an urban jungle, a vertical aerie for the superrich, and a fragile marine ecosystem. Billion-dollar houses in the form of skyscrapers exist next to vast slums covered in blue tarps against the monsoon rains.

Informal recyclers in Dharavi exist within sight of the National Stock Exchange, traditional fishermen moor their boats in the shadows of skyscrapers in Worli, and leopards prowl the Sanjay Gandhi National Park on the city's northern flank. In short, it's a city of contradictions.

Even the new airport is stunted, India's second busiest, with the east section unfinished and a second runway impossible to build because of the slums which encircle the airport from all sides. A modern subway system is being dug below ground, while above the streets heave with every form of conveyance in a vast cacophony of horns blaring.

Love it or hate it, Mumbai is a model of the city in the 21st century - A Global South alternative to Manhattan, an awakening elephant in the fields of culture, science, industry, and architecture, and also a thoroughly in-progress, semi-planned experiment of extreme growth. ​​​​​​​

Indian slums are a complex place - at once a strange mixture of industry and grinding banality. We tend to think we have a pretty good idea of what they're like - films like "Slumdog Millionaire" have created a sort of Asian "slum chic" archetype - that is supported by the various slum tourism outfits in Dharavi.

These depictions are both accurate and inaccurate at the same time - the panoply of human existence is vast. The yearning, the romance, and the pain of everyday life is irreducible to a singular narrative arc. Moreover, even the term "slum" is problematic (although it seems Indian themselves rarely question the lexicon). How does one rectify the fact that industry in Indian slums is estimated at over $1 billion yearly? That the land itself is worth billions of rupees? That Dharavi is a crucial voting bloc in municipal elections? ​​​​​​​

↑ Back to Top

# data[].attributes.attachment_link.description
Unequal Scenes, inequality around the world as shown by drone.

# data[].attributes.attachment_link.title
Climate change in the Netherlands - Pioneering coastal management | DW Documentary

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
AFP

NOS Nieuws * * Aangepast

Sven Schaap

redacteur Online

Sven Schaap

redacteur Online

De aarde staat op dit moment zo sterk onder druk dat de planeet "ruim buiten de veilige ruimte voor de mensheid" is terechtgekomen. Daarvoor waarschuwen onderzoekers in een nieuw artikel in het wetenschappelijke tijdschrift Science Advances. De stabiliteit die het leven op aarde al 10.000 jaar kent - sinds de laatste ijstijd - dreigt hierdoor in gevaar te komen.

De wetenschappers bouwen voort op onderzoek uit 2009 naar de zogenoemde 'planetaire grenzen'. Er zijn negen grenzen vastgesteld: de opwarming van de aarde, het verlies van biodiversiteit, de stikstofkringloop/fosforkringloop, het gat in de ozonlaag, oceaanverzuring, waterschaarste, landgebruik, chemische verontreiniging en deeltjes in de atmosfeer.

Zolang de mens binnen die planetaire grenzen blijft, kan de aarde de belasting zelf oplossen en is het systeem relatief stabiel. Zodra de planetaire grenzen worden overschreden, komt de stabiliteit waarin de mens zichzelf millennia heeft kunnen ontwikkelen in gevaar, is het idee.

Gezondheidscheck voor planeet

Hoofdauteur Katherine Richardson vergelijkt de aarde met een lichaam en de grensoverschrijdingen met het hebben van een hoge bloeddruk: "Je bent niet meteen zeker van een hartaanval, maar het risico neemt wel toe."

De onderzoekers spreken van "de eerste gezondheidscheck voor de hele planeet". Van de negen grenzen, zijn er slechts drie niet overschreden, valt uit de studie op te maken. Het klimaat is verstoord, het verlies van biodiversiteit is veel groter dan toelaatbaar en er is te veel chemische verontreiniging en ontbossing.

Alleen de verzuring van de oceanen ligt nog binnen de planetaire grenzen, net als de luchtvervuiling en de uitputting van de ozonlaag. Voor klimaatverandering is de grens eind jaren 80 al overschreden, concluderen de onderzoekers. Maar ook de grenzen van de luchtverontreiniging en de verzuring van de oceanen zijn bijna bereikt.

De groene cirkel is het gedeelte dat binnen de planetaire grenzen valt, alles wat daarbuiten valt overschrijdt de grenzen:

Science Advances/NOS

"Deze grenzen bepalen het lot van de planeet", zegt een van de auteurs, Johan Rockström, de directeur van het Institute for Climate Impact Research in Potsdam (PIK). "We staan er echt heel slecht voor." Rockström en zijn team zien vooral heil in het terugbrengen van bossen naar het niveau van het begin van de twintigste eeuw. Die kunnen dan de CO2 opslaan die nu in de lucht terechtkomt en daarmee een belangrijke oorzaak is van de opwarming van de aarde.

Ook pleiten de onderzoekers voor meer aandacht voor de teruglopende biodiversiteit - de verscheidenheid aan levensvormen zoals planten en dieren - naast de grote aandacht voor de klimaatcrisis. "Biodiversiteit is fundamenteel voor het behoud van de koolstof- en watercyclus."

Alarmerende studie

Hoogleraar mondiale milieuveranderingen Detlef van Vuuren van de Universiteit Utrecht en het Planbureau voor de Leefomgeving spreekt van een alarmerende studie. "We zitten in een situatie waarin we te maken hebben met meerdere milieucrises tegelijkertijd. Het klimaat is er één van, en we hebben deze zomer op verschillende plekken gezien wat voor gevolgen dat kan hebben in de vorm van weersextremen. We leggen op dit moment met onze productie en consumptie een te grote druk op de planeet."

De studie staat volgens Van Vuuren in dezelfde traditie als die van de Club van Rome, die in de jaren 70 de grenzen van economische groei trachtte aan te geven in het invloedrijke rapport Grenzen aan de groei. "Indertijd hebben zij als eerste aangegeven dat het misgaat als je te veel druk legt op het vermogen van onze planeet om onze verontreiniging en ons afval te verwerken. Daar is toen ook wel reactie op geweest, maar niet genoeg. Netto is sinds de Club van Rome mondiaal de milieudruk toegenomen."

Ziek, maar niet ongeneeslijk

Naar aanleiding van deze nieuwste studie pleit hij opnieuw voor onderzoek naar oplossingen. "Dat we in een wereldwijde milieucrisis zitten, dat weten we nu wel. We moeten nu vooral gaan kijken of we paden kunnen schetsen waarmee we weer binnen de planetaire grenzen blijven."

Hij wijst in dat kader op de hoeveelheid kennis die er is over het klimaat: "We weten dat we daarvoor een verandering in de samenleving nodig hebben: minder energiegebruik, een ander energiesysteem, veranderingen in vervoer, industrie en landbouw. Dat gaat tijd kosten, maar in de optimistische scenario's zou je dat wereldwijd in 2050 bereikt kunnen hebben."

De wetenschapper is niet per se negatief. "Het is wel te keren. Ik heb het wel vaker gezegd: de patiënt is wel ziek, maar niet ongeneeslijk. We weten uit allerlei verkenningen dat we met een combinatie van technologie en een gedragsverandering de omvang van het probleem behoorlijk terug kunnen brengen. Minder consumeren en een ander dieet kunnen al heel veel positieve effecten hebben."

# data[].attributes.attachment_link.title
Mens heeft aarde over grenzen geduwd, blijkt uit 'gezondheidscheck voor planeet'

# data[].attributes.attachment_link.description
Van de negen planetaire grenzen die wetenschappers hebben aangewezen zijn er zes overschreden, blijkt uit onderzoek waarover wordt gepubliceerd in het tijdschrift Science Advances.

# data[].attributes.attachment_link.title
Edit: Tijdens de eerste upload is... - De Digitale Geograaf

# data[].attributes.attachment_link.description
Edit: Tijdens de eerste upload is er iets misgegaan. 

Zoals je misschien gelezen hebt in het nieuws, is het gebied ten zuiden van Marrakesh en de stad...

# data[].attributes.attachment_link.title
Woonboten in de problemen door wegstromend water

# data[].attributes.attachment_link.title
Interesting Latitudes of Cities from Around the World

# data[].attributes.attachment_link.title
Geruchten over naamswijziging India veroorzaken ophef

# data[].attributes.attachment_link.description
In een uitnodiging voor een diner op de G20-top wordt het land ‘Bharat’ genoemd, een van de namen die naast India worden gebruikt om het gebied achter de rivier de Indus aan te duiden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
AFP
Een skipiste in het Zwitserse bergresort Adelboden in januari dit jaar

NOS Nieuws * * Aangepast

Op veel plekken in Europa is skiën straks niet meer mogelijk als gevolg van klimaatverandering. In ongeveer de helft van de skigebieden in 28 Europese landen is straks een zeer grote kans op sneeuwtekort, schrijven onderzoekers in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Climate Change.

Daarnaast verergeren pogingen om het skitoerisme draaiende te houden met behulp van kunstsneeuw de klimaatcrisis, vanwege de CO2-uitstoot die daarmee gepaard gaat. Er is veel water en elektriciteit voor nodig. Bovendien kan er alleen sneeuw worden gemaakt bij lage temperaturen.

Daarom moet goed worden gekeken of het zinvol is om de grote afhankelijkheid van wintertoerisme in bepaalde regio's in stand te houden, schrijven de klimaatwetenschappers. Een kunstmatige sneeuwhelling omgeven door groen is namelijk voor veel skiërs eerder afschrikwekkend dan aantrekkelijk.

NOS op 3 maakte eerder al een video over het verdwijnen van de sneeuw in wintersportgebieden en de toekomst van onze wintersportvakanties:

Volgens de analyse dreigt voor ongeveer 53 procent van de skigebieden in Europa een "zeer hoog risico op onvoldoende sneeuw" bij een temperatuurstijging van 2 graden Celsius. Bij een stijging van 4 graden zouden bijna alle skigebieden (98 procent) hiermee te maken krijgen. Daarbij merken de onderzoekers wel op dat er grote regionale verschillen zijn.

Zelfs met gebruik van kunstsneeuw zou meer dan een kwart van de skigebieden nog steeds te maken krijgen met sneeuwtekorten als de temperatuur met 2 graden zou stijgen, en meer dan 70 procent bij een stijging van 4 graden.

Vorig jaar ook weinig sneeuw

In 2015 is in Parijs afgesproken dat de opwarming van de aarde ruim onder de 2 graden - en het liefst 1,5 graden - moet blijven. Een aantal klimaatexperts gaat er nu echter van uit dat een beperking van de opwarming van de aarde van 1,5 graden moeilijk haalbaar gaat zijn.

Vorig jaar hadden ook populaire skigebieden in de Franse Alpen te maken met te weinig sneeuw. Vooral in de lagere gebieden waren op veel plekken de groene weides nog volop zichtbaar.

In het gebied Le Mont-Dore, in de Auvergne lag ook weinig sneeuw:

Wintersportgebied in Frankrijk geen sneeuwparadijs, maar groene weide

# data[].attributes.attachment_link.title
Onderzoek: sneeuwtekort in helft skigebieden Europa door klimaatverandering

# data[].attributes.attachment_link.description
Daarom moet gekeken worden of het zinvol is om de grote afhankelijkheid van wintertoerisme in bepaalde regio's in stand te houden, schrijven de Franse klimaatwetenschappers.

# data[].attributes.attachment_link.title
China slaat terug: zeldzame grondstoffen gaan in de ban

# data[].attributes.attachment_link.description
De eerste salvo’s zijn gelost in de chipoorlog tussen China en het Westen: het Westen weigert gevoelige chipstechnologie te exporteren naar China en China blokkeert de export van zeldzame aardmetalen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Why are we so sure about CO2? #climatescience

# data[].attributes.attachment_link.title
Is there actually any evidence for climate change? #science

# data[].attributes.attachment_link.title
Why almost all coal was made at the same time | Why almost all coal was made at the same time | By Steve Mould | Facebook

# data[].attributes.attachment_link.description
Why almost all coal was made at the same time

# data[].attributes.attachment_link.title
What if we could see carbon emissions? #shorts

# data[].attributes.attachment_link.description
What if we could see carbon emissions?I saw this amazing visualisation of carbon emissions and sinks from NASA SVS and just HAD to share it, with a little co…

# data[].attributes.attachment_link.title
What if we could see carbon emissions? #shorts

# data[].attributes.attachment_link.description
What if we could see carbon emissions?I saw this amazing visualisation of carbon emissions and sinks from NASA SVS and just HAD to share it, with a little co…

# data[].attributes.attachment_link.title
Three Gorges Dam: The World's Most Powerful Dam

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
EPA
Een textielarbeider in een kledingfabriek in Yangon, de grootste stad van Myanmar

NOS Nieuws * * Aangepast

Susan Sjouwerman

redacteur Online

Susan Sjouwerman

redacteur Online

Modeketen H&M onderzoekt twintig vermeende gevallen van uitbuiting en andere misstanden in kledingfabrieken in Myanmar. Het bedrijf doet dat naar aanleiding van een vandaag gepubliceerd onderzoeksrapport van een Britse mensenrechtenorganisatie.

Ook vakbonden en andere belangenorganisaties trekken aan de bel over de verslechterde arbeidsomstandigheden in kledingfabrieken in Myanmar sinds het leger in 2021 de macht greep in het land.

Door vakbonden en fabrieksarbeiders werden bij het Business & Human Rights Resource Centre tussen februari 2022 en februari 2023 in totaal 156 vermeende misstanden gemeld. Dat zijn er honderd meer dan een jaar eerder. De misstanden zouden hebben plaatsgevonden in 124 verschillende fabrieken.

Niet alleen in fabrieken waar H&M laat produceren ging het fout. Zo waren er ook 21 gevallen te linken aan kledingfabrieken waar Inditex, moederbedrijf van onder meer Zara en Massimo Dutti, kleding laat maken. Inditex heeft niet op de bevindingen gereageerd.

Het verlagen van salarissen en inhouden van loon komt in de fabrieken het vaakst voor. Ook is er sprake van onterecht ontslag, gedwongen en onbetaald overwerk en geweld tegen vrouwelijke medewerkers. "Alle merken die op dit moment zaken doen in Myanmar moeten weten dat misbruik aan de orde van de dag is", zegt woordvoerder Carson Wind van actiegroep Schone Kleren Campagne (SKC).

Textielarbeiders kunnen daar vrijwel niets meer tegen doen. Vakbonden worden tegengewerkt, soms met geweld. In het onderzoeksrapport wordt ook melding gemaakt van fabriekseigenaren die de junta inlichten over mondige werknemers en vermeende oppositieaanhangers op de werkvloer. Militairen komen naar fabrieken om medewerkers te intimideren.

"We maken ons ernstig zorgen over de ontwikkelingen in Myanmar. Het wordt een steeds grotere uitdaging om volgens onze standaarden en vereisten te opereren", laat H&M aan persbureau Reuters weten.

'Verantwoorde exit'

Sinds de staatsgreep op 1 februari 2021 is het zeer onrustig in Myanmar. De militaire machthebbers vechten er met burgermilities, etnische minderheden en wat er over is van de oppositie. Volgens de Verenigde Naties maakt het leger zich schuldig aan oorlogsmisdaden tegen de eigen bevolking. Demonstranten en critici van de junta zitten in de gevangenis. De economie van het land is grotendeels ingestort.

De textielindustrie is een van de belangrijkste inkomstenbronnen in Myanmar. Na de coup namen veel internationale modebedrijven die er produceren een afwachtende houding aan; het was onzeker wat de komst van het regime voor de sector zou betekenen.

Inmiddels besluiten merken steeds vaker hun productie elders onder te brengen na berichten over mensenrechtenschendingen en een toenemend aantal misstanden in kledingfabrieken.

Zo maakte Inditex eind vorig maand bekend dat het vertrekt uit Myanmar. In een verklaring liet het bedrijf weten dat het gehoor geeft aan een oproep van IndustriALL, een wereldwijde vakbondsfederatie, om niet langer te produceren in het land. Inditex zei "een verantwoorde exit" na te streven, maar liet niet weten hoe en op welke termijn.

Ook een andere Spaanse fastfashionspeler, Mango, liet vorige maand weten weg te gaan. Afgelopen jaar besloot Primark al geen Myanmarese kledingfabrieken meer in te huren.

Alle merken die op dit moment zaken doen in Myanmar moeten weten dat misbruik aan de orde van de dag is.

Schone Kleren Campagne

Dat wil niet zeggen dat kledingarbeiders beter af zijn. Fastfashionbedrijven lagen de afgelopen jaren veelvuldig onder vuur vanwege slechte arbeidsomstandigheden in productielanden. Maar als deze grote modebedrijven vertrekken, moeten de fabrieken noodgedwongen orders aannemen van bedrijfjes die onder de radar naar de allerlaagste prijs zoeken en helemaal geen eisen stellen aan de behandeling van fabrieksarbeiders. Ook massaontslagen liggen op de loer.

"Het is van het grootste belang dat de merken die vertrekken kunnen garanderen dat zij de kledingarbeiders niet in een nog slechtere situatie achterlaten", zegt SKC-woordvoerder Wind.

Project van 3 miljoen euro

Andere bedrijven, waaronder H&M, willen vooralsnog blijven. Het merk behoort tot een groep van achttien modebedrijven die meedoet aan een project van de Europese Unie om de arbeidsvoorwaarden in kledingfabrieken in Myanmar te verbeteren.

De EU is van mening dat de mode-industrie moet blijven produceren in het Zuidoost-Aziatische land. Alleen zo kunnen bedrijven een positieve invloed hebben op de situatie in de fabrieken, is het idee.

Lokale vakbonden hebben kritiek op het project. Het zou enkel bedoeld zijn om "goede sier te maken". Volgens de vakbonden is het op dit moment onmogelijk om arbeidsvoorwaarden en mensenrechten te waarborgen in Myanmar.

"Of bedrijven nu weggaan of blijven, het heeft allebei enorme nadelen", stelt SKC. "Als merken blijven, moeten ze op zijn minst strenge maatregelen nemen. Ze moeten onder meer het minimumloon verdubbelen, geen enkele band met het leger hebben en arbeiders zo veilig mogelijk houden. Maar we zien dat nu nog niet gebeuren."

# data[].attributes.attachment_link.title
Misstanden in fabrieken, machtige junta: modebedrijven weg uit Myanmar

# data[].attributes.attachment_link.description
Na de militaire coup in 2021 zijn de arbeidsomstandigheden in textielfabrieken in het land verder verslechterd.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zuma Press
Jongeren tijdens de rechtszaak afgelopen juni

NOS Nieuws *

Montana schendt de rechten van jongeren met beleid dat geen rekening houdt met de impact op het klimaat. Dat heeft een rechter in de Amerikaanse staat vandaag geoordeeld.

De beslissing van de rechter is een grote overwinning in de eerste door jongeren aangespannen klimaatzaak die in de VS voor de rechter kwam. De uitspraak kan een belangrijk precedent scheppen voor soortgelijke zaken in het hele land.

De zestien eisers klaagden Montana aan in 2020, toen ze tussen de 2 en 18 jaar oud waren, en beweerden dat de toestemming van de staat voor projecten zoals de productie van steenkool en aardgas de klimaatcrisis verergerde. In een wijziging van de grondwet van Montana uit 1972 staat dat de staat verplicht is om het milieu te beschermen en verbeteren.

In een zitting in juni voerden de jongeren aan dat Montana, ondanks zijn lage bevolkingsdichtheid, verantwoordelijk is voor een buitensporig groot deel van de wereldwijde uitstoot. De staat is een belangrijke producent van kolen, olie en gas die naar elders worden verscheept en is ook de thuisbasis van pijpleidingen en andere infrastructuur die nodig zijn om die brandstoffen te vervoeren.

'Enorme overwinning'

De staat zei eerder dat het klimaatbeleid niet door rechtbanken mocht worden bepaald. Volgens de staat konden de eisers niet bewijzen dat de wereldwijde klimaatcrisis kan worden toegeschreven aan de relatief kleine uitstoot uit Montana.

De staat is van plan in beroep te gaan. Julia Olson, een advocaat van Our Children's Trust, dat de jongeren vertegenwoordigt, noemde de beslissing een " grote overwinning" en zei dat er waarschijnlijk vergelijkbare beslissingen in andere staten zullen volgen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Rechter in Montana geeft jongeren voor het eerst gelijk in klimaatzaak

# data[].attributes.attachment_link.description
De beslissing van de rechter kan een belangrijk precedent scheppen voor soortgelijke zaken in de Verenigde Staten.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het wordt wel een tikkende tijdbom genoemd: Campi Flegrei, de onrustige supervulkaan in de buurt van Napels. Bij een uitbarsting moeten er tot drie miljoen mensen worden geëvacueerd. Maar volgens experts schieten de evacuatieplannen tekort. 'Er wordt gegokt met de natuur.'

# data[].attributes.attachment_link.title
Rommelende supervulkaan bij Napels: 'Groter rampscenario dan Pompeï'

# data[].attributes.attachment_link.description
Het wordt wel een tikkende tijdbom genoemd: Campi Flegrei, de onrustige supervulkaan in de buurt van Napels. Bij een uitbarsting moeten er tot drie miljoen mensen worden geëvacueerd. Maar volgens experts schieten de evacuatieplannen tekort. 'Er wordt gegokt met de natuur.'

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
SIPA Press France
Zee-ijs voor de kust van Antarctica (foto van 18 juli 2023)

NOS Nieuws *

Heleen Ekker

redacteur Klimaat en Energie

Heleen Ekker

redacteur Klimaat en Energie

Deze zomer, en zeker de afgelopen maand juli, kent veel weersextremen. Volgens de Wereld Meteorologische Organisatie is het naar alle waarschijnlijkheid de heetste maand ooit gemeten. Ook de oceaan is relatief warm, en rond Antarctica ligt veel minder drijvend zee-ijs dan verwacht. Het leidt tot grote verbazing bij wetenschappers.

"Wat we nu zien is dat de oceaan van slag is", zegt hoogleraar oceanografie Erik van Sebille van de Universiteit Utrecht. "De oceaan is opeens heel hard aan het opwarmen. Het lijkt wel alsof de oceaan een soort van koorts heeft."

Onderzoeker Bert Wouters van de TU Delft is ook verbaasd. "We weten dat er een neerwaartse trend is in het zee-ijs-oppervlak rond Antarctica, maar deze afwijking is zo buitengewoon dat we nog niet helemaal begrijpen wat er aan de hand is."

Wouters kijkt met behulp van satellieten naar het ijs op en rond Antarctica. Het is daar nu winter, met zeer lage temperaturen. Het zee-ijs groeit wel aan, maar veel minder dan verwacht.

Er speelt mogelijk een combinatie van factoren. Bepaalde lagedrukgebieden liggen op andere plekken, de wind waait uit een andere hoek, en er zijn veel stormen geweest. Wouters: "Dat leidt ertoe dat het jonge zee-ijs opbreekt en versplintert, waardoor zich geen dik pakijs kan vormen."

Totaal onverwacht

Daarnaast wordt vermoed dat er meer warm oceaanwater naar Antarctica stroomt. Op verschillende plekken in de wereld is de oceaan veel warmer dan normaal. Aanvankelijk waren wetenschappers daardoor niet erg verontrust. Het fenomeen El Niño zorgt ervoor dat een deel van de Stille Oceaan dan opeens verwarmd wordt. Het is iets wat wetenschappers redelijk goed begrijpen en kunnen voorspellen.

"Maar wat er daarna gebeurde, was totaal onverwacht", zegt Van Sebille. Een deel van de Atlantische Oceaan werd plotseling erg warm. Inmiddels is dat weer afgenomen, al zijn er nog steeds stukken die afwijkend zijn.

Ook het water in de Middellandse Zee bij Spanje was recordwarm. En op dit moment zit de warmte vooral voor de kust van Canada, vertelt Van Sebille. Daar is het water nu ongeveer 5 graden warmer dan normaal.

NOS/Onno van den Dungen
Verschil in oppervlakte temperatuur op 29 juli 2023 t.o.v. gemiddelde over 1971-2000

"We kijken hier naar iets wat we nog nooit hebben meegemaakt", zegt Van Sebille. "Een verandering in de oceaan die zo ontzettend snel gaat. Als je me eerder dit jaar had gevraagd of dit zou kunnen, dan had ik gezegd: nee, dat kan helemaal niet."

Van Sebille noemt het zeer zorgwekkend. "De oceaan is écht van slag en andere dingen aan het doen. Die is zo veel sneller aan het opwarmen, er is zo veel minder ijs rond Antarctica. Dat is voorbij wat we ooit dachten dat mogelijk was."

Klimaatverandering

Onderzoek moet uitwijzen hoe groot de rol is die klimaatverandering hierbij speelt. Oceanograaf Sjoerd Groeskamp van het Koninklijk Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ): "We meten de temperatuur van de oceanen pas veertig jaar op dezelfde manier. Gebaseerd op die metingen, kan zo'n temperatuur eigenlijk maar eens in de 500.000 jaar voorkomen. Dit is zo'n uitzonderlijke combinatie van omstandigheden, het kan gewoon eigenlijk niet anders dan dat klimaatverandering daar direct of indirect een bijdrage aan heeft geleverd."

NOS/Onno van den Dungen
Oppervlakte temperatuur van de oceaan

Los van de oorzaak is duidelijk dat zowel het zee-ijs als de temperatuur van de oceaan belangrijk is. Zee-ijs fungeert als een soort buffer, die ervoor zorgt dat drijvende ijsplaten rond Antarctica minder snel opbreken door golfslag. En de ijsplaten op hun beurt zorgen er weer voor dat het landijs van Antarctica minder snel in zee kan stromen, met zeespiegelstijging tot gevolg.

Daarom houdt Bert Wouters het zee-ijs nauwlettend in de gaten. Wat er vervolgens met het landijs gebeurt, zal de toekomst uitwijzen. Maar, zegt hij: "Die ijsplaten breken niet zo snel af. We gaan dus niet van vandaag op morgen een ontzettend snelle zeespiegelstijging zien."

Warm water zet uit

Van Sebille wijst erop dat niet alleen smeltend landijs zorgt voor zeespiegelstijging, maar ook warmer oceaanwater. Want water dat warm wordt, zet uit. "Hoe meer warmte er in de oceaan zit, hoe meer de oppervlakte omhoog komt. En dat betekent meer zeespiegelstijging."

Hij hoopt dat de hoge oppervlaktetemperaturen van de oceaan tijdelijk zijn, en dat het warme water zal mengen met kouder water dat dieper zit. "Het leidt dan nog wel steeds tot zeespiegelstijging, en het heeft gevolgen voor het zeeleven, dat over het algemeen veel slechter tegen temperatuurverandering kan dan leven op het land."

# data[].attributes.attachment_link.title
Warme oceaan en ontbrekend zee-ijs leiden tot grote verbazing bij wetenschappers

# data[].attributes.attachment_link.description
Het water in oceanen is deze zomer op meerdere plekken erg warm. Er speelt van alles, wetenschappers weten nog niet goed wat ze zien. "Het lijkt wel of de oceaan koorts heeft."

# data[].attributes.attachment_link.description
Voor alle mensen die werken in het VO met het vak Aardrijkskunde :) Deze plek biedt ruimte om al je vragen te stellen, lesideeën te delen en discussies te starten!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
AFP
Een vrouw schuilt voor de zon in Rome

NOS Nieuws * * Aangepast

Judith van de Hulsbeek

redacteur Klimaat en Energie

Judith van de Hulsbeek

redacteur Klimaat en Energie

2023 is nu al een jaar vol extreem weer. Hitterecords boven de 45 graden in Zuid-Europa, ellenlange hittegolven in Amerika en temperaturen boven de 50 graden in China. Welke rol speelt klimaatverandering daarin?

Over die vraag heeft een groep wetenschappers zich gebogen. Hun conclusie: zonder de opwarming van de aarde zou dit extreme weer in Amerika en Europa "vrijwel onmogelijk" zijn geweest. In China is de kans op zulk weer nu 50 keer zo waarschijnlijk als toen het op aarde gemiddeld nog 1,2 graden kouder was. Inmiddels zijn deze weersextremen helemaal niet meer uitzonderlijk, luidt de conclusie.

Uit eerdere onderzoeken bleek al dat alle hittegolven inmiddels een link hebben met klimaatverandering. Ze worden langer, intenser en komen vaker voor. De wetenschappers bestudeerden in dit geval drie hittegolven in juli: de achttien dagen aanhoudende hittegolf in Amerika en Mexico, zeven dagen hitte in Zuid-Europa en meer dan veertien dagen in China.

In die tijd kregen miljoenen inwoners hittewaarschuwingen, vielen er hittedoden en waren er bosbranden. Om het onderzoek af te bakenen selecteerden de wetenschappers periodes en gebieden waar de impact van de hittegolven het grootst was.

Ook in juni was het heet, het was zelfs wereldwijd gezien de warmste maand ooit gemeten:

NOS
Juni 2023 was de warmste maand juni ooit gemeten

Voor de industrialisering waren zulke temperaturen eigenlijk ondenkbaar, zo blijkt uit de modellen. "De kans was één op duizend of nog kleiner, vandaar dat we deze bewoording hebben gekozen", vertelt klimaatonderzoekster Mariam Zachariah van het Imperial College London. Een hitteperiode zoals die in China was in pre-industriële tijden iets minder onwaarschijnlijk, daar was toen een kans op van één keer in de 250 jaar.

Dat beeld is nu heel anders: in Europa kunnen we een hittegolf als deze inmiddels één keer in de tien jaar verwachten. In Amerika is dat eens elke vijftien jaar en in China eens in de vijf jaar.

Zolang we niet stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen, blijft het klimaat opwarmen en worden hittegolven frequenter en intenser. Zo simpel is het.

Friederike Otto, klimaatwetenschapper

De onderzoekers benadrukken dat ze de resultaten vanuit wetenschappelijk oogpunt niet verrassend vinden. "Dit valt allemaal binnen onze modellen", aldus Friederike Otto, ook klimaatwetenschapper bij het Imperial College Londen. "Zolang we niet stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen, blijft het klimaat opwarmen en worden hittegolven frequenter en intenser. Zo simpel is het."

Dat de hittegolven tegelijkertijd plaatsvinden, vindt ze niet raar. "Vroeger waren dit zeldzame gebeurtenissen, nu niet meer. Omdat ze niet meer zo uitzonderlijk zijn, is het ook minder toevallig dat ze tegelijkertijd voorkomen", zegt Otto.

Opwarming speelt niet altijd een rol

Hoe weten de onderzoekers dat andere weerfenomenen, zoals El Niño, niet van invloed zijn geweest? "We hebben de rol van El Niño deze keer niet in onze berekeningen meegenomen. Maar we weten uit eerder onderzoek dat die rol klein is in vergelijking met de uitstoot van broeikasgassen."

Al eerder is in dit soort attributiestudies naar de rol van klimaatverandering bij extreem weer gekeken, zoals bij de overstromingen in Limburg, België en Duitsland. Daar speelde opwarming wel een rol. Soms is de rol van de opwarming beperkt. Zo bleek na onderzoek naar de overstromingen in Noord-Italië dat de kans daarop niet is toegenomen.

Het vaststellen van de rol van klimaatverandering bij een specifieke weersgebeurtenis is een redelijk nieuwe tak binnen de klimaatwetenschap. Klimaatonderzoekster Sjoukje Philip van het KNMI is een van de wetenschappers die al meerdere van dit soort studies hebben gedaan. Ook bij deze studie was ze betrokken.

In vergelijking met andere wetenschappelijke studies gebeurt dit in razend tempo en wordt het niet door andere wetenschappers tegen het licht gehouden. De methode zelf is inmiddels wel peerreviewed. "Heel simpel gezegd: we hebben een klimaatmodel waarmee we kunnen kijken naar het klimaat mét opwarming door broeikasgassen en eentje zónder. In het verschil zie je de rol van klimaatverandering."

De onderzoekers keken ook naar de intensiteit van de hittegolven, ook die is toegenomen. In Europa liggen maximumtemperaturen 2,5 graden hoger door de opwarming, in Amerika is dat 2 graden en in China was de hittegolf een graad warmer dan hij was geweest zonder klimaatverandering.

"Dat is het belang van deze studie. Het laat zien dat hittegolven als deze normaal worden en alleen maar heter", aldus Philip. "Om erger te voorkomen moeten we stoppen met het uitstoten van broeikasgassen, maar we moeten ons ook aanpassen. Dus voor goede hitteplannen zorgen en voor meer water en groen in de stad."

Ook Otto waarschuwt dat dit niet het eindstation is. "Deze extremen zullen bij een opwarming van 2 graden nog veel vaker voorkomen. Ook al stoppen we vandaag met het uitstoten van broeikasgassen, de temperatuur gaat niet meer omlaag. Dus we zullen hiermee moeten leren leven."

# data[].attributes.attachment_link.title
Hittegolven in Zuid-Europa waren zonder klimaatverandering 'vrijwel onmogelijk'

# data[].attributes.attachment_link.description
Hittegolven worden langer, intenser en komen vaker voor, zeggen wetenschappers. Ook de recente op het noordelijk halfrond komen door de opwarming van de aarde.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
EPA/AFP
Lula (Brazilië), Poetin (Rusland), Modi (India), Xi Jinping (China), Ramaphosa (Zuid-Afrika)

NOS Nieuws *

Soehayla Halouchi

redacteur Online

Soehayla Halouchi

redacteur Online

Bijna tien jaar geleden begonnen de grootste opkomende economieën hun eigen Wereldbank. Inmiddels staan zo'n veertig landen in de rij om zich te voegen bij de BRICS, een samenwerking tussen Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika. Hoewel de groep nog geen formeel handelsblok is, denken deskundigen dat het een kwestie van tijd is voor ze een sterk alternatief vormen voor de G7.

De BRICS-landen waren zo'n twintig jaar geleden de snelst groeiende economieën. De verwachting is nog steeds dat ze de komende jaren een groot deel van de wereldeconomie voor hun rekening nemen. De Chinese economie zal volgens prognoses 1,5 keer groter worden dan de Amerikaanse. In 2050 zal het land de internationale economie domineren, is de verwachting.

"Er komt een generatie aan die moet leven en werken in een wereld die niet meer gedomineerd wordt door het Westen, en dat vinden we eng", stelt Haico Ebbers, hoogleraar internationale economie aan de Nyenrode Business Universiteit. Onder meer Argentinië, Saudi-Arabië, Iran en Indonesië hebben een verzoek lopen om zich aan te sluiten bij de samenwerking.

In augustus komt de top samen in voorzittend land Zuid-Afrika om de nieuwe aanmeldingen te bespreken. En om de mogelijkheid van een eigen munteenheid te verkennen, weg van de dominante Amerikaanse dollar.

Gedeelde frustratie

Wat deze uiteenlopende groep landen bij elkaar brengt? Buiten dat ze dezelfde ontwikkeling doormaken van middeninkomensland naar welvaartstaat, is het vooral de gedeelde frustratie over de hoge drempel bij de westerse Wereldbank om duurzame hulp te krijgen, zeggen deskundigen.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF), zusterorganisatie van de Wereldbank, stelt bijvoorbeeld als eis voor hun leningen aan landen die hulp nodig hebben, dat de macht van de staat daar afneemt en bedrijven meer vrijheid moeten krijgen. Ook de Wereldbank stelt dergelijke eisen aan ontwikkelingslanden.

"Landen die gaan lenen moeten door die regels bezuinigen op andere dingen, wat natuurlijk slecht is voor de economie en de mensen. Democratische processen implementeren zoals 'minder overheid' en 'meer markt', is natuurlijk logisch op de lange termijn, maar op de korte termijn is het dodelijk", concludeert Ebbers.

Correspondent Latijns-Amerika Nina Jurna:

"Zuid-Amerikaanse landen als Argentinië zijn grote leningen aangegaan bij het IMF om uit de financiële problemen te komen, maar de voorwaarden die het IMF vervolgens stelt, zijn zo dwingend dat er in deze landen vaak weer nieuwe problemen ontstaan.

Het IMF eist dan dat overheidssubsidies op bijvoorbeeld elektriciteit en benzine worden losgelaten, waardoor het leven voor de burgers weer zwaarder wordt. Het is al vaker gebleken dat wanneer een land in zee gaat met het IMF, de zittende regering op die impopulaire maatregelen wordt afgerekend bij verkiezingen.

Door toe te treden tot de BRICS hopen de landen uit deze instabiele spiraal te komen. De Braziliaanse president Lula, een van de belangrijke trekkers van de BRICS, is sterk voorstander van een steviger en minder op het Westen gericht handels- en machtsblok. In een tijd van geopolitieke blokvorming zal toetreding tot de BRICS voor veel Latijns-Amerikaanse landen betekenen dat de banden met bijvoorbeeld China hechter worden."

Dit idee van strenge regels voor opkomende economieën, zou moeten waarborgen dat die landen democratischer worden en zo mensenrechten bewaken. Een deel van de landen die zich bij de BRICS willen aansluiten, wordt door onder meer de VN beschuldigd van mensenrechtenschendingen.

"Maar economische rechten zijn ook mensenrechten", vindt Ebbers, "en als ik met mijn Chinese collega's praat betekent dat nu eerst riolering en een dak boven je hoofd krijgen, uit de armoede geraken. Het Westen gaat ervan uit dat een democratisch proces altijd het startpunt moet zijn, terwijl dat stap voor stap kan komen, kijk maar naar Zuid-Korea."

En dus verkennen de regeringen van opkomende economieën andere opties en zoeken ze toenadering tot de BRICS-landen. "Ze zoeken elkaar op vanuit de frustratie dat de meeste regels op het terrein van globalisering gemaakt worden door het Westen", zegt Ebbers.

Samenwerking met Rusland

Verschillen in politieke systemen en opvattingen weten die opkomende economieën enigszins te overbruggen. Neem de samenwerking tussen China en Turkije: hoewel ze het oneens zijn over bepaalde kwesties - zoals de volkerenmoord op de Chinese moslimminderheid, de Oeigoeren, en de Turkse opvang van deze groep - vinden ze elkaar op economisch terrein.

Om te voorkomen dat er twee machtsblokken ontstaan die recht tegenover elkaar opereren, proberen de landen afspraken te blijven maken met het Westen. Dat blijkt nu nog lastig, zeker omdat Rusland onderdeel uitmaakt van de BRICS-groep.

Bij de bijeenkomst van komende maand zal de Russische president Poetin niet aanwezig zijn, vanwege het arrestatiebevel dat tegen hem is uitgevaardigd door het Internationaal Strafhof. Zijn minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, zal er wel bij zijn.

# data[].attributes.attachment_link.title
Waarom veertig opkomende economieën BRICS-land willen worden

# data[].attributes.attachment_link.description
Opkomende economische landen vinden elkaar in hun streven naar nieuwe machtscentra, los van het Westen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
EPA
Hitte in Rome

* Aangepast

Marijn Duintjer Tebbens

verslaggever

Marijn Duintjer Tebbens

verslaggever

De zomer van 2023 gaat de boeken in als de zomer van de hitterecords: in zeker honderdduizend jaar was het niet zo warm op aarde als de afgelopen maand. Ook werden de warmste week en de warmste dag ooit gemeten. Tegelijkertijd ontbreekt rond Antarctica een recordhoeveelheid zee-ijs en is het water van de Atlantische Oceaan warmer dan ooit.

"Ongeëvenaard", noemt het weer- en klimaatbureau van de VN de records. En dan zijn er nog de gelijktijdige hittegolven op drie continenten die honderden miljoenen mensen blootstellen aan temperaturen van boven de 40 of zelfs 50 graden.

'Geen verrassing'

Wat is er aan de hand? "Het is niet aardig om te zeggen, maar wat door mijn hoofd gaat is: I told you so, zegt klimaatwetenschapper Friederieke Otto. Al acht jaar onderzoekt Otto direct na een hittegolf, storm of zware regenval het verband tussen extreem weer en klimaatverandering. Deze zogeheten attributie-studies zijn een relatieve nieuwe tak in de klimaatwetenschap.

De vraag of de opwarming van de aarde een rol speelde bij het extreme weer, is niet zomaar met ja of nee te beantwoorden, zegt Otto. "Voor droogte of stormen hangt het af van de locatie en het seizoen. Maar voor hittegolven en veel zware buien weten we: die komen vaker voor, worden intenser en duren langer door klimaatverandering."

Otto noemt het sneuvelen van de hitterecords de afgelopen weken "absoluut geen verrassing", omdat het gebruik van fossiele brandstoffen nog steeds doorgaat. De uitstoot van broeikasgassen neemt nog altijd toe en de gemiddelde wereldtemperatuur blijft daardoor stijgen. "Hitterecords zullen keer op keer verbroken worden. Op veel meer plaatsen zal de temperatuur de 50 graden bereiken", zegt Otto.

Je kan dit bijna vergelijken met het olympisch record 100 meter hardlopen dat ineens op 7 seconden wordt gezet.

Sybren Drijfhout, oceanograaf KNMI

De hoge temperaturen zoals nu in Zuid-Europa, het zuidwesten van de Verenigde Staten en in China - waar vorige week een nieuw record van 52,2 graden gevestigd werd - zijn volledig in lijn met wat de klimaatmodellen al jaren voorspellen voor een wereld die inmiddels 1,2 graden is opgewarmd. "Er zitten eigenlijk geen verrassingen bij" zegt Otto.

'Krankzinnig'

Anders is dat voor de hogere temperatuur in het oppervlaktewater van de Atlantische Oceaan, die nu is gemeten. Die is "krankzinnig" en "statistisch gezien kan dat eigenlijk bijna niet", zegt Sybren Drijfhout, oceanograaf verbonden aan het KNMI.

Vooral het feit dat het oude record met maar liefst 0,5 graden verbroken is, heeft wetenschappers overvallen. "De opwarming van het water is in lijn met de verwachtingen, maar de mate waarin, is krankzinnig. Niet voor te stellen", zegt Drijfhout. "De kans op zo'n opwarming van een halve graad is als je naar de statistiek kijkt één op 250.000. Dat betekent dat eens in de 250.000 jaar zo'n sprong in temperatuur zou moeten plaatsvinden. Die kans is zo klein dat je je moet afvragen: klopt die hele statistiek nog wel?"

De hogere oceaantemperatuur is zo uitzonderlijk dat Drijfhout een vergelijking maakt: "Je kan dit bijna vergelijken met het olympisch record 100 meter hardlopen dat ineens op 7 seconden wordt gezet. Dan denken we: is dit nog wel een mens?"

Een goede verklaring is er nog niet. Drijfhout vermoedt dat het met de wind te maken heeft. Die verandert misschien sneller dan de modellen voorspellen. Of dat zo is en welke gevolgen dat heeft, wil Drijfhout met versnelde prioriteit gaan onderzoeken. Zo'n onderzoek zal zeker een jaar duren.

'Amersfoort aan zee'

Het gebrek aan zee-ijs rond Antarctica is minder verrassend. Het ijs smelt al jaren. Maar ook hier zijn onderzoekers bezorgd over het tempo. Het is daar nu winter, maar de ijsvorming blijft ontzettend achter. "Er is nog nooit zo weinig ijs op de Antarctische oceaan geweest", zegt poolbioloog Maarten Loonen van de Rijksuniversiteit Groningen. "En dat is erg zorgwekkend. Het ziet ernaar uit dat de oceaantemperatuur ook daar aan het stijgen is. Door het warme water gaat het ijs nog sneller verdwijnen."

Als de hele ijskap van Antarctica zou verdwijnen, betekent dat een verhoging van de zeespiegel met 63 meter. Dat zal nog eeuwen duren, benadrukt Loonen, maar dat heeft enorme consequenties, ook voor Nederland. "Wij kunnen 4 of 5 meter zeespiegelstijging misschien wel aan. Maar 10 of 15 meter leidt tot zeer grote problemen. Amersfoort aan zee", zegt hij.

Verwijt

Het hoopvolle is volgens Loonen dat de mens nog steeds aan de knoppen zit en de CO2-uitstoot nog kan verlagen. "Onze kinderen en kleinkinderen krijgen ontzettend veel last van wat wij nu doen. Ik denk dat we uiteindelijk het verwijt zullen krijgen: waarom hebben jullie toen niets gedaan als je wist wat er gebeurde?"

Zelfs als de wereld vandaag zou stoppen met het gebruik van fossiele brandstoffen, zullen de temperaturen niet zakken, legt klimaatwetenschapper Otto uit. De temperatuur stopt dan slechts met stijgen. "Mensen vragen steeds of dit het nieuwe normaal is. Nee, dit is niet het nieuwe normaal, want we zitten niet in een stabiel klimaat. We weten pas wat het nieuwe normaal is als we gestopt zijn met fossiele brandstoffen."

# data[].attributes.attachment_link.title
'Krankzinnige' hitterecords: 'I told you so', zeggen klimaatwetenschappers

# data[].attributes.attachment_link.description
In zeker honderdduizend jaar was het niet zo warm op aarde als de afgelopen maand. En ook de hogere temperatuur van de Atlantische Oceaan noemen klimaatwetenschappers "krankzinnig". Is het tij nog te keren?

# data[].attributes.attachment_link.description
A map visualization of where babies are being born.

# data[].attributes.attachment_link.description
A map visualization of where babies are being born.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
AFP
Gedumpte kleding in de Atacama-woestijn in Chili

NOS Nieuws * * Aangepast

Susan Sjouwerman

redacteur Online

Susan Sjouwerman

redacteur Online

Bergen afgedankte kleding op een Ghanees strand, in de Chileense Atacama-woestijn of in een loods in Amsterdam-Noord: we dragen en danken zo veel textiel af dat er eigenlijk geen goede bestemming voor is. Veel textiel wordt vernietigd of eindigt in verre oorden op stortplaatsen in de natuur. Een nieuwe overheidsregeling die per 1 juli ingaat, moet daar een einde aan maken.

De zogenoemde Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) maakt bedrijven die textiel als eerste op de Nederlandse markt brengen - en dus ook populaire kledingmerken - zelf verantwoordelijk voor het inzamelen, sorteren en hergebruiken of recyclen van afgedankt textiel. Het gaat niet alleen om kleren, maar ook om handdoeken en beddengoed. De bedrijven moeten de inzameling en het verwerken van dat oud textiel zelf gaan betalen.

Nu ligt die verantwoordelijkheid nog bij gemeenten. De textielcontainer op straat is het voornaamste inzamelpunt. Maar meer dan de helft van het oud textiel in Nederland komt niet in die speciale containers terecht, maar bij het gewone vuilnis. En zodoende in de verbrandingsoven. Een aanzienlijk deel van wat wél in de textielcontainer gegooid wordt, wordt in het buitenland verhandeld als tweedehandskleding.

Vanaf 1 juli ligt de verantwoordelijkheid bij de kledingwinkels en -merken:

Nieuwe sokken voor oude kleren: afgedankt textiel binnenkort inleveren in de winkel

Door de komst van de nieuwe regels moet per 2025 de helft van al het afgedankte textiel in Nederland worden hergebruikt (als tweedehandskleding) of gerecycled. Per 2030 moet dat 75 procent zijn. Ook moet een groter deel van de tweedehandsartikelen in eigen land worden verkocht. En er dient straks niet zomaar gerecycled te worden, maar 'vezel-tot-vezel'. Dat betekent dat van oude kleding vaker nieuwe kledingstukken gemaakt moeten worden, in plaats van poetslappen of isolatiemateriaal.

Staatssecretaris Vivianne Heijnen van Infrastructuur en Waterstaat hoopt dat de UPV onder meer modebedrijven stimuleert om op een andere manier te ontwerpen. Veel kleding, een mix van verschillende stoffen en materialen, kan met de huidige techniek niet gerecycled worden. "Het idee is dat ze er vanaf het design van een product rekening mee houden dat het ook echt te recyclen is aan het einde van de levensduur. En dat ze inzetten op het hergebruiken van producten als ze nog goed zijn."

Heijnen bezocht afgelopen vrijdag samen met koningin Máxima een filiaal van Zeeman in Alphen aan den Rijn. Bij die keten kunnen klanten oud textiel inleveren en worden ingezamelde kledingstukken die nog mooi zijn opnieuw verkocht. Zeeman-directeur Erik-Jan Mares liet weten dat de keten binnen een paar maanden ook sokken en theedoeken wil aanbieden die grotendeels bestaan uit gerecycled materiaal, verkregen uit lokaal ingezamelde kleding.

ANP
Koningin Máxima en staatssecretaris Heijnen (l.) op bezoek bij Zeeman

Vanwege de nieuwe regelgeving zullen consumenten binnen een paar jaar in veel meer winkels gerecyclede en tweedehands producten vinden. Ook het aantal plekken waar oud textiel kan worden ingeleverd zal naar verwachting fors toenemen. De textielcontainer op straat blijft staan, maar een zak oude kleren inleveren kan ook in steeds meer kledingwinkels, supermarkten en postkantoren.

Om te zorgen dat ze zoveel mogelijk kleding terugkrijgen van klanten, bieden sommige winkeliers al een extraatje als oud textiel wordt ingeleverd. Dat kan bijvoorbeeld een tegoedbon zijn.

Toch is het niet gezegd dat al het oude textiel straks met gemak hergebruikt of gerecycled kan worden, waarschuwen de producenten. Niet iedereen in de sector denkt dat de eisen haalbaar zijn.

"Een kwart van de recycling moet over twee jaar al vezel-tot-vezel zijn. Daarvoor is echt nog technische ontwikkeling en meer capaciteit nodig bij recyclingbedrijven", zegt Peter Koppert van de Stichting UPV Textiel. "En een groter deel van de ingezamelde kleding moet in Nederland verhandeld worden. Is daar wel genoeg vraag naar?"

Afrika-correspondent Elles van Gelder en cameraman Sven Torfinn liepen mee met David Boye-Doe, een jonge Ghanese ontwerper die tweedehands kleding pimpt:

Ghana overspoeld door onze oude jeans: 'Jullie willen geen rotzooi? Wij ook niet'

In de stichting, opgezet door brancheorganisaties INretail en Modint, zijn zo'n 400 grote textielproducenten verenigd. Het collectief gaat samen inzameling, sortering en hergebruik of recycling regelen. Voor individuele bedrijven zou dat haast onmogelijk zijn, zegt Koppert. "Er zijn wel bedrijven die het overwogen hebben, maar ze kunnen die enorme logistieke stroom niet aan. Het is niet efficiënt en te duur."

Dat de sector gezamenlijk optrekt is ook volgens Zeeman-directeur Mares een voorwaarde om van de nieuwe regelgeving een succes te maken. "Er zijn massale hoeveelheden ingezameld textiel nodig om aan de percentages in de UPV te voldoen. Samen kunnen we de inzameling en verwerking opschalen."

"We moeten kijken hoe de nieuwe regels zich verhouden tot de markt", aldus Koppert. "Maar het wederzijds belang van textielproducenten en de overheid is groot. We willen dat er in Nederland minder beslag gelegd wordt op grondstoffen voor kleding. En we willen niet dat al onze kleding in Afrika wordt afgedankt."

# data[].attributes.attachment_link.title
Nieuwe regels voor oud textiel moeten kledingberg verkleinen

# data[].attributes.attachment_link.description
Per 1 juli zijn niet langer gemeenten, maar textielproducenten verantwoordelijk voor het inzamelen, sorteren en hergebruiken of recyclen van afgedankt textiel. Dat vergt ook een gedragsverandering van consumenten.

# data[].attributes.attachment_link.title
So where the hell is Holland? 😆 

#funny #holland #thenetherlands | By The Dutch Way Of Life | Facebook

# data[].attributes.attachment_link.description
So where the hell is Holland? 😆 

#funny #holland #thenetherlands

# data[].attributes.attachment_link.description
In Wat houdt ons tegen? zoekt Jeroen Smit met Jaap Tielbeke en Daphné Dupont-Nivet naar leiderschap om de klimaatcrisis het hoofd te bieden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'Economie heeft last van een milde verkoudheid'

Voor het tweede kwartaal op rij is de Nederlandse economie gekrompen. En dat betekent dat ons land officieel in een recessie zit. 'Maar de ene recessie is de andere niet', zegt hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het CBS. Als de economie een zieke patiënt zou zijn, was er sprake van een milde verkoudheid, zegt hij tegen RTL Z.

# data[].attributes.attachment_link.title
De woestijn rukt op: van Spanje tot in de Achterhoek

# data[].attributes.attachment_link.description
Verwoestijning: het klinkt als iets in Afrika of Australië, maar door onder meer klimaatverandering dreigt het ook voor grote delen van Zuid-Europa. En zelfs in delen van Nederland zijn maatregelen nodig om te voorkomen dat het land kurkdroog en onbruikbaar wordt.

# data[].attributes.attachment_link.title
So where the hell is Holland? 😆 

#funny #holland #thenetherlands | By The Dutch Way Of Life | Facebook

# data[].attributes.attachment_link.description
So where the hell is Holland? 😆 

#funny #holland #thenetherlands

# data[].attributes.attachment_link.title
Wijkanalyse | Stads- en wijkmonitor 2023

# data[].attributes.attachment_link.title
Wijkanalyse | Stads- en wijkmonitor 2023

# data[].attributes.attachment_link.title
Ghana voelt de schade van fast fashion: ‘Komen jullie hier ook opruimen?’

# data[].attributes.attachment_link.description
Nederland wordt vanaf 1 juli het tweede Europese land waar modemerken verantwoordelijk worden voor kledingafval. Maar op die plannen klinkt kritiek.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
AFP
Droogte in Spanje

Marijn Duintjer Tebbens

verslaggever

Marijn Duintjer Tebbens

verslaggever

De mens kan veel minder broeikasgassen uitstoten om onder de kritieke grens van 1,5 graden opwarming te blijven dan gedacht. Dat concludeert een groep internationale klimaatwetenschappers na analyse van nieuwe klimaatgegevens. De opwarming van de aarde versnelt zelfs in een ongekend tempo.

Elk decennium stijgt de temperatuur 0,2 graden. "Veel sneller dan verwacht. Dit maakt snel ingrijpen nog urgenter", aldus Piers Forster, hoofdauteur en als klimaatwetenschapper verbonden aan de Universiteit van Leeds.

Bij een opwarming boven de 1,5 graden vrezen wetenschappers ernstige en mogelijk onomkeerbare gevolgen voor de aarde, zoals smeltende ijskappen en negatieve effecten op landbouw en biodiversiteit. Daarom is in 2015 in Parijs afgesproken dat de opwarming van de aarde ruim onder de 2 graden - en het liefst 1,5 graden - moet blijven.

'Komende jaren cruciaal'

Uit de nieuwe gegevens blijkt dat de aarde de afgelopen tien jaar gemiddeld 1,14 graden warmer was. In 2022 was de opwarming 1,26 graden. De uitstoot van broeikasgassen is hoger dan ooit en neemt nog elk jaar toe.

De vijftig wetenschappers achter de studie, uit 17 landen, zijn allemaal nauw betrokken bij de meest recente VN-klimaatrapporten van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Deze toonaangevende VN-rapporten geven om de zoveel jaar een stand van zaken rond klimaatverandering. Tussen die rapporten zit vaak vijf tot tien jaar en dat is te lang, vinden de onderzoekers. Vooral omdat het komende decennium bepalend is voor het beperken van de opwarming.

"Met deze tussentijdse rapporten willen we beleidsmakers van de meest actuele informatie voorzien. Zeker nu de komende jaren cruciaal zijn", zegt hoofdauteur Forster.

Vergelijk het met een badkuip die steeds voller loopt. Uit de nieuwe gegevens blijkt dat het bad voller zit dan gedacht.

Klimaatwetenschapper Detlef van Vuuren

De Nederlandse IPCC-auteur en klimaatwetenschapper Detlef van Vuuren (Planbureau voor de Leefomgeving en Universiteit Utrecht) is niet betrokken bij de studie, maar begrijpt de behoefte aan actuele informatie. "Een gat van zeven jaar is prima als je met je auto ver van het ravijn bent. Maar nu zijn we qua opwarming vlakbij het ravijn."

Waarom wordt zo gekeken naar die grens van 1,5 graad? Eerder maakten we daar deze uitlegvideo over:

Waarom 1,5 graad niet zomaar een getal is

De onderzoekers gebruiken volgens Van Vuuren dezelfde werkwijze en methodes als het IPCC - "de gouden standaard" - alleen maken ze gebruik van recentere gegevens en de nieuwste wetenschappelijke inzichten. Zo komen ze tot een betere analyse van het zogeheten koolstofbudget: de hoeveelheid CO2 die de mens nog kan uitstoten voordat de wereld de grens van 1,5 graden overschrijdt.

Door de verbranding van kolen, olie en gas neemt de concentratie broeikasgassen in de atmosfeer steeds verder toe. Hogere concentraties broeikasgassen leiden uiteindelijk tot een hogere temperatuur. Vergelijk het met een badkuip die steeds voller loopt. Uit de nieuwe gegevens en analyses blijkt dat het bad voller zit dan gedacht. Niet over negen, maar al over zes jaar is de wereld met de huidige emissies door zijn koolstofbudget voor 1,5 graden heen. "Voor 1,5 graden staat het water aan de rand", waarschuwt van Vuuren.

De CO2-ruimte die de wereld nog heeft, wordt nu aanzienlijk lager ingeschat dan in het laatste IPCC-rapport. Dat komt omdat wetenschappers beter begrijpen wat de impact is van luchtvervuiling.

Dat zit zo, zegt Van Vuuren: "Luchtvervuiling werkte lang als een soort 'rem' op de opwarming." Zo heeft zwaveldioxide dat vrijkomt bij kolenverbranding een verkoelend effect. Maar nu die luchtvervuiling afneemt, verdwijnt dat verkoelende effect. Het gevolg: we gaan eerder over de 1,5 graden-grens heen. Ook inzichten rond de uitstoot van het krachtige broeikasgas methaan kunnen leiden tot een kleiner koolstofbudget.

'Hollen de verkeerde kant op'

Eén 'lichtpuntje' dat de onderzoekers vonden: de snelheid waarmee de uitstoot jaar na jaar stijgt is aan het afnemen. De klimaatwetenschappers zijn van plan het onderzoek jaarlijks te herhalen en publiceren de belangrijkste klimaatindicatoren op een website met regelmatig actuele informatie.

Klimaatwetenschapper Forster: "Om nog onder de 1,5 graden te blijven, moeten we sowieso voor 2025 een piek in de uitstoot hebben bereikt. Daarna moet de uitstoot razendsnel dalen."

Zijn collega Van Vuuren die met eerder onderzoek ook aanwijzingen vond dat het mondiale koolstofbudget mogelijk veel kleiner is dan waar het IPCC in het meest recente rapport vanuitging, deelt die conclusie. "We hollen nog steeds in fors tempo de verkeerde kant op."

# data[].attributes.attachment_link.title
Nieuw onderzoek: wereld nóg veel dichter bij 1,5 graden opwarming

# data[].attributes.attachment_link.description
De opwarming van de aarde versnelt in een ongekend tempo, nog sneller dan gedacht. Wetenschappers vrezen ernstige en onomkeerbare gevolgen als ingrijpen uitblijft.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
EPA
Eurocommissaris Timmermans (foto uit maart 2023)

NOS Nieuws *

Ardy Stemerding

correspondent Brussel

Kysia Hekster

Correspondent Europese Unie

Ardy Stemerding

correspondent Brussel

Kysia Hekster

Correspondent Europese Unie

Beschuldigingen van chantage, Europarlementariërs die zeggen zich bedreigd te voelen en politici die elkaar over en weer beschuldigen van het verspreiden van leugens: de gemoederen zijn verhit aan de vooravond van de belangrijke stemming over de natuurherstelwet van Eurocommissaris Frans Timmermans. Vaststaat dat de voor- en tegenstanders zich diep in de loopgraven ingegraven hebben.

In juni vorig jaar presenteerde de Nederlandse Eurocommissaris Frans Timmermans zijn plannen. Voor het eerst zouden er voor landen bindende doelen komen om de natuur te verbeteren. Zo moeten er in 2030 maatregelen getroffen zijn om ten minste 20 procent van de natuur te herstellen.

Voorstanders blijven erop hameren dat de wet onmisbaar is om de slechte staat van de natuur te kunnen aanpakken. Voor hen is de wet een essentieel onderdeel van de klimaatplannen van de Europese Commissie: zonder gezonde natuur wordt de wereld onleefbaar, is hun overtuiging. Ook voor landbouw is dan geen toekomst, stellen ze.

Een aantal punten uit de natuurherstelwet:

In 2030 moeten maatregelen zijn genomen om ten minste 20 procent van de natuur te herstellen. Dit gaat om natuurgebieden die de landen zelf aanwijzen.

Vanaf 2050 moet dit worden gedaan voor 90 procent van deze natuurgebieden.

Op landbouwgrond moet meer biodiversiteit komen.

Steden moeten groener worden door bijvoorbeeld meer bomen te planten en groene daken te plaatsen.

Maar er is ook verzet. Dat klinkt het luidst bij de christendemocraten van de Europese Volkspartij (EVP). De partij, met daarin ook het CDA, haalt alles uit de kast om ervoor te zorgen dat het plan sneuvelt. Volgens de EVP is het zogenoemde 'verslechteringsverbod' uit het plan een voorbode voor grote problemen.

Dat verbod bepaalt dat de biodiversiteit in de EU niet achteruit mag gaan. Daardoor is straks in grote gebieden geen enkele economische activiteit meer mogelijk, stelt de partij. Zelfs het bouwen van windmolenparken zou dan niet meer mogen.

Druk vanuit Nederland

Kamp Timmermans bestempelt dit als onzin. Zijn team wijst erop dat landen veel ruimte krijgen om te bepalen hoe ze aan de natuurherstelwet willen voldoen. En dat voor natuurschade bij bijvoorbeeld het bouwen van een windmolenpark een uitzondering bestaat. Die uitzondering zal gaan gelden voor alles wat uiteindelijk bijdraagt aan het behalen van de klimaatdoelen, benadrukt de Eurocommissaris.

Timmermans toont zich ook bereid concessies te doen. Zo is de oorspronkelijke verplichting voor landen om de natuur te herstellen, al afgezwakt. In een aangepaste versie van de wet gaat het inmiddels, veel vrijblijvender, om een 'inspanningsverplichting': landen moeten er hun best voor doen.

Druk vanuit Nederland droeg in belangrijke mate bij aan de afzwakking van het plan. Nederland voert het kamp van de tegenstanders aan, uit angst voor een herhaling van de stikstofcrisis. Gisteren riep de Tweede Kamer het kabinet nog op in Brussel te pleiten voor uitstel van de wet zolang het de gevolgen van de wet niet kan overzien. Maar ook sommige andere EU-lidstaten hebben grote bezwaren tegen de natuurherstelwet.

Bedreigingen

In het Europees parlement is het politieke moddergooien ondertussen gaande. Europarlementariërs van de EVP zeggen dat ze door Timmermans zijn "bedreigd". Volgens hen zei Timmermans dat ze bij een 'nee' tegen zijn wet ook niet hoeven te rekenen op andere klimaatplannen die ze wel zien zitten.Esther de Lange, fractievoorzitter van het CDA, nuanceerde de beschuldiging enigszins. Van "echte bedreiging" zou geen sprake zijn, wel van ongekend grote druk op de parlementsleden om voor zijn plan te stemmen.

Andere partijen zien in het felle verzet vooral een reactie op de verkiezingsuitslag van de Provinciale Statenverkiezingen in Nederland. De Europese christendemocraten zouden vrezen dat de BBB en soortgelijke partijen in andere landen er bij de Europese verkiezingen van volgend jaar met de zetels vandoor zullen gaan.

Het CDA ontkent dat er sprake is van zulke verkiezingsretoriek. Timmermans kan volgens de partij onvoldoende hardmaken dat Nederland bij invoering van zijn wet economisch kan blijven doordraaien. En dus wil de partij het plan helemaal van tafel.

Of die missie slaagt moet morgenochtend blijken als de milieucommissie van het Europees Parlement in Straatsburg stemt over de wet. Bij onvoldoende steun is het plan "politiek dood", vinden de tegenstanders, ook al is er nog een mogelijkheid om het plan later door het parlement te krijgen. De laatste tussenstand is 44 stemmen voor en 44 stemmen tegen. Beide kampen doen er alles aan om aan die stand op de valreep in hun voordeel om te buigen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Emoties lopen hoog op rond natuurherstelwet Timmermans in Europarlement

# data[].attributes.attachment_link.description
Er wordt een ongekend spannende stemming voorzien: voor- en tegenstanders houden elkaar precies in evenwicht.

# data[].attributes.attachment_link.description
This is the largest dam in the world, showcasing china's infrastructure power #threegorgesdam

# data[].attributes.attachment_link.title
Weerfenomeen El Niño is terug, kan later dit jaar voor extreem weer zorgen

# data[].attributes.attachment_link.description
Meteorologen verwachten dit jaar of volgend jaar temperatuurrecords onder invloed van het teruggekeerde weerfenomeen in combinatie met klimaatverandering.