# data[].attributes.attachment_link.readable_text
- Rodziców powinna zaniepokoić każda zmiana dotychczasowego zachowania dziecka, jeśli zaczyna inaczej jeść, jest smutniejsze, nie odzywa się, jeszcze więcej czasu spędza samotnie w pokoju, jest opryskliwe, rozdrażnione, smutne. To oznacza, że trzeba szukać fachowej pomocy - mówi Dorota Minta.

- Psychologowie mówią, że po pandemii koronawirusa czeka nas pandemia depresji, zwłaszcza u nastolatków. Ponieważ, wbrew pozorom, zdalna nauka i wstrzymanie się od kontaktów z rówieśnikami jest łatwiejsze dla małego dziecka niż dla nastolatka - wyjaśnia - z nastolatkami jest dramat, bo kiedy się ma naście lat bycie z rówieśnikami jest najważniejsze. Nam, dorosłym, się wydaje, że te dzieci żyją tylko w sieci. Owszem, tak, siadają w parku z telefonem, ale razem. Oni nie są tyko w Internecie, oni też rozmawiają. Dlatego teraz odczuwają najbardziej brak kontaktu z rówieśnikami.

Oni przy tym nie zawsze potrafią się uczyć zdalnie. Maturzyści, którzy obserwowali starszą klasę na wiosnę, bardzo się boją. Do tego mnóstwo jest dzieci, które są wykluczone, nie radzą sobie z nauką, rodzice nie mogą im pomóc, mają kiepski sprzęt, słaby Internet. Problemy mają szczególnie dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych, z dysleksją, dysgrafią, Aspergerem, z problemami z koncentracją. Dla nich nauka zdalna jest szczególnie uciążliwa.

- Jeśli widzę, że jest problem z nauką, zachowaniem dziecka, trzeba prosić o pomoc. To nie jest tak, że jesteś złym rodzicem, ale w takich sytuacjach ktoś obcy jest często lepszym pomagającym niż rodzice. Trzeba poszukać bezpłatnej pomocy psychologicznej, sprawdzić, czy samorząd nie oferuje np. warsztatów online dla dzieci poświęconych temu, jak radzić sobie z nadmiarem emocji, ze złością, smutkiem, strachem - przekonuje i wylicza zasady, których trzymanie się może pomóc naszemu dziecku:

Rozmawiajmy z dziećmi o emocjach. Dziecko może bać się śmierci, utraty bliskich lub samego zachorowania. Absolutnie nie oszukujmy dzieci, przyznawajmy się, jeśli tak jest, że też czegoś o sytuacji nie wiemy, że też mamy obawy, szukajmy wspólnie odpowiedzi.

Rozmawiajmy z nastolatkami jak z dorosłymi ludźmi, żeby pomogli w opiece nad starszą osobą, znaleźli zajęcie dla dziadka, doradzili mu, na jakie strony powinien wchodzić. Angażujmy dzieci w obwiązki domowe.

Utrzymajmy stały rytm dnia.

Nie pozwólmy dziecku całkowicie zniknąć w Internecie. Szkoła jest pretekstem do ciągłego bycia w sieci, dziecko mówi, że się uczy. Jednak trzeba uważać i sprawdzać, co dziecko faktycznie robi.

Rozmawiamy z dzieckiem o jego nauce, interesujmy się tym, jak sobie radzi. Nie jest też dobrze, jeśli dziecko uczy się, a ma pootwierane okna z innymi stronami, grami, jednocześnie coś robi na komórce. Dzieci mówią, że „ogarniają" taki wielowątkowy przekaz, ale to jest bardzo męczące dla mózgów.

Róbmy sobie jako rodzina wspólnie przerwę od Internetu, odłóżmy telefony i coś róbmy razem.

Zadbajmy o dobry sen. Ilość bodźców płynąca z ekranów jest mecząca dla dzieci, ma też wpływ na to, czy dobrze śpią. Na godzinę przed snem odstawmy komputer, komórki, wywietrzmy pokój.

Wspierajmy dziecko w utrzymywaniu kontaktu z rówieśnikami. Starsze dziecko może, oczywiście w dozwolonych godzinach, po szkole, pójść na spacer z przyjacielem.

Zadbajmy o zdrowy ruch. Wprowadźmy zdrowy zwyczaj: wyjdźmy razem z dzieckiem co wieczór np. o 18.00 na 40-minutowy, marszowy spacer. Spacer zapobiega stanom depresyjnym, jest dobry dla kondycji. Skoro mówimy dziecku „nie siedź ciągle przed komputerem", dajmy mu dobry przykład.

Dobre praktyki

Zachowajcie stały rytm dnia, zwłaszcza jeśli chodzi o porę snu i posiłków

Niech będzie wydzielony czas na naukę i czas na zabawę

Róbcie coś całą rodziną, grajcie w gry rodzinne, jedzcie wspólne posiłki - to dobry moment, by zadbać o prawidłową dietę

Wyznaczajcie dzieciom zadania domowe, włączajcie je w obowiązki rodzinne

Wprowadźcie 20-minutową sjestę w ciągu dnia, niekoniecznie tylko w przypadku małych dzieci

Zadbajcie o ruch, idźcie codziennie na rodzinny spacer, zadbajcie, by dziecko nie spędzało całego dnia przed komputerem i telewizorem

Zadbajcie o zajęcia i kontakty bez pośrednictwa Internetu, to może być spotkanie z koleżanką na ulicy, w parku, z zachowaniem dystansu, wizyta u dziadków bez wchodzenia do mieszkania itp.

Rozmawiajcie z dziećmi o emocjach, dajcie im poczuć, że mają prawo do rozmaitych emocji i będą wysłuchane.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak dbać o dziecko w czasie pandemii | Pacjent

# data[].attributes.attachment_link.description
Rodziców powinna zaniepokoić każda zmiana dotychczasowego zachowania dziecka, jeśli zaczyna inaczej jeść, jest smutniejsze, nie odzywa się, jeszcze więcej czasu spędza samotnie w pokoju, jest opryskliwe, rozdrażnione, smutne. To oznacza, że trzeba szukać fachowej pomocy - mówi Dorota Minta. - Psychologowie mówią, że po pandemii koronawirusa czeka nas pandemia depresji, zwłaszcza u nastolatków.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy powinniśmy bić na alarm? - o depresji dzieci i młodzieży w Polsce

Polska jest na drugim miejscu w Europie pod względem liczby samobójstw dzieci i młodzieży wg raportu Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę z ubiegłych lat. Do tego wielu rodziców i pedagogów z ogromnym lękiem obserwuje problem samookaleczeń wśród nastolatków. Jak wygląda stan zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w Polsce?
I co możemy zrobić, żeby pomóc naszym dzieciom?

Depresja - statystyki

Jak podaje WHO, depresja stanowi obecnie 4,3% globalnego obciążenia wszystkimi chorobami. Choruje na nią 350 mln osób - w tym dzieci i młodzież. Odsetek dzieci i młodzieży zmagającej się z depresją rośnie. W przeciągu 5 lat (od 2013 r.) liczba prób samobójczych wśród dzieci i młodzieży podwoiła się (357 przypadków w 2013 r.). W 2018 r. zanotowano 97 prób samobójczych zakończonych zgonem, a pięcioro dzieci nie miało nawet 12 lat.

„Depresja dziecięca"

Jak rozpoznać depresję u dzieci?

Niektóre objawy depresji u dzieci i młodzieży mogą być takie same jak w przypadku osób dorosłych. Inne znacznie różnią się od typowych objawów u dorosłych. Nie istnieje jednak rozpoznanie takie jak „depresja dziecięca". Ciężko jest nam przez to wcześnie reagować,
a to pozwoliłoby na zapobieganie tragediom. Bo depresję można skutecznie leczyć! Pierwszym krokiem jest rozpoznanie objawów i zrozumienie tej choroby.
Porównanie typowych objawów depresji u dorosłych oraz u dzieci i młodzieży:

- obniżenie nastroju
- utrata zainteresowań i anhedonia (niezdolność do odczuwania przyjemności z aktywności, które wcześniej ją dawały)
- zmniejszenie energii, wzmożona męczliwość i zaniechanie aktywności
- bezsenność lub wzmożona senność
- brak apetytu lub nadmierny apetyt
- obniżone poczucie własnej wartości, nieadekwatne poczucie winy
- obniżona aktywność psychoruchowa
- myśli samobójcze.

- obniżenie nastroju lub/i drażliwość
- nasilenie zachowań agresywnych
i buntowniczych
- silne reakcje emocjonalne i samookaleczenia
- zaburzenia koncentracji uwagi i trudności
z zapamiętywaniem (niższe wyniki w nauce)
- objawy somatyczne (bóle brzucha, głowy), problemy ze snem i apetytem
- może występować wzmożona aktywność psychoruchowa
- myśli samobójcze
- wycofanie z aktywności i kontaktów społecznych
- nasilony lęk.

Depresja u dzieci - objawy

Pierwszym, szczególnie niepokojącym sygnałem, powinna być dla rodziców zwiększona drażliwość dziecka (wybuchy złości, płaczu) lub bóle głowy albo brzucha, których nie da się wyjaśnić u lekarza.

Samookaleczanie i tłumienie emocji

W swojej praktyce często spotykam się również z samouszkodzeniami i/lub tłumieniem emocji wśród nastolatków. W taki sposób starają się radzić sobie z silnymi emocjami i konsekwencjami ich ekspresji. Długofalowo są to niebezpieczne sposoby - zarówno dla zdrowia fizycznego (np. zakażenia), jak i funkcjonowania emocjonalnego.

Samouszkodzenia to celowe wyrządzenie sobie krzywdy bez intencji samobójczych, np. kaleczenie ciała ostrymi przedmiotami, ale także uderzanie różnymi częściami ciała o twarde przedmioty. Najczęściej przyjmuje się, że funkcją samouszkodzeń jest regulowanie emocji (Linehan, 1993) - rozładowanie silnego napięcia. Badania kliniczne pokazują jednak, że są one formą unikania emocji, ucieczki od niechcianych uczuć (Gratz, 2003).

Przyczyny depresji

Czym jest depresja?

Depresja jest chorobą, która na poziomie mózgu polega na braku równowagi neuroprzekaźników, dlatego jedną z form leczenia jest farmakoterapia (leki). Nie można jednak jednoznacznie wskazać jej przyczyny. Mają na to wpływ zarówno czynniki biologiczne, jak i środowiskowe.

Czynniki biologiczne to uwarunkowania naszego organizmu - geny, choroby i podatności dziedziczone, czyli np. odziedziczone po rodzicach cechy, które sprawiają, że bardziej przeżywamy emocje. Obejmują również konfigurację takich cech, temperamentu, właściwości psychicznych, jak np. wrażliwość i intensywność reakcji emocjonalnej, które wiążą się z biologicznymi uwarunkowaniami układu limbicznego w mózgu.

Czynniki środowiskowe to wychowywanie, doświadczenia w środowisku rodzinnym (np. rozwód), szkole (np. nękanie lub wykluczenie z grupy), lokalnej społeczności i kręgu kulturowym (np. stereotypy funkcjonujące w danej kulturze).

Depresja u dzieci - z czego wynika?

Jak wskazywali już Thomas i Chess (1977; 1985; 1986) w swoich badaniach nad temperamentem u dzieci, wiele zależy od dopasowania właściwości dziecka do właściwości środowiska (lub środowiska do dziecka - jest to zależność dwukierunkowa). Dziecko wysoko wrażliwe i wysoko reaktywne, o tzw. temperamencie trudnym, może doskonale rozwijać się w jednej rodzinie („dobre dopasowanie"), podczas gdy w innej może doświadczać frustracji swoich potrzeb i być źródłem frustracji rodziców („słabe dopasowanie"). Dopasowanie dziecka do środowiska jest czynnikiem wpływającym na jego rozwój oraz funkcjonowanie na poziomie myśli, emocji i zachowań.

Jednym z elementów niewłaściwego dopasowania jest unieważnienie, tzn. niewłaściwe reakcje na komunikaty dziecka o jego osobistych przeżyciach - myślach, emocjach, potrzebach.
W unieważniającym środowisku rodzinnym takie komunikaty dziecka są lekceważone, a czasami nawet karane. Np. gdy dziecko płacze, smuci się, boi - negujemy dziecięce/ nastoletnie przeżywanie, mówiąc „Nie płacz", „Nie smuć się", „Nie bój się". Taka reakcja prowadzi do rozregulowania dziecięcego systemu rozpoznawania, nazywania i zarządzania własnymi przeżyciami. Powtarzający się wzorzec unieważniających relacji może prowadzić nawet do rozwoju zaburzenia osobowości borderline, któremu może towarzyszyć depresja.

Nie można w takich sytuacjach przypisywać rodzicom złych intencji, wręcz przeciwnie - chcą dla dziecka dobrze. Często sami w podobny sposób byli wychowywani i nie znają innego modelu relacji, nie potrafią zastosować umiejętności rodzicielskich. Dobrą wiadomością jest to, że można nauczyć się innego sposobu komunikacji z dzieckiem, który pomoże mu w zdrowej regulacji emocji.

Już wiesz, czym charakteryzuje się depresja dziecięca. W jaki sposób można pomóc dziecku z depresją? Po odpowiedź na to pytanie zapraszamy Cię do naszego kolejnego wpisu na blogu.

Źródła:

1. Fundacja Twarze Depresji, O depresji u dzieci, http://twarzedepresji.pl/o-depresji-u-dzieci/ (dostęp: 12.03.2020)

2. Gratz K.: Risk Factors for and Functions of Deliberate Self‐Harm: An Empirical and Conceptual Review, Clinical Psychology: Science and Practice. 10, 2003

3. Kancelaria Sejmu Biuro Analiz, Dokumentacji i Korespondencji, Zdrowie psychiczne w Unii Europejskiej. Opracowanie tematyczne, https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatopracowania/175/plik/ot-674_zdrowie_psychiczne.pdf (dostęp: 12.03.2020)

4. Linehan M.M.: Zaburzenie osobowości z pogranicza. Terapia poznawczo-behawioralna, Kraków 2010

5. Linehan M.M., Miller A.L., Rathus J.H.: Dialektyczna terapia behawioralna nastolatków z tendencjami samobójczymi, Kraków 2011

# data[].attributes.attachment_link.title
Depresja dziecka - objawy, zachowania. Jak rozpoznać depresję u dziecka

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy powinniśmy bić na alarm? - o depresji dzieci i młodzieży w Polsce Polska jest na drugim miejscu w Europie pod względem liczby samobójstw dzieci i młodzieży wg raportu Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę z ubiegłych lat. Do tego wielu rodziców i pedagogów z ogromnym lękiem obserwuje problem samookaleczeń wśród nastolatków.

# data[].attributes.body
Dzieci z depresją.

# data[].attributes.body
Depresja wieku młodzieńczego.

# data[].attributes.attachment_link.title
"Nikt mnie nie lubi, jestem głupi" - mówi dziecko? Rodzicu, sprawdź, czy dobrze reagujesz

# data[].attributes.attachment_link.description
Gdy dziecko mówi "nikt mnie nie kocha", rodzice uznają to za alarmujący sygnał i łamie im się serce. Często mogą też od swojej pociechy usłyszeć "jestem głupi", "wszyscy mnie nienawidzą" czy "nie kocham cię, mamo". Powodów takiego zachowania dziecka jest wiele. Sprawdź, czy dobrze reagujesz.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tak zbudujesz silną więź ze swoim synem. Oto 7 skutecznych strategii, które powinien znać każdy tata

# data[].attributes.attachment_link.description
Chyba każdemu tacie zależy na silnej więzi z synem, ale ze względu na tę samą płeć, spory i konflikty są wpisane w tę relację. Jak więc przezwyciężyć trudności i pokonać dzielące was różnice, by wzmocnić łączącą was więź?

# data[].attributes.attachment_link.title
Czujesz, że dłużej nie dasz rady? Obejrzyj ten cykl. Edukwarantanna działa jak terapia

# data[].attributes.attachment_link.description
Są takie dni, że nie wiesz, w co masz ręce włożyć, a właściwie to wiesz, że cokolwiek zrobisz, to i tak będzie za mało. Są takie chwile, kiedy próbujesz odetchnąć, odciąć się, ale ciągnie się za tobą ogon "niezrobionego". Nieprzemyślanych spraw, niepodjętych decyzji, nieprzebytych rozmów...

# data[].attributes.attachment_link.title
W twoim domu wydarzyło się coś bardzo ważnego. Nie przegapiłaś tego przez epidemię?

# data[].attributes.attachment_link.description
W ostatnim czasie bezpieczeństwo jest terminem odmienianym przez wszystkie przypadki. Obecna sytuacja na świecie sprawia, że koncentrujemy się na nim nie tylko, gdy musimy wyjść na zewnątrz, ale także w domu. Przestrzegamy więc wytycznych dotyczących higieny, załatwiamy zdalnie różne formalności związane z pracą zawodową, zajmujemy się dziećmi...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Klasyfikacja uzdolnień związana jest z rodzajem poszczególnych typów inteligencji. Człowiek przychodzi na świat ze wszystkimi rodzajami inteligencji.
W trakcie nabywania doświadczeń życiowych niektóre typy inteligencji rozwijają się mocniej, inne zaś słabiej, a niektóre w ogóle. Uwarunkowane jest to przede wszystkim bodźcami płynącymi do naszego mózgu z zewnątrz.
W procesie uczenia się stymulowanie i rozwijanie wszystkich typów inteligencji umożliwia ujawnienie i pielęgnowanie u ludzi, a zwłaszcza dzieci pasji, talentów oraz zdolności. Rodzaje uzdolnień związane są z typami inteligencji dominującej.
Można wyróżnić następujące rodzaje uzdolnień:
1. Uzdolnienia lingwistyczne,
2. Uzdolnienia matematyczno-informatyczne,
3. Uzdolnienia wizualno-przestrzenne,
4. Uzdolnienia muzyczne,
5. Uzdolnienia interpersonalne,
6. Uzdolnienia kinestetyczne;
Uzdolnienia lingwistyczne są umiejętnościami, które służą posługiwaniu się językiem, wzorami i systemami( tak zwane umiejętności pisarskie), na przykład opowiadanie baśni, sprawne manipulowanie językiem.
Uzdolnienia te dotyczą miedzy innymi: wrażliwości na słowa, porządek, brzmienie, rytm a także zdolności przekonywania, przekazywania informacji oraz wyrażania uczuć i kształtowania nastroju. Ci, którzy mają uzdolnienia lingwistycznie wykazuje zainteresowanie przede wszystkim językiem, grą słów, lubią wiersze i zabawy słowne, uczą się poprzez słuchanie, pisanie, czytanie i dyskutowanie.
Uzdolnienia matematyczno-informatyczne to umiejętność rozumienia i operowania abstrakcyjnymi symbolami, kodami, wzorami, pojęciami miary (czasu, ilości, objętości).
Uczniowie posiadający takie uzdolnienia preferują naukę poprzez selektywność, uporządkowanie, myśli dedukcyjnie
i indukcyjnie, uczą się poprzez wychwytywanie związków przyczynowo-skutkowych oraz wyodrębnienie wewnętrznej struktury różnych złożoności.
Uzdolnienia wizualno-przestrzenne są umiejętnościami polegającymi na rozwiązywaniu problemów przestrzennych, wyobrażania sobie danego przedmiotu, widzenia go w rzutach,
w trzech wymiarach i różnych położeniach w przestrzeni i czasie.
Uzdolnieni w tym kierunku ludzie mają rozwiniętą wyobraźnię wizualno-przestrzenną, myślenie obrazowe, lubią wymyślać i konstruować przedmioty trójwymiarowe, doskonale radzą sobie z wykonywaniem i kontrolą ruchów własnego ciała w przestrzeni, uczą się przy wykorzystywaniu wykresów, diagramów, schematów, map i innych pomocy wizualnych, jaskrawych i kolorowych.
Uzdolnienia muzyczne należą do umiejętności, w których istotna rolę odgrywa posługiwanie się tonem, tembrem, rytmem oraz rozumieniem ich związków z zapisem nutowym. Dzięki tego rodzaju uzdolnieniom następuje łatwiejszy i pełniejszy rozwój
osobowości młodego człowieka.
Do podstawowych zdolności muzycznych należą: słuch muzyczny (poczucie wysokości dźwięku, czasu, barwy, głośności słuch harmoniczny), pamięć muzyczna, pamięć rytmu oraz smak muzyczny.
A. Słuch muzyczny:
- Poczucie wysokości dźwięku, zwane słuchem wysokościowym - to zdolność różnicowania dźwięków muzycznych w zakresie wysokości;
- Poczucie czasu - to zdolność różnicowania dźwięków muzycznych w zakresie czasu ich trwania;
- Poczucie głośności - to zdolność różnicowania dźwięków muzycznych w zakresie intensywności;
- Poczucie barwy - to zdolność różnicowania dźwięków muzycznych w zakresie barwy;
- Słuch harmoniczny, zwany także analitycznym - to zdolność wyróżniania poszczególnych dźwięków we współbrzmieniu;
B. Pamięć muzyczna - to zdolność słuchowego zapamiętywania (zatrzymania) przebiegów muzycznych.
Procesy pamięciowe obejmują:
- Bezpośrednie wrażenie słuchowe dźwięku, które może szybko zniknąć, jeśli nie zostanie "powtórzone" (zatrzymane
w pamięci),
- Pamięć fraz melodycznych umożliwiająca bezpośrednią ich reprodukcję,
- Pamięć długotrwałą, która umożliwia rozumienie nowego materiału w oparciu o posiadane wiadomości.
C. Poczucie rytmu - to zdolność do percepcji i reprodukowania struktur rytmicznych; inaczej mówiąc jest to umiejętność spostrzegania, pamiętania, odtwarzania i tworzenia stosunków czasowych w muzyce.
D. Smak muzyczny - to zdolność wyróżniania i oceny wartości artystycznych w muzyce.
Uczniowie uzdolnieni muzycznie potrafią rozróżniać układy dźwięków, wyodrębniać barwy poszczególnych instrumentów, umieją odtworzyć w wyobraźni formy muzyczne, bardzo często sami komponują muzykę, potrafią grać na instrumentach muzycznych, są wrażliwi, silnie reaguje na muzykę zmianę nastroju, najlepsze efekty ich nauki widać przy akompaniamencie muzyki.
Uzdolnienia interpersonalne są umiejętnościami wczuwania się w innych (empatia), patrzenia na świat z różnych punktów widzenia, rozumienia myśli, uczuć, poglądów i zachowań innych ludzi, komunikowania się i wywierania wpływu na innych ludzi.
Uczniowie mający zdolności interpersonalne potrafią łatwo nawiązywać, kształtować i utrzymywać zróżnicowane kontakty społeczne, umieją pracować w zespole, uczą się najchętniej poprzez współpracę i wspólne rozwiązywanie problemów, cenią sobie możliwość konsultacji z nauczycielem lub innym dorosłym.
Uzdolnienia kinestetyczne to umiejętności wyczuwania własnego ciała, jego sprawnego wykorzystania w zróżnicowany sposób, łatwość manipulowania przedmiotami, wrażliwość na bodźce dotykowe.
Uczniowie uzdolnieni kinestetycznie mają dobrze skoordynowane ruchy, wykazują się zręcznością, dbają o swój rozwój fizyczny, lubią sport, praktyczne działania, doświadczenia, rozmaite eksperymenty, wycieczki, zajęcia w terenie, uczą się poprzez budowanie modeli, ćwiczenia, realizowanie projektów
w praktyce, zajęcia manualne, lepienie, rzeźbienie, malowanie, wycinanie.
Uzdolnienia u dzieci w kilku sferach życiowych jednocześnie zdarzają się stosunkowo rzadko. Najczęściej pojawiają się u nich specjalne uzdolnienia. Wówczas dzieci te mogą posiadać ponadprzeciętne zdolności artystyczne lub matematyczne, ale wymagać pomocy w innych dziedzinach naukowych. W związku
z powyższym można wyróżnić konkretne uzdolnienia dziecka:
1. Dziecko uzdolnione językowo, które czyta i pisze płynnie zanim rozpocznie edukację szkolną. Prace jego są niezwykłe, szczegółowe, z łatwością wymyśla logiczne i interesujące historyjki z nieoczekiwanym zakończeniem, posługuje się bogatym słownictwem, lubi bawić się językiem. Dziecko takie bardzo dużo i chętnie czyta, wybierając książki przeznaczone dla starszych dzieci i dorosłych niż dla rówieśników.
2.Dziecko uzdolnione sportowo jest bardzo sprawny, charakteryzuje się doskonałą koordynacją ruchów, wysokim poziomem wydolności sercowo-naczyniowej oraz łatwą adaptacją do wszystkich rodzajów sportów i zajęć rekreacyjnych, posiada doskonałe rozeznanie taktyczne w wybranych grach i dyscyplinach.
3. Dziecko uzdolnione matematycznie dogłębnie interesuje się matematyką, uwielbia rozwiązywać zadania rachunkowe, zagadki, puzzle, szybko i sprawnie operuje „skrótami" matematycznymi, ma doskonałą pamięć do liczb, wzorów, interesuje się komputerem, jego rysunki są wykonywane w sposób mechaniczny i schematyczny aniżeli artystyczny.
4. Dziecko uzdolnione naukowo w stosunku do rówieśników jest bardziej oczytane w tematyce naukowej, bardzo szybko zdobywa informacje, wręcz je chłonie. Z ogromną przyjemnością podejmuje się eksperymentów naukowych, dużą część swojej uwagi poświęca doświadczeniom i eksperymentom, dąży do skrupulatnego, perfekcyjnego zakończenia podjętego zadania. Do rozwiązania zadania stosuje metody niekonwencjonalne, niejednokrotnie niezwykłe i ryzykowne. Potrafi także wysnuwać rozmaite teorie na temat obserwowanych wydarzeń.
5. Dziecko uzdolnione twórczo jest bardzo dociekliwe, żądne przygód i ryzyka. Umie wykorzystać zwykłe przedmioty w celu uatrakcyjnienia jakiejś zabawy, ma bujną wyobraźnię, niezwykłe pomysły, innowacyjne i niekonwencjonalne metody.
Takie dziecko potrafi bawić się w projektowanie różnorodnych i dziwnych wynalazków, umiejąc przy tym wyjaśnić ich zastosowanie. Jest indywidualistą, akceptuje swoją odmienność, którą niekiedy manifestuje w sposobie ubierania się, poglądach, zachowaniach, oryginalnych dziełach.
6. Dziecko uzdolnione umiejętnościami organizacyjnymi uwielbia pełnić różne odpowiedzialne funkcje, chętnie podejmuje inicjatywę i wykazuje samodzielność działania, potrafi bronić swoich racji i praw, szanując przy tym odrębność innych osób. Jest osobą stanowczą, konsekwentną w przekazywaniu osobistych sadów i poglądów, potrafi zręcznie manipulować ludźmi ukierunkowując ich na odpowiedni tor postępowania raz precyzyjnie zbierać dane, opinie o interesujących go zagadnieniach, problemach i ludziach.
7. Dziecko uzdolnione przywódczo jest odpowiedzialne, zawsze dotrzymuje obietnic, potrafi zaszczepić entuzjazm do pomysłu i projektu. Ma silne poczucie lojalności grupowej i indywidualnej oraz sprawiedliwości społecznej. Jest osobą bardzo towarzyską, empatyczną, unika sporów, kłótni. Doskonale umie kontrolować przebieg zabawy w grupie i wykorzystuje to do zdobycia uznania.
8. Dziecko uzdolnione plastycznie przejawia kreatywność i oryginalność w doborze tematów, technik, kompozycji, materiałów, posiada dużą chęć eksperymentowania na zajęciach plastycznych. Sztukę traktuje jako sposób wyrażania własnego „ja", swoich przeżyć, uczuć oraz interesuje się pracą artystyczną innych ludzi. Chętnie chodzi do galerii, muzeów, potrafi ocenić dzieło, uczy się na pracach innych ludzi. Jest uwrażliwione na piękno, ma rozwinięte poczucie estetyki, zauważa szczegóły i barwy, których mogą nie dostrzegać inne dzieci.
9. Dziecko uzdolnione muzycznie potrafi samo z siebie rozpoznać dźwięki, ma doskonały słuch muzyczny i poczucie rytmu, jest wrażliwe na jakość dźwięku. Potrafi bezbłędnie powtórzyć raz usłyszaną melodię. Naturalnie opanowuje naukę gry na jednym lub wielu instrumentach.
10. Dziecko uzdolnione technicznie uwielbia majsterkować, konstruować przy wykorzystaniu materiałów budowlanych czy elektrycznych. Posiada ponadprzeciętne zdolność matematyczne, głównie w dziedzinie matematyki stosowanej i geometrii.
11. Dziecko uzdolnione teatralnie lubi występować publicznie odgrywając różnorodne role aktorskie, posiada zdolności parodiowania innych, podkładania głosów, ma naturalne umiejętności pantomimiczne. Pisze oryginalne scenariusze, potrafi dyrygować innymi aktorami, aktywnie interesuje się wszystkimi aspektami teatru, filmu, telewizji, radia.
Wśród literatury na temat klasyfikacji uzdolnień, można znaleźć wiele innych podziałów, na przykład:
A. Mały twórca to dziecko, które potrafi zaskakiwać nowatorskim podejściem do znanych materiałów, chętnie eksperymentuje, wykazuje się wytrwałością, dociekliwością. Potrafi wymyślać opowiadania, gry, wierszyki, piosenki czy różnego rodzaju urządzenia.
B. Przywódca to dziecko, które wyróżnia się tym, że potrafi przewodzić innym,
Dbając jednocześnie o spójność grupy i potrafiąc kontrolować to, co dzieje się w grupie. Ma dużo interesujących pomysłów, którymi zaraża innych.
C. Inżynier to dziecko, które potrafi wznosić konstrukcje z klocków, bawi się narzędziami i próbuje „naprawiać" różne urządzenia. Potrafi konstruować oryginalne narzędzia i mechanizmy, interesują się zasadami działania urządzeń, co przejawia się ich rozkładaniem na części pierwsze
i składaniem na nowo.
D. Matematyk to dziecko systematyczne, bardzo dokładne, lubi rozwiązywać zagadki matematyczne, brać udział w grach wymagających logicznego myślenia. Często się zastanawia, w jaki inny sposób można rozwiązać już rozwiązany problem.
Takie szybko uczy się operowania cyframi i liczbami, przy czym niechętnie rozmawia, a jego wypowiedzi są zwięzłe i logiczne. Jest uparty i wytrwały, gdy stoi przed rozwiązaniem jakiegoś problemu.
E. Muzyk jako małe dziecko dokładnie wie, jaki typ muzyki mu się podoba, a jaki nie. Widać po nim, że przeżywa muzykę. Ma silny głos, lubi śpiewać i poruszać się w rytm muzyki, bardzo żywo reaguje na zasłyszane dźwięki. Dziecko utalentowane muzycznie ma dobry słuch muzyczny, wymyśla nowe melodie, chętnie słucha muzyki, wykazuje zainteresowanie graniem na różnych instrumentach, ma dobrą koncentrację. Ponadto warto dodać, że umuzykalnione dziecko cechuje wyjątkowa łatwość uczenia się oraz aktywność w podejmowaniu i rozwiązywaniu problemów.
F. Lingwista ma doskonałą pamięć, potrafi ujmować myśli
w słowa, mówi z przekonaniem, a jak mówi inni ludzie słuchają go z przyjemnością, nie czuje tremy przed publicznymi wystąpieniami.
G. Sportowiec, tancerz to tak zwany niespokojny duch, który ma wielką potrzebę sprawdzenia się, lubi rywalizację. Dziecko jest aktywne ruchowo, szybko rozwija się motorycznie, ma dobrą koordynację ruchów, bez lęku uprawia sporty i lubi rywalizację.
H. Pisarz to dziecko, które zdecydowanie więcej słucha niż mówi, często zamyka się w sobie, doskonały obserwator ludzkich charakterów, zwraca uwagę na szczegóły, lubi okazywać swoją odmienność od otoczenia.
I. Menadżer to dziecko, które wykazuje cechy matematyka i pisarza.
J. Artysta, malarz, rzeźbiarz to dziecko, którego talent przejawia się częstym i chętnym malowaniem, rysowaniem, czy lepieniem z plasteliny. Dziecko lubi rysować, ogląda widokówki, albumy z malarstwem. Tematy prac, techniki, materiały i kompozycje są oryginalne. Dziecko potrafi dostrzec barwy i szczegóły, które umykają uwadze jego rówieśników.
K. Aktor to dziecko, które od najmłodszych lat uwielbia wcielać się w różne role, doskonale naśladuje postaci przy pomocy gestów, ruchów czy min, interesuje się teatrem i filmem.
L. Architekt to dziecko, które wykazuje cechy malarza i artysty malarza (rzeźbiarza).
Zdaniem Uzdolnień można wyróżnić tyle ile jest dziedzin życia. Najważniejsze jest to, aby stymulować rozwój dzieci przez najbliższych od najmłodszych lat.

Literatura:
Dobrołowicz W., Psychodydaktyka kreatywności, WSPS, Warszawa 1995
Jąder M., Krok...W kierunku kreatywności, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006
Lewowicki T., Kształcenie uczniów zdolnych, WSiP, Warszawa 1986
Nęcka E., Trening twórczości, Gdańskie Wydawnictwo psychologiczne, Gdańsk 2008
Praca z uczniem zdolnym. Formy i efekty, red. A. Marzec, Oddział Doskonalenia Nauczycieli w Krakowie, Kraków 1985
Szmidt K.J., Pedagogika twórczości, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne Gdańsk 2007

# data[].attributes.attachment_link.description
Klasyfikacja uzdolnień związana jest z rodzajem poszczególnych typów inteligencji. Człowiek przychodzi na świat ze wszystkimi rodzajami inteligencji. W trakcie nabywania doświadczeń życiowych niektóre typy inteligencji rozwijają się mocniej, inne zaś słabiej, a niektóre w ogóle. Uwarunkowane jest to przede wszystkim bodźcami płynącymi do naszego mózgu z zewnątrz.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czasy, w których żyjemy, różnią się całkowicie od rzeczywistości lat 80. i 90., kiedy to my chodziliśmy do szkoły. Żyjemy w zglobalizowanym świecie, w erze Internetu, a przede wszystkim w erze informacji. Kiedyś człowiek poszukiwał informacji, dziś to informacja poszukuje człowieka. Każdego dnia jesteśmy bombardowani informacjami podczas oglądania czy słuchania wiadomości, korzystania z kanałów takich jak: poczta elektroniczna, SMS-y, telefon, portale społecznościowe i wiele innych.

Czy jesteśmy odpowiednio przygotowani, aby ten ogrom informacji właściwie przetworzyć? Czy umiemy odróżnić fakty od opinii? Czy potrafimy zrozumieć intencje, które stoją za źródłem informacji? Czy umiemy oprzeć się manipulacji? Czy potrafimy budować własne sądy na rzetelnych podstawach?

Aby odpowiedzieć twierdząco na wszystkie te pytania, konieczna jest umiejętności myślenia krytycznego.

Co to jest myślenie krytyczne?

Za praojca myślenia krytycznego uważa się Sokratesa, któremu przypisywane są słynne słowa „Wiem, że nic nie wiem". Deklarował on tym samym, że jest jedynie poszukiwaczem prawdy i kładł nacisk na sam proces dochodzenia do niej. W swoich przechadzkach po ulicach i dyskusjach z przypadkowymi ludźmi wcielał się w rolę „prostaczka", który od swojego rozmówcy pozornie oczekuje porad i pomocy w poszukiwaniu prawdy. To miało mu pomóc wskazywać ludziom błędy w ich myśleniu i w wydobywać z nich prawdziwą, ukrytą wiedzę. Jego słynne pytania, które rozmówców często irytowały i zbijały z tropu, wskazywały też, że często nasza wiedza jest złudzeniem, że wydaje nam się, że coś wiemy, gdy tymczasem nasze przekonania zbudowane są na wątłych podstawach niepewnych informacji z niewiadomych źródeł. Sokrates miałby sporo pracy w naszej erze zalewu informacji.

Myślenie krytyczne to jedna z najważniejszych umiejętności XXI wieku, a rozwój tej umiejętności jest kluczowym elementem przygotowującym dziecko do dorosłego życia.

Dzięki myśleniu krytycznemu ludzie uczą się i potrafią:

analizować, tworzyć hipotezy, oceniać,

rozpoznawać emocje swoje i innych osób,

tworzyć logiczne powiązania,

myśleć o konsekwencjach,

sprawdzać fakty,

odróżniać fakty od opinii,

przetwarzać informacje,

kwestionować oczywistości i własne założenia.

Myślenie krytyczne w edukacji

Celem edukacji jest przygotowanie ucznia do świadomego i odpowiedzialnego życia w dorosłym świecie, dlatego rozwój umiejętności krytycznego myślenia powinien być jednym z głównych zadań dzisiejszej szkoły. Najbardziej znane narzędzia do rozwoju krytycznego myślenia u dzieci i młodzieży to narzędzia TOC (Theory of Constraints). Ich autor Eliyahu M. Goldratt był edukatorem, autorem książek, fizykiem, filozofem i liderem biznesu, ale przede wszystkim był „myślicielem, który skłaniał innych do myślenia". W latach 70. stworzył i rozwinął Theory of Constraints(Teoria Ograniczeń - w skrócie TOC) metodę zarządzania nastawioną na osiąganie długotrwałych zysków poprzez odpowiednie zarządzanie istniejącymi w firmie ograniczeniami. Współpracował z największymi korporacjami jak General Motors, Procter & Gamble. AT & T, Philips czy Boeing, którym pomagał zwielokrotnić zyski i rozwiązywać problemy ekonomiczne.

W latach 90. Eliyahu M. Goldratt założył TOC for Education (TOC dla edukacji) organizację szerzącą idee TOC wśród nauczycieli. W Polsce popularyzuje je TOC dla Edukacji Polska. TOC dla Edukacji Polska wprowadza narzędzia TOC do polskich szkół od 2006 r. W tej chwili to jedyny program w Polsce, który rozwija umiejętność krytycznego myślenia u dzieci, młodzieży i dorosłych wykorzystując narzędzia TOC. Maciej Winiarek - prezes TOC dla Edukacji Polska oraz popularyzator tej metody, jest współzałożycielem pierwszej szkoły TOC w Polsce - przestrzeni edukacyjnej Thinking Zone.

O Thinking Zone przeczytaj w Juniorowie: Szkoła powinna uczyć myślenia - ale jak?

Proste narzędzia, które uczą myśleć

Do realizacji programu „TOC dla Edukacji" służą odpowiednio opracowane narzędzia myślowe. Narzędzia te są też wykorzystywane do przekazywania nowych treści dydaktycznych, utrwalania materiału, czy pogłębiania wiedzy. Te narzędzia to: CHMURKA, LOGICZNA GAŁĄZKA, DRZEWKO AMBITNEGO CELU.
CHMURKA
Służy do analizowania przyczyn konfliktu. Dzięki zastosowaniu tego narzędzia można przenieść uwagę z żądań na potrzeby stron zaangażowanych w konflikt. Przedstawianie przypuszczeń oraz określanie problemów uczy znajdowania logicznych rozwiązań i rozwiązywania sporów. Chmurka uczy rozumieć punkt widzenia innych osób, dzięki czemu dzieci uczą się rozwiązywać spory, podejmować bardziej odpowiedzialne decyzje i współpracować. Analizując szkolne tematy, uczniowie uczą się oceniać pomysły, a także w logiczny i przemyślany sposób znajdować rozwiązania problemów.
LOGICZNA GAŁĄŹ
Stosowanie tego narzędzia pozwala odkryć i nazwać związki przyczynowo-skutkowe: „jeśli... to...", określać logiczne konsekwencje zdarzeń, a co za tym idzie - pomaga nabyć umiejętność przewidywania następstw własnego zachowania czy podjętych decyzji. Gałąź stosuje się w pracy z dziećmi i młodzieżą, aby wspierać ich w nabywaniu umiejętności tworzenia związków przyczynowo-skutkowych pomiędzy działaniem i konsekwencją, przewidywania zdarzeń, czy zmiany negatywnych i impulsywnych zachowań.

Gałąź logiczna stosowana do analizy zagadnień szkolnych uczy lepiej rozumieć logiczne zasady naukowe i matematyczne, głębiej analizować tematy, rozwija umiejętność kreatywnego pisania wypracowań.
DRZEWKO AMBITNEGO CELU
Ułatwia osiągnięcie wyznaczonego celu poprzez tworzenie strategicznego planu, z podziałem na etapy działania i określeniem wszelkich przeszkód oraz z podaniem sposobów pokonania tych przeszkód. Narzędzie to pomaga w kształtowaniu u dzieci umiejętności definiowania własnych celów, odpowiedzialnego planowania dnia. Program wspiera dzieci i młodzież w procesie przejmowania odpowiedzialności za osiąganie własnych czy grupowych celów.

Kongres Myślenia Krytycznego TOC 2018

W dniach 30 listopada -1 grudnia, w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku odbędzie się Kongres Myślenia Krytycznego - TOC.Kongres ma przybliżyć wiedzę o TOC i nauczyć stosowania narzędzi TOC w uczeniu myślenia krytycznego. Głównym celem kongresu jest praktyka, a każdy dzień kongresu będzie poświęcony jednemu z narzędzi TOC. Organizatorzy chcą nauczyć uczestników kongresu stosowania TOC na co dzień. W programie znajdzie się sporo warsztatów szkoleniowych z praktykami stosowania TOC. Dla osób, które nie zetknęły się wcześniej z TOC planowane są szkolenia na początku każdego dnia, a już popołudniu tego samego dnia, będą one mogły ćwiczyć stosowanie danego narzędzia na swoim przedmiocie. Przez trzy dni Kongresu zostanie przeprowadzonych prawie 30 warsztatów szkoleniowych oraz będzie okazja do obejrzenia prawie 30 prezentacji.

Wykłady i warsztaty przeprowadzi kilkunastu trenerów z całego świata oraz ponad 20 z Polski. Organizatorami Międzynarodowego Kongresu Myślenia Krytycznego - TOC są: TOC dla Edukacji Polska, Miasto Gdańsk, Fundacja Thinking Zone, Fundacja TOCFE, Europejskie Centrum Solidarności.
Więcej informacji: https://kongres-toc.pl/

# data[].attributes.attachment_link.title
Myślenie krytyczne - jedna z najważniejszych umiejętności, jakich powinniśmy uczyć dzieci - Juniorowo

# data[].attributes.attachment_link.description
Czasy, w których żyjemy, różnią się całkowicie od rzeczywistości lat 80. i 90., kiedy to my chodziliśmy do szkoły. Żyjemy w zglobalizowanym świecie, w erze Internetu, a przede wszystkim w erze informacji. Kiedyś człowiek poszukiwał informacji, dziś to informacja poszukuje człowieka.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
(Źródło: https://www.criticalthinking.org/pages/defining-critical-thinking/766)

Myślenie krytyczne... przebudzenie umysłu, aby był gotów badać sam siebie.

Myślenie krytyczne jest pojęciem bogatym znaczeniowo, które kształtowało się przez około 2500 lat, jednakże samo wyrażenie „myślenie krytyczne" powstało w połowie XX wieku. Proponujemy tu definicję pojęcia krytycznego myślenia, które swoim zakresem obejmuje wiele niezależnych dyscyplin.
Krytyczne myślenie - definicja National Council for Excellence in Critical Thinking, rok 1987
Oświadczenie Michaela Scrivena i Richarda Paula, przedstawione podczas 8th Annual International Conference on Critical Thinking and Education Reform, lato 1987.

Myślenie krytyczne jest zdyscyplinowanym procesem intelektualnym, który polega na:

1. aktywnej i umiejętnej konceptualizacji,

2. wykorzystywaniu, analizowaniu i syntetyzowaniu oraz ocenie informacji uzyskanych od kogoś lub sformułowanych samodzielnie,

3. obserwacji, zdobywaniu doświadczeń,

4. refleksji, rozumowaniu i komunikacji.

Proces ten określa, jakie przekonania żywimy oraz jakie podejmujemy działania. W typowej postaci proces ten opiera się na uniwersalnych wartościach intelektualnych, które wykraczają poza przedmiot naszych myśli, takie jak: przejrzystość, trafność, precyzyjność, spójność, istotność, uzasadnienie, głębia, rozmach oraz uczciwość.

Krytyczne myślenie zakłada sprawdzenie następujących struktur lub elementów myśli w każdym rozumowaniu: cel, problem, kwestię, założenia, pojęcia, podstawy empiryczne, rozumowanie prowadzące do określonego wniosku, implikacje i konsekwencje, zastrzeżenia płynące z innych punktów widzenia oraz pewien zakres możliwych nawiązań. Myślenie krytyczne - jako dotyczące wielu różnych przedmiotów, spraw i celów - stanowi element różnorodnych sposobów myślenia, m.in.: myślenia naukowego, matematycznego, historycznego, antropologicznego, ekonomicznego, moralnego i filozoficznego.

Myślenie krytyczne można charakteryzować przez wskazanie dwóch części: 1) zbioru informacji oraz przekonań, które kształtują umiejętności; 2) nawyków, opartych na zaangażowaniu intelektualnym, określających wykorzystanie owych umiejętności do kontroli i kształtowania zachowania. Z tego względu można je przeciwstawić: 1) biernemu przyswajaniu i przechowywaniu informacji, ponieważ myślenie krytyczne wymaga [używania]szczegółowych metod wyszukiwania informacji i obchodzenia się z nimi; 2) posiadaniu umiejętności, które zgodnie z założeniem będą stale używane; 3) wykorzystywaniu tych umiejętności jako elementów ćwiczenia, bez akceptacji jego rezultatów.

Myślenie różni się ze względu na motywację, która stoi u jego podstawy Gdy jest motywowane egoistycznymi pobudkami, często przejawia się w sprawnej manipulacji ideami w służbie szeroko pojętego interesu własnego lub interesu własnej grupy. Jako takie jest zazwyczaj wadliwe intelektualnie, jednakże może być skuteczne pragmatycznie. Gdy jest motywowane pragnieniem zachowania jedności intelektu i rzetelności umysłowej, staje się zazwyczaj czynnością intelektualną wyższego rzędu, choć podatną na zarzut „idealizmu" ze strony tych, którzy przyzwyczaili się do egoistycznego wykorzystywania swoich umiejętności.

Nikt nie może myśleć krytycznie przez cały czas, każdy ma chwile, w których ulega niezdyscyplinowanemu lub irracjonalnemu myśleniu. Jego jakość jest więc stopniowalna i zależy, między innymi, od wartości i głębi doświadczenia w danej dziedzinie myślenia lub w zakresie danej grupy problemów. Nikt nie jest w stanie myśleć krytycznie całkowicie i na wskroś, lecz jedynie do takiego-a-takiego stopnia, z takim-a-takim stopniem przenikliwości i nieporadności, i jest podatny w takim-a-takim stopniu na tendencje do samooszukiwania się. Z tego względu rozwój umiejętności krytycznego myślenia i dyspozycji do niego jest przedsięwzięciem na całe życie.
Kolejne krótkie omówienie pojęcia myślenia krytycznego
Myślenie krytyczne jest myśleniem, które podlega samokontroli, jest zdyscyplinowane i stara się przeprowadzać rozumowania na najwyższym poziomie i w sposób możliwie najbardziej uczciwy intelektualnie. Ludzie, którzy myślą krytycznie, stale podejmują starania, by żyć racjonalnie, rozsądnie i w sposób empatyczny. Są uwrażliwieni na zawodną naturę ludzkiego myślenia, która często bywa nieuświadomiona. Starają się zmniejszyć siłę swoich nawyków egocentrycznych i socjocentrycznych. Używają narzędzi intelektualnych, które stanowią warsztat krytycznego myślenia - pojęcia i zasady, które pozwolą im analizować, oceniać i poprawiać sposób, w jaki myślą. Pilnie pracują, by rozwijać intelektualne cnoty uczciwości, pokory, życzliwości, empatii, poczucia sprawiedliwości i zaufania do rozumu. Zdają sobie sprawę, że jakkolwiek będą sprawni w myśleniu, zawsze mogą poprawić swoje umiejętności logicznego myślenia i czasami zdarzy im się paść ofiarą błędów w rozumowaniu, ludzkiej irracjonalności, uprzedzeń, skrzywień poznawczych, zakłóceń, bezkrytycznie akceptowanych zasad społecznych i rozmaitych tabu, dbania o własne interesy. Starają się poprawić świat, by przyczynić się do budowania bardziej racjonalnego i cywilizowanego społeczeństwa. Jednocześnie zauważają złożoność problemów, którymi się zajmują. Starają się unikać uproszczeń i dążą do właściwego określenia praw i potrzeb innych ludzi. Doświadczają trudności związanych z rozwojem swoich umiejętności myślenia i zobowiązują się ćwiczenia się przez całe życie na drodze do samodoskonalenia. Podzielają przekonanie Sokratesa: „Bezmyślnym życiem żyć człowiekowi nie warto", ponieważ zdają sobie, że świat, w którym ludzie żyją nierozumnie, jest bezkrytyczny, niesprawiedliwy i niebezpieczny.

Linda Elder, Wrzesień, 2007
Dlaczego warto myśleć krytycznie? Na czym polega problem?
Myślimy wszyscy; taka jest nasza natura. Ale nasze myślenie, to, które pozostawiamy same sobie, jest stronnicze, skrzywione, częściowe, pełne uprzedzeń i przesądów. Ponadto jakość naszego życia, tego, co tworzymy, robimy, budujemy zależy bezpośrednio od jakości naszego myślenia Tandetne myślenie jest kosztowne - zarówno dla naszego portfela, jak i jakości naszego życia. Doskonałość w myśleniu wymaga systematycznej uprawy.
Definicja
Myślenie krytyczne jest to sposób myślenia - na każdy temat, jakakolwiek byłaby jego treść lub przedstawiony problem - dzięki któremu ten, kto myśli, poprawia jakość swojego myślenia przez umiejętne uchwytywanie struktur z nim związanych i narzucanie mu intelektualnych standardów.
Rezultat
Dobrze ukształtowana osoba myśląca krytycznie:

1. rozważa życiowe pytania i problemy, formułując je jasno i precyzyjnie;

2. gromadzi i ocenia istotne informacje, wykorzystując abstrakcyjne idee, aby je skutecznie interpretować; dochodzi do dobrze uzasadnionych wniosków i rozwiązań, testując je według odpowiednich kryteriów i standardów;

3. myśli w sposób otwarty w ramach alternatywnych systemów myślenia, rozpoznając i oceniając, co jest niezbędne, ich założenia, implikacje i praktyczne skutki,

4. komunikuje się skutecznie z innymi podczas rozwiązywania złożonych problemów.

Myślenie krytyczne jest - mówiąc krótko - myśleniem nastawionym na samo siebie, dyscyplinującym i monitorującym samo siebie, a także samokorygującym się. Zakłada ono zgodę na rygorystyczne standardy doskonałości i troskę o ich stosowanie. Myślenie krytyczne pociąga ze sobą efektywną komunikację i umiejętności rozwiązywania problemu oraz zobowiązanie do przezwyciężania naszego wrodzonego egocentryzmu i socjocentryzmu.

(Zaczerpnięte z The Miniature Guide to Critical Thinking Concepts and Tools, Foundation for Critical Thinking Press, 2008, Richarda Paula i Lindy Elder).

# data[].attributes.attachment_link.description
(Źródło: https://www.criticalthinking.org/pages/defining-critical-thinking/766) Myślenie krytyczne... przebudzenie umysłu, aby był gotów badać sam siebie. Myślenie krytyczne jest pojęciem bogatym znaczeniowo, które kształtowało się przez około 2500 lat, jednakże samo wyrażenie „myślenie krytyczne" powstało w połowie XX wieku. Proponujemy tu definicję pojęcia krytycznego myślenia, które swoim zakresem obejmuje wiele niezależnych dyscyplin.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Po pierwsze: prawie każdy pracodawca poszukuje go u swoich potencjalnych pracowników.

Po drugie: w erze „fake newsów", sprzecznych informacji i natłoku danych, które codziennie przetwarzamy, myślenie krytyczne stanowi jedyny sposób, aby się w tym nie zgubić.
W tym artykule dowiesz się:

co to jest myślenie krytyczne

jak stosować myślenie krytyczne w życiu zawodowym, dzięki czemu zdobędziesz więcej ofert pracy

jakich narzędzi i sposobów użyć, by szybko poprawić swoje zdolności krytycznego myślenia.

Chcesz od razu napisać CV? Skorzystaj z naszego kreatora, w którym znajdziesz profesjonalne szablony do uzupełnienia i praktyczne podpowiedzi. Stwórz CV w 5 minut tutaj. Zanim zagłębimy się w temat umiejętności krytycznego myślenia, zróbmy mały eksperyment.
Zobacz inne szablony, stwórz CV i pobierz dokument w PDF tutaj.

1. Czym jest myślenie krytyczne i dlaczego go potrzebujesz?

Spróbujmy się dowiedzieć, czy picie kawy Ci służy?
Wszystko jasne! Kończę z piciem tej trucizny!
Najpierw poszukamy w internecie powodów, dlaczego nie należy pić kawy.

O rany! W wyszukiwarce wyskoczą m.in. mniejszy poziom stresu ( źródło), utrata wagi ( źródło) oraz zdrowsze serce ( źródło)!
No tak... już nigdy w niczym nie posłucham Internetu.
A co, jeśli zapytamy Google o powody, dla których należy pić kawę?

W odpowiedzi znajdziemy obniżone ryzyko depresji ( źródło), lepszą pamięć ( źródło), a także - uwaga - zdrowsze serce ( źródło).

Tylko że... wymienione wyżej źródła to nie jakieś bzdurne porady internetowych hochsztaplerów. To wnioski opublikowane w naukowych pismach, z których KAŻDY został oparty na badaniach poddanych zewnętrznej weryfikacji przez specjalistów w danej dziedzinie.

Zatem w jaki sposób możemy cokolwiek wynieść z tych sprzecznych wniosków?

Ale co to tak dokładnie oznacza?

Czym jest myślenie krytyczne?

Myślenie krytyczne to umiejętność myślenia w sposób racjonalny i uporządkowany, tak aby zrozumieć związki między faktami lub koncepcjami. Dzięki niemu potrafimy zdecydować, w co wierzyć. Innymi słowy, jest to „myślenie o myśleniu": polega na rozpoznawaniu, analizowaniu, a następnie naprawianiu błędów we własnym rozumowaniu.

Jak myśleć krytycznie?

Żeby się tego nauczyć potrzeba czasu, ćwiczenia i cierpliwości. Jednak już dzisiaj możesz rozwinąć swoje umiejętności krytycznego myślenia. Zastosuj siedem poniższych kroków podczas rozwiązywania wszelkiego rodzaju problemów - zarówno w pracy, jak i życiu osobistym.

1. Zdefiniuj problem lub pytanie. Zrób to maksymalnie precyzyjnie: im węższe zagadnienie, tym łatwiej znaleźć rozwiązanie lub odpowiedź.

2. Zbierz dane, opinie i argumenty. Spróbuj znaleźć kilka źródeł, które różnie zapatrują się dany problem i porównaj odmienne punkty widzenia.

3. Zbadaj i oceń dane. Czy Twoje źródła są godne zaufania? Czy ich wnioski są potwierdzone danymi, czy tylko wyrażają jakiś osąd? Czy dana hipoteza jest poparta wystarczającą liczbą informacji lub danych?

4. Sprawdź obiektywność. Czy masz pewność, że Twoje źródła nie są stronnicze? Czy pewne założenia lub osobiste preferencje na pewno nie kierowały Twoim wyborem źródeł?

5. Oceń ważność danych. Która informacja jest najważniejsza? Czy próba, na której przeprowadzono dane badanie, jest wystarczająco duża? Czy wszystkie opinie i argumenty, jakie udało Ci się zebrać, rzeczywiście odnoszą się do problemu, który chcesz rozwiązać?

6. Podejmij decyzję / ustal wnioski. Zastanów się, jakie różne wnioski możesz wyciągnąć oraz które z nich mają wystarczające uzasadnienie w faktach (o ile takie są). Oceń mocne i słabe strony wszystkich możliwych opcji.

7. Zaprezentuj lub zakomunikuj wyniki. Gdy już dojdziesz do konkluzji, przedstaw ją zainteresowanym.

Instrukcje te są dodatkowo opatrzone pytaniami, które pomogą Ci pobudzić swoje krytyczne myślenie.
1. Problemy zaczynają się już od samego pytania: „czy picie kawy Ci służy?"
Myślenie krytyczne - siedem kroków

A teraz wróćmy do eksperymentu z kawą i przeanalizujmy go krytycznie, krok po kroku.

Jest ono zdecydowanie zbyt mało precyzyjne.

Co to w ogóle znaczy, że coś komuś „służy"?
2. Wśród wymienionych wyżej artykułów tylko dwa odnoszą się do badań nad wpływem picia kawy na pracę serca.
W dodatku nie określiliśmy, czy interesują nas krótko czy długofalowe skutki picia kawy. A poza tym, przecież może być tak, że konsumpcja kawy wpływa pozytywnie na niektóre aspekty zdrowia, jednocześnie szkodząc innym.

Uściślijmy zatem nasze pytanie: „czy picie kawy jest korzystne dla serca?"

Pierwszy z nich sugeruje, że picie kawy „może być związane z przedwczesną śmiercią w około 14% przypadków choroby wieńcowej oraz 20% przypadków udaru mózgu".

Z kolei według drugiego artykułu „umiarkowane spożycie kawy jest powiązane z niższym występowaniem choroby wieńcowej".
3. Oba cytowane artykuły zostały opublikowane w poważanych, poddanych specjalistycznej weryfikacji pismach.
Ewidentnie popełniliśmy kolejne znaczące błędy w toku rozumowania: po pierwsze dwa źródła to zdecydowanie za mało.

Po drugie nie wzięliśmy pod uwagę tego, jak skomplikowanym narządem jest serce: tak jak w przypadku całego organizmu, kawa może mieć korzystny wpływ na niektóre jego funkcje i negatywny wpływ na inne.

Ale uwaga-

Pierwszy z artykułówopiera się tylko na przeglądzie literatury naukowej - nie zaś na własnych badaniach.

Natomiast drugi z nich, choć oparty na badaniu przeprowadzonym na dużej próbie mężczyzn i kobiet (25 tysięcy uczestników), bierze pod uwagę jedynie populację Korei, a zatem obserwacje w nim zawarte mogą być związane także ze specyfiką tego środowiska (klimat, dieta itp.).

Już samo to, co chcieliśmy wyszukać w Google, opierało się na pewnych założeniach: bo najpierw uznaliśmy, że muszą istnieć jakieś powody, dla których nie powinno się pić kawy, a w kolejnym wyszukiwaniu przyjęliśmy, że są jakieś korzyści z jej spożycia.
5. Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe obserwacje, możemy z całą pewnością stwierdzić, że informacje, jakie zebraliśmy, nie wystarczą, żeby rozwiązać problem przedstawiony na początku eksperymentu. 6. Jedyny wniosek, jaki możemy wyciągnąć to: według danych, jakie zebraliśmy, picie kawy może być korzystne lub niekorzystne dla serca, w zależności od tego, ile zmiennych pominiemy. 7. Nawet jeżeli konkluzja brzmi: „nie da się w tym momencie odpowiedzieć na to pytanie", wciąż warto ją zakomunikować i zaprezentować.
A algorytmy wyszukiwarki Google już dobrze wiedzą, że lubimy znajdować treści, które odpowiadają naszym założeniom.

W takim razie...

Bo dobrze jest wiedzieć, jakie są granice naszej wiedzy na dany temat.

Sęk tkwi w tym, że... naprawdę trudno jest wiedzieć coś na pewno.

I dlatego myślenie krytyczne jest tak istotne: to dzięki niemu możemy pojąć braki i ograniczenia w naszym rozumowaniu, zidentyfikować luki w naszej wiedzy, a także je wykorzystać!

Dlaczego umiejętność myślenia krytycznego jest tak ważna?

Gdy myślisz krytycznie, nieustannie kwestionujesz to, co inni wzięliby za pewnik. Na przykład w pracy, nawet jeśli coś wydaje się funkcjonować prawidłowo, krytyczne myślenie sprawi, że będziesz szukać nowych, lepszych rozwiązań i wprowadzać je w życie.

Umiejętność myślenia krytycznego to klucz do samorozwoju i poprawy jakości Twojej pracy. Dlatego jest ono dziś niezwykle pożądane przez pracodawców.

Spójrz tylko na statystyki:
Chcesz od razu napisać CV? Skorzystaj z naszego kreatora, w którym znajdziesz profesjonalne szablony do uzupełnienia i praktyczne podpowiedzi. Stwórz CV w 5 minut tutaj.
Niedawny raport przygotowany przez Amerykańskie Zrzeszenie Szkół Wyższych (AACU) wykazał, że dla 93 procent pracodawców umiejętność krytycznego myślenia jest bardziej wartościowa niż studia licencjackie, jakie ukończył dany kandydat. A więc-

Analiza: umiejętność zbierania i przetwarzania informacji i wiedzy.

Interpretacja: wyciąganie wniosków z przetworzonych danych.

Kwestionowanie: zdolność oceny, czy informacje, które zebraliśmy, są wystarczające i bezstronne.

Ewaluacja: umiejętność podejmowania decyzji na podstawie dostępnej wiedzy.

Komunikacja: przekazywanie swoich wniosków innym w jasny sposób.

Samoregulacja: nieustanne monitorowanie i regulowanie własnego rozumowania.

Otwarty umysł: branie pod uwagę innych możliwości i punktów widzenia.

Rozwiązywanie problemów: zdolność radzenia sobie z nieprzewidzianymi problemami i rozstrzygania konfliktów.

Zobaczmy, w jaki sposób możesz zademonstrować swoje myślenie krytyczne, tak aby zwiększyć swoją szansę na otrzymanie wymarzonej pracy.

Zobacz inne szablony, stwórz CV i pobierz dokument w PDF tutaj.

2. Lista umiejętności związanych z myśleniem krytycznym, które posłużą w poszukiwaniu pracy

Oto kluczowe umiejętności związane z myśleniem krytycznym:

W czym tkwi problem?

Suche listy umiejętności są w zasadzie bezużyteczne.

Analizowałam dane uzyskane w wywiadzie, aby ustalić specyfikę opieki pacjenta.

Zidentyfikowałam osiem przeoczonych wcześniej defektów w nieudanych konstrukcjach.
CV pracownika obsługi klienta:
Przeanalizowałem wyniki rozmów z klientami, aby opracować nową strategię odpowiadania na zażalenia konsumenckie.

Jasno komunikowałam i wyjaśniałem powody swoich ocen i decyzji zespołom lekarskim i pielęgniarskim.

Powiedzmy, że ubiegasz się o pracę, której opis wymagań zawiera „umiejętność krytycznego myślenia". Nie możesz po prostu wrzucić w CV kilku punktów z powyższej listy.

Musisz udowodnić, że potrafisz myśleć krytycznie, podając przykłady sytuacji ze swojego doświadczenia, w których takie umiejętności okazały się niezastąpione.

Jak wpisać myślenie krytyczne w CV?
1. Opisz sytuację, w której poddałeś próbie dotychczasowy system pracy Twój i Twoich współpracowników. Błąd na naszej stronie sprawił, że klienci zamawiali niepasujące części, co z kolei spowodowało lawinę zażaleń. Zapytałam zespół, czy moglibyśmy zastosować test kompatybilności produktów przy składaniu zamówień. Nasz spec od IT wprowadził ostrzeżenia, które pojawiały się, gdy dwa produkty nie pasowały do siebie. Liczba zażaleń spadła o 35 procent. Ta odpowiedź demonstruje:

samoregulację

umiejętność rozwiązywania problemów.

2. Opisz sytuację, w której zauważyłeś problem i podjąłeś kroki, by go naprawić. Nasze ładowane elektrycznie wózki widłowe miały dwie różne wtyczki. Użycie jednej z nich mogło zniszczyć baterię wartą kilka dziesięć tysięcy złotych. Zainstalowałem zaciski na kable - tak, żeby tylko ten odpowiedni sięgał do gniazdka. Od tamtej pory nie straciliśmy żadnej baterii. Ta odpowiedź demonstruje:

ocenę sytuacji

skuteczne rozwiązywanie problemów.

3. Opowiedz mi o sytuacji, w której musiałaś przekonać kogoś do zmiany zdania. Właściciel naszego sklepu z pamiątkami był przekonany, że świetnie sobie radzimy. Przeprowadziłam analizę sprzedaży i odkryłam, że mamy dziesięcioprocentowy deficyt. Przygotowałam wizualizację danych, aby przekonać właściciela, że gdybyśmy skupili się na bardziej pożądanych produktach, moglibyśmy zwiększyć dochody o 40 procent. Ta odpowiedź demonstruje:
Najlepszym sposobem na zademonstrowanie i potwierdzenie swoich umiejętności związanych z myśleniem krytycznym jest umieszczenie przykładów ich zastosowania w opisie dotychczasowych stanowisk w CV - w formie listy punktowej.

Tak jak w następujących przykładach:

Wiesz już, o co w tym chodzi, prawda? Nie o puste przechwałki, tylko o twarde dowody.

Twoje krytyczne myślenie może być także poddane ocenie podczas rozmowy o pracę. I tu znowu - rekruterzy będą chcieli poznać konkretne przykłady zastosowania przez Ciebie krytycznego myślenia.

Co wiem już teraz?

Skąd to wiem?

Czego próbuję dowieść?

Co mną powoduje?

Większość pytań, które sprawdzają umiejętność myślenia krytycznego na rozmowie kwalifikacyjnej, opiera się na przykładowych sytuacjach. Naucz się reagować na tego typu pytania dzięki radom w tym artykule: Pytania na rozmowie kwalifikacyjnej i najlepsze odpowiedzi (przykłady)

Przykłady pytań rekrutacyjnych sprawdzających krytyczne myślenie wraz z odpowiedziami

Nie czujesz, że myślenie krytyczne to Twoja mocna strona? Żaden problem. Istnieją sposoby, aby je rozwinąć. I możesz zacząć nad tym pracować już dziś!

3. Jak poprawić umiejętności związane z myśleniem krytycznym

Aby zacząć pracować nad swoim krytycznym myśleniem, zacznij od zastosowania tych prostych strategii:
Najczęstsze błędy poznawcze, których musisz unikać w swoim rozumowaniu:

Przekonanie o swojej racji: zakładamy, że nie możemy się mylić.

Najpierw zrobię, potem pomyślę: działamy zbyt szybko, zanim przemyślimy sprawę.

Pewność związku przyczynowo-skutkowego: dlaczego obrzędy zaklinania deszczu zawsze działały? Bo tańczyli, aż zaczęło padać.

1. Zadaj sobie kilka krytycznych pytań.

2. Nie zadowalaj się „zdrowym rozsądkiem".

Problem ze „zdrowym rozsądkiem" polega na tym, że mają go w zasadzie wszyscy... zdrowi ludzie.

Kluczowe umiejętności związane z myśleniem krytycznym to: analiza, interpretacja, kwestionowanie, komunikacja, samoregulacja, otwarty umysł i rozwiązywanie problemów.

Aby wprowadzić w życie podstawowe zasady krytycznego myślenia postępuj następująco: zidentyfikuj problem, zbierz dane, przeanalizuj je i oceń, określ założenia, ustal wagę uzyskanych odpowiedzi, podejmij decyzję i zakomunikuj ją.

Aby poprawić swoje krytyczne myślenie: zadaj sobie kilka prostych pytań, podaj w wątpliwość „zdrowy rozsądek", zrozum swoje słabości i jak najwięcej czytaj.

„Twój model biznesowy nie może się udać".

Naprawdę tak uważasz? A właściwie dlaczego? Ramit Sethi zarabia kokosy, sprzedając internetowy kurs za 300 dolarów, z którego możesz się dowiedzieć, jak wybrać dobrego asystenta. Jeśli taki pomysł wypalił, zastanów się, ile innych też może.

3. Nie zapominaj o swoich słabościach i osobistych przekonaniach.
Masz jeszcze jakieś pytania dotyczące myślenia krytycznego? A może chcesz podzielić się sprawdzonymi wskazówkami, aby stosować myślenie krytyczne w codziennym życiu? Daj znać w komentarzu. Bardzo ciekawi mnie Twoje zdanie!
4. Dużo czytaj.

Dzięki temu nie tylko rozwiniesz umiejętności związane z myśleniem krytycznym, ale także większość umiejętności, które posiadasz. Aby dowiedzieć się więcej o teoretycznej i praktycznej stronie myślenia krytycznego, zajrzyj do tych źródeł:

Możesz też skorzystać ze źródeł angielskich:

Myślenie krytyczne - podsumowanie

Musisz napisać również list motywacyjny? W naszym kreatorze znajdziesz nowoczesne wzory do wypełnienia i praktyczne porady. Stwórz list motywacyjny w 5 minut tutaj.

Zobacz inne szablony, stwórz list motywacyjny i pobierz dokument w PDF tutaj.

# data[].attributes.attachment_link.title
Myślenie krytyczne - co to i jak się go nauczyć? [Przykłady i ćwiczenia]

# data[].attributes.attachment_link.description
Po pierwsze: prawie każdy pracodawca poszukuje go u swoich potencjalnych pracowników. Po drugie: w erze „fake newsów", sprzecznych informacji i natłoku danych, które codziennie przetwarzamy, myślenie krytyczne stanowi jedyny sposób, aby się w tym nie zgubić.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Myśl, jak myśleć - to sedno myślenia krytycznego, współcześnie jednej z najbardziej cenionych i poszukiwanych kompetencji. Ale mózg lubi chodzić na skróty - chętniej sięga po schematy myślowe i heurystyki niż pogłębioną, krytyczną refleksję nad rzeczywistością. Czy myślenia krytycznego można się nauczyć? Jak to zrobić? - szukamy odpowiedzi razem z psychologiem dr. hab. Tomaszem Grzybem, prof. Uniwersytetu SWPS.

„Nie żyje Tina Turner. Legendarna wokalistka miała 76 lat" - tragiczna wiadomość lotem błyskawicy obiegła sieć. Główne media w mig podchwyciły news, a wraz z nimi rzesze internautów. A potem nastąpiło zbiorowe zdziwienie - wokalistka żyje i wcale nie wybiera się na tamten świat. Fake news o jej śmierci powstał po tym, gdy na Facebooku pojawił się zawirusowany link z tą informacją, następnie zmultiplikowaną w dziesiątkach artykułów, ochoczo udostępnianych na prywatnych profilach w portalach społecznościowych. A jak wiadomo z analiz MIT Media Lab, fake news potrzebuje średnio sześć razy mniej czasu niż prawda, by dotrzeć do 1500 osób na Twitterze.

Co mogłoby ocalić Tinę Turner od rzekomej śmierci, a internautów od dezinformacji? Myślenie krytyczne. Czyli jakie?

Myślenie krytyczne to kompetencja?

„Myślenie krytyczne jest rodzajem myślenia realistycznego, ukierunkowanego na specyficzny cel, jakim jest ewaluacja. (...) Celem myślenia krytycznego jest rzetelna i realistyczna ocena istotnych aspektów aktywności intelektualnej człowieka" - definiuje w „Psychologii poznawczej" prof. Edward Nęcka. Dr Stella Cottrell z University of East London tworzy nieformalny kodeks człowieka myślącego krytycznie. Po pierwsze, powinien on umiejętnie oceniać przeciwstawne argumenty i dowody. Po drugie, rozpoznawać stanowiska, wnioski i argumenty prezentowane przez interlokutora, a także techniki i manipulacje, które może on stosować, aby uczynić swój wywód bardziej przekonującym. Po trzecie, człowiek myślący krytycznie rozważa problemy w sposób ustrukturyzowany, wnikliwie i z wykorzystaniem prawideł logiki. Po czwarte, jako wisienka na torcie, potrafi on swój punkt widzenia przedstawiać w sposób jasny, zrozumiały i przemyślany.

Z kolei Robert DiYanni, profesor nauk humanistycznych na New York University, w książce „Pomyśl, zanim pomyślisz" podaje dwie podstawowe kompetencje, które składają się na myślenie krytyczne: ewaluację i samosterowność. „Ewaluacja poprzez przemyślane i logiczne osądy oraz uwzględnianie wartości ma podstawowe znaczenie dla procesu myślenia krytycznego. Na samosterowność składają się samoświadomość i samoregulacja - zarządzanie własnym myśleniem i motywacją do myślenia" - podkreśla prof. DiYanni.

Czy człowiek, choć z zasady rozumny, jest w stanie udźwignąć ciężar myślenia krytycznego? - Krytyczne myślenie, czyli racjonalny sposób podejścia do rzeczywistości, to kompetencja. Z wielu badań wynika, że nie jest ono wrodzone, lecz należy się go nauczyć - podkreśla dr hab. Tomasz Grzyb. - Naturalnie jesteśmy predysponowani do reakcji emocjonalnych, a nie racjonalnych. Jednak krytycznie myślący człowiek dopuszcza do siebie myśl, że może być inaczej, niż podpowiadają mu emocje.

Jednak dodaje otuchy fakt, że myślenia krytycznego można się nauczyć. W końcu - powtórzmy za Sokratesem - „bezmyślnym życiem żyć człowiekowi nie warto". Przed wstąpieniem na drogę myślenia krytycznego warto zdać sobie sprawę, że nie będzie to lekki spacerek tatrzańską doliną, lecz mozolna wspinaczka na Lhotse w warunkach zimowych. Na człowieka myślącego krytycznie czyha wiele niebezpieczeństw, i nie chodzi tu tylko o emocje, które zniekształcają racjonalny odbiór rzeczywistości.

Naturalnie jesteśmy predysponowani do reakcji emocjonalnych, a nie racjonalnych. Jednak krytycznie myślący człowiek dopuszcza do siebie myśl, że może być inaczej, niż podpowiadają mu emocje.

Co przeszkadza w myśleniu krytycznym?

- Często nie chcemy krytycznie myśleć. Z prostej przyczyny - mózg człowieka stanowi zaledwie 2 proc. masy ciała, a jednocześnie pochłania 25 proc. energii. Mózg musi ją oszczędnie wydatkować, kiedy więc tylko może, pracuje na zwolnionych obrotach. Czyli wybiera raczej automatyzmy niż głęboką refleksję nad rzeczywistością. W zasadzie można powiedzieć, że myślenie jednak boli. Robimy więc, co możemy, by bólu myślenia uniknąć - dodaje dr hab. Grzyb.

Jednym ze sposobów radzenia sobie z „bólem myślenia" jest myślenie automatyczne, które nie wymaga dużego wysiłku umysłowego. Daniel Kahneman, profesor psychologii na Uniwersytecie w Princeton, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii, opisał w książce „Pułapki myślenia" dwa podstawowe systemy myślenia, jakimi posługują się ludzie, podejmując decyzje i formułując osądy o świecie. „System 1 działa w sposób szybki i automatyczny, bez wysiłku lub niewielkim wysiłkiem, nie mamy przy nim poczucia świadomej kontroli" - pisze. „System 2 rozdziela niezbędną uwagę pomiędzy działania wymagające umysłowego wysiłku, takie jak skomplikowane wyliczenia. Działanie Systemu 2 często wiąże się z subiektywnym poczuciem skupienia, swobodnego wyboru i świadomego działania".

Jak podkreśla prof. Kahneman, chętnie utożsamiamy się z Systemem 2 - no bo kto nie chce uchodzić we własnych oczach za osobę refleksyjną, uważną, ostrożnie ważącą argumenty, podejmującą racjonalne decyzje? Zdaniem badacza „(...) System 1 bez wysiłku konstruuje wrażenia i emocje, które następnie stają się podstawowym źródłem świadomych przekonań i celowych wyborów Systemu 2". Zwykle obydwa systemy pracują w harmonii i dzielą się zadaniami do wykonania. Przy czym, jak zauważa prof. Kahneman, System 1 ma pewne ograniczenia - bywa tendencyjny i nie da się go wyłączyć. Mimo to robi spektakularną karierę wśród nas, ludzi. Dlaczego?

Bo myślenie automatyczne jest szybkie, nie wymaga większego wysiłku umysłowego i samokontroli - opiera się na schematach myślowych oraz heurystykach, czyli uproszczonych regułach wnioskowania. Na przykład heurystyka reprezentatywności. Polega ona przypisywaniu osób, zdarzeń i zjawisk do danej kategorii tylko na podstawie kilku cech uznanych za reprezentatywne dla niej, z pominięciem statystyki. Zagraniczne wakacje, na plaży kłębią się turyści zewsząd, my jednak z przekonaniem stwierdzamy, że pan na kocyku po lewej wygląda jak „typowy" Rosjanin, a pani pluszcząca się w wodzie to wypisz wymaluj - Niemka.

Jak zatem myśleć krytycznie w świecie, który tej szlachetnej czynności ciągle rzuca kłody pod nogi?

Kto pyta, ten myśli

- Przygodę z krytycznym myśleniem powinniśmy zaczynać jak najwcześniej. W domu i szkole pokazywać dzieciom, że pierwsze intuicyjne rozwiązanie nie zawsze musi być prawidłowe i że niemal każdy fakt można sprawdzić - mówi dr hab. Grzyb. - Jako rodzic podzielę się przykładem. Pewnego dnia dziecko zapytało mnie: „Tato, a ile liści jest na tym drzewie?". Mogłem wykorzystać swój autorytet rodzica i powiedzieć bez namysłu, że na drzewie są 28 452 liście. Dziecko zyskałoby pewność, że autorytet zawsze wie. Powiedziałem jednak: „Nie wiem, ale możemy to sprawdzić. Weźmy jedną gałąź i obliczmy, ile rośnie na niej liści. Cząstkowy wynik przeliczmy przez przybliżoną liczbę gałęzi, dzięki czemu uzyskamy szacunkowy rezultat". Oczywiście to podejście wyrabia w dziecku poczucie, że nie wszystko na świecie jest pewne i przewidywalne. Ale taki właśnie jest świat. Krytyczne myślenie pomaga się w nim odnaleźć.

Myślenie krytyczne musi trafić na podatny grunt. Prof. DiYanni podkreśla, że tej kompetencji sprzyjają: otwartość umysłu, uczciwość, elastyczność, wytrwałość, rozsądek, pracowitość i skupienie. Ważne, aby ponownie analizować swoje pomysły i nie bać się zmieniać zdania. Co istotne i zarazem bardzo trudne - należy otworzyć się na alternatywne poglądy, akceptować niuanse i wieloznaczności oraz ciągle się uczyć. Jak widać, prof. DiYanni nie zachęca swoich czytelników do chodzenia na skróty.

Myślenie krytyczne w głównej mierze opiera się na zadawaniu właściwych pytań. - Większość psychologów zapewne się ze mną zgodzi, że krytyczne myślenie jest odwrotnością myślenia automatycznego, które niewiele ma wspólnego z racjonalnym argumentowaniem czy szacowaniem prawdopodobieństwa - wyjaśnia dr hab. Grzyb. - Krytyczne myślenie polega na ciągłym zadawaniu pytania: „Ale czy na pewno?". W codziennym życiu spotykamy się z wieloma różnymi twierdzeniami, na przykład słyszymy, że „rosół jest najlepszym lekarstwem na grypę". „Przecież tak mówią wszyscy, babcia i mama też to powtarzają, widocznie tak musi być" - to myślenie automatyczne, oparte na heurystyce. W człowieku myślącym krytycznie pojawiają się jednak wątpliwości: „Może tak być, ale czy na pewno?". Zaczyna sprawdzać zasadność twierdzenia, szuka wiarygodnych źródeł i na ich podstawie wyrabia sobie stanowisko.

Do stawiania pytajnika na końcu zdania zachęca również prof. DiYanni. Zdaniem badacza, człowiek myślący krytycznie ciągle zadaje sobie pytania: „Skąd wiem to, co wiem?", „Jakie mam dowody na to, co sądzę, że wiem?".

Homo criticus powinien też pracować nad wzmocnieniem dobrych nawyków umysłu, jednocześnie starać się wyeliminować te złe. Za prof. DiYannim oznacza to:

stosowanie wcześniej zdobytej wiedzy w nowych sytuacjach,

otwartość na naukę - gotowość, by zawsze i wszędzie uszczknąć nowej wiedzy. Ale też postawa, w której uwzględnia się inne perspektywy i pomysły. Pomaga ona rozwinąć umiejętności negocjacyjne i lepiej odnajdować się w sytuacjach konfliktowych,

zadawanie pytań i identyfikowanie problemów - pytania, co oczywiste, wymagają odpowiedzi, które często obnażają granice naszego poznania. Pytajniki skłaniają do dociekań, wzbudzają intelektualny ferment, czasem demaskują ignorancje. W zasadzie na pytajnikach ufundowany jest świat,

podejmowanie intelektualnego ryzyka - jak miło i przyjemnie poruszać się w koleinach utartych schematów! Skutkiem ubocznym intelektualnego ciepełka jest brak inwencji i odkryć. Intelektualne ryzyko oznacza też gotowość do poniesienia porażki i wyciągnięcia z niej wniosków. To również chęć, by stawić czoło kryzysowi, po którym może, ale nie musi, nastąpić przełom,

pielęgnowanie w sobie ciekawości świata i ludzi - dla Leonarda da Vinci ciekawość była najważniejszym nawykiem umysłu. Pielęgnowanie jej (tak, ona z czasem może uschnąć!) to najważniejszy obowiązek człowieka myślącego krytycznie,

myślenie w sposób niezależny i współzależny - myślenie niezależne zawsze jest w cenie, ale równie istotne pozostaje myślenie wspólne. W rozmowie, wymianie pomysłów i idei, rodzi się nowa jakość myślenia, która prowadzi do innowacji i odkryć. Na bazie myślenia wspólnego wykształca się też umiejętność współpracy w grupie.

Jesteś żołnierzem czy zwiadowcą?

„Chcesz być żołnierzem czy zwiadowcą?" - pyta Julia Galef z Institute of Applied Rationality podczas wystąpienia TED Talks. W pytaniu kryje się drugie dno. W istocie dotyczy ono myślenia krytycznego. Bo można przyjąć stan umysłu żołnierza (soldier mindset): zaciekle bronić siebie i swoich racji, nie pytać, lecz wykonywać rozkazy, schować się za zasiekami własnego myślenia. Żołnierz albo broni, albo atakuje. Nic pomiędzy. Zwiadowca (scout mindset) ani nie atakuje, ani nie broni. Przede wszystkim stara się zrozumieć. Wychodzi poza zasieki, mapuje teren, identyfikuje przeszkody. Czasem się myli. Często wątpi. Scout mindset to umysł, który za wszelką cenę - także za cenę porażki - dąży do odkrycia prawdy. Myśli krytycznie, więc jest.

Podstawowe pytania wzmacniające myślenie krytyczne

Aby odnaleźć tezę, warto postawić pytania, co osoba pisząca lub mówiąca, stara się udowodnić: „Jaka jest główna myśl?", „Co ta osoba chce mi udowodnić?", „Do czego ta osoba chce mnie przekonać?", „I co z tego wynika?". W tekście lub wystąpieniu szukaj słów-podpowiedzi: „wniosek z tego jest taki, że..", „wynika z tego, że...", „to pociąga...", „można zgodzić się z opinią, że...", „słuszne jest twierdzenie, że..." etc.

Jakie przesłanki przemawiają za tezą?

Przesłanki to informacje na poparcie tezy, które mają wykazać jej prawdziwość. „Wspierają one wniosek, którym jest opinia danej osoby. Zanim zgodzimy się z czyimś zdaniem, powinniśmy poznać, dlaczego ktoś uważa dane zdanie za prawdziwe" - pisze na stronie criticalthinking.pl filozof dr Marcin Będkowski.

Jakie są kontrargumenty, czyli dowody zaprzeczające tezie? Tu warto stosować przykłady, które wraz z kontrargumentami ujawnią luki w myśleniu osoby stawiającej tezę.

Chodzi o wykrycie, czy w wywodzie na poparcie tezy pojawiają się błędy i triki argumentacyjne, takich jak na przykład argumenty ad hominem (zamiast krytyki tezy - atak na osobę, która ją głosi) czy post hoc ergo propter hoc (fałszywa korelacja, wyciąganie wniosku o relacjach przyczynowo-skutkowych z następstwa dwóch zdarzeń w czasie).

Jak sprawdzić, czy to, co myślę, jest prawdą?

Warto zadawać jak najwięcej pytań. Nie bać się mierzyć także z niewygodnymi dla nas hipotezami, żeby uniknąć błędu potwierdzenia, a co za tym idzie - zniewolenia się we własnej bańce informacyjnej.

dr hab. Tomasz Grzyb, prof. Uniwersytetu SWPS

Psycholog. Zajmuje się psychologią wpływu społecznego. Interesuje się także metodologią badań psychologicznych, marketingiem i nowymi technologiami. Pracę naukową łączy z praktyką marketingową. Prowadzi szkolenia w dziedzinie psychologii społecznej, manipulacji i perswazji. Od 2013 roku kształci oficerów NATO i krajów stowarzyszonych w zakresie technik wpływu społecznego. Autor publikacji na temat psychologii wpływu społecznego i mechanizmów ludzkich zachowań w sytuacjach kryzysowych, w tym książki „Psychologiczne aspekty sytuacji kryzysowych" (2011). Redaktor wielu artykułów naukowych i popularnonaukowych, m.in. w „Journal of Applied Psychology" oraz „Marketing i Rynek". W 2014 roku został uhonorowany Certificate of Appreciation Dowództwa Operacji Specjalnych NATO w Afganistanie. Na Uniwersytecie SWPS prowadzi zajęcia z metodologii badań psychologicznych i statystyki z wykorzystaniem komputerów oraz eksperymentalnych metod badań percepcji.

Tekst: Ewa Pluta. Zdjęcie: Attentie Attentie/Unsplash

Obejrzyj webinar „Rozwój osobisty - instrukcja obsługi"

Rozwój osobisty zyskuje w naszym kraju na popularności, jednak co trzeci Polak nie potrafi powiedzieć, co dla niego oznacza rozwój. Czym jest rozwój osobisty, a czym nie? Czy powinniśmy dążyć do niego za wszelką cenę? Jakie są najczęstsze mity z nim związane? Psycholog i psychoterapeuta Joanna Gutral dyskutuje o tym z Mateuszem Banaszkiewiczem - psychologiem zdrowia, wykładowcą na Uniwersytecie SWPS.

.

# data[].attributes.attachment_link.title
Myślenie krytyczne - jak się go nauczyć? I właściwie po co?

# data[].attributes.attachment_link.description
Myśl, jak myśleć - to sedno myślenia krytycznego, współcześnie jednej z najbardziej cenionych i poszukiwanych kompetencji. Ale mózg lubi chodzić na skróty - chętniej sięga po schematy myślowe i heurystyki niż pogłębioną, krytyczną refleksję nad rzeczywistością. Czy myślenia krytycznego można się nauczyć? Jak to zrobić? - szukamy odpowiedzi razem z psychologiem dr. hab.

# data[].attributes.body
WWR

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wczesne wspomaganie rozwoju (WWR) jest formą pomocy tym maluchom, u których obecne są zaburzenia różnego typu, np. ze spektrum autyzmu, problemy ze słuchem czy z rozwojem ruchowym. Żeby dziecko mogło skorzystać z zajęć, trzeba je jednak na nie zapisać. Jak to zrobić i jakie formalności wypełnić?
Spis treści:
Na czym polega wczesne wspomaganie rozwoju?
Kto może skorzystać z wczesnego wspomagania rozwoju?
Jak wyglądają i gdzie odbywają się zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju?
Jak zapisać dziecko do programu wczesnego wspomagania rozwoju?
Wczesne wspomaganie rozwoju - formalności

Na czym polega wczesne wspomaganie rozwoju (WWR) i kiedy je rozpocząć?

Są to głównie zajęcia specjalistyczne, których celem jest usprawnienie funkcjonowania i rozwoju dzieci z nieprawidłowościami i zaburzeniami. Takie zajęcia prowadzi zespół składający się z psychologa, pedagoga i logopedy, a jeśli ze względu na stan zdrowia konieczny jest również inny specjalista (np. rehabilitant) - także on może do takiego zespołu dołączyć.

Do działań związanych z WWR należą także pomoc i wsparcie dla całej rodziny dziecka, współpraca z placówką dziecka (np. przedszkolem) - dzięki temu zapewniana jest kompleksowość, systematyczność i spójność opieki.

Zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju warto rozpocząć wtedy, gdy u dziecka zostanie wykryte zaburzenie i są one prowadzone aż do momentu, gdy podejmie ono naukę w szkole.

Wczesne wspomaganie rozwoju (WWR) - kto może skorzystać?

Nie istnieje zamknięta lista zaburzeń i nieprawidłowości kwalifikujących do tej formy pomocy i wsparcia. Wczesne wspomaganie rozwoju jest przeznaczone m.in. dla maluchów, które mają:

zaburzenia ze spektrum autyzmu,

opóźnienie rozwoju ruchowego,

zaburzenia koordynacji ruchowej,

zaburzenia rozwoju mowy,

kłopoty ze słuchem czy wzrokiem,

zaburzenia zachowania,

niepełnosprawność umysłową.

Jak wyglądają i gdzie się odbywają zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju?

Odbywają się one np. w przedszkolach, szkołach czy poradniach pedagogiczno-psychologicznych, a czasami także w domu malucha. Zajęcia WWR prowadzone są w małych grupach albo indywidualnie, odbywają się przez 4-8 godzin w miesiącu (czasami ta liczba może być zwiększona).

To, jak wyglądają, zależne jest od problemów zdrowotnych i potrzeb danego dziecka. Mogą to być więc np. ćwiczenia fizyczne, logopedyczne czy poprawiające zdolności komunikacyjne. Harmonogram ustalany jest przez zespół WWR. Następnie jest realizowany na zajęciach i w domu z rodziną, a w razie potrzeby - może być modyfikowany.

Jak zapisać dziecko do programu WWR?

Jest to nieodpłatna forma pomocy, ale rodzice/prawni opiekunowie muszą pamiętać o kilku formalnościach. Maluch musi otrzymać przede wszystkim opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju (wniosek o jej wydanie składany jest w poradni psychologiczno-pedagogicznej), mogą być potrzebne też inne dokumenty (np. od lekarza).

Wczesne wspomaganie rozwoju - formalności:

1. Zgłoś się do poradni psychologiczno-pedagogicznej i dopytaj o niezbędne dokumenty.

2. Wypełnij wniosek o wydanie opinii o potrzebie WWR.

3. Zgłoś się z dzieckiem na badania.

4. Odbierz opinię i zgłoś się do wybranej placówki, która prowadzi wczesne wspomaganie rozwoju.

Warto tez pamiętać o poszukiwaniu przyczyny zaburzeń. Zdarza się, że po jej wykryciu możemy pomóc dziecku stosując odpowiednie leczenie. Rozwój medycyny cały czas jest bardzo dynamiczny. Mamy już dostępne m.in badania genetyczne dziecka czy też rozszerzone badania przesiewowe noworodków. Warto z nich korzystać!
Zasady WWR określone są w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci (http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170001635).
Autor: badaniaprenatalne.pl | Zdjęcie: piksel/123rf.com

Ten artykuł jest chroniony prawami autorskimi. Niedopuszczalne jest zwielokrotnianie, modyfikowanie, publiczne odtwarzanie i / lub udostępnianie Serwisu, jego części, materiałów w nim zamieszczonych i / lub ich części, za wyjątkiem przypadków wskazanych w obowiązujących w tym zakresie przepisach prawa.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wczesne wspomaganie rozwoju (WWR) na czym polega? Jak zapisać?

# data[].attributes.attachment_link.description
Wczesne wspomaganie rozwoju (WWR) jest formą pomocy tym maluchom, u których obecne są zaburzenia różnego typu, np. ze spektrum autyzmu, problemy ze słuchem czy z rozwojem ruchowym. Żeby dziecko mogło skorzystać z zajęć, trzeba je jednak na nie zapisać. Jak to zrobić i jakie formalności wypełnić? Spis treści: Na czym polega wczesne wspomaganie rozwoju?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tomasz Nęcki, lekarz

Autor: thinkstockphotos.com

Wczesne wspomaganie rozwoju to specjalistyczne zajęcia, które mają poprawiać sprawność dzieci z różnymi deficytami - skorzystać z takowych mogą m.in. dzieci z zaburzeniami autystycznymi czy też niewidzące lub niesłyszące maluchy. Jakie jednak trzeba spełnić wymagania, aby dziecko mogło uczęszczać na zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju? Gdzie takowe zajęcia są przeprowadzane i czy rodzice muszą płacić za to, że dziecko na nie uczęszcza?

Wczesne wspomaganie rozwoju (WWR) to specjalistyczne zajęcia, z których korzystanie przysługuje dzieciom z różnorodnymi zaburzeniami rozwojowymi. Zasady organizacji tychże zajęć, a także kwalifikacji do nich i to, jak przebiegają, określone zostały w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej.

Teoretycznie wydawać by się mogło, że nie ma czego wyjaśniać - zapewne wczesne wspomaganie rozwoju ma po prostu na celu usprawnienie funkcjonowania tych dzieci, które tego potrzebują. W praktyce jednak zagadnienie to jest dość złożone, począwszy od tego, które dzieci w ogóle mogą skorzystać z tej formy pomocy, a skończywszy na tym, jakie dokładnie formalności należy wypełnić, aby pociecha mogła zacząć uczęszczać na zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju.

Posłuchaj o wczesnym wspomaganiu rozwoju. To materiał z cyklu DOBRZE POSŁUCHAĆ. Podcasty z poradami.
To view this video please enable JavaScript, and consider upgrading to a web browser that supports HTML5 video

Jakie dzieci mogą skorzystać z wczesnego wspomagania rozwoju?

Zasadniczo każdemu dziecku, u którego stwierdzona zostanie jakaś niepełnosprawność lub inne zaburzenie rozwoju, zwyczajnie przysługuje możliwość uczęszczania na zajęcia WWR. Aby nieco jednak rozjaśnić sytuację, podać można przykłady najczęstszych problemów, przez które dzieci mogą mieć potrzebę korzystania z takich zajęć - wymienić tutaj można:

uszkodzenia wzroku (np. niedowidzenie),

uszkodzenia słuchu (np. niedosłuch),

znaczne zaburzenia koordynacji ruchowej,

niepełnosprawność umysłową,

zaburzenia ze spektrum autyzmu,

opóźnienie rozwoju mowy,

nieprawidłowości rozwoju ruchowego,

ogólne spowolnienie rozwoju.

Ogólnie nie ma jakichś ograniczeń co do tego, od kiedy dzieci mogą korzystać z wczesnego wspomagania rozwoju. Zalecane jest nawet, aby maluchy zaczynały uczęszczać na zajęcia jak najwcześniej od chwili wykrycia u nich zaburzeń rozwojowych. Ogólnie dziecko może korzystać z usprawniającej terapii do momentu rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej.

Wczesne wspomaganie rozwoju: co trzeba zrobić, aby dziecko mogło uczęszczać na takie zajęcia?

Podstawą do tego, aby dziecko mogło uczęszczać na zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju, jest uzyskanie odpowiedniej opinii o takowej potrzebie. Dokument taki wystawiają poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Jeżeli więc rodzice podejrzewają, że z ich dzieckiem dzieje się coś nieprawidłowego, zdecydowanie powinni udać się oni do takiej placówki. Zanim jednak to zrobią, trzeba się wcześniej odpowiednio przygotować - do poradni trzeba bowiem zabrać pewne specyficzne dokumenty.

Podstawową powinnością rodziców jest oczywiście wypełnienie wniosku o wydanie opinii dotyczącej ewentualnej potrzeby prowadzenia wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Do wniosku trzeba jednak załączyć pewne dokumenty - jednym z istotniejszych jest tutaj zaświadczenie lekarza specjalisty o istniejących u pacjenta deficytach (np. o zaburzeniach słuchu u dziecka czy wzroku) - wydawaniem takowych typowo zajmują się pediatrzy oraz specjaliści medycyny rodzinnej.

Czasami konieczne może być również dostarczenie innych dokumentów, np. wyników jakichś badań przeprowadzonych wcześniej u dziecka, dokumentacji z przebiegu wcześniejszych terapii (np. logopedycznej) czy opinii o funkcjonowaniu malucha w przedszkolu. Zanim więc rodzice udadzą się już ostatecznie do poradni w celu załatwienia wszystkich formalności, najlepiej najpierw jest się dowiedzieć, jakich dokładnie dokumentów dana placówka wymaga.

Kto prowadzi wczesne wspomaganie rozwoju?

Prowadzeniem zajęć z WWR zajmuje się cały zespół specjalistów. W jego podstawowym składzie znajduje się psycholog, logopeda oraz pedagog (czasami o konkretnej specjalności - np. oligofrenopedagog, czyli pedagog pracujący z dziećmi z niepełnosprawnością umysłową czy tyflopedagog, czyli osoba specjalizująca się w pracy z dziećmi niewidzącymi). Pomagać dzieciom z zaburzeniami rozwojowymi mogą jednak również i inni specjaliści - wszystko jest tutaj uzależnione od potrzeb konkretnego dziecka, ale i potrzeb jego rodziny.

Gdzie odbywają się zajęcia z wczesnego wspomagania rozwoju?

Tak naprawdę wczesne wspomaganie rozwoju organizowane jest w wielu różnych miejscach - czasami zajęcia odbywają się w jakimś przedszkolu, a czasami w szkole podstawowej czy w poradni psychologiczno-pedagogicznej. Istnieje również możliwość, że zespół wczesnego wspomagania rozwoju będzie przychodził do domu dziecka - takie rozwiązanie najczęściej jednak wykorzystywane jest u najmłodszych dzieci, mających poniżej 3 lat.

Na czym polegają i jak długo trwają zajęcia?

Nie da się jednoznacznie powiedzieć, na czym polega wczesne wspomaganie rozwoju. Dokładny przebieg zajęć uzależniony jest bowiem od potrzeb danego pacjenta - u dzieci z nieprawidłowościami rozwoju ruchowego prowadzone są przede wszystkim różne ćwiczenia usprawniające, z kolei u maluchów z zaburzeniami mowy największy nacisk kładziony jest na pracę z logopedą. Zajęcia prowadzone mogą być indywidualnie (szczególnie u najmłodszych dzieci) lub w małych, 2-3-osobowych grupach.

Zajęcia trwać mogą przez różny czas - ogólnie jednak w ciągu miesiąca malec odbywa 4 do 8 godzin zajęć wczesnego wspomagania rozwoju. Czas ten dostosowywany jest w zależności zarówno do tego, jakie są potrzeby dziecka, ale i od tego, jakie są jego możliwości.

Wczesne wspomaganie rozwoju ma pomagać nie tylko dziecku, ale i rodzicom

Wydawać by się mogło, że wczesne wspomaganie rozwoju ukierunkowane jest wyłącznie na małego pacjenta. Nic bardziej mylnego - pomoc jest udzielana zarówno dziecku, jak i jego rodzinie. Opiekunom proponowana jest chociażby psychoedukacja - polega ona m.in. na wyjaśnieniu, skąd się wzięły problemy ich pociechy, a także opowiedzeniu, na czym dokładnie polegają stwierdzone u niej zaburzenia. Rodzinom udzielane jest także wsparcie w zakresie tego, jak mają oni interpretować i reagować na zachowania dziecka, a także pomaga się im w przystosowaniu warunków domowych do potrzeb malucha.

Czy za wczesne wspomaganie rozwoju rodzice muszą płacić?

Zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju są całkowicie bezpłatne. Aby dziecko mogło z nich skorzystać, jest oczywiście wymagane posiadanie wcześniej wspomnianej opinii psychologiczno-pedagogicznej, aczkolwiek takową można otrzymać w placówkach publicznych, czyli również bez ponoszenia jakichkolwiek kosztów.

Wczesne wspomaganie rozwoju: jakie są cele tychże zajęć?

Podstawowy cel wczesnego wspomagania rozwoju jest oczywisty - zajęcia mają doprowadzić do tego, aby poziom funkcjonowania dziecka był jak najlepszy. Terapia ma za zadanie również i zapobiegać pojawianiu się u malucha kolejnych zaburzeń, np. psychicznych, które mogłyby wystąpić ze względu na istniejącą u pacjenta niepełnosprawność intelektualną czy jakiekolwiek inne zaburzenia rozwojowe.

W trakcie wczesnego wspomagania rozwoju dziecko na bieżąco jest poddawane ocenie zespołu specjalistów. Sprawdzają oni, czy zajęcia wpływają na malucha zgodnie z założeniami, w razie potrzeby dokonywane są modyfikacje wcześniej opracowanego planu. Stale planowane są także kolejne działania - wszystko to ma na celu jak największe usprawnienie funkcjonowania małego pacjenta.

Wczesne wspomaganie rozwoju może przynieść niebagatelnego stopnia efekty - nierzadko specjalistom udaje się doprowadzić do tego, że istniejące u malucha deficyty uda się skutecznie skompensować. Sama jednak już nazwa zajęć sugeruje, że powinny one być wdrażane u potrzebujących ich dzieci szybko - dlatego właśnie, kiedy rodzice tylko wysuną choćby cień podejrzenia, że rozwój dziecka może przebiegać nieprawidłowo, powinni oni niezwłocznie skonsultować się ze specjalistami.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wczesne wspomaganie rozwoju (WWR) - od kiedy zacząć, jak wyglądają zajęcia?

# data[].attributes.attachment_link.description
Wczesne wspomaganie rozwoju to specjalistyczne zajęcia, które mają poprawiać sprawność dzieci z różnymi deficytami - skorzystać z takowych mogą m.in. dzieci z z...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wczesne wspomaganie rozwoju jest bezpłatną, kompleksową formą pomocy skierowaną do najmłodszych dzieci z niepełnosprawnością.

Formalnym warunkiem otrzymania pomocy w ramach WWRD jest uzyskanie - na wniosek rodziców dziecka - opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju (czasem mylnie nazywanej orzeczeniem o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju), która jest wydawana przez zespół orzekający działający przy publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej.

WWRD obejmuje dzieci od momentu wykrycia niepełnosprawności aż do momentu rozpoczęcia przez nie nauki w szkole. Zgodnie z prawem obowiązek szkolny może być odroczony o rok, a w przypadku dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nawet o dwa lata. W przypadku odroczenia obowiązku szkolnego dzieci mają nadal prawo do korzystania z pomocy w ramach WWRD.

Wczesne wspomaganie rozwoju to działania mające na celu stymulowanie rozwoju psychoruchowego i społecznego dziecka. Dotyczy dzieci z niepełnosprawnością wraz z członkami rodziny. Inaczej mówiąc zadaniem wczesnego wspomagania rozwoju jest pobudzanie do rozwoju tych sfer, które nie zostały uszkodzone i usprawnianie tych, które są zaburzone. Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka oraz rodziny stwarza szanse rozwojowe umożliwiające osiągnięcie określonych umiejętności fizycznych, poznawczych i emocjonalnych. Podjęcie działań stymulujących dziecko we wczesnym etapie jego rozwoju ma bezpośredni wpływ na osiągnięcie większej niezależności, samodzielności i lepszej jakości życia w dalszych okresach życia.

Sytuacja, kiedy w rodzinie pojawia się dziecko, jest zazwyczaj związana z pozytywnymi przeżyciami, radością i szczęściem, ale też lękiem o to, czy jego stan zdrowia i rozwój są prawidłowe. Zdarza się, że rodzice otrzymują informacje o występujących zagrożeniach dla prawidłowego rozwoju ich dziecka lub wprost o jego o niepełnosprawności. Zagrożenia dla rozwoju najczęściej dotyczą układu nerwowego i są to:

ciąże wysokiego ryzyka,

wcześniactwo (szczególnie skrajne - gdy poród odbywa się między 22, a 32 tyg. ciąży)

urazy okołoporodowe uszkadzające ośrodkowy układ nerwowy (mózgowe porażenie dziecięce, ataksja),

wady genetyczne (np. zespół Downa, zespół Edwardsa, zespół kruchego chromosomu X, achondroplazja, zespół Ushera, zespół Wolfa - Hirschhorna, zespół Angelmana, zespół Wiliamsa i inne),

wrodzone wady rozwojowe układu nerwowego (np. przepuklina oponowo-rdzeniowa, małogłowie, wrodzone wodogłowie)

opóźnione dojrzewanie odruchowe (brak odruchu lub jego przetrwanie),

infekcje w obrębie centralnego układu nerwowego (zapalenia mózgu),

zaburzenia metaboliczne obciążające układ nerwowy,

Wymienione powyżej zagrożenia mogą prowadzić do niepełnosprawności. Według prawa oświatowego dziecko niepełnosprawne to dziecko z:

niepełnosprawnością intelektualną (lekkiego, umiarkowanego, znacznego lub głębokiego stopnia),

słabowidzące lub niewidome,

słabosłyszące lub niesłyszące,

autyzmem lub zespołem Aspergera,

niepełnosprawnością ruchową,

niepełnosprawnością sprzężoną.

Dla rozwoju dziecka ważne jest, aby diagnoza zaburzeń i podjęcie terapii odbyło się możliwie jak najwcześniej. Układ nerwowy będący w początkowej fazie dojrzewania jest bardzo plastyczny, a to sprzyja korekcji zaburzonych funkcji i kompensacji deficytów. Czasem możliwe jest zahamowanie zaburzeń o postępującym przebiegu, a nawet całkowite zatrzymanie niekorzystnych zmian. Wiadomo, że proces uczenia się mózgu poprzez odbiór wrażeń, zdobywanie doświadczeń, a potem ich generalizację jest najintensywniejszy w najwcześniejszej fazie rozwoju. Badania wykazują, że w ciągu pierwszych lat życia zdolność mózgu do tworzenia nowych połączeń między neuronami jest największa, co związane jest z procesem kształtowania się oraz mielinizacji neuronów. Dlatego dzieci najmłodsze - począwszy od niemowlaków, aż do szóstego roku życia są najbardziej podatne na postępowanie terapeutyczne. Z kolei niepodjęcie oddziaływań może spowodować, że wraz z wiekiem narastać będą zaburzenia utrudniające proces rehabilitacji.

Ważnym aspektem w procesie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka jest współuczestniczenie w terapii jego rodziców. To przecież rodzice, przez swój stały kontakt z dzieckiem, mogą wspierać je w każdej sytuacji. Udział rodziców w zajęciach umożliwia im ponadto realistyczny wgląd w funkcjonowanie dziecka - lepiej je poznają, dostrzegają jego możliwości. Mają szansę dostosować swoje wymagania i oczekiwania do potencjału rozwojowego dziecka. W ten sposób budują i rozwijają swoje kompetencje rodzicielskie, dzięki którym lepiej radzą sobie w sytuacji wydłużającego się procesu rehabilitacji, czy też przy podejmowaniu decyzji dotyczących dalszej terapii czy edukacji. Specjaliści pracujący z dzieckiem wspierają budowanie prawidłowych relacji rodziców z dzieckiem. Pomagają zauważyć jego potrzeby i zaspokajać je oraz ograniczyć negatywne skutki związane z niepełnosprawnością. Prowadzą instruktaż jak wdrażać elementy terapii do codziennego życia domowego oraz zorganizować środowisko domowe, by jak najlepiej odpowiadało potrzebom dziecka i innych członków rodziny.

WWRD zakłada kompleksowość oddziaływań. Dzieci kwalifikowane są do poszczególnych zajęć terapeutycznych adekwatnie do ich indywidualnych potrzeb i możliwości psychofizycznych, z uwzględnieniem zaleceń zawartych w opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju.

Dla każdego dziecka oddzielnie powoływany jest zespół wczesnego wspomagania rozwoju. W jego skład, w zależności od potrzeb dziecka wchodzą różni specjaliści:

- psycholog,

- pedagog specjalny (surdopedagog, tyflopedagog, surdopedagog)

- neurologopeda, surdologopeda

- terapeuta integracji sensorycznej,

- rehabilitant.

Zadania zespołu to:

- ustalenie kierunków terapii optymalnych dla dziecka oraz wspierania dla jego rodziny

- w zależności od potrzeb nawiązanie współpracy z instytucjami np. z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w celu zapewnia dziecku i rodzinie odpowiednich formy pomocy.

- opracowanie i realizowanie z dzieckiem i jego rodziną indywidualnego programu wczesnego wspomagania, ocenianie postępów dziecka,

- analizowanie skuteczności pomocy udzielanej dziecku i jego rodzinie, wprowadzanie zmian w indywidualnym programie wczesnego wspomagania oraz planowanie dalszych działań.

Akty prawne regulujące wczesne wspomaganie rozwoju dziecka.

1. Prawo oświatowe z dnia 14 grudnia 2016 roku (Dz.U. z 11 stycznia 2017 roku poz. 60), w całości obowiązuje od 1.09.2017 r.

2. Art. 71b Ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572, Nr 273 i jej późniejsze modyfikacje) (Wygasa z dniem 1.09.2017 r.)

3. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 października 2013 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci (Dz. U. 2013 r. poz.1257).

4. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30.04.2013 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. 2013 r. , poz. 532)

5. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 lutego 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych (Dz. U. 2013 r., poz. 199)

6. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 września 2008 roku w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz. U. 2008 r. , poz. 1072).

7. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. 2015 r. poz. 1113).

# data[].attributes.attachment_link.description
Wczesne wspomaganie rozwoju jest bezpłatną, kompleksową formą pomocy skierowaną do najmłodszych dzieci z niepełnosprawnością. Formalnym warunkiem otrzymania pomocy w ramach WWRD jest uzyskanie - na wniosek rodziców dziecka - opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju (czasem mylnie nazywanej orzeczeniem o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju), która jest wydawana przez zespół orzekający działający przy publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sposób w jaki traktują swoje dziecko rodzice już od poczęcia, ma ogromny wpływ na jego samoocenę i poczucie własnej wartości. Kluczowe w relacjach jest zaufanie, poczucie bezpieczeństwa i bliskości oraz bezwarunkowa miłość. Jak pomóc dziecku zbudować zdrową samoocenę? Oto 15 niezawodnych sposobów:

1. Okazuj empatię
Staraj się rozumieć i akceptować to, co czuje dziecko. Wspieraj je w tym, co przeżywa, dawaj do zrozumienia, że sobie poradzi, a jeśli będzie mu trudno, może na Ciebie liczyć. Bądź OBECNA_Y w trudnych chwilach takich jak choroba, zmiana szkoły, przeprowadzka itp.

2. Przytulaj ile się da
Bliskości z dzieckiem nigdy nie za wiele. Czuły dotyk uczy wyrażania emocji, daje poczucie bezpieczeństwa i bycia ważną osobą. Koi i relaksuje, jeśli tylko nie jest na siłę.

3. Pytaj dziecko o zdanie
Nawet, jeśli z różnych powodów nie weźmiesz opinii dziecka pod uwagę w podjęciu decyzji, lepiej poznasz jego sposób myślenia i emocjonalność. Nie krytykuj i nie oceniaj. Przyjmuj, informuj o swojej opinii, przedstawiaj argumenty.

4. Okaż wyrozumiałość
Aby było to możliwe, uważnie słuchaj, obserwuj i analizuj. Zrozumienie wymaga wysiłku, ale jest dla dziecka nieocenione. Dawaj dziecku sygnały zrozumienia słowami, gestami, rozmową. Dopytuj je o szczegóły. W ten sposób pokażesz, jak ważna jest dla Ciebie dziecko.

5. Mów o emocjach i uczuciach
Rozmowa to jeden z najprostszych (tzn. najłatwiej dostępnych i najszybszych) oraz najskuteczniejszych sposobów radzenia sobie z emocjami. Ucz tego dziecko, a zwiększysz u niego poczucie własnej skuteczności i pewności siebie. Zmniejszysz tym samym ryzyko wystąpienia nałogów oraz ułatwisz mu budowanie relacji w przyszłości.

6. Aprobuj mówienie prawdy
Jeśli musisz karać, to adekwatnie do winy. Bierz pod uwagę, czy dziecko zrobiło coś celowo, czy niechcący. Nie dopuść do sytuacji, w której bardziej korzystne dla dziecka będzie ukrywanie „występku" niż przyznanie się do winy.

7. Doceniaj wysiłki
Kiedy dziecko się stara, nagradzaj je niezależnie od wyniku. Każda konstruktywna aktywność jest lepsza od jej braku. Jeśli dziecku nie wychodzi, mów: Nie szkodzi, dopiero się uczysz. Każdy próbuje wiele razy, zanim mu wyjdzie. Pytaj: Jak myślisz, dlaczego się nie udało? Co możesz poprawić? zamiast pokazywać czy mówić jak „powinno być".

8. Wspieraj mocne strony i talenty
To na nich opiera się poczucie własnej wartości, kształtują pasje i preferencje, buduje sukces. Często jako dorosłym łatwiej nam dostrzec własne słabości, niż pozytywy, dlatego warto pokazywać dziecku tę drugą stronę jak najczęściej.

9. Dbaj o siebie i ucz dziecko, że to ważne
Schludny wygląd, poświęcanie tylko sobie choć trochę czasu w ciągu dnia, nagradzanie siebie i samorozwój wydają się niektórym przyziemne czy też egoistyczne. Nic bardziej mylnego. Człowiek, który nie lubi siebie, nie może lubić innych, trudno więc, by budował czyjąkolwiek samoocenę.

10. Przestań pouczać
Wykłady i nie poparte własnych zachowaniem rady są dziecku niepotrzebne. O wiele ważniejsza jest akceptacja i próby zrozumienia..

11. Znajdź wspólne zainteresowania
Nie ma lepszego sposobu na spędzanie czasu z dzieckiem niż aktywność, którą lubicie Ty i ono. Wspólne czerpanie radości i satysfakcji z tego, co się robi, to gwarantowana świetna zabawa, ale także wzajemne wzmacnianie poczucia sensu swoich działań, a więc bycia wartościowym.

12. Pozwól popełniać błędy
Kiedy dziecku coś się nie uda, zamiast je ośmieszać czy karcić w jakiejkolwiek formie - przyjmij to i mów, że błędy zdarzają się każdemu człowiekowi, zwłaszcza, kiedy dopiero się czegoś uczy. Opowiadaj o tym, jakich Ty doznałeś porażek i w jaki sposób Ci pomogły, jak sobie z nimi radziłaś_eś. Ucz o konsekwencji i jej przyjmowaniu.

13. Dotrzymuj słowa
Dla dziecka dane słowo jet święte. ZAWSZE go dotrzymuj, a jeśli zdarzy się, że z jakichś przyczyn nie dasz rady - przeproś.

14. Bądź autentyczna_y
Pokazuj dziecku, że warto być sobą. Dawaj do zrozumienia, że sympatię zdobywa się uczciwością i szczerością, a nie robiąc coś na pokaz czy po to, by się przypodobać.

15. Śmiej się!
Uśmiech i śmiech to dla dziecka norma i dziwi się, że dorośli robią to tak rzadko. Weź z tego przykład i uśmiechaj się czy jest okazja, czy nie. Podziękuje Ci nie tylko Twoje dziecko, ale i Twój mózg. Poczucie humoru to jedna z cech ludzi sukcesu :)

A co Ty robisz, by wzmocnić samoocenę dziecka nie sprawiając przy tym, by „obrosło w piórka"? Podziel się tym :)

Jeśli potrzebujesz wsparcia w byciu lepszą mamą czy tatą - skontaktuj się ze mną lub zapisz na coaching dla rodziców.

# data[].attributes.attachment_link.title
15 sposobów na zdrowe poczucie własnej wartości u dziecka -

# data[].attributes.attachment_link.description
Sposób w jaki traktują swoje dziecko rodzice już od poczęcia, ma ogromny wpływ na jego samoocenę i poczucie własnej wartości. Kluczowe w relacjach jest zaufanie, poczucie bezpieczeństwa i bliskości oraz bezwarunkowa miłość. Jak pomóc dziecku Dowiedz się więcej...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dopiero w trakcie procesu wychowania dziecko uczy się postrzegać własną osobę. Bezwiednie chłonie komunikaty zarówno słowne, jak i niewerbalne, wysyłane przez rodziców każdego dnia.
Poczucie własnej wartości, czyli samoocena, to opinia, jaką mamy na swój temat. Odpowiedź na pytanie: jak się czuję, kiedy jestem tym, kim jestem - pozwala nam odkryć, czy mamy poczucie własnej wartości prawidłowe, zaniżone, czy - przeciwnie - zawyżone. Dzięki stabilnej i pewnej samoocenie (warto zaznaczyć, że najważniejsza jest pewność samooceny, a nie jej poziom) człowiek osiąga samoakceptację. Jego funkcjonowanie w społeczeństwie jest prawidłowe, cechuje go odpowiednia postawa względem siebie i nie cierpi z powodu poczucia winy czy krzywdy. Szacunek do siebie samego, wiara w swoje możliwości generują dobre samopoczucie, a także pragnienie osiągnięcia sukcesu. Zwykle ludzie, którzy myślą o sobie dobrze, to ludzie szczęśliwi.

Jeśli poziom poczucia własnej wartości jest niski, człowiek trwa w konflikcie z samym sobą - obwinia nadmiernie siebie za każdą porażkę, nie docenia ewentualnych sukcesów, dąży do samoodtrącenia, wzmacniając nienawiść do siebie samego. Z kolei zawyżona samoocena nie pozwala człowiekowi dostrzec własnych wad, ułomności czy porażek. Człowiek odznaczający się zawyżoną samooceną nie radzi sobie najlepiej w kontaktach międzyludzkich, gdyż bezkrytyczność, z jaką siebie traktuje, skutkuje niechęcią społeczną.

Obserwując dzieci...

Poczucie własnej wartości jest bardzo ważnym stanem psychicznym. Człowiek nie rodzi się z ugruntowaną na określonym, stabilnym poziomie samooceną. Dopiero w trakcie procesu wychowania dziecko uczy się postrzegać własną osobę. Bezwiednie chłonie komunikaty zarówno słowne, jak i niewerbalne, wysyłane przez rodziców każdego dnia. Brawa za udany rzut piłką, grożenie palcem, pochwała... Wszystko, co robimy i mówimy do dziecka, powoli kształtuje jego postrzeganie samego siebie.

Gdy popatrzymy na dzieci bawiące się w piaskownicy, trudno sobie wyobrazić, że którekolwiek z nich nie jest pewne siebie. Krzyk, walka o swoje zabawki, bezkompromisowość w dążeniu do celu... Trzy-, czterolatki wyraźnie wiedzą, czego chcą, nie wiedzą jednak, kim są. By to odkryć, każde dziecko musi samodzielnie przejść proces kształtowania samooceny. Krok po kroku, doświadczenie po doświadczeniu powstaje konstrukcja, która będzie tym stabilniejsza, im więcej okażemy jako rodzice cierpliwości i wsparcia.

Okazywanie uczuć...

„Żaden człowiek nie jest samotną wyspą" pisał John Donne. Człowiek potrzebuje drugiej osoby, by być szczęśliwym. Dziecko, któremu rodzice okazują miłość poprzez czułe gesty, kontakt fizyczny czy zapewnienia o miłości rozwijają się znacznie szybciej, niż jego rówieśnicy, którzy takich dowodów miłości nie otrzymują. Kilkuletnie dzieci każdego dnia poznają nowy świat, eksplorują rzeczywistość i stawiają czoło wyzwaniom. Proces ten - ekscytujący i bardzo satysfakcjonujący - jest jednak także dużym stresem dla dziecka. Potrzeba miłości i odbierania jej dowodów jest na tym etapie bardzo istotna. Ważne, by dziecko czuło się kochane zawsze, wszędzie i za wszystko, bo to sprawia, że wzrasta na pewnego siebie i szczęśliwego człowieka.

...oraz uwagi

Nawet wówczas, gdy jesteśmy pewni siebie, a nasza samoocena wydaje się stabilna, bywają chwile, gdy tracimy uzyskaną równowagę. Dzieje się tak zazwyczaj, gdy ignorują nas osoby, z którymi wchodzimy w relacje. Dzieci także potrzebują ciągłej i regularnej uwagi, by czuły się ważne. Rodzice powinni jak najczęściej rozmawiać z dzieckiem, ale w sposób aktywny, czyli słuchając tego, co ma ono do powiedzenia. Starajmy się wychodzić naprzeciw potrzebom i pragnieniom dziecka, także wtedy, gdy ich spełnienie jest niemożliwe. Nie ignorujmy naszych dzieci! Najważniejsze to poświęcenie dziecku czasu i oddanie mu przestrzeni do budowania własnej wartości. Przestrzeń tę stworzymy, motywując dziecko do niezależności, odkrywania świata i osiągania postawionych sobie celów. Nie pozwalajmy dziecku rezygnować z poznawania świata, ale wcielmy się w rolę rodzica fana, który zagrzewa do walki i dodaje otuchy.

Powiem Ci, jak bardzo jesteś ważny

Dziecko potrzebuje stałych zapewnień i potwierdzeń, że jest ważne. Dzieje się tak głównie dlatego, że jego przyszła samoocena jest swoistą składową uczuć, jakimi jest ono obdarowywane przez członków rodziny. Dlatego też dziecko musi się czuć pełnowartościowym członkiem rodziny, który, podobnie jak inni, ma swoje prawa, obowiązki i przywileje. Nie można deprecjonować jego myśli, uczuć i pragnień jedynie ze względu na wiek. Należy szanować dziecko, by czuło się kochane i potrzebne. Nie bez znaczenia jest także kontakt fizyczny. Niektórzy rodzice nie umieją ciągle zapewniać dziecka o uczuciach, ale przecież mogą je przytulić, pogłaskać czy pocałować. Dzięki temu powstaje niewidzialna więź między rodzicem a dzieckiem, do którego dociera jasny komunikat: jestem ważny.

Trudno budować w dziecku poczucie wartości, jeśli rodzice sami mają problemy z samooceną. By nasze dziecko dobrze myślało o sobie samym, my także musimy dobrze myśleć o sobie, a co więcej - okazywać to. Polubmy się i szanujmy, nie przedstawiajmy się w niekorzystnym świetle - starajmy się być wzorem dla dziecka.

Nie porównuj

„Popatrz jaka ta dziewczynka jest grzeczna, a Ty?", „Kasia to dopiero ładnie rysuje, nie to, co Ty", „Postaraj się, innym wychodzi to lepiej"... Pamiętajmy, że nasze dziecko jest wyjątkową indywidualnością. Nie jest to jedno z wielu dzieci, ale jedyne w swoim rodzaju dziecko. Porównania dotyczące zachowania, rozwoju, temperamentu, nawyków żywieniowych czy jakiegokolwiek inne są niesprawiedliwe i krzywdzące. Niezależnie od tego, czy porównujemy dziecko do starszego brata, kolegi z klasy, sąsiada czy zapamiętanego obrazu siebie z dzieciństwa. Zakaz porównywania dotyczy zarówno przykładów negatywnych, jak i pozytywnych. „Jesteś najpiękniejszą dziewczynką na świecie", „Nikt tak dobrze nie gra w szachy!", „Wiesz dobrze, że liczysz lepiej niż każdy Twój kolega"... Zdawałoby się, że to miłe pochwały, jednak w gruncie rzeczy ciągłe tego typu zachwalanie dziecka sprawia, że zaczyna ono czuć, że jest lepsze od innych. Wpajanie poczucia wyższości skutkuje aroganckim zachowaniem, a zbyt zarozumiałe dzieci nie zyskują przychylności rówieśników. W rezultacie dziecko dostaje sprzeczne komunikaty: w domu jest bohaterem, a w szkole nielubianym outsiderem. To z kolei prowadzi do zachwiania samooceny, jaką dziecko sobie wyrobiło na swój temat.

Waż słowa

"Stanowcze nie" mówimy przeklinaniu. Wiadomo jednak, że w życiu zarówno dorosłego człowieka, jak i dziecka są chwile, gdy trzeba dać upust nagromadzonym emocjom. By wyrazić swą złość w dopuszczalnej konwencji, można użyć wymyślonych wspólnie zwrotów - „motyla noga", „niedźwiedzia łapa", „kurka rurka"...

Język rodzica nie powinien także zawierać zwrotów obraźliwych dla innych („ale z niej grubasek", „mała niezdara"). Dziecko nie jest w stanie oddzielić żartów czy ironii od prawdy. W rezultacie w najmniej oczekiwanym momencie może użyć wypowiedzianych przez nas słów, co bywa bardzo kłopotliwe. Rodzic nie powinien też używać słów wyjątkowo trudnych do rozszyfrowania dla kilkulatka, np. „Ty zawsze...", „Ty nigdy...". Jeżeli powtarzamy je dość często, dziecko może przyjąć, że tak jest faktycznie. To samo dotyczy wzbudzania poczucia winy. Dziecko, które regularnie jest obwiniane, wnioskuje, że nie jest dobre - jego poczucie wartości spada wraz z kolejnymi zarzutami.

Oczekiwania rodzica

Wraz z narodzinami dziecka rodzice rozpoczynają proces „oczekiwania". Oczekują na pierwszy uśmiech, pierwszy krok, pierwsze słowo, korzystanie z nocnika, rozpoznawanie kolorów... Część dorosłych stara się przyspieszyć zachodzące procesy, jednak nie zawsze to „wsparcie" daje oczekiwane rezultaty. Takie próby mogą natomiast wzbudzać w dziecku poczucie winy czy porażki, a także przekonanie, że nie jest w stanie sprostać oczekiwaniom rodzica. Z drugiej strony może się okazać, że rodzic, który pozwala dziecku na samodzielne, niczym niezakłócone zdobywanie kolejnych sprawności nie jest wystarczająco motywujący. W rezultacie dziecku przestanie zależeć na osiągnięciu czegoś więcej. W tej kwestii ważna jest równowaga, czyli uwzględnienie w swoich oczekiwaniach wieku i umiejętności dziecka. Realistyczne oczekiwania, możliwe do spełnienia, budują poczucie wartości i wiarę we własne możliwości.

Jeżeli ustalimy, jakie oczekiwania mamy względem dziecka, wyznaczmy jasne reguły i bądźmy konsekwentni. Jeżeli na przykład prosimy dziecko, by posprzątało zabawki przed spaniem, a następnego dnia już o tym nie pamiętamy, dostaje ono sprzeczny komunikat. Wbrew pozorom jasne i przejrzyste zasady są dla kilkulatka niezbędne, gdyż sprawiają, że czuje się pewne i bezpieczne. Dziecko, które wie, czego rodzice od niego wymagają, może sprostać oczekiwaniom, a to z kolei pozwala mu lepiej myśleć o sobie samym.

Podejmuj decyzje - bądź odpowiedzialny

Aby dziecko z powodzeniem budowało poczucie własnej wartości, należy zapewnić mu przestrzeń, by mogło się tego uczyć. Dziecko powinno być dopuszczane do podejmowania decyzji, które dotyczą jego osoby. Oczywiście należy przemyśleć wcześniej wybór, jaki mu zaproponujemy. Gdy zapytamy czterolatka: „Co zjadłbyś na śniadanie?", w odpowiedzi usłyszymy: czekoladę lub ciastko. Wzorowy rodzic nie wyrazi na to zgody i zaproponuje kanapkę. Dziecko w takiej sytuacji poczuje się bezsilne, nie rozumie, dlaczego pytano je o zdanie, skoro i tak nikt nie bierze pod uwagę decyzji, jaką podjął. Kilkuletniemu dziecku lepiej zadawać pytania zamknięte niż otwarte, przy czym pytanie zamknięte, czyli zawierające możliwe propozycje, powinno zawierać 2, maksimum 3 możliwości. W przypadku większej liczby podpowiedzi dziecko czuje się zagubione, sfrustrowane i przytłoczone. Zatem nasze pytanie mogłoby brzmieć: „Czy chciałbyś zjeść na śniadanie mleko z płatkami, czy może wolisz kanapki?". Dziecko może wybrać i otrzymać swój wybór. Rola rodzica polega na uszanowaniu decyzji, co z kolei podnosi morale kilkulatka.

Pozwalaj popełniać błędy

Rodzice starają się uchronić swoje dziecko przed ewentualną porażką czy błędem. Jednak podejmowanie decyzji wiąże się nieuchronnie z popełnianiem błędów. Z kolei popełnianie błędów to kolejny etap w nauce podejmowania trafnych decyzji. Rodzice, którzy starają się za wszelką cenę uchronić dziecko przed błędami, zabierają mu tym samym możliwość czerpania nauki z ich popełniania. Wprawdzie dużo łatwiej byłoby się uczyć na cudzych błędach, wiadomo jednak, że takie postępowanie nie daje efektów. Dziecko musi samo zdobywać doświadczenie życiowe nawet wówczas, gdy rodzic z góry wie, że dana decyzja nie będzie korzystna. W takich chwilach rodzic powinien być przy dziecku, nie może go jednak atakować i krytykować, ponieważ takie zachowanie obniża poczucie wartości. Zapomnijmy o zwrocie: „a nie mówiłam", uznajmy, że nikt nie jest idealny, i pozwólmy dziecku to odczuć.

Krytyka

Kilkuletnie dziecko jest bardzo wrażliwe na krytyczne uwagi, jeżeli więc musimy je wypowiadać, zróbmy to konstruktywnie, czyli nie po to, by dziecko zranić, ale po to, by je czegoś nauczyć.

W innym przypadku burzymy konstrukcję samooceny wypracowaną przez dziecko. Pamiętajmy, że nie krytykujemy dziecka, ale jego zachowanie. Jeśli więc rzuca ono zabawkami, mówmy: „nie jest ładnie rzucać zabawkami", a nie: „jesteś niegrzeczny!".

Krytykowanie kilkuletniego dziecka wydaje się nieuniknione, gdyż dziecko dopiero się uczy funkcjonowania w społeczeństwie, a jego zachowanie wymaga kontroli. Warto się jednak zastanowić, czy rzeczywiście trzeba zwracać dziecku uwagę w przypadku każdego niepoprawnego zachowania. Ciągłe „wytykanie" błędów może prowadzić do poważnych problemów z samooceną, a nie do zamierzonej poprawy zachowania. Dodatkowo dziecko, które ciągle słyszy, że jest niegrzeczne, może nie zauważać sensu w staraniu się o poprawę.

Spraw, by sukces był w zasięgu ręki

Dom, w którym wychowują się małe dzieci, powinien być miejscem bezpiecznym. Rodzice chętnie korzystają z różnych technicznych rozwiązań: zaślepki do kontaktów, nakładki na rogi stołów czy antypoślizgowe maty. Warto jednak zwrócić uwagę na to, by w domu były rozwiązania przyjazne kilkulatkom. Samodzielne mycie rąk nie będzie stanowiło problemu nawet dla dwulatka, gdy zakupimy specjalny schodek. Ręcznik można powiesić znacznie niżej, aby małe ręce były w stanie same do niego dosięgnąć. Kilkulatek z powodzeniem sam się ubierze, gdy zamiast ciasnych jeansów zaproponujemy spodnie dresowe (to ułatwi także korzystanie z toalety), a koszulę zastąpimy bawełnianym T-shirtem. Pokój dziecka można zorganizować w taki sposób, by półki były przytwierdzone na wysokości pozwalającej dziecku na samodzielne wybranie zabawki. Te proste rozwiązania utwierdzają dziecko w przekonaniu, że jest zdolne do samodzielnego wykonywania pewnych czynności. Samodzielność natomiast buduje poczucie wartości i wzmacnia pozytywnie samoocenę.

Potrzebuję Twojej pomocy

Pozwólmy dziecku stać się naszym „małym pomocnikiem". Zawsze jednak prośmy o pomoc, a nie nakazujmy, by dziecko coś zrobiło. Zupełnie inaczej odczytywane jest zdanie: „Kochanie, czy możesz mi pomóc i przynieść ścierkę, bo mam brudne ręce?", niż: „przynieś szybko ścierkę!". Ten sam komunikat, jednak zupełnie inna forma - w pierwszym przypadku niemal na pewno uzyskamy pomoc. Drobne prace, jakie zlecimy dziecku, wzbudzą w nim pewność, że wierzymy w jego możliwości i umiejętności. Należy jednak pamiętać, że jeśli dziecku nie wychodzi najlepiej wykonywanie powierzonego zadania, nie możemy krytykować czy wyśmiewać jego wysiłków - to może spowodować niechęć przy kolejnej próbie zaangażowania dziecka do pomocy. Jeżeli nawet straty przewyższają potencjalne zyski, rodzic powinien wspierać dziecko i wykazać cierpliwość. Pamiętajmy także, żeby powierzać dziecku zadania na miarę jego wieku i ogólnych możliwości. Jeżeli dziecko potrzebuje pomocy, zawsze ją oferujmy. Nie prosimy przecież o pomoc dlatego, by dziecko nas wyręczyło, ale dlatego, by budować w nim poczucie wartości.

Cierpliwość i czas

Kilkulatek wykonuje każdą czynność 15 razy wolniej, niż byśmy sobie tego życzyli. Zdjęcie butów po spacerze potrafi trwać 10 minut, nie wspominając o zabłoconej podłodze. Wielu rodziców nie najlepiej reaguje na podobne sytuacje. By usprawnić pewne czynności, rodzice znajdują najbezpieczniejsze wyjście: wyręczają dziecko. Sposób jest z całą pewnością efektywny, jednak w ogólnym rozrachunku przynosi same straty: dziecko nie uczestniczy w treningu samodzielności, a w zamian za to dostaje lekcję lenistwa. W podobnych sytuacjach najlepiej policzyć do 10, uspokoić się i pozwolić dziecku na samodzielne wykonywanie danej czynności. Cierpliwość jest bezcenna, podobnie jak wyrzucenie ze słownika zwrotu: „pośpiesz się, proszę". Wyobraźmy sobie, że pierwszy raz w życiu pieczemy tort i chcemy, by wyszedł jak najlepiej. Potrzebujemy skupienia i precyzji, ale za plecami stoi ktoś, kto cały czas nas pospiesza, co bardzo deprymuje. Co robimy? Idziemy do cukierni po gotowe ciasto. Taką samą drogą „na skróty" jest wyręczanie dziecka, ograniczanie mu czasu i ciągłe pospieszanie. Cierpliwość popłaca, gdyż osiągnięty sukces to kolejny krok do wzmocnienia konstrukcji samooceny.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak wychować pewnego siebie człowieka? Budowanie poczucia własnej wartości

# data[].attributes.attachment_link.description
Dopiero w trakcie procesu wychowania dziecko uczy się postrzegać własną osobę. Bezwiednie chłonie komunikaty zarówno słowne, jak i niewerbalne, wysyłane przez rodziców każdego dnia. Poczucie własnej wartości, czyli samoocena, to opinia, jaką mamy na swój temat. Odpowiedź na pytanie: jak się czuję, kiedy jestem tym, kim jestem - pozwala nam odkryć, czy mamy poczucie własnej wartości prawidłowe, zaniżone, czy - przeciwnie - zawyżone.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gdyby spróbować poczucie własnej wartości opisać słowami, brzmiałyby one mniej więcej tak:
„Dobrze, że jestem na świecie. Mam tu swoje miejsce i jestem potrzebny. Mam własną drogę do przejścia, własną lekcję do nauczenia i własne zadanie do wykonania. Nie jestem ani lepszy, ani gorszy od innych i nie ma nikogo na świecie takiego samego jak ja. Jestem niepowtarzalny. W tej chwili może niewiele wiem i umiem, ale cały czas się uczę i rozwijam. Robię to we własnym tempie i najlepiej jak potrafię."
Czy to jest w ogóle człowiekowi potrzebne?

Tak, bo bez tego trudno się dziecku (i dorosłemu) rozwijać. Bez poczucia, że jest ważne, kochane, chciane i akceptowane i to od pierwszych chwil swojego życia. Bo żeby dziecko czuło się wartościowe najpierw musi być wartością dla swoich najbliższych. Żeby było pewne siebie najpierw musi zyskać pewność, że najważniejsze dla niego osoby są godne zaufania i otwarte na jego potrzeby.

A jak pokazać dziecku, że jest akceptowane i że jest dla nas ważne?

Jest na to kilka dobrych sposobów:

odpowiadanie na sygnały, które przekazuje nam dziecko, zaspokajanie jego potrzeb, okazywanie troski

akceptacja etapu rozwoju na którym znajduje się dziecko, dostosowanie wymagań i oczekiwań do możliwości dziecka

stwarzanie okazji do dokonywania wyborów, podejmowania decyzji i branie pod uwagę jego zdania

akceptacja upodobań dziecka, jego emocji i indywidualności

uważne słuchanie

docenianie dziecka, zwłaszcza za włożony wysiłek i dobre intencje a nie tylko za rezultaty

stwarzanie dziecku okazji do tego, żeby mogło odnosić sukcesy

A po co jeszcze przydaje się poczucie własnej wartości?

Jest taka metafora, że ludzie są jak walizki. Chowają do środka wszystkie informacje, jakie słyszą od ważnych innych na swój temat. Dobre i złe. Noszą je potem ze sobą przez całe życie. Złe słowa ciążą, ciągną nas do tyłu i utrudniają chodzenie. Dobre słowa pomagają nam iść naprzód, czasem dodają skrzydeł.

Tylko ten, czyja walizka została najpierw dobrze napełniona może rozdawać innym, być dla nich. Dzieciństwo jest więc czasem wkładania, dawania.

Pamiętajmy też, że informację o tym, że dziecko jest dla nas ważne przekazujemy mu nie tylko przez słowa, ale też przez dotyk, uśmiech. Poprzez to ile czasu z nim spędzamy i jak to robimy.

Co jeszcze warto wiedzieć?

Aby nasze dziecko miało wysokie poczucie własnej wartości, warto pamiętać również o roli dobrego przykładu. Czyli najlepiej budują w dzieciach poczucie, że są wartościowe, te osoby, które same mają pozytywny stosunek do siebie, które potrafią zachować równowagę między potrzebami dziecka a swoimi.
Foto: flikr.com/mariagraziamontagnari

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak wspomagać poczucie własnej wartości u dziecka?

# data[].attributes.attachment_link.description
Gdyby spróbować poczucie własnej wartości opisać słowami, brzmiałyby one mniej więcej tak: „Dobrze, że jestem na świecie. Mam tu swoje miejsce i jestem potrzebny. Mam własną drogę do przejścia, własną lekcję do nauczenia i własne zadanie do wykonania. Nie jestem ani lepszy, ani gorszy od innych i nie ma nikogo na świecie takiego samego jak ja.

# data[].attributes.attachment_link.title
Groźniejsze niż brak snu i kłótnie rodziców. To plaga, przez którą dzieci nas nie słuchają

# data[].attributes.attachment_link.description
Twoje dziecko ma od 3 do 5 lat i spędza przed ekranem dwie godziny dziennie lub więcej? A może sprawia też kłopoty wychowawcze i ma kłopoty ze skupieniem uwagi? Naukowcy twierdzą, że im więcej czasu przed ekranem, tym większe kłopoty wychowawcze.

# data[].attributes.attachment_link.title
Rodzice je ignorują, a potem dostają za swoje. 4 zachowania dzieci, na które musisz reagować

# data[].attributes.attachment_link.description
Twoje dziecko przechodzi różne etapy rozwoju i z większości denerwujących czy irytujących cię zachowań wcześniej czy później po prostu "wyrośnie". Psychologowie podkreślają jednak, że jest kilka problemów z zachowaniem u dzieci, których nie należy ignorować.

# data[].attributes.attachment_link.title
Samodzielne dziecko doświadcza tych 5 sytuacji. Zadbaj o to, a podziękuje ci w przyszłości

# data[].attributes.attachment_link.description
Umiejętność pracy w grupie - w przedszkolu czy szkole - oraz dobre odnajdywanie się w różnych sytuacjach życiowych dziecka ma dużo wspólnego z samodzielnością. Wielu rodziców jednak nieświadomie ją niszczy. Co robić, a czego unikać, by dziecko było samodzielne?

# data[].attributes.body
lęk separacyjny

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przeżywanie lęku jest normalne, ale...

Lęki dziecięce to rozwojowa norma. Każde zdrowe dziecko przeżywa lęki, jest to zupełnie normalne, chociaż oczywiście nieprzyjemne, zarówno dla dziecka jak i dla jego opiekunów. Badania ukazują, że dzieci z bardzo zróżnicowanych środowisk (pod względem narodowości, religii, statusu finansowego itd.) przeżywają t e same lęki w tym samym wieku.

Wyjaśnia się to adaptacyjną i ochronną funkcją strachu, szczególnie jeśli popatrzymy na to z perspektywy ewolucyjnej. Innymi słowy, człowiek jest „zaprogramowany" na rozwinięcie w sobie pewnych lęków - takich, którym gatunek ludzki zawdzięcza przetrwanie.

Niektóre lęki okresu dzieciństwa, np. lęk separacyjny, lęk przed obcymi, lęk wysokości, lęk przed ciemnością - są wśród dzieci bardzo powszechne właśnie dlatego, że mają znaczenie ewolucyjne (bez nich człowiek by nie przeżył). Owe powszechne lęki objawiają się w konkretnym okresie życia - tzn. wtedy, gdy z punktu widzenia przetrwania w świecie przynoszą najwięcej korzyści.

Z drugiej strony, czasem lęki utrzymują się dłużej nawet wtedy, gdy nie przynoszą żadnej korzyści i stają się przeszkodą w rozwoju - w ten sposób normalny lęk dzieciństwa wykracza poza normę i wymaga interwencji.

Lęki u dzieci w wieku przedszkolnym

lęki słuchowe, zwłaszcza odgłosy silników,

lęk przed ciemnością,

lęk przed dzikimi zwierzętami,

lęk przed separacją: wyjście matki, szczególnie wieczorem.

lęk przed złymi lub niemiłymi ludźmi,

obawa przed szkodą cielesną.

Duże natężenie stanów lękowych:

lęk przed istotami nadprzyrodzonymi,

lęk przed zasypianiem w samotności,

obawa przed piorunami i błyskawicami, wiatrem,

obawa przed zgubieniem się.

lęk wzbudza dzwonek do drzwi, telefon, spłukiwanie wody w łazience.

Lęki u dzieci w wieku szkolnym

7-8 lat: Lęki zapoczątkowane przez wydarzenia ukazane w mediach (latanie samolotem, kataklizm, wojna, AIDS, rak, porwanie itp.)

9 lat: Lęki związane z osiągnięciami szkolnymi, wyglądem zewnętrznym, lęk przed śmiercią.

10 lat: dużo lęków, zwłaszcza przed dzikimi zwierzętami i wężami. Lęk przed ciemnością, ogniem, włamywaczami, mordercami.

Później: lęki społeczne, lęki specyficzne.

Ucieczka jako reakcja na lęk

Ucieczka jest najzupełniej naturalną reakcją na lęk, n ie należy więc dziwić się, ani tępić tego, iż dziecko będzie uciekać przed tym, co mu się wydaje niebezpieczne. Taka skłonność do uciekania może się zdarzyć raz czy dwa, a może trwać tygodniami, zależy to od sytuacji i od konkretnego dziecka. „Dopóki jednak nie ma naprawdę ważnych powodów, by zachowywać się inaczej, powinno się uszanować naturalny odruch unikania tego, co wzbudza lęk" (Ilg, Ames i Baker, 2006, s. 169).

Co ciekawe, często zdarza się, iż kiedy dziecko pokona już swój lęk, zaczyna odczuwać niezwykły pociąg do rzeczy lub sytuacji, której przedtem panicznie się bało.

Kolejnym etapem jest wyważenie, czyli zrównoważony stosunek do źródła lęku. Dziecko ani nie ucieka przed sytuacją/rzeczą wzbudzającą lęk, ani się nią nie fascynuje - potrafi posłużyć się daną rzeczą albo zupełnie ją zignorować, ponieważ nauczyło się kontrolować swój lęk.

Co robić, a czego nie robić, kiedy dziecko się boi?

Czego nie wolno robić, kiedy dziecko się boi:

Wyśmiewać się z lęków dziecka.

Zawstydzać go przed innymi.

Zmuszać do stawiania czoła lękotwórczej sytuacji, dopóki samo nie jest jeszcze do tego gotowe i dopóki rodzice (opiekunowie) nie mają absolutnej pewności, że jest to postępowanie właściwe - a to zdarza się bardzo rzadko.

Niecierpliwić się.

Zakładać, że dziecko boi się ze swojej winy albo z winy rodzica.

Uważać, że w lękach dziecka jest coś złego, nienormalnego.

Co należy robić, kiedy dziecko się boi:

Zrozumieć lęk dziecka,

Pamiętać, że prawdopodobnie samo z niego wyrośnie,

Pozwolić, przynajmniej przez jakiś rozsądny czas, na unikanie budzącej lęk sytuacji, zanim podejmie się próby oswojenia z nią dziecka.

Jeśli lęk, który przeżywa dziecko, znacząco utrudnia jego funkcjonowanie, warto skontaktować się ze specjalistą (psychologiem bądź psychiatrą dziecięcym).

Brzezińska, A. I. (red.) Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa. Gdańsk, GWP, 2005

Derezińska, I., Gajdzik, M. (2010). One są wśród nas. Dziecko z zaburzeniami lękowymi w szkole i przedszkolu. Ośrodek Rozwoju Edukacji ORE, do pobrania na: http://www.bc.ore.edu.pl/Content/198/07ore_leki.pdf

Last, C. (2012). Jak pomóc dziecku, które się boi. Przezwyciężanie lęków i niepokojów u dzieci. eSPe

Ilg, F., L., Bates Ames L., Baker, S. (2012). Rozwój psychiczny dziecka od 0 do 10 lat. Gdańsk, GWP

# data[].attributes.attachment_link.title
Typowe dziecięce lęki - zrozumieć, by pomóc - PsychoWsparcie Anita Rawa Kochanowska

# data[].attributes.attachment_link.description
Przeżywanie lęku jest normalne, ale... Lęki dziecięce to rozwojowa norma. Każde zdrowe dziecko przeżywa lęki, jest to zupełnie normalne, chociaż oczywiście nieprzyjemne, zarówno dla dziecka jak i dla jego opiekunów. ... Typowe dziecięce lęki - zrozumieć, by pomóc Czytaj dalej "

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dziecięcy układ nerwowy cały czas się rozwija. Ma swoje lepsze i gorsze momenty. (Piszę o tym w artykule Kryzys a rozwój dziecka). W przeciągu pierwszych 10 lat życia dzieci od stanu chaosu i nierozumienia emocji przeistaczają się w złożoną istotę emocjonalną. Niektóre lęki zdają się być przypisane do wieku to lęki rozwojowe - pojawiają się nagle i niespodziewanie po jakimś czasie po prostu znikają.

Lęki rozwojowe

Poniżej znajduje się zestawienie najczęściej występujących lęków rozwojowych u dzieci. Bardzo ważne jest jak dorośli reagują na dziecięce lęki - piszę o tym w artykule Lęk u dziecka - jak wspierać dziecko.

lęki wizualne: duże przedmioty, ciemne kolory, kapelusze, pociągi;
lęki słuchowe : odglos samochodu,odkurzacza, spłukiwania wody w ubikacji;
lęki związane z ludźmi: wyjazd matki, nieobecność przy zasypianiu;
lęki przestrzenne: lóżeczko lub zabawka gdzie indziej niż zwykle, zmiana miejsca zamieszkania;

2,5 latek
lęki przestrzenne związane z ruchem, przesuwaniem przedmiotów, nieoczekiwanymi relacjami przestrzennymi (ktoś wchodzi do domu innym wejściem);
zbliżające się przedmioty nt. duży samochód.

lęki wizualne: pomarszczeni, starzy ludzie, maski; ciemność, zwierzęta;
wieczorne wyjście rodziców.

4-latek
lęki słuchowe: odglosy silników; ciemność, dzikie zwierzęta; wieczorne wyjście matki.

5-latek
mniej lęków!!!
raczej obawy o przyziemne sprawy np. pogryzienie, przewrócenie; ciemność;
obawa że mama jak wyjdzie to nie wróci.

6-latek
dużo lęków!!!
lęki dźwiekowe: dzwonek do drzwi, telefon, spłukiwanie wody,
odgłosy owadów, ptaków;
obawy przed światem nadprzyrodzonym: wiedźmy, duchy,
lęk że ktoś chowa się pod łóżkiem;
lęk przed zgubieniem, zostaniem samemu w domu czy pokoju;
lęk przed żywiolami: ogień, woda, grzmot, błyskawica;
obawa że gdy rodzic wyjdzie coś mu się stanie, umrze;

7-latek
dużo lęków!!!
lęki wizualne: ciemność, strych, piwnica, cień interpretowany jako duch;
lęk przed wojną, włamywaczami; lęk że ktoś chowa się pod łózkiem;
lęk przed spóźnianiem sie do szkoły; lęk przed brakiem akceptacji innych

8-9latek
mniej lęków!!!
lęk przed porażką w szkole - adekwatny do realnych zdolności i możliwości dziecka

10-latek
lęk przed dzikimi zwięrzetami, wężami; lęk przed ciemnością, wysokimi pomieszczeniami oraz lęk przed ogniem, przestępcami

Kiedy udać się do psychologa dziecięcego?

Na pewno gdy dziecko odczuwa stały, nierealistyczny, nadmierny lęk niezwiązany z żadna konkretną sytuacją. W sytuacji gdy dziecko obsesyjnie wykonuje jakaś czynność (na przykład myje ręce) jest to czasochłonne i utrudnia mu życie.

Jeżeli dziecko stale, nadmiernie obawia się, że stanie się coś złego bliskiej mu osobie i nie jest w stanie się z nią rozstać. Psycholog może również wesprzeć dziecko i rodziców w pracy nad wyciszeniem lęków rozwojowych lub sytuacyjnych, które trwają zbyt długo i zaczynają utrudniać dziecku życie.

Źródło: F.L.Ilg; L.B.Ames; S.M.Baker „Rozwój psychiczny dziecka od 0 do 10lat. Poradnik dla rodziców, psychologów i lekarzy"
/fot.freeimages/

# data[].attributes.attachment_link.title
Lęk u dziecka - lęki rozwojowe | Psychoterapia GAJ

# data[].attributes.attachment_link.description
Dziecięcy układ nerwowy cały czas się rozwija. Ma swoje lepsze i gorsze momenty. (Piszę o tym w artykule Kryzys a rozwój dziecka). W przeciągu pierwszych 10 lat życia dzieci od stanu chaosu i nierozumienia emocji przeistaczają się w złożoną istotę emocjonalną.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czego boją się dzieci:

Lęk to naturalna reakcja, która chroni dziecko przed różnymi niebezpiecznymi sytuacjami. W toku rozwoju dziecko doświadcza różnego rodzaju lęków, charakterystycznych dla wieku. Większość z nich zanika wraz z tym jak dziecko uczy się czego może się spodziewać w różnych sytuacjach i jak sobie z tym radzić.

Niemowlę boi się głośnych dźwięków i gwałtownych ruchów, a ok. 8 miesiąca życia zaczyna bać się obcych.
Dziecko roczne i dwuletnie nadal boi się głośnych i nagłych dźwięków, hałasów ( szum wiatru, łomot za ścianą), ciemności, cieni, nieznanych miejsc, dużych zwierząt, rozłąki z rodzicami - w efekcie czego może pojawić się lęk przed zasypianiem.

Następnie dziecko w wieku przedszkolnym, u którego zaczyna rozwijać się wyobraźnia może bać czarnych charakterów z bajek, tj. czarownic, smoków, potworów, duchów, może się także bać niektórych zwierząt, np. tygrysów, krokodyli, węży, pająków, ale także złych osób, np. złodziei, włamywaczy, pijaków oraz osób dziwnie wyglądających. Cały czas występuje też lęk przed ciemnością.
Dziecko w wieku szkolnym boi się już bardziej realnych rzeczy: bólu, skaleczenia, nieszczęścia, choroby, śmierci bliskich, zgubienia się.

Jak reagować na lęk dziecka:

Często lęki dzieci są irracjonalne i nierzeczywiste, np. wtedy gdy wynikają z bujnej wyobraźni dziecka. Mimo tego powodują prawdziwe uczucie strachu, dlatego nie można ich bagatelizować i unieważniać.

Boję się ciemności.

Powiedzenie dziecku, które boi się ciemności: „ nie ma się czego bać, idź już spać" nie spowoduje, że dziecko przestanie odczuwać lęk. Dostanie zaś ono sygnał, że to co czuje zostało zlekceważone, pominięte przez rodzica, a nawet uznane za głupie, nieważne. Gdy przestraszone dziecko płacze, krzyczy czy odmawia wykonania jakiejś czynności z powodu odczuwanego przez nie lęku, najważniejsze to uspokoić dziecko, przytulić czy spróbować zająć jego uwagę, czymś innym. Najgorsze, co można w takiej sytuacji zrobić to zmuszać do uspokojenia się, grozić, wyśmiewać, krzyczeć czy wymierzać karę. Po tym, jak dziecko się uspokoi ważne jest aby okazać zrozumienie dla jego odczuć, ale jednocześnie pokazać jak my widzimy tę sytuację, że nie podzielamy jego lęku, mówimy np. „widzę, że jesteś przestraszony, jednak twój pokój jest bezpiecznym miejscem, nic ci tu nie grozi, ja jestem cały czas blisko w pokoju obok, mogę zostawić ci zapaloną lampkę". Warto także dowiedzieć się czego tak naprawdę boi się dziecko w ciemności, wtedy bowiem możemy zareagować adekwatnie do konkretnej obawy. Może okazać się bowiem, że dziecko nie boi się samej ciemności, tylko tego, że wyobraża sobie w niej smoka, który ma świecące oczy i siedzi na półce. W rzeczywistości zaś jest to sterta zabawek, która w ciemności tworzy kształt przypominający smoka. Możemy wtedy dziecku zademonstrować po zgaszeniu światła, że to jego wyobraźnia tak działa, a naprawdę są to jego pluszaki siedzące na półce.

Boję się krokodyla.

Może się zdarzyć, że dziecko usłyszy o czymś strasznym od kolegów z przedszkola, lub ktoś mu przeczyta jakąś mroczną opowieść, bajkę, lub zobaczy coś przerażającego w telewizji. Warto porozmawiać o tym, aby zmniejszyć jego lęk, np. dziecko usłyszało w przedszkolu, że krokodyle pożerają ludzi w całości i jest przerażone tym, że może się mu to przytrafić. Można wtedy porozmawiać o tym gdzie żyją krokodyle, że nie zdarza się aby krokodyl grasował w mieście i pożerał ludzi, itp.

Nie zostawiaj mnie mamo.

W przypadku lęku przed rozstaniem, gdy dziecko płacze i nie chce puścić mamy do pracy lub nie chce zostać w przedszkolu, warto powiedzieć dziecku prawdę o tym, że się wychodzi lub że zostanie w przedszkolu i wytłumaczyć jak długo potrwa rozłąka, np. „ teraz wychodzę do pracy ale wrócę jak zacznie się dobranocka tak aby dać ci całusa na dobranoc i poczytać ci bajeczkę do snu"., lub „ teraz zostaniesz w przedszkolu razem z innymi dziećmi, a przyjdę po ciebie tuż po obiedzie". Ważne jest aby dotrzymać słowa i rzeczywiście wrócić o zapowiedzianej porze, tak aby dziecko wiedziało, że można nam zaufać bo dotrzymamy obietnicy.

Nie chcę iść do dzieci.

Czasem aby oszczędzić dziecku stresu, by nie płakało, nie krzyczało, rodzice chronią je unikając sytuacji, które wywołują lęk. Gdy dziecko boi się zwierząt przestają chodzić do zoo, nie oglądają książek ze zwierzętami, przestają o nich rozmawiać. W innym przypadku gdy dziecko boi się przebywać w grupie dzieci, rodzice mogą unikać placów zabaw, chodzić na spacery w ustronne miejsca. Bywa także, że rodzice chcąc chronić dziecko przed stresem po kilku nieudanych próbach zaprowadzenia dziecka do przedszkola poddają się i zostawiają je w domu. Strategia ta powoduje, że z czasem dziecko zaczyna bać się tych sytuacji coraz bardziej, ponieważ nie oswajało się z nimi i nie miało okazji aby konfrontować swoje obawy z rzeczywistością -czy naprawdę jest tak źle jak sobie wyobraziło. Dlatego warto zachęcać dziecko do konfrontacji z sytuacjami lękowymi, aby mogło przekonać się, że nie było się czego bać tj. rozmawiać o zwierzętach, planować wizytę w zoo, chodzić na plac zabaw i zachęcać dziecko do tego aby bawiło się razem z innymi, wymieniało się foremkami w piaskownicy, prowadzać do przedszkola. W takich sytuacjach rodzice sami powinni zachować spokój, nie reagować nerwowo, lecz rozmawiać z dzieckiem, tłumaczyć mu, pokazywać pozytywne strony danej sytuacji. W przypadku odprowadzania dziecka do przedszkola mamy nie powinny więc płakać przy rozstaniu, czy przedłużać moment pożegnania.

Kiedy warto skorzystać z pomocy specjalisty:

Czasem zdarza się, że lęki nie zanikają wraz z upływem czasu, a wręcz zaczynają mieć nadmierny wpływ na codzienne funkcjonowanie dziecka lub jego aktywność - możemy mieć wtedy do czynienia z zaburzeniem lękowym.

Gdy odczuwany przez dziecko lęk odbiera mu radość życia, warto zgłosić się po poradę do psychologa dziecięcego. Sygnały, które mogą świadczyć o tym, że lęk, którego doświadcza dziecko jest na tyle silny, że potrzebuje pomocy są następujące:

dziecko obawia się coraz większej ilości sytuacji, zamartwia się

wycofuje się z niektórych aktywności, unika różnych sytuacji

reaguje nerwowo - może być postrzegane przez otoczenie jako niegrzeczne - częściej płacze, krzyczy, jest rozdrażnione, reaguje agresywnie

ma trudności ze snem, (może mieć koszmary senne )

mogą wystąpić częste bóle brzucha, głowy

może pojawić się moczenie nocne.

mogą wystąpić wymioty, biegunka

Najczęściej występujące rodzaje zaburzeń lękowych u dzieci:

* Lęk separacyjny - lęk przed rozdzieleniem z rodzicami. Dziecko obawia się rozłąki, może też zamartwiać się, że komuś bliskiemu stanie się coś złego, lub umrze.
* Lęk uogólniony - to nadmierne zamartwianie się i lęk, który towarzyszy dziecku stale bez konkretnej przyczyny. Dziecko może zamartwiać się, przyszłością, przeszłością, sprawami rodziny, tym czy sobie poradzi w różnych sytuacjach itp.
* Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne - dziecko, boi się i przejmuje nierealnym zagrożeniem i próbuje sobie radzić z uczuciem lęku poprzez wykonywanie zrytualizowanych czynności, które zakłócają funkcjonowanie dziecka i nie niwelują lęku tylko go utrwalają i nasilają.
* Fobie - strach przed określonymi obiektami ( np. zwierzętami, czy sytuacjami, np. przebywaniem w grupie dzieci, w zamkniętych pomieszczeniach itp). Strach ten zazwyczaj jest irracjonalny i nieuzasadniony. Nie mija też jak w przypadku lęków rozwojowych tylko utrzymuje się stale przez okres min. 6 mies.
* Zespół stresu pourazowego - często jest następstwem przerażającego, zagrażającego życiu wydarzenia, którego doświadczyło dziecko, zdarzyło się komuś bliskiemu, lub tez dziecko było jego świadkiem. W wyniku tego wydarzenia pojawiają się uporczywe, przerażające myśli i wspomnienia z nim związane.

Przyczyny powstawania zaburzeń lękowych:

Uwarunkowania biologiczne

Przyczyny lęków dziecięcych mogą wynikać z uwarunkowań biologicznych. Dzieje się tak w przypadku zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego. Polega ono na tym, że u dziecka pojawiają się obsesyjne myśli, które powodują uczucie napięcia i lęku. Sposobem na rozładowanie tych przykrych emocji jest zazwyczaj kompulsywna czynność, która ma uchronić dziecko przed skutkami natrętnych myśli. Myśli te zazwyczaj dotyczą choroby lub śmierci bliskich, zbliżającego się zagrożenia, zagłady, lub też choroby własnej. Dziecko może mieć myśli dotyczące np. choroby matki, mama nie zachoruje tylko wtedy, gdy policzy pięć razy do dziesięciu w momencie gdy myśl się pojawi. Jak się pomyli to musi czynność powtórzyć, a wszystko to odbywa się w uczuciu napięcia i strachu. Dziecko może też bać się np. tego, że zachoruje na chorobę zakaźną, wtedy chroni się tym, że bardzo dokładnie myje ręce. Może spędzać w łazience bardzo dużo czasu, czyszcząc się i szorując. Może wciąż myć np. drzwi, klamki i inne miejsca w mieszkaniu, których dotyka.

Częstą przyczyną nasilenia i utrwalania się lęków dziecka bywają też błędy wychowawcze.

"Straszenie" dzieci

Czasami dorośli jako metodę radzenia sobie z tzw. „niegrzecznym dzieckiem" wykorzystują straszenie, np. „jak się nie uspokoisz to przyjdzie pan policjant i zabierze cię do więzienia"' lub „jak nie zjesz zupki to przyjdzie pan i zrobi z tobą porządek". Taki sposób na wymuszanie posłuszeństwa nie jest dobry dlatego, że w rezultacie dziecko może zacząć obawiać się niektórych osób: panów, policjantów, osób wyróżniających się wyglądem, np. osób niepełnosprawnych, a z czasem nawet lęk może pojawiać się w reakcji na wszystkie obce osoby. Poza tym straszenie nie uczy dziecka konstruktywnych reakcji i nie buduje autorytetu rodziców.

Rozłąka

Rozłąka z rodzicami może także być powodem wystąpienia silnego lęku. Dziecko źle reaguje na to, że mama zostawia je w przedszkolu, lub że musi wyjść z domu, iść do pracy itp. Czasem lęk ten może przerodzić się w zaburzenie, gdy rodzice wymykają się ukradkiem, by nie martwić dziecka. I tak gdy dziecko jest zajęte zabawą mama po cichu znika bez słowa. Gdy dziecko orientuje się, że mamy nie ma zaczyna rozpaczać, bo nie rozumie co się stało, czuje się opuszczone, porzucone, osamotnione. W efekcie dziecko może stale czuwać czy mama nie zniknie mu z oczu, bo nauczyło się tego, że dzieje się to niespodziewanie bez zapowiedzi, cały czas trzyma się maminej spódnicy aby mieć sytuacje pod kontrolą. Także strategia unikania sytuacji gdy dziecko jest z dala od rodziców, poprzez np. nie posyłanie dziecka do przedszkola bo płacze, spanie z nim razem w jednym łóżku, itp. mogą powodować nadmierne przywiązanie do rodziców i nasilenie lęku przed rozłąką.

Zaburzone relacje w rodzinie

Ważnym rodzajem lęku, który może się tlić w dziecku lecz być niezauważany i nie rozpoznawany przez bardzo długi czas jest lęk przed brakiem akceptacji, miłości, lęk przed odrzuceniem. Może się on tworzyć i nasilać w odpowiedzi na dysfunkcjonalne relacje dziecka z rodzicami. Wtedy gdy rodzice nadmiernie krytykują dziecko, gdy nie chwalą go, również wtedy gdy w zachowaniu rodziców brak jest stabilności - reagują różnie w podobnych sytuacjach, np.: dziecko może być chwalone za to, że coś dobrze zrobiło a innym razem krytykowane za to samo. Powoduje to, że dziecko traci pewność siebie, ma trudności w rozeznaniu się co może być dobrze odebrane przez innych a co źle, co za tym idzie odczuwa lęk przy podejmowaniu decyzji, przed wyrażaniem własnych emocji, własnego zdania. W efekcie może się rozwinąć myślenie o sobie jako o kimś mało ważnym, nie liczącym się, kimś kto może być nieakceptowany i odrzucany przez innych. Dziecko takie zazwyczaj trzyma się na uboczu, jest nieśmiałe, wycofuje się z relacji z rówieśnikami, większość czasu spędza samotnie.

Media

Lęk może też być podsycany przez bajki, filmy, które dziecko ogląda w telewizji, lub są mu czytane, czasem także straszne opowieści rodziców, bądź starszego rodzeństwa mogą spowodować, że wyobraźnia dziecka zacznie działać i będzie ono reagować lękiem. Bardzo ważne jest więc aby rodzice czuwali nad tym co ogląda dziecko, tak by bajki, czy filmy były dostosowanego wieku.

Leczenie zaburzeń lękowych u dzieci:

Badania dowodzą, że skuteczną metodą leczenia zaburzeń lękowych u dzieci jest terapia behawioralno- poznawcza. Polega ona na tym, że terapeuta wraz z dzieckiem ustalają czego dziecko się boi, następnie zaś dziecko oswaja lęk i próbuje go przezwyciężyć konfrontując się z nim poprzez rozmowę o tym co powoduje lęk, poprzez wyobrażanie sobie różnych sytuacji, które są dla niego trudne i ich pozytywnych rezultatów, konstruowanie historyjek, których treścią jest trudna dla dziecka sytuacja, a także na realnym doświadczaniu tych sytuacji stopniowo krok po kroku. Postępy w walce z lękiem nagradzane są pochwałami i często też nagrodami rzeczowymi, dzięki czemu dziecko widzi , że ma realne korzyści z pracy nad pozbywaniem się lęku i uczy się kojarzyć pozytywnie trudne dla niego sytuacje.

Terapia może obejmować:

* terapię indywidualną dziecka
* terapię rodziny
* współpracę z rodzicami i nauczycielami dziecka
* w niektórych przypadkach również farmakoterapię

# data[].attributes.attachment_link.title
Skąd się biorą dziecięce lęki? (Podpowiada: Aleksandra Brzezińska) - Akademickie Centrum Psychoterapii i Rozwoju

# data[].attributes.attachment_link.description
Lęk to naturalna reakcja, która chroni dziecko przed różnymi niebezpiecznymi sytuacjami. W toku rozwoju dziecko doświadcza różnego rodzaju lęków, charakterystycznych dla wieku. Większość z nich zanika wraz z tym jak dziecko uczy się czego może się spodziewać w różnych sytuacjach i jak sobie z tym radzić.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zaburzenia lękowe

Doświadczanie lęku lub strachu jest zupełnie naturalne w rozwoju dzieci i młodzieży. Większość z tych lęków zanika w miarę jak dzieci uczą się, czego mogą się spodziewać po otoczeniu i jak sobie z tym radzić. Jednakże, kiedy lęki te nie zanikają, a wręcz zaczynają mieć nadmierny wpływ na codzienne funkcjonowanie dziecka lub jego aktywność - możemy mieć do czynienia z zaburzeniem lękowym. Jeżeli rodzice podejrzewają, że dziecko lub młody człowiek mogą cierpieć z powodu zaburzenia lękowego, powinni zwrócić się do psychologa lub psychiatry dziecięcego w celu przeprowadzenia rzetelnej diagnozy i, ewentualnie, podjęcia leczenia lęku.

Zaburzenia lękowe są najczęstszym zaburzeniem psychicznym u dzieci i młodzieży. Badania w USA wskazują, że 5-20% dzieci w wieku 9-17 lat będzie zdiagnozowane jako klinicznie lękowe.

Jest wiele rodzajów zaburzeń lękowych, dotykających dzieci i adolescentów. Niektóre z nich to:

lęk separacyjny; lęk uogólniony;

zaburzenie obsesyjno-kompulsywne;

fobie;

zespół stresu urazowego (PTSD lub Post Traumatic Stress Disorder)

LĘK SEPARACYJNY

Lęk separacyjny (inne nazwy: SAD; lęk przed separacją w dzieciństwie) to nadmierne zamartwianie się lub strach przed byciem z dala od rodziny lub osób, do których dziecko jest najbardziej przywiązane. Dzieci z SAD boją się, że się zgubią lub że komuś z rodziny stanie się coś złego w czasie, gdy będą rozdzieleni. SAD nie jest tym samym, co lęk przed obcymi, który jest normalną fazą w rozwoju dzieci w wieku 7-11 miesięcy. Lęk w SAD jest znacznie intensywniej przeżywany i problem dotyka ok. 4% dzieci.

Co jest przyczyną lęku separacyjnego?

Zaburzenia lękowe mogą mieś podłoże biologiczne i środowiskowe. Dziecko może odziedziczyć biologiczną tendencję do intensywniejszego doświadczania lęku. Lęk i strach mogą być też zachowaniem wyuczonym od osób z otoczenia dziecka, które często reagują w sposób nadmiernie lękowy. Traumatyczne zdarzenie może również wywołać reakcję lękową.

Jakie są objawy lęku separacyjnego?

Poniżej podajemy najbardziej powszechne objawy SAD, zwracając jednocześnie uwagę, że dzieci mogą różnie je przeżywać:

odmawianie spania w swoim łóżku;

powtarzające się koszmary senne, w których oddzielenie od bliskich jest głównym tematem;

poważny niepokój w sytuacji oddzielenia od bliskich z powodu wyjazdu samego dziecka lub członków rodziny lub w sytuacji, gdy taka rozłąka jest spodziewana;

nadmierne zamartwianie się bezpieczeństwem członka rodziny; zamartwianie się zgubieniem się;

odmawianie chodzenia do szkoły;

lękliwość i niechęć do pozostawania samemu;

częste bóle brzucha, głowy uskarżanie się na stan zdrowia;

bóle mięśni lub napięcie mięśni;

nadmierne zamartwianie się swoim bezpieczeństwem;

nadmierna „przylepność", nawet, gdy dziecko jest w domu z rodzicami;

objawy paniki lub wybuchy złości w sytuacji separacji od bliskich.

Diagnoza i leczenie lęku separacyjnego

Lęk separacyjny diagnozowany jest przez psychologa lub psychiatrę dziecięcego. Leczenie polega na psychoterapii dziecka, pracy z rodzicami lub całą rodziną i, o ile to możliwe, współpracy ze szkołą lub przedszkolem dziecka. W najbardziej nasilonych przypadkach może by zaproponowane leczenie farmakologiczne. Wczesne zdiagnozowanie i leczenie mogą znacznie złagodzić nasilenie lęku, przywrócić dziecku możliwość normalnego rozwoju i poprawić jakość kontaktów dziecka lub młodego człowieka z rówieśnikami.

LĘK UOGÓLNIONY

Zespół lęku uogólnionego (GAD; lęk uogólniony) to chroniczne, nadmierne zamartwianie się i lęk, które zdają się nie mieć żadnej konkretnej przyczyny. Dzieci i adolescenci z lękiem uogólnionym często bardzo się martwią o to, co będzie, tym, co było, tym, czy będą akceptowane przez innych, sprawami rodziny, swoimi możliwościami i nauką w szkole.

Jakie są objawy zespołu lęku uogólnionego (GAD)?

W przeciwieństwie do dorosłych dzieci i młodzież z GAD często nie zdają sobie sprawy, że poziom ich lęku jest nieadekwatny do poziomu zagrożenia. Dlatego często oczekują i wymagają wsparcia i potwierdzania ich bezpieczeństwa u dorosłych.

Jakie są objawy GAD?

Najbardziej powszechne objawy GAD to:

wiele zmartwień związanych z tym, co może się zdarzyć;

liczne zmartwienia związane z kolegami, szkołą i innymi zajęciami;

ciągłe myśli i lęki dotyczące bezpieczeństwa własnego i bliskich;

odmawianie chodzenia do szkoły;

częste skarżenie się na bóle brzucha, głowy, itp.;

bóle i napinanie mięśni;

zaburzenia snu;

ciągłe tulenie się do członków rodziny; uczucie ściskania w gardle;

zmęczenie;

trudności w koncentracji;

irytacja;

niemożność zrelaksowania się.

Diagnoza i leczenie GAD

Lęk uogólniony diagnozowany jest przez psychologa lub psychiatrę dziecięcego. Leczenie polega na psychoterapii dziecka, pracy z rodzicami lub całą rodziną i, o ile to możliwe, współpracy ze szkołą lub przedszkolem dziecka. W najbardziej nasilonych przypadkach może by zaproponowane leczenie farmakologiczne. Wczesne zdiagnozowanie i leczenie mogą znacznie złagodzić nasilenie lęku, przywrócić dziecku możliwość normalnego rozwoju i poprawić jakość kontaktów dziecka lub młodego człowieka z rówieśnikami.

ZABURZENIE OBSESYJNO-KOMPULSYWNE

Zaburzenie obsesyjno-kompulsywne (OCD; nerwica natręctw) to zaburzenie lękowe, w którym osoba nadmiernie zamartwia się, boi lub przejmuje nierealnym zagrożeniem i próbuje sobie radzić z uczuciem lęku poprzez wykonywanie zrytualizowanych lub wyspecjalizowanych czynności. Często powtarzające się zakłócające myśli i obrazy nazywane są obsesjami lub myślami natrętnymi, a rytualne czynności wykonywane, by się ich pozbyć lub zapobiec „katastrofie" to kompulsje lub czynności natrętne.

Pewna doza obsesji i kompulsji pojawia się u każdego dziecka i jest prawidłowa. Przedszkolaki np często mają jakieś rytuały wokół jedzenia, kąpieli i chodzenia spać, co pozwala im uporządkować i zrozumieć otaczający je świat. Dzieci w szkole podstawowej często rytualizują zabawy i gry zespołowe, namiętnie coś zbierają i porządkują zbiory. Rytuały te pomagają im bezpieczniej uczestniczyć w świecie społecznym i panować nad lękiem związanym z chaosem. Gdy mamy do czynienia z OCD - natrętne, obsesyjne myśli budzą silny niepokój i lęk, a kompulsje stają się tak częste, że zakłócają normalne, codzienne funkcjonowanie dziecka.

Co jest przyczyną i kto choruje na OCD?

Przyczyna OCD nie jest znana. Badania wskazują na neurobiologiczną przyczynę OCD (deficyt neuroprzekaźnika zwanego serotoniną). Ponadto, fakt, że OCD częściej (ale nie zawsze) występuje u osób, u których w rodzinach były osoby z OCD wskazuje na genetyczne podłoże zaburzenia.

OCD diagnozowane jest czasem u dzieci, jednakże jest to przede wszystkim dość powszechna choroba występująca wśród młodzieży, pojawiająca się zwykle ok. 15 roku życia. Częściej zapadają na nią chłopcy niż dziewczyny.

Jakie są objawy OCD?

Najczęściej obserwowane objawy OCD to:

bardzo silne koncentrowanie się na zarazkach, brudzie i zakażeniu;

ciągle pojawiające się wątpliwości (np. czy na pewno drzwi są zamknięte);

natrętne myśli dotyczące przemocy, skrzywdzenia kogoś, zabicia lub zrobienia krzywdy sobie;

spędzanie dużej ilości czasu na dotykaniu przedmiotów, liczeniu, myśleniu o liczbach lub sekwencjach;

nadmierne zwracanie uwagi na symetrię, porządek, dokładność;

natrętne myśli na temat dokonywania odrażających aktów seksualnych lub zakazanych zachowań;

niechciane myśli przeczące wierzeniom religijnym osoby;

bardzo silna potrzeba, by wiedzieć lub pamiętać o bardzo mało istotnych strawach;

nadmierne koncentrowanie się na szczegółach;

nadmierne zamartwianie się, że coś strasznego się może wydarzyć;

agresywne myśli, impulsy i zachowania.

Diagnozowanie i leczenie OCD

Diagnozę stawia lekarz psychiatra i/lub psycholog kliniczny po przeprowadzeniu wnikliwego wywiadu i badania. W przypadku dzieci i młodzieży postawienie diagnozy OCD możliwe jest wtedy, gdy obsesje i kompulsje z nimi związane (np. mycie rąk, sprawdzanie zamków) są na tyle uciążliwe i częste, że negatywnie wpływają na jakość życia dziecka. W większości przypadków zachowania kompulsywne zabierają więcej niż godzinę dziennie, a niepokój i lęk z nimi związane negatywnie wpływają na intelektualne funkcjonowanie dziecka. Warto również pamiętać, że o ile dorośli z OCD przeważnie zdają sobie sprawę, że ich zachowanie jest nieco niezwykłe, dzieci i adolescenci często nie potrafią dostrzec nieracjonalności czy dziwaczności swojego zachowania lub myśli.

OCD jest skutecznie leczone - zwykle w wyniku łączenia psychoterapii i farmakoterapii. Badania kliniczne wskazują na dużą skuteczność psychoterapii poznawczo-behawioralnej w leczeniu OCD. Terapia poznawcza koncentruje się na pomocy dziecku czy adolescentowi w zrozumieniu jego lęków i nauczeniu go nowych, bardziej skutecznych sposobów radzenia sobie z nimi. Behawioralny komponent terapii ma na celu pomóc pacjentowi i jego rodzicom w ograniczeniu i zmianie zachowań kompulsywnych. Udział rodziców w leczeniu OCD i innych zaburzeń lękowych jest bardzo ważny.

FOBIE

Co to jest fobia?

Fobia to uporczywy strach przed określonymi sytuacjami (np. zamknietymi pomieszczeniami) czy obiektami (np. zwierzętami, widokiem krwi), który jest obiektywnie nadmierny i nieuzasadniony. U dzieci i młodzieży lęk musi być obecny, przez co najmniej sześć miesięcy, by był zdiagnozowany jako fobia (a nie jako lęk przemijający, pojawiający się w rozwoju większości dzieci)

Rodzaje fobii występujące u dzieci i młodzieży:

fobie specyficzne (tj. związane z określonym obiektem lub sytuacją)

ataki paniki z agorafobią lub bez agorafobii

fobia społeczna (lęk w sytuacjach, w których dziecko przebywa w grupie rówieśniczej,)

mutyzm wybiórczy (niemożność mówienia w określonych sytuacjach społecznych, przy zachowanej zdolności do mówienia w innych; w innych klasyfikacjach może być traktowany nie jako zaburzenie lękowe)

Co jest przyczyną fobii?

Badania wskazują na genetyczne i środowiskowe podłoże fobii.

Kogo jest podatny na fobie?

Zaburzenia lękowe dotykają osoby w każdym wieku.
Występowanie specyficznych fobii u dzieci szacuje się na od 1 do aż 9,5%.
Fobie społeczne dotyczą tylko ok. 1,4% dzieci i adolescentów.
Ataki paniki mogą pojawić się w każdym wieku, najczęściej jednak pierwszy atak występuje w okresie adolescencji lub wczesnej dorosłości.

Symptomy, jakie można zaobserwować u dziecka lub adolescenta z fobią:

* przyspieszone bicie serca
* pocenie się
* drżenie
* trudności ze złapaniem powietrza
* uczucie duszenia się
* ucisk w klatce piersiowej
* ból brzucha
* uczucie omdlewania i zawroty głowy
* lęk przed utratą kontroli lub zwariowaniem
* lęk przed śmiercią
* odrętwienie
* dreszcze lub ataki gorąca

Jak się diagnozuje fobie?

Diagnozę zaburzenia lękowego stawia psycholog lub psychiatra dziecięcy po wnikliwym wywiadzie. Rodzice obserwujący oznaki nadmiernego lęku u swojego dziecka powinni zgłosić się z nim na diagnozę i leczenie. Wcześnie podjęte leczenie zaburzeń lekowych może zapobiec powstaniu innych problemów w funkcjonowaniu emocjonalnym i społecznym dziecka.

Leczenie lęku u dzieci

Program leczenia opracowywany jest indywidualnie dla każdego dziecka, z uwzględnieniem:
* wieku, stanu zdrowia i historii medycznej dziecka
* rodzaju i głębokości fobii
* tolerancji i podatności dziecka na określone procedury terapeutyczne
* zakładanych przyczyn pojawienia się zaburzenia

Terapia może obejmować:
* terapię indywidualną dziecka
* terapię rodziny
* współpracę z rodzicami i nauczycielami dziecka
* w niektórych przypadkach również farmakoterapię

Zapobieganie fobii

Dotychczas nie są znane metody zapobiegania fobiom u dzieci. Wczesna diagnoza i podjęcie leczenia są bardzo ważne, ponieważ zapobiegają pogłębianiu się trudności oraz poprawiają jakość życia dzieci i młodzieży.

ZESPÓŁ STRESU POURAZOWEGO (PTSD)

Co to jest PTSD?

PTSD to upośledzający funkcjonowanie dziecka schorzenie, które często jest następstwem przerażającego, zagrażającego życiu fizycznego lub emocjonalnego wydarzenia. Osoba, która przeżyła takie zdarzenie często miewa uporczywe, przerażające myśli i wspomnienia z nim związane. PTSD u dzieci często staje się stanem chronicznym.

Co może być przyczyną PTSD?

PTSD może pojawić się po wydarzeniu, które:
* miało miejsce życiu dziecka
* miało miejsce w życiu osoby blisko związanej z dzieckiem
* dziecko obserwowało w charakterze świadka

Przykłady wydarzeń, które mogą wywołać PTSD jeżeli wystąpiły w życiu dziecka lub dziecko było ich świadkiem:
* poważne wypadki (samochodu, pociągu, samolotu)
* żywioły (powodzie, trzęsienia ziemi);
* tragedie spowodowane przez człowieka (ataki terrorystyczne)
* bycie ofiarą ataku lub przemocy fizycznej (napadu, tortur, porwania itp.)
* molestowanie lub napaść seksualna
* przemoc psychiczna
* zaniedbanie

Jakie są symptomy PTSD?

Dzieci i adolescenci z zetknięciu z sytuacją, która przypomina im o traumatycznym wydarzeniu mogą doświadczać bardzo silnych emocjonalnych, intelektualnych i fizycznych zakłóceń w normalnym funkcjonowaniu. Niektóre z nich mogą ciągle na nowo przeżywać traumę w formie koszmarów nocnych i zakłócających wspomnień w ciągu dnia. Mogą również doświadczać niektórych lub wszystkich z poniższych objawów:
* zakłócenia snu
* depresja
* większa podatność bycie przestraszonym
* utrata zainteresowania tym, co wcześniej sprawiało przyjemność i radość
* irytacja
* zwiększona agresja, a nawet stosowanie przemoc
* unikanie miejsc i sytuacji, które przywołują określone wspomnienia
* natrętnie powracające obrazy, zapachy, dźwięki i uczcia związane z wydarzeniem; osoba zwykle na wrażenie, że traumatyczne zdarzenie dzieje się na nowo
* problemy w szkole, trudności z koncentracją
* lęk przed śmiercią w młodym wieku
* zachowywanie się w sposób właściwy dla dzieci młodszych (np. ssanie kciuka, moczenie się)
* objawy fizyczne (bóle brzucha, głowy).

Jak się diagnozuje PTSD?

Nie u każdego dziecka, które przeżyło traumę rozwinie się PTSD. PTSD diagnozuje się tylko wtedy, gdy symptomy utrzymują się dłużej niż miesiąc i w negatywny sposób wpływają na życie dziecka. U osób z PTSD symptomy zwykle pojawiają się w ciągu trzech miesięcy po traumie, ale mogą pojawić się też miesiące lub lata po wydarzeniu.

Diagnozę PTSD stawia psycholog lub psychiatra dziecięcy po wnikliwym wywiadzie i badaniu.

Leczenie

Program leczenia opracowywany jest indywidualnie dla każdego dziecka, z uwzględnieniem:
* wieku, stanu zdrowia i historii medycznej dziecka
* zakresu objawów
* tolerancji i podatności dziecka na określone procedury terapeutyczne
* zakładanych przyczyn pojawienia się zaburzenia

PTSD można leczyć. Wczesna interwencja jest bardzo ważna, ponieważ może zredukować intensywność objawów i poprawić jakość życia dziecka. Terapia może obejmować:
* terapię indywidualną dziecka
* terapię rodziny
* współpracę z rodzicami i nauczycielami dziecka
* w niektórych przypadkach również farmakoterapię

Zapobieganie PTSD

Głównym sposobem zapobiegania PTSD jest redukowania prawdopodobieństwa wystąpienia wydarzeń traumatycznych w życiu dzieci poprzez:
* uczenie dzieci, że mogą powiedzieć NIE osobom, które je dotykają lub w jakikolwiek sposób sprawiają, że czują się źle;
* uczenie dzieci, że mogą i powinny powiedzieć osobie, której ufają, że ktoś w ich otoczeniu sprawia, że czują się źle.
Aby zminimalizować potencjalne negatywne efekty ewidentnie traumatycznego zdarzenia ważne jest, by jak najszybciej - nawet przed pojawieniem się jakichkolwiek objawów - zwrócić się po poradę do specjalisty.

# data[].attributes.attachment_link.title
Leczenie lęku u dzieci - wyjaśnia psychiatra dzięcy - gabinet w Warszawie

# data[].attributes.attachment_link.description
Doświadczanie lęku lub strachu jest zupełnie naturalne w rozwoju dzieci i młodzieży. Większość z tych lęków zanika w miarę jak dzieci uczą się, czego mogą się spodziewać po otoczeniu i jak sobie z tym radzić. Jednakże, kiedy lęki te nie zanikają, a wręcz zaczynają mieć nadmierny wpływ na codzienne funkcjonowanie dziecka lub jego aktywność - możemy mieć do czynienia z zaburzeniem lękowym.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kiedy mówimy o zaburzeniach lękowych?

Lęk jest naturalnym stanem emocjonalnym, który ostrzega przed potencjalnym niebezpieczeństwem i mobilizuje do poradzenia sobie z tą sytuacją. Gdy ktoś na przykład widzi agresywnego psa, zwykle odczuwa lęk i przechodzi na drugą stronę ulicy, przez co unika jego potencjalnego ataku. Jeśli uczeń obawia się sprawdzianu, to poprzedniego dnia poświęca więcej czasu na powtórzenie materiału i dzięki temu dostaje dobrą ocenę. Taki lęk pełni funkcję adaptacyjną - pomaga korzystnie rozwiązać napotykane problemy.

Jeżeli jednak lęk:
- jest nasilony nieproporcjonalnie do okoliczności (na przykład paraliżujący lęk podczas recytowania wiersza na forum klasy),
- jest wywoływany neutralnymi, nie stwarzającymi niebezpieczeństwa bodźcami (na przykład jazdą pociągiem, widokiem ćmy, wchodzeniem do budynku szkoły),
- trwa nieproporcjonalnie długo w stosunku do wywołującego go bodźca (na przykład po ominięciu agresywnego psa dziecko nie uspokaja się, ale odczuwa lęk nadal przez cały dzień),
- zaburza codzienne funkcjonowanie dziecka (na przykład dziecko boi się pójść samo do toalety, boi się wsiadać do autobusu, tramwaju),
- towarzyszą mu nasilone objawy somatyczne (przyspieszone bicie serca, pocenie się, drżenie, przyspieszony oddech, uczucie duszności, zawroty głowy),
to jest lękiem dezadaptacyjnym, czyli utrudniającym radzenie sobie z codziennością. Mówimy wtedy o zaburzeniach lękowych.

Jakie postacie zaburzeń lękowych spotyka się u dzieci i młodzieży?

Zaburzenia lękowe mogą dotykać nawet do 20% dzieci i nastolatków.

W okresie dzieciństwa i dojrzewania występują następujące postacie zaburzeń lękowych:

- Jest prawidłowym zjawiskiem u dzieci do 3. roku życia, a potem stopniowo zanika do 5. roku życia.
- Lęk separacyjny rozumiany jako zaburzenie występuje u 3-5% dzieci i nastolatków, częstość występowania maleje wraz z wiekiem i częściej cierpią na niego dziewczęta.
- Dziecko odczuwa nadmierny lęk, gdy spodziewa się rozłąki z opiekunem (najczęściej matką), w trakcie okresu rozłąki lub nawet gdy tylko sobie taką rozłąkę wyobraża. Na próby separacji (na przykład wyjście matki do pracy lub jej wyjazd w delegację, gdy dziecko ma wyjść z domu i pójść do szkoły) reaguje oporem, płaczem, czasem zgłasza dolegliwości somatyczne (ból zęba, bóle brzucha), „dzięki" którym ostatecznie nie dochodzi do rozłąki (dziecko zostaje w domu z matką zamiast iść do szkoły lub matka rezygnuje z wyjścia z domu, by zaopiekować się dzieckiem). Dziecko odmawia wychodzenia z domu bez opiekuna, nie chce wychodzić samo do szkoły (a czasem w ogóle odmawia chodzenia do szkoły), na podwórko, do kolegów; nie wyjeżdża samo na kolonie, zielone szkoły, wycieczki szkolne lub robi to z wielkimi oporami. Bezpodstawnie zamartwia się, że opiekun zachoruje, umrze, będzie miał wypadek, miewa koszmarne sny o takich treściach. Dzieci cierpiące na lęk separacyjny często również nie chcą spać same, lecz z opiekunem.

zaburzenie lękowe uogólnione

- Występuje u 3-4,6% dzieci i nastolatków, w dzieciństwie równie często u dziewcząt i u chłopców, w okresie dojrzewania częściej u dziewcząt.
- Dziecko nadmiernie zamartwia się mniej lub bardziej spodziewanymi wydarzeniami: „i co to będzie, gdy (dostanę jedynkę ze sprawdzianu/ Ania się na mnie pogniewa/ mama zachoruje,/spadnie ulewny deszcz i będzie powódź, itp.)", wyobraża sobie tylko negatywne scenariusze dla spodziewanych sytuacji. Często szuka pociechy i zapewnień, że jego obawy się nie sprawdzą, ale nie uspokaja się, gdy je usłyszy. Odczuwa lęk o prawie stałym nasileniu (tak zwany lęk wolnopłynący), któremu towarzyszą: niepokój, nerwowość, rozdrażnienie. Dziecko łatwo się męczy, odczuwa zwiększone napięcie mięśniowe (jest „spięte"), ma trudności z koncentracją i problemy ze snem.

zespół lęku napadowego (zaburzenie paniczne)

- Zespół lęku napadowego dotyka 0,5-5% dzieci i nastolatków. Znacznie częściej występuje w okresie dojrzewania i częściej dotyczy dziewcząt.
- Zaburzenie charakteryzuje się nawracającymi napadami paniki. Napad paniki to nagły, bardzo silny lęk z towarzyszącymi objawami somatycznymi (duszność, kołatania serca, zawroty głowy) o dużym nasileniu. W trakcie ataku paniki dziecko ma poczucie całkowitej utraty kontroli nad sobą lub że „zaraz umrze", co jeszcze bardziej wzmaga jego przerażenie. Napad paniki może pojawić się „znikąd" lub może wywołać go konkretny czynnik (zobacz „fobie swoiste"). Jeśli atak wystąpił bez określonej przyczyny, dziecko zazwyczaj boi się jego nawrotu i ten lęk paradoksalnie może wywołać kolejny napad paniki.
- Dziecko może obawiać się również, że atak paniki zdarzy mu się w miejscu publicznym (czyli na ulicy, w sklepie, w autobusie itp.) i wszyscy wokół będą na to patrzeć. Jeśli z tego powodu dziecko unika miejsc publicznych, mówimy o zaburzeniu panicznym z agorafobią.

- Zaburzenie lękowe w postaci fobii występuje u 2,5-9% dzieci i młodzieży, nieco częściej u dziewcząt.
- Lęk dziecka skupia się wokół konkretnego przedmiotu, postaci lub sytuacji. Fobia może dotyczyć: zwierząt, owadów, zjawisk atmosferycznych (wiatr, burza, deszcz), ciemności, hałasów, wysokości, ostrych przedmiotów, zastrzyków, widoku krwi, jazdy pociągiem, latania samolotem, i wielu innych czynników. W obecności tych bodźców lub gdy dziecko spodziewa się kontaktu z nimi, odczuwa nieracjonalny i nadmierny strach, który może nawet przyjąć postać napadu paniki. Młodsze dzieci mogą reagować na obiekt fobii płaczem, wybuchem złości, zamieraniem w bezruchu lub przywieraniem do opiekuna. Dziecko stara się tak na co dzień funkcjonować, żeby unikać budzącego lęk czynnika.
- Należy pamiętać, że w okresie wczesnodziecięcym lęki przed różnymi obiektami mieszczą się w ramach prawidłowego rozwoju. Dwulatek może bać się na przykład hałasu, trzylatek - psów, czterolatek - ciemności, ale w miarę dorastania te lęki ustępują. O zaburzeniu lękowym w postaci fobii mówimy wtedy, gdy przeżywany przez dziecko strach przed danym obiektem nie jest zgodny z jego fazą rozwojową (na przykład gdy ciemności boi się ośmiolatek).

zespół lęku społecznego (fobia społeczna)

- Przyjmuje się, że zespół lęku społecznego występuje u 1% dzieci i młodzieży, ale w rzeczywistości odsetek ten może być większy. Zaburzenie to występuje równie często u chłopców i u dziewcząt.
- Do 3. roku życia lęk przed obcymi jest przejawem prawidłowego rozwoju dziecka.
- Dziecko cierpiące na fobię społeczną przeżywa nasilony lęk w obecności nieznajomych osób i unika ich. Jako nieznajomych rozumie się tu osoby nie będące członkami rodziny i bliskimi przyjaciółmi dziecka. W tym znaczeniu obcymi osobami są również: nauczyciel w szkole, koledzy z klasy, sprzedawca w osiedlowym sklepie, itp. W sytuacjach społecznych (w szkole, na spotkaniu klasowym, na podwórku wśród innych dzieci, w sklepie) dziecko jest zakłopotane, ciągle zamartwia się jak postrzegają go inni i co sobie o nim pomyślą. Jest bardzo skupione na tym, żeby zachować się poprawnie. Obawia się ośmieszenia i upokorzenia, stale wyobraża sobie siebie w takich właśnie okolicznościach (na przykład gdy wybiera się na urodziny do koleżanki, wyobraża sobie, że na pewno wywróci się i obleje sokiem, a wtedy wszyscy będą się z niego wyśmiewać). Podczas rozmowy nie podtrzymuje kontaktu wzrokowego, mówi niewiele i cicho albo w ogóle unika rozmów z innymi, pozostaje „na uboczu". W sytuacjach społecznych dziecko ma również somatyczne oznaki lęku - czerwienie się, pocenie, drżenie rąk.
W domu, wśród członków rodziny i dobrze znanych osób, dziecko zachowuje się zupełnie swobodnie i nie odczuwa lęku.
- Unikanie sytuacji społecznych prowadzi do znacznych problemów z codziennym funkcjonowaniem. Dziecko boi się chodzić do szkoły, może opuszczać lekcje, a w skrajnych przypadkach w ogóle odmówić wychodzenia z domu. Wycofanie ze środowiska rówieśniczego znacznie zaburza jego rozwój psychospołeczny.

- Mutyzm wybiórczy obserwuje się u 0,3-0,8% dzieci i nastolatków.
- Jest to postać fobii społecznej, w której lęk przed ludźmi przejawia się odmową komunikacji słownej (milczeniem), mimo że mowa dziecka i jej rozumienie są prawidłowo rozwinięte.
- Dziecko nie odzywa się do obcych osób (czyli nie będących członkami rodziny ani bliskimi przyjaciółmi), na ich pytania nie odpowiada wcale lub odpowiada gestami.
Podczas rozmowy, czy raczej prób jej nawiązania, dziecko unika kontaktu wzrokowego, nie okazuje emocji mimiką twarzy, gdy się uśmiecha, to zwykle z zaciśniętymi ustami. W sytuacjach społecznych dziecko często również nie podejmuje aktywności ruchowej, w razie potrzeby wykonuje bardzo „oszczędne" ruchy. Mimo jego zewnętrznej bierności można dostrzec, że bacznie obserwuje otoczenie i słucha uważnie o czym mówią inni. W domu (lub innym dobrze znanym środowisku - na przykład u ulubionej cioci) dziecko jest swobodne, czasem wręcz nadmiernie ruchliwe, chętnie i bez problemu rozmawia z bliskimi. Opiekunowie często opowiadają, że w domu dziecko jest bardzo gadatliwe, lubi „dyrygować" otoczeniem i narzucać swoje pomysły.

Często u dziecka cierpiącego na zaburzenia lękowe spotyka się objawy charakterystyczne dla dwóch lub więcej wymienionych wyżej jednostek. U dzieci cierpiących na fobie lub zespół lęku uogólnionego mogą występować napady paniki, a dziecko z mutyzmem wybiórczym może mieć jednocześnie objawy lęku separacyjnego.

Szczególnym rodzajem takich „mieszanych zaburzeń" jest fobia szkolna. Jej przejawem może być:
- całkowita odmowa pójścia do szkoły,
- wychodzenie ze szkoły po kilku lekcjach, ale przed zakończeniem dnia szkolnego,
- chodzenie do szkoły „pod przymusem" - po długich porannych awanturach z rodzicami/opiekunami,
- nasilone objawy somatyczne, które występują tuż przed wyjściem do szkoły (bóle brzucha, biegunka, bóle głowy, itp.) i często „uniemożliwiają" wyjście z domu.

Obraz fobii szkolnej jest bardzo różnorodny: obecne są objawy lęku społecznego, lęku separacyjnego, czasem lęk uogólniony, mogą występować napady paniki. Wspólnymi cechami są: nasilony stres towarzyszący przebywaniu w szkole, wymuszanie na opiekunach (płaczem, szantażem itp.), aby pozwolili na pozostanie w domu, skargi na dolegliwości somatyczne, problemy w relacjach rówieśniczych.

Jakie są przyczyny zaburzeń lękowych?

W powstawaniu zaburzeń lękowych biorą udział czynniki biologiczne (zaburzenia równowagi neuroprzekaźników w mózgu, zaburzenia budowy anatomicznej mózgu) i genetyczne (większe ryzyko zachorowania, gdy członkowie rodziny też cierpią na zaburzenia lękowe), na których działanie nakłada się wpływ czynników środowiskowych. Należą do nich między inymi:
- zaburzenia lękowe u opiekunów - dziecko „uczy" się od nich lękowego nastawienia do otoczenia i strategii radzenia sobie z problemami opartych na unikaniu, nabiera poczucia, że jest bezradne wobec napotykanych trudności,
- styl wychowania - nadopiekuńczość, nadmierna krytyka lub nadmierne kontrolowanie dziecka,
- brak poczucia bezpieczeństwa w relacji z opiekunami - na przykład gdy opiekunowie stosują przemoc, zaniedbują dziecko, nie dają wsparcia w trudnych sytuacjach,
- doświadczenie odrzucenia lub przemocy ze strony rówieśników,
- inne traumatyczne doświadczenia - na przykład: utrata opiekuna, wypadek, choroba, nadużycie seksualne.

Bardzo często czynnikiem wyzwalającym objawy zaburzeń lękowych są zmiany w życiu dziecka: pójście do przedszkola, rozpoczęcie nauki w szkole, zmiana klasy lub szkoły, przeprowadzka do innej miejscowości, pobyt w szpitalu. Dotyczy to zwłaszcza lęku separacyjnego, lęku społecznego i mutyzmu wybiórczego.

Jak stawia się rozpoznanie?

Lekarz psychiatra stawia rozpoznanie zaburzeń lękowych na podstawie wywiadu zebranego od dziecka i jego opiekunów oraz badania psychiatrycznego dziecka. Czasem dziecko w pierwszej kolejności trafia do psychologa, który również potrafi określić, na jakie zaburzenie cierpi młody pacjent. Zarówno lekarz, jak i psycholog, mogą posiłkować się różnymi kwestionariuszami i skalami, które są pomocne w stawianiu diagnozy oraz określaniu nasilenia zaburzeń.

Lekarz powinien wykluczyć zaburzenia somatyczne, których objawem mogą być stany lękowe. Należą do nich: choroby endokrynologiczne ( nadczynność tarczycy, zaburzenia czynności nadnerczy), hipoglikemia (nadmierny spadek poziomu glukozy we krwi), astma, padaczka, zaburzenia neurologiczne, choroby serca. Zdarza się, że w tym celu lekarz psychiatra korzysta z konsultacji innych specjalistów. Stany lękowe z towarzyszącymi objawami somatycznymi mogą pojawić się w wyniku nadmiernego spożycia kawy lub napojów energetyzujących. Występują również po odstawieniu substancji psychoaktywnych (alkoholu, marihuany, amfetaminy), dlatego lekarz może zapytać młodego pacjenta o ich stosowanie i ewentualnie zlecić testy na obecność tych substancji we krwi lub w moczu.

Zaburzenia lękowe należy różnicować także z innymi zaburzeniami psychicznymi, zwłaszcza zaburzeniami psychotycznymi, depresyjnymi, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), całościowymi zaburzeniami rozwoju, zespołem stresu pourazowego (PTSD; zwłaszcza, gdy dziecko doświadczyło traumy, niekoniecznie w nieodległej przeszłości).

Jakie zaburzenia psychiczne współwystępują razem z zaburzeniami lękowymi?

Zaburzenia lękowe często występują razem z depresją. W zależności od rodzaju i nasilenia stwierdzanych objawów lekarz może postawić rozpoznanie zaburzeń depresyjno-lękowych.

Zaburzenia lękowe towarzyszą, a raczej są powikłaniem tych zaburzeń psychicznych, które utrudniają dziecku funkcjonowanie w szkole i negatywnie wpływają na jego osiągnięcia w nauce. Należą do nich: ADHD, zaburzenia rozwoju umiejętności szkolnych, zaburzenia opozycyjno-buntownicze.

Młodzież cierpiąca na zaburzenia lękowe może szukać różnych, czasem szkodliwych sposobów na poradzenie sobie z ich objawami - na przykład: sięgać po alkohol i narkotyki. Zaburzenia lękowe (zwłaszcza fobia społeczna) zwiększają ryzyko uzależnień (zwłaszcza od alkoholu).

Jakie są sposoby leczenia?

Podstawową metodą leczenia zaburzeń lękowych u dzieci i młodzieży są oddziaływania psychoterapeutyczne. Należą do nich:
- psychoedukacja dziecka i jego opiekunów - czyli zapewnienie im informacji na temat przyczyn, objawów i leczenia zaburzeń lękowych. Jest ona o tyle ważna, że niektóre objawy wyglądają dość przerażająco (na przykład napad paniki) i młody pacjent oraz jego opiekunowie bardzo się obawiają, że świadczą one o poważnej chorobie. Niekiedy samo wyjaśnienie dziecku i jego opiekunom czym są zaburzenia lękowe znacznie zmniejsza poziom ich niepokoju i ułatwia dalsze interwencje terapeutyczne.
- psychoterapia poznawczo-behawioralna - podczas której dziecko uczy się radzić sobie samodzielnie z poszczególnymi objawami, a także odkrywa „mechanizmy myślowe" (tzw. schematy poznawcze), które powodują jego lękową postawę oraz pracuje nad ich zmianą.
- psychoterapia indywidualna o charakterze wspierającym,
- terapia grupowa - bardzo wskazana szczególnie wtedy, gdy dziecko ma objawy fobii społecznej,
- terapia rodzinna - umożliwia dostrzeżenie „lękowych wzorców myślenia" u innych członków rodziny oraz pracę nad ich zmianą, co przekłada się w pozytywny sposób na atmosferę domową i jest ważnym czynnikiem wspierającym dla dziecka; pomocna w rozwiązywaniu konfliktów i napięć w rodzinie,
- metody relaksacyjne i ćwiczenia oddechowe - wskazane zwłaszcza w zaburzeniach lękowych z napadami paniki,
- trening asertywności, treningi umiejętności społecznych - pomocne w leczeniu fobii społecznej.

Szczególnym problemem są zaburzenia lękowe, w przebiegu których dziecko odmawia chodzenia do szkoły, co skutkuje wieloma godzinami nieobecności na lekcjach. Rodzice, często po uzgodnieniach z nauczycielami, wnioskują o nauczanie indywidualne dziecka w domu. Taka forma realizowania obowiązku szkolnego w przypadku dzieci cierpiących na zaburzenia lękowe może im jeszcze bardziej zaszkodzić! Wycofanie dziecka ze środowiska szkolnego umacnia je w przekonaniu, że trudnych sytuacji trzeba unikać zamiast je rozwiązywać, czyli utrwala dysfunkcjonalny, lękowy mechanizm radzenia sobie z problemami. Późniejsza próba powrotu do nauki razem z klasą może okazać się o wiele trudniejsza - odnalezienie swojego miejsca w zżytej ze sobą społeczności klasowej po długiej nieobecności jest dużym wyzwaniem, a niepowodzenie może jeszcze bardziej nasilić lęk dziecka i jego niechęć do szkoły.

Aby skutecznie pomóc dziecku cierpiącemu na fobię szkolną, trzeba włączyć do współpracy szkołę - wychowawców, nauczycieli, pedagoga lub psychologa szkolnego. Należy dążyć do stworzenia dziecku ciepłej, życzliwej atmosfery w klasie. W początkowym okresie może być konieczne stopniowe wprowadzanie dziecka do zespołu klasowego, obniżenie wymagań, nieodpytywanie na forum klasy. Warto zadbać, aby dziecko miało możliwość zwrócenia się do psychologa lub pedagoga szkolnego, gdy nasilenie objawów lękowych będzie zbyt duże, aby samo sobie poradziło.

Farmakoterapię stosuje się wtedy, gdy same metody psychoterapeutycznie nie zapewniają wystarczających efektów (czyli gdy dziecko nadal ma problemy z codziennym funkcjonowaniem) lub gdy nasilenie objawów utrudnia rozpoczęcie jakichkolwiek oddziaływań psychoterapeutycznych. Farmakoterapia nigdy nie powinna być jedyną stosowaną metodą leczenia, tylko uzupełnieniem psychoterapii.

U dzieci i młodzieży stosuje się leki z grupy inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny (leki przeciwdepresyjne nowej generacji, określane skrótem SSRI) lub - rzadziej - trójpierścieniowe (starsze) leki przeciwdepresyjne. Leki te oprócz działania przeciwdepresyjnego mają również działanie przeciwlękowe. Działania niepożądane leków oraz zasady ich stosowania opisano w artykule o depresji u dzieci i młodzieży (zobacz: Zaburzenia depresyjne u dzieci i młodzieży).

Leki o działaniu typowo uspokajającym - tzw. benzodiazepiny - choć są bardzo skuteczne i dają natychmiastowy efekt przeciwlękowy, należy podawać dziecku tylko doraźnie (czyli tylko w wyjątkowych sytuacjach, na przykład w napadzie paniki, gdy nie udaje się uspokoić dziecka inaczej) i po uzgodnieniu z lekarzem prowadzącym. Regularne stosowanie tych leków prowadzi do tolerancji (stopniowego zmniejszenia ich skuteczności) i groi uzależnieniem.

Bezpiecznym, choć trochę mniej skutecznym lekiem uspokajającym jest hydroksyzyna.

Czy zaburzenia lękowe można wyleczyć?

W większości przypadków zaburzenia lękowe u dzieci i nastolatków ustępują w wyniku odpowiedniego leczenia. Zdarza się, że delikatny „rys" lękowy u nich pozostaje, ale mimo tego w dalszym okresie rozwoju i dorosłości radzą sobie dobrze i funkcjonują prawidłowo.

Jeśli objawy są bardzo nasilone i uporczywe, to jest większe ryzyko, że młody pacjent nadal będzie cierpiał na zaburzenia lękowe w okresie dorosłości. Gorzej rokują również zaburzenia lękowe powikłane uzależnieniami od substancji psychoaktywnych.

Zapamiętaj!

Zaburzenia lękowe są częstym problemem u dzieci i młodzieży.

Zaburzenia lękowe negatywnie wpływają na rozwój psychospołeczny i szkolny dziecka, dlatego warto jak najszybciej zasięgnąć porady lekarza psychiatry lub psychologa.

Podstawową metodą leczenia są oddziaływania psychoterapeutyczne, które w większości przypadków przynoszą dobre efekty.

Jeśli objawy są bardzo nasilone, stosuje się leki.

Bardzo ważne jest, aby nie izolować dziecka od środowiska szkolnego i rówieśniczego, ale wspierać je i zachęcać do uczestniczenia w życiu dziecięcej/ młodzieżowej społeczności.

# data[].attributes.attachment_link.description
Lęk jest naturalnym stanem emocjonalnym, który ostrzega przed potencjalnym niebezpieczeństwem i mobilizuje do poradzenia sobie z tą sytuacją. Gdy ktoś na przykład widzi agresywnego psa, zwykle odczuwa lęk i przechodzi na drugą stronę ulicy, przez co unika jego potencjalnego ataku. Jeśli uczeń obawia się sprawdzianu, to poprzedniego dnia poświęca więcej czasu na powtórzenie materiału i dzięki temu dostaje dobrą ocenę.

# data[].attributes.body
jak kontrolować aktywność dziecka w sieci

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wakacje - nie trzeba wstawać rano do szkoły i jest dużo więcej czasu na buszowanie w sieci. Świetnie, jeśli nasze dzieciaki wykorzystują Internet do kontaktu ze znajomymi i bliskimi, rozwijania zainteresowań, czy szukania nowych pasji. Nie jest jednak tajemnicą poliszynela, że w sieci mogą również znaleźć szkodliwe treści.

Każdy rodzic ma świadomość jak poważne konsekwencje dla rozwoju dziecka może mieć kontakt z tego typu materiałami - wywołują silne negatywne emocje, zaburzają poczucie bezpieczeństwa i mogą wpływać na kształtowanie fałszywych przekonań i nieprawidłowych zachowań.

Ustal zasady

Czy rodzice mogą coś zrobić, by uchronić przed tym swoje dziecko? Mogą. Odpowiedź: kontrola rodzicielska. Co to takiego i jak ją mądrze stosować?

- Przede wszystkim myśląc „kontrola rodzicielska" nie koncentrujmy się jedynie na technicznych rozwiązaniach, które pomogą limitować dzieciom czas spędzany online, czy blokować niechciane, szkodliwe treści. Takie rozwiązania są bardzo ważne, ale stanowią jedynie połowę sukcesu - mówi Marta Witkowska z Akademii NASK. - Druga połowa to towarzyszenie dziecku podczas odkrywania świata Internetu i rozmawianie o jego doświadczeniach w sieci - dodaje ekspertka.

Po pierwsze - wspólnie z dzieckiem ustalmy zasady korzystania z Internetu. Dostosujmy je do wieku dziecka.

- Małe dzieci powinny korzystać z Internetu tylko pod czujną opieką dorosłych. Ważne, aby rodzice dbali o dobór stron, które dzieci mogą odwiedzać i zwracali uwagę na to, aby dziecko miało kontakt z pozytywnymi i rozwijającymi treściami. Równie istotny jest czas spędzany przy komputerze lub tablecie - 30 minut to dla przedszkolaka naprawdę długo, a dzieci do dwóch lat w ogóle nie powinny mieć kontaktu z ekranem - mówi Marta Witkowska z Akademii NASK.

Starsze dzieci często już samodzielnie korzystają z Internetu - nie tylko w domu, ale też w szkole lub u kolegi czy koleżanki. Dlatego ważne, aby rodzic:

rozmawiał z dzieckiem o tym, jak spędza czas w sieci i co go/ją tam spotyka,

uczył ograniczonego zaufania do treści i osób, jakie dziecko napotyka online,

uczulał na kwestie związane z ochroną prywatności (dzieci nie powinny samodzielnie publikować treści w Internecie),

czuwał nad kontaktami, jakie dzieci mogą nawiązywać za pomocą np. komunikatorów.

Pamiętajmy również o ustaleniu limitu czasu korzystania z sieci.

Razem online

Dla rodzica młodszych dzieci nieocenioną pomocą będą ustawienia bezpieczeństwa w urządzeniach, z których korzysta dziecko. To rozwiązanie pozwala na stworzenie tzw. profilu ograniczonego, który ułatwi selekcję treści odpowiednich dla najmłodszych użytkowników sieci.

Programy do kontroli rodzicielskiej dadzą rodzicowi możliwość nie tylko filtrowania treści, ale również kontrolowania czasu i aktywności dziecka online.

- Jednak - zarówno dla małych dzieci, jak i dla nastolatków - najważniejszą ochroną jest przekonanie, że w każdej chwili mogą podzielić się z rodzicem trudnym, przykrym doświadczeniem, jakie ich spotkało w sieci - mówi Marta Witkowska z Akademii NASK. - Stwórzmy warunki, w których dzieciaki nie będą się bały powiedzieć o tym, że coś je zaniepokoiło - bez ryzyka, że zostaną ocenione lub ukarane - dodaje ekspertka.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak mądrze kontrolować aktywność swoich pociech w sieci? - Nie zagub dziecka w sieci - Portal Gov.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Wakacje - nie trzeba wstawać rano do szkoły i jest dużo więcej czasu na buszowanie w sieci. Świetnie, jeśli nasze dzieciaki wykorzystują Internet do kontaktu ze znajomymi i bliskimi, rozwijania zainteresowań, czy szukania nowych pasji. Nie jest jednak tajemnicą poliszynela, że w sieci mogą również znaleźć szkodliwe treści.

# data[].attributes.headline
bezpieczne funkcjonowanie w mediach społecznościowych, poradnik, zalecenia dla rodziców

# data[].attributes.subject
bezpieczne funkcjonowanie w mediach społecznościowych, poradnik, zalecenia dla rodziców

# data[].attributes.body
bezpieczeństwo uczniów w cyberprzestrzeni

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Bajki Zasypianki - bajki na dobranoc do czytania

# data[].attributes.attachment_link.title
Bajki terapeutyczne dla dzieci - katalog bajek

# data[].attributes.attachment_link.description
Bajki terapeutyczne pomagają dzieciom w pokonaniu lęków i oswojeniu trudnych sytuacji - nieśmiałość, choroba, kłopoty w szkole... Bajki na specjalne okazje.

# data[].attributes.headline
jak zapewnić dziecku poczucie bezpieczeństwa

# data[].attributes.subject
jak zapewnić dziecku poczucie bezpieczeństwa

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Autor: thinkstockphotos.com Bez poczucia bezpieczeństwa dzieckonie mogłoby się prawidłowo rozwijać: ani emocjonalnie, ani fizycznie.

Poczucie bezpieczeństwa to podstawowa potrzeba każdego człowieka, bez względu na jego wiek. Dziecko na starcie życia jest całkowicie od nas uzależnione: zarówno w kwestii zaspokojenia głodu, jak i opieki czy bezpieczeństwa. Jak sprawić by czuło się bezpiecznie?

Bezradność malca jest tym większa, że nie zdaje on sobie sprawy z tego, że ma rodziców, którzy się o niego zatroszczą. Dlatego pokazanie noworodkowi, że czuwamy nad nim i że nie musi się niczego bać, jest naszym najważniejszym zadaniem.

>> Kalendarz rozwoju dziecka - jak rozwija się dziecko w poszczególnych miesiącach życia?

Poczucie bezpieczeństwa warunkuje rozwój dziecka

Bez poczucia bezpieczeństwa dziecko nie mogłoby się prawidłowo rozwijać: ani emocjonalnie, ani fizycznie. Malec, który ma ten komfort, jest szczęśliwszy, bardziej otwarty na nowe doświadczenia, pewny siebie i ufny. Dzięki poczuciu bezpieczeństwa, jakie dają mu rodzice, może skupić się na odkrywaniu świata, zdobywaniu i trenowaniu nowych umiejętności. Im to poczucie jest większe, tym szybciej dziecko zacznie dążyć do samodzielności, ponieważ będzie wiedziało, że w przypadku niepowodzenia zawsze ma gdzie się schronić. Jak sprawić, aby nasz malec od dnia narodzin czuł się szczęśliwy, bezpieczny i dobrze się rozwijał? Istnieje kilka warunków, które musimy mu zapewnić.

Silna więź z najbliższymi jest najważniejsza w budowaniu poczucia bezpieczeństwa u dziecka

Najważniejsze dla poczucia bezpieczeństwa małego dziecka jest nawiązanie więzi z najbliższymi. Bliska relacja z mamą, tatą i rodzeństwem gwarantuje, że malec będzie czuł się wśród nich dobrze i pewnie. U kobiety więź z nowo narodzonym dzieckiem rodzi się zwykle instynktownie. Dla malucha podstawą do jej zbudowania jest pierwsze spotkanie z mamą chwilę po narodzinach. Ten moment określany jako kontakt „skóra do skóry" niezwykle mocno wpływa na relacje między kobietą a noworodkiem. Malec może się przytulić do ciepłego ciała mamy, poczuć zapach jej piersi, które na razie będą dla niego jedynym źródłem pokarmu, posłuchać bicia jej serca. Dzięki temu czuje ciągłość między życiem w jej łonie a tym, co dzieje się teraz. Dlatego każda mama powinna wykorzystać pierwsze godziny po porodzie na czuły kontakt z maluszkiem, przytulanie i pierwsze karmienie. Relacje z ojcem dziecko będzie nawiązywać później: im częściej tata będzie się nim zajmował, nosił je, kąpał - tym szybciej połączy ich silna więź.

Dotyk daje poczucie bezpieczeństwa

Pierwsze związki emocjonalne powstają dzięki kontaktowi fizycznemu: dotyk to najlepiej rozwinięty zmysł u noworodka. Malec nie rozumie słów, nawet tych zapewniających go o miłości, docenia natomiast głaskanie i tulenie: dają mu poczucie bezpieczeństwa, ponieważ kojarzą mu się z okresem płodowym, gdy zawsze było ciepło i wygodnie.

>> Dlaczego dziecko tak bardzo potrzebuje dotyku mamy?

Dlatego dotyk uspokaja niemowlę: przestaje płakać w ramionach mamy lub momentalnie zasypia przy jej piersi. Badania wykazały, że w takich chwilach dziecko miarowo oddycha, jego serce bije wolniej, a ciało nie wykazuje charakterystycznych objawów stresu. Zapewnienie maluszkowi kontaktu fizycznego to chyba najłatwiejsze zadanie pod słońcem. Niemal każda kobieta ma instynktowną potrzebę przytulania, całowania i kołysania dziecka. I dobrze, bo ono potrzebuje bliskości rodziców, by czuć się szczęśliwe i kochane. Potrzebują tego jego ciało i mózg: zdaniem specjalistów, częste dotykanie, przytulanie i masowanie dziecka przez rodzica lub kochającego opiekuna wpływa pozytywnie na wzrost, rozwój emocjonalny, komunikację niemowlęcia, a nawet - w przyszłości - na tempo jego nauki. Dowodem na niezwykłą moc dotyku jest kangurowanie wcześniaków, które dzięki temu szybciej rosną i nadrabiają zaległości.

Małe dziecko rodzi się z odruchem ssania, który jest mu niezbędny do zaspokojenia głodu. Ale odruch ten ma też inne właściwości: uspokaja maluszka i daje mu poczucie bezpieczeństwa. To dlatego, że ssał swój palec już w łonie mamy. Czynność ta kojarzy mu się też z sytością i bliskością mamy, która jest największa podczas karmienia piersią. Zamiłowanie do ssania sprawia, że niektóre noworodki „wiszą" na piersi niemal cały dzień. Choć jest to uciążliwe, warto pozwolić dziecku ssać jak najczęściej. Wtedy będzie szczęśliwe i spokojne, szybciej zaśnie i nie będzie się denerwowało. Gdy skończy miesiąc, można mu podać smoczek (wcześniej mógłby zaburzyć naukę prawidłowego ssania piersi).

>> Dotyk pobudza rozwój dziecka

Stały rytm dnia sprawia, że dzecko czuje się bezpiecznie

Pierwsze tygodnie po porodzie są dla noworodka pasmem nieznanych i nieoczekiwanych zdarzeń. Wszystko, co nowe, budzi w nim zrozumiały lęk i stres. Aby dziecko czuło się bezpiecznie, warto jak najwcześniej uporządkować jego życie, wprowadzając stały porządek dnia. Wtedy zacznie przyzwyczajać się do stałych czynności, nauczy się przewidywać ich kolejność i nie będzie czuło zagrożenia. Rutyna i rytuały, czyli określone czynności związane z zabawą czy pielęgnacją, zawsze takie same, wykonywane o zbliżonej porze i w podobny sposób, dają niemowlęciu poczucie stabilizacji. Rytuałami są nie tylko czynności, ale i przedmioty, które z biegiem czasu odgrywają w życiu dziecka coraz większą rolę. Ukochana przytulanka może pomóc zasnąć, zaś jej brak - spowodować prawdziwą domową katastrofę. Warto też pamiętać o tym, że są sytuacje, które mogą zachwiać poczuciem bezpieczeństwa dziecka. Tak jest w przypadku zmiany mieszkania, powrotu mamy do pracy czy pojawienia się rodzeństwa. W miarę możliwości warto przeprowadzać je jak najdelikatniej, by nie stały się dla malucha prawdziwymi rewolucjami.

>> Plan dnia noworodka - jak ułożyć dziecku rytm dnia?

Dla poczucia bezpieczeństwa dziecka istotny jest stały kontakt z mamą

Gdy dziecko jest głodne, zmarznięte, ma mokro lub po prostu chce się przytulić - zaczyna płakać. Jeśli mama nie będzie reagowała na jego sygnały, niemowlę się przestraszy. Dla poczucia bezpieczeństwa dziecka istotny jest stały kontakt z mamą, jej dostępność, obecność i zaspokajanie potrzeb maluszka. Kiedyś specjaliści przekonywali, że zbyt częste „bieganie" do dziecka sprawi, że wychowamy małego manipulanta, który nigdy nie nauczy się samodzielności. Dziś wiadomo, że takie zasady nie dotyczą najmłodszych dzieci! Mało tego, obserwacje pokazują, że im częściej matka przytula dziecko, tym rzadziej ono płacze i szybciej chce zdobywać nowe doświadczenia. Na płacz noworodka i niemowlęcia trzeba reagować. Jeśli go zlekceważymy, dziecko nauczy się, że jego potrzeby są dla rodziców nieważne. Straci poczucie bezpieczeństwa oraz przekonanie, że dorośli są jego ratunkiem i lekiem na całe zło. Taki malec przestanie w końcu wysyłać sygnały, ale nie dlatego, że „zrozumiał", lecz dlatego, że się poddał.

Całkowita wolność nie daje poczucia większego bezpieczeństwa

Wbrew pozorom całkowita wolność nie daje poczucia większego bezpieczeństwa. Dotyczy to zwłaszcza dzieci, które aby czuć się bezpiecznie, muszą mieć stawiane granice pokazujące im, jakie zachowania są dopuszczalne, a jakich się nie toleruje. Zasady powinny dotyczyć zarówno spraw fundamentalnych, np. reguł bezpieczeństwa, jak i drobniejszych: pory snu, zachowania przy stole. Muszą być jasne i niezmienne, bo tylko wtedy będą dla dziecka kierunkowskazem i wytyczną postępowania. Malec wychowywany bez stawiania granic nie będzie umiał odróżnić dobrego postępowania od złego, nie będzie wiedział, co jest dla niego korzystne, a co nie. Brak reguł oznacza też przejęcie kontroli przez dziecko, i choć to je cieszy, może być dla niego zbyt dużym wyzwaniem. Bo tak naprawdę każdy maluch oczekuje, że to rodzic będzie podejmował za niego najważniejsze decyzje. Stawianie granic wymaga konsekwencji. Dziecko, które widzi, że jego mama raz mu na coś pozwala, a innym razem nie, czuje się zagubione. Traci zaufanie do rodziców, którzy zamiast dawać poczucie bezpieczeństwa, odbierają mu je.

# data[].attributes.attachment_link.title
Potrzeba bezpieczeństwa - jak zapewnić dziecku poczucie bezpieczeństwa?

# data[].attributes.attachment_link.description
Poczucie bezpieczeństwa to podstawowa potrzeba każdego człowieka, bez względu na jego wiek. Dziecko na starcie życia jest całkowicie od nas uzależnione: zarówno w kwestii zaspokojenia głodu, jak i opieki czy bezpieczeństwa. Jak sprawić by czuło się bezpiecznie? Bezradność malca jest tym większa, że nie zdaje on sobie sprawy z tego, że ma rodziców, którzy się o niego zatroszczą.

# data[].attributes.headline
o poczuciu bezpieczeństwa w czasie pandemii

# data[].attributes.subject
o poczuciu bezpieczeństwa w czasie pandemii

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Z tego artykułu dowiesz się:

Jak odpowiadać na trudne pytania dzieci na temat sytuacji związanej z koronawirusem?

Jak wesprzeć dziecko w tym trudnym czasie?

Co robić, by minimalizować obawy dziecka?

Z powodu zagrożenia epidemiologicznego szkoły, przedszkola, ośrodki opiekuńczo-wychowawcze i wszelkie placówki zostają zamknięte co najmniej do 25 marca 2020. Sam fakt tej decyzji mógł obudzić w nas strach, nigdy wcześniej bowiem nie spotkaliśmy się z takim rozporządzeniem. Nigdy wcześniej też powód nie był zarazem tak mikroskopijnych rozmiarów, jak i ogromny pod względem ryzyka wystąpienia wielu zjawisk, nie tylko epidemiologicznych, ale także psychologicznych oraz społecznych. Jak zatem rozmawiać o tym z dzieckiem? Jak dać sobie i dziecku siłę w tej sytuacji?

Każdy dzień przynosi nowe wydarzenia, sami również przeżywamy całe spektrum uczuć. Codziennie pod wpływem informacji, mogą zmieniać się nasze poglądy, postawy, decyzje. Z racji wykonywanych zawodów, niektórzy z nas pracują w zakładach pracy, ale wielu też adaptuje się do nowych warunków pracując zdalnie z domu. Nam dorosłym może być trudno odnaleźć się w tak zmienionej rzeczywistości. A co z dziećmi? Jak w tym czasie być z nimi? Jak rozmawiać na temat sytuacji związanej z koronawirusem? Ale też, jak przetrwać ten okres, gdy próbujemy okiełznać tę dziwną, nową rzeczywistość?

Przede wszystkim dajmy sobie czas. Nie musimy znać odpowiedzi na wszystkie pytania, ale mówmy prawdę, dopasowaną do wieku rozwojowego dziecka. Nie wchodź w szczegóły, których sam nie rozumiesz, nie przekazuj treści, co do których nie masz pewności. I co najważniejsze, pozwól sobie na słowo „nie wiem", bywa ono lepszą odpowiedzią niż snucie fantazji.

Pamiętajmy, że dziecko poznaje świat, patrząc w oczy opiekuna. Co zobaczy w Twoich, gdy zapyta: dlaczego nie idę do przedszkola, szkoły, na plac zabaw? Czy wirus nas wszystkich zabije? Co z nami będzie?

Tego typu pytania mogą zaktywizować nasze silne lęki związane z życiem i śmiercią, dać dostęp do naszych wspomnień i otworzyć falę silnych uczuć. Warto mieć z tymi uczuciami kontakt i na tyle, ile to możliwe kontrolować je, aby nie przelać ich na dziecko i zwyczajnie go nie przerazić.

Warto pamiętać, że:
Dzieci naśladują nasze zachowania
Zwróćmy uwagę na to, jak my funkcjonujemy w tej nowej rzeczywistości. Czy nieustannie rozmawiamy przez telefon, sprawdzając wszystkie newsy? Bądźmy uważni na to, czego świadkiem jest dziecko, jak często oglądamy telewizyjne kanały informacyjne i do jakich treści ma ono dostęp. Nie zostawiajmy włączonego odbiornika na kanale informacyjnym. Zwróćmy uwagę, czy zdarza się nam opowiadać o ofiarach śmiertelnych i przekazywać dramatyczne informacje w obecności dziecka. Nasze emocje udzielać się będą dzieciom i całej naszej rodzinie. Gdy jesteśmy zirytowani, niepewni, zdezorientowani jest bardzo prawdopodobne, że za chwilę nasze dzieci poczują to napięcie i zareagują na różne sposoby, np. nieprzewidywanym zachowaniem, płaczem, brakiem chęci do współpracy. Warto byśmy byli opanowani i rzeczowi. Zadbajmy o siebie, np. by obniżyć swój lęk czy napięcie, porozmawiaj z kimś bliskim, kto nie wpada w panikę. Warto szukać też dobrych wiadomości, ale i czerpać wiedzę, z rzetelnych źródeł () i co najważniejsze, choć to bardzo trudne, zachować rozsądek, nawet w obliczu społecznego obłędu.
Każde dziecko jest inne
Przyglądajmy się naszym dzieciom, bądźmy uważni i reagujmy na ich potrzeby.

Niektóre z dzieci będą zadawały dużo pytań, inne będą unikały tych tematów, bądź zaprzeczały: radośnie odpowiadając, że cieszą się, że nie idą do szkoły. Dla jeszcze innych, zmiany mogą być katalizatorem lęków o charakterze uogólnionym. Co to znaczy? Może pojawić się lęk „w innym opakowaniu" nie wprost, np: pobudzenie, mogą powrócić „nocne zmory", trudności z zasypianiem czy budzenia nocne.

Pamiętaj: nasz lęk, wcale nie musi być ich lękiem. Nie zmuszajmy ich do zwierzania się, ale bądźmy obok, zadbajmy o czas, by można było porozmawiać o tym, co jest da nich trudne i niezrozumiałe.

Zwróć uwagę na to, w co bawią się dzieci i jak. Czy nie odtwarzają czasem w zabawie treści związanych z sytuacją kwarantanny, choroby, umierania. Od czasu do czasu warto wziąć w niej udział, normalizując i uspokajając sytuację w zabawie.
Bądźmy gotowi na pytania
Każdy z nas poszukuje odpowiedzi, na nurtujące nas pytania. Ciekawość to warunek rozwoju. Gdy rzeczywistość się zmienia, traci na przewidywalności. Każdy pragnie wtedy jeszcze bardziej zrozumieć co się dzieje, dzieci mają podobnie jak my.

Bądźmy gotowi na ich pytania i odpowiadajmy na nie adekwatnie do ich wieku (tylko tyle, ile jest potrzebne). Nasze dzieci przecież słyszą rozmowy, docierają do nich różne informacje, często strzępki, których nie zawsze rozumieją.

Bądźmy gotowi na to, że pytania mogą się pojawić w różnych sytuacjach, niekoniecznie dla nas odpowiednich. Jeśli w danej sytuacji nie możemy na nie odpowiedzieć, zadbajmy by do nich wrócić.

Tak jak nie sposób odpowiedzieć na wszystkie pytania, tak nie sposób dać przykłady wszystkich odpowiedzi. Poniżej znajdziesz kilka ogólnych propozycji:
- Mamo, co to jest koronawirus? - Asiu, to jest wirus, który podobnie jak ospa, czy grypa wywołuje chorobę. Pamiętasz jak sama chorowałaś? Wirusów jest wiele, na te stare mamy szczepionki, które chronią przed zachorowaniem. Ten jest nowy i naukowcy poszukują skutecznego lekarstwa i potrzebują czasu. - Tato, a dlaczego ja nie mogę iść do przedszkola? - Pamiętasz jak Zosia miała ospę, nie mogliśmy jej odwiedzać, żeby nas nie zaraziła. Teraz jest podobnie, nie chcemy, żeby choroba się rozprzestrzeniała i naukowcy potrzebują czasu, na znalezienie leku. Dlatego nie chodzimy do przedszkola/szkoły, a ja do pracy, żeby siebie i innych zabezpieczyć przed chorobą. - Ja chcę się spotkać z Wiktorem!!! Ja chcę iść do sali zabaw!!!! - Rozumiem Cię, mi tez brakuje spotkań z koleżankami. Musimy jednak być cierpliwi i poczekać. Możemy teraz bawić się klockami, poczytać albo zadzwonić do Wiktora na kamerce. - Mamo, a czy my umrzemy? Jak to długo potrwa? - Kochanie, jak wiesz wszystko ma swój koniec. Każdy kiedyś umrze, jednak ani ja ani tata, nie planujemy umierać teraz. Dbamy o siebie i o Ciebie, żeby długo żyć i cieszyć się życiem razem z Tobą. - Ile trwać będzie kwarantanna? - Trudno powiedzieć, nie wiem ile czasu będzie potrzeba na poradzenie sobie z sytuacją. Ważne jest abyśmy przestrzegali zasad higieny, mycie rąk i nie spotykanie się z innymi jest najlepszą ochroną przed zarażeniem. Pomyśl jednak proszę, że ten czas jest tylko dla nas, możemy się bawić, razem gotować, odpoczywać. Czy chciałbyś mnie jeszcze o coś zapytać?
Starajmy się mówić prawdę i opierajmy się na faktach. Możemy posiłkować się informacjami umieszczanymi na sprawdzonych stronach. Unikajmy przekazywania zasłyszanych ale niepotwierdzonych treści z niepewnych źródeł. Nie ulegajmy sami fake newsom. Mówmy, że zostaliśmy w domach z powodu wirusa. Możemy opowiedzieć jakie mogą być objawy, gdy ktoś zachoruje na chorobę przez niego wywołaną i kto jest w szczególnej grupie ryzyka.

Gdy dzieci pytają o śmiertelność opowiedzmy też, to co wiadomo, że osoby starsze i przewlekle chore są najbardziej narażone i zagrożone. Pamiętajmy jednak, o formie i wadze słów. Fakt, że dzieci nie są w grupie ryzyka, może działać dwojako. Fakt, że dzieci nie są w grupie wysokiego ryzyka z jednej strony nas uspokaja ale, nie podkreślajmy że mogą być nosicielami wirusa i stwarzać zagrożenie dla starszych osób. Bądźmy uważni na ryzyko obudzenia w dziecku nadmiernej odpowiedzialności za rozprzestrzenianie się choroby i w konsekwencji poczucia winy.

Zasłyszane w windzie: „Mamo, to ja mam w sobie tego złego wirusa i mogę zarażać, tak?, Mamo, zrobiłam coś niedobrego, pomogłam starszej Pani z torbą z zakupami, czy to oznacza, że mogłam ją zarazić i ona teraz umrze?"

Co zrobić w takiej sytuacji? Jak odpowiedzieć na pytanie dziecka: c zy babcia przeze mnie umrze, bo byłam u niej na obiedzie?

Oczywiście przede wszystkim należy uspokoić dziecko, zdjąć z niego odpowiedzialność, podkreślić, że ryzyko zachorowania nie oznacza choroby, odnieść się do zasad higieny, które stosujecie w domu i podkreślić istotę prewencji.

Możemy posłużyć się metaforą supermocy, mówiąc dzieciom, że dzieci mniej chorują, ponieważ są wyjątkowe i mają SUPERMOC, którą my dorośli też chcielibyśmy mieć i naukowcy starają się poznać ich superodpornosć.

Pamiętajmy jednak, że należy pokornie uznać, że na wiele pytań nie będziemy znać odpowiedzi, np. czy ja zachoruję? Czy Ty mamo zachorujesz? Czy umrzemy? Kierujmy się tym, w co wierzymy, np. tym, że mamy nadzieję, że nie zachorujemy, że robimy wszystko, żeby uniknąć zarażenia. Ważne jest by nie obiecywać czegoś, czego nie jesteśmy pewni. Szczera odpowiedź buduje zaufanie. Skupiajmy się za to na tym, co możemy zrobić, jakie działania profilaktyczne podjąć, by nie czuć bezradności, ale by pomóc chronić siebie i innych wokół nas.
Rozmawiajmy o sposobach radzenia sobie
Wykorzystajmy ten czas na przyglądaniu się własnym sposobom radzenia sobie z trudnymi sytuacjami. Bądźmy też ciekawi nowych sposobów radzenia sobie z napięciem, niepokojem. Rozmawiajmy z bliskimi. Możemy pytać też dzieci, co im pomaga, co chcą robić. Może potrzebują przytulenia, spędzenia czasu na wspólnym czytaniu książki, czy wspólnej grze. Może potrzebują ruchu: skakanka, turlanie czy gilgotki sprawią im radość i pozwolą na relaks.

Warto dużo czasu poświęcić na rozmowę o tym, jak zadbać o higienę. Bądźmy przykładem, podkreślajmy wagę ograniczania kontaktów, mówmy o wadze mycia rąk, pokazujmy jak robić to poprawnie, bądźmy przy nich. Taka postawa us pokaja dzieci, gdyż pokazuje, że w trudnej sytuacji wiemy, co zrobić i że mamy jakiś wpływ. Przygotowujmy razem zdrowe posiłki, opowiedzmy dziecku, o istocie zdrowego odżywiania i jego wpływie na zwiększenie odporności. Najmniejsze rzeczy robione wspólnie, zmniejszają bezradność naszą i dziecka.

Spróbujcie potraktować ten czas jako moment zatrzymania i zadbania o więź, która daje dziecku największą siłę, ale w trudnych chwilach nie wahajmy się skorzystać z pomocy specjalistów.

Pamiętaj:

1. Przekazuj informacje zgodnie z prawdą, ale dostosuj swoje odpowiedzi do wieku rozwojowego dziecka.

2. Pozwól sobie na słowo „nie wiem", by unikać przekazywania niepotwierdzonych informacji.

3. Staraj się być świadoma/y swoich lęków. To naturalne, że Ty również czujesz się nieswojo.

4. Towarzysz dziecku i bądź gotowa/y, by je wesprzeć.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak rozmawiać z dzieckiem o niepokojącej sytuacji związanej z koronawirusem?

# data[].attributes.attachment_link.description
Jak odpowiadać na trudne pytania dzieci na temat sytuacji związanej z koronawirusem? Jak wesprzeć dziecko w tym trudnym czasie? Co robić, by minimalizować obawy dziecka? Z powodu zagrożenia epidemiologicznego szkoły, przedszkola, ośrodki opiekuńczo-wychowawcze i wszelkie placówki zostają zamknięte co najmniej do 25 marca 2020.

# data[].attributes.body
jak wydawać dzieciom polecenia

# data[].attributes.body
Polecam lekturę

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Porównywarka z zawsze aktualnymi cenami
W naszej porównywarce znajdziesz książki, audiobooki i e-booki, ze wszystkich najpopularniejszych księgarni internetowych i stacjonarnych, zawsze w najlepszej cenie. Wszystkie pozycje zawierają aktualne ceny sprzedaży. Nasze księgarnie partnerskie oferują wygodne formy dostawy takie jak: dostawę do paczkomatu, przesyłkę kurierską lub odebranie przesyłki w wybranym punkcie odbioru. Darmowa dostawa jest możliwa po przekroczeniu odpowiedniej kwoty za zamówienie lub dla stałych klientów i beneficjentów usług premium zgodnie z regulaminem wybranej księgarni.
Za zamówienie u naszych partnerów zapłacisz w najwygodniejszej dla Ciebie formie:
* online
* przelewem
* kartą płatniczą
* Blikiem
* podczas odbioru
W zależności od wybranej księgarni możliwa jest także wysyłka za granicę. Ceny widoczne na liście uwzględniają rabaty i promocje dotyczące danego tytułu, dzięki czemu zawsze możesz szybko porównać najkorzystniejszą ofertę.

# data[].attributes.attachment_link.title
Rodzeństwo bez rywalizacji. Jak pomóc własnym dzieciom żyć w zgodzie , by samemu żyć z godnością

# data[].attributes.attachment_link.description
Porównywarka z zawsze aktualnymi cenami W naszej porównywarce znajdziesz książki, audiobooki i e-booki, ze wszystkich najpopularniejszych księgarni internetowych i stacjonarnych, zawsze w najlepszej cenie. Wszystkie pozycje zawierają aktualne ceny sprzedaży. Nasze księgarnie partnerskie oferują wygodne formy dostawy takie jak: dostawę do paczkomatu, przesyłkę kurierską lub odebranie przesyłki w wybranym punkcie odbioru.

# data[].attributes.body
Polecam lekturę

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tytuł oryginału:

How to talk so kids can learn at home and in school

Kategoria:

poradniki

Data wydania:

2006-01-01

Liczba stron:

224

Język:

polski

ISBN:

8385594280

Tłumacz:

Beata Horosiewicz

Poradnik pokazuje niezwykłą technikę dialogu z dziećmi (radzi, co mówić i kiedy to mówić) w domu i w szkole. Buduje most nad przepaścią miedzy rodzicami i nauczycielami a dziećmi, które dzięki dobremu wzajemnemu porozumieniu się mają szansę stać się kochającymi i twórczymi osobami w dorosłym życiu.

Porównywarka z zawsze aktualnymi cenami
W naszej porównywarce znajdziesz książki, audiobooki i e-booki, ze wszystkich najpopularniejszych księgarni internetowych i stacjonarnych, zawsze w najlepszej cenie. Wszystkie pozycje zawierają aktualne ceny sprzedaży. Nasze księgarnie partnerskie oferują wygodne formy dostawy takie jak: dostawę do paczkomatu, przesyłkę kurierską lub odebranie przesyłki w wybranym punkcie odbioru. Darmowa dostawa jest możliwa po przekroczeniu odpowiedniej kwoty za zamówienie lub dla stałych klientów i beneficjentów usług premium zgodnie z regulaminem wybranej księgarni.
Za zamówienie u naszych partnerów zapłacisz w najwygodniejszej dla Ciebie formie:
* online
* przelewem
* kartą płatniczą
* Blikiem
* podczas odbioru
W zależności od wybranej księgarni możliwa jest także wysyłka za granicę. Ceny widoczne na liście uwzględniają rabaty i promocje dotyczące danego tytułu, dzięki czemu zawsze możesz szybko porównać najkorzystniejszą ofertę.

Oceny

Średnia ocen

7,1 / 10

162 ocen

Twoja ocena

0 / 10

Tu pojawią się rekomendacje dla ciebie

Aby zobaczyć rekomendacje oceń 20 książek w serwisie

Oceń

Mogą Cię również zainteresować

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak mówić, żeby dzieci się uczyły w domu i w szkole

# data[].attributes.attachment_link.description
Poradnik pokazuje niezwykłą technikę dialogu z dziećmi (radzi, co mówić i kiedy to mówić) w domu i w szkole. Buduje most nad przepaścią miedzy rodzicami i nauczycielami a dziećmi, które dzięki dobremu wzajemnemu porozumieniu się mają szansę stać się kochaj

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tytuł oryginału:

How to talk so kids will listen and listen so kids will talk

Kategoria:

poradniki dla rodziców

Data wydania:

2012-01-01

Liczba stron:

288

Język:

polski

ISBN:

978-83-7278-501-5

Tłumacz:

Mariola Więznowska

Tagi:

poradniki dzieci wychowanie

Inne wydania

Nowe, odświeżone graficznie i wzbogacone suplementem zawierającym doświadczenia rodziców polskich, wydanie znakomitego poradnika pedagogicznego. To książka ze wszech miar praktyczna, a nie teoretyczna. Autorki pokazują, jak w prosty i niezwykle skuteczny sposób opanować sztukę skutecznej komunikacji z dziećmi. Liczne przykłady i wskazówki wzięte z codziennych doświadczeń ułatwiają nie tylko rozwiązywanie najczęstszych problemów wychowawczych (np. stawianie granic, formułowanie oczekiwań), ale obrazują również metody budowania silnych więzi emocjonalnych między dorosłymi a dziećmi.

Porównywarka z zawsze aktualnymi cenami
W naszej porównywarce znajdziesz książki, audiobooki i e-booki, ze wszystkich najpopularniejszych księgarni internetowych i stacjonarnych, zawsze w najlepszej cenie. Wszystkie pozycje zawierają aktualne ceny sprzedaży. Nasze księgarnie partnerskie oferują wygodne formy dostawy takie jak: dostawę do paczkomatu, przesyłkę kurierską lub odebranie przesyłki w wybranym punkcie odbioru. Darmowa dostawa jest możliwa po przekroczeniu odpowiedniej kwoty za zamówienie lub dla stałych klientów i beneficjentów usług premium zgodnie z regulaminem wybranej księgarni.
Za zamówienie u naszych partnerów zapłacisz w najwygodniejszej dla Ciebie formie:
* online
* przelewem
* kartą płatniczą
* Blikiem
* podczas odbioru
W zależności od wybranej księgarni możliwa jest także wysyłka za granicę. Ceny widoczne na liście uwzględniają rabaty i promocje dotyczące danego tytułu, dzięki czemu zawsze możesz szybko porównać najkorzystniejszą ofertę.

Oceny

Średnia ocen

7,6 / 10

1078 ocen

Twoja ocena

0 / 10

Dyskusje

Tu pojawią się rekomendacje dla ciebie

Aby zobaczyć rekomendacje oceń 20 książek w serwisie

Oceń

Mogą Cię również zainteresować

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak mówić żeby dzieci nas słuchały, jak słuchać żeby dzieci do nas mówiły

# data[].attributes.attachment_link.description
Tytuł oryginału: How to talk so kids will listen and listen so kids will talk Kategoria: poradniki dla rodziców Data wydania: 2012-01-01 Liczba stron: 288 Język: polski ISBN: 978-83-7278-501-5 Tłumacz: Mariola Więznowska Tagi: poradniki dzieci wychowanie Inne wydania Nowe, odświeżone graficznie i wzbogacone suplementem zawierającym doświadczenia rodziców polskich, wydanie znakomitego poradnika pedagogicznego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Oferujemy pomoc psychologiczną w formie indywidualnych i grupowych spotkań dla rodziców w trudnych sytuacjach życiowych; dzieci krzywdzonych; takich wobec których wszczęte zostały procedury prawne czy uzależnionych od internetu.

Wybierz miasto, by zapoznać się ze szczegółami naszej lokalnej oferty:

Zapraszamy rodziców na warsztaty oraz spotkania edukacyjne. Więcej informacji tutaj.
Dla kogo:

dla rodziców i nauczycieli w sytuacjach związanych z problemami

dla rodziców, opiekunów lub nauczycieli z podejrzeniem lub stwierdzeniem doświadczania przez dzieci i młodzież agresji i przemocy w szkole, cyberprzemocy i zagrożeń związanych z nowymi technologiami, wykorzystywania seksualnego, kontaktu z substancjami psychoaktywnymi, uzależnień, depresji, myśli samobójczych lub zaburzeń odżywiania

Formy pomocy:
konsultacje telefoniczne i online
Jak się zgłosić:

zadzwoń pod bezpłatny i anonimowy numer telefonu (dostępny ze wszystkich telefonów stacjonarnych i komórkowych): 800 100 100

telefon jest czynny od poniedziałku do piątku w godzinach 12.00-15.00.

więcej informacji i kontakt online przez stronę www.800100100.pl

Dla kogo:
rodziców i opiekunów zaniepokojonych o bezpieczeństwo dziecka w związku z używaniem komputera lub internetu
Formy pomocy:
indywidualne konsultacje z psychologiem
Jak się zgłosić:
Zadzwoń pod numer 22 826 88 62, w celu przeprowadzenia krótkiej rozmowy, podczas której przyjmiemy zgłoszenie. W ciągu dwóch tygodni od zgłoszenia skontaktujemy się z Tobą, proponując termin spotkania z psychologiem lub terapeutą.

# data[].attributes.attachment_link.title
Pomoc dla rodzica - Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę

# data[].attributes.attachment_link.description
Oferujemy pomoc psychologiczną w formie indywidualnych i grupowych spotkań dla rodziców w trudnych sytuacjach życiowych; dzieci krzywdzonych; takich wobec których wszczęte zostały procedury prawne czy uzależnionych od internetu. Wybierz miasto, by zapoznać się ze szczegółami naszej lokalnej oferty: Warszawa Starogard Gdański Gdańsk Zapraszamy rodziców na warsztaty oraz spotkania edukacyjne.

# data[].attributes.body
jak rozmawiać z nastolatkiem

# data[].attributes.body
bajkoterapia :)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wielu rodziców doskonale zna ten wieczorny rytuał: ich zmęczona całodziennymi szaleństwami pociecha jeszcze przed zaśnięciem domaga się przeczytania swojej ulubionej bajki, i to w całości. A bajka wcale nie jest najcieńszą książeczką w domu, tylko niestety ma swój słuszny rozmiar. Wszelkie próby skrócenia czytanego tekstu kończą się głośnymi protestami dziecka (a nawet płaczem), które zna opowieść na pamięć i potrafi bezbłędnie rozpoznać, kiedy zmęczony rodzic próbuje nieco skrócić bajkę i przyspieszyć w ten sposób moment zaśnięcia. Wydawać by się mogło, że czytanie tej samej bajki po raz milionowy po prostu musi znudzić się dziecku. Jak to możliwe, że to samo dziecko, które potrafi po kilku minutach znudzić się klockami lub inną zabawką, tak chętnie, po raz kolejny słucha tej samej opowieści?
Bajki powszechnie kojarzą się z krótkimi opowiastkami, które obowiązkowo muszą kończyć się morałem. To taka dorosła definicja bajki, ponieważ dorośli często zapominają, że tak naprawdę dla dzieci najważniejsza jest wyobraźnia. Słuchanie opowieści dostarcza dzieciom mnóstwo radości, ale daje także możliwość przebywania właśnie w świecie wyobraźni, gdzie wszystko jest możliwe i dzieją się niezwykłe rzeczy. Dziecko może utożsamić się z głównym bohaterem, który przeżywa niezwykłe przygody, zmaga się ze swoimi słabościami oraz spotyka na swojej drodze dobrych i złych ludzi. Maluch, słuchając bajki, doświadcza prawdziwych emocji, jest zanurzony w świecie wyobraźni, a jednocześnie dziejące się rzeczy dotyczą jakiejś postaci z opowieści, nie dotyczą go bezpośrednio. Ten dystans daje poczucie bezpieczeństwa i sprawia, że bajka jest dla dziecka ekscytująca, ale mu nie zagraża. Świat wyobraźni i bajkowej opowieści zawsze można opuścić i wrócić w dowolnym momencie. W ten sposób bajki mogą wpływać na rozwój emocjonalny dzieci, ponieważ najmłodsi uczą się dzięki zabawie i wyobraźni, a tych nie brakuje właśnie w bajkach. Więcej o emocjach w bajkach znajdziesz tutaj: https://fdds.pl/baza_wiedzy/bajka-swiat-emocji/

Bajkowe opowieści mogą też być pomocne w trudnych sytuacjach takich, jak separacja rodziców, ich rozwód czy utrata pracy, które mogą wpłynąć na funkcjonowanie najmłodszych. Niezwykle trudno jest wytłumaczyć dziecku, że na przykład trzeba się przeprowadzić do innego miasta, ponieważ mama dostała lepszą propozycję pracy. Nieskuteczne okazują się argumenty dorosłych, że przecież znajdzie nowych przyjaciół, a w nowym przedszkolu też będą miłe panie. Ale w dziecięcym świecie rzeczy dzieją się nieodwracalnie, a słowa „nie martw się" nie przydadzą się zrozpaczonemu kilkulatkowi (bajki terapeutyczne przeznaczone są głównie dla dzieci w wieku od czterech do ośmiu/dziewięciu lat). Opowiedzenie jakiejkolwiek bajki nie sprawi, że dziecko natychmiast się uspokoi, a przeżywane, trudne emocje magicznie znikną. Natomiast bajka o kimś, kto również musiał się przeprowadzić i odnaleźć się w nowym środowisku może być pomocna, ponieważ dziecko razem z bohaterem bajki ma szansę doświadczyć smutku, frustracji, niepewności, strachu, a wreszcie doczekać się pozytywnego zakończenia. Opowiadanie, które kończy się szczęśliwie daje dziecku nadzieję, że ono także poradzi sobie z problemami i trudnymi emocjami.

Dobroczynny wpływ bajek na dzieci został dostrzeżony już wiele lat temu, a metoda wspierania dzieci za pomocą opowieści nosi nazwę bajkoterapii. Tutaj należy zaznaczyć, że bajki terapeutyczne są dzielone na trzy rodzaje: bajki relaksacyjne, bajki psychoedukacyjne i bajki psychoterapeutyczne. Pierwszy rodzaj bajek to po prostu krótkie opowieści, a ich celem jest uspokojenie i wyciszenie dziecka. Opierają się na wizualizacjach, które polegają na tym, że prosi się dziecko, żeby wyobraziło sobie, na przykład - że jest mięciutkim i pluszowym misiem. Spokojnym i cichym głosem opowiada się o tym, jak dobrze czuje się miś, a rozbrykane dzieciaki w przedszkolu, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki pogrążają się w świecie wyobraźni. Bajki relaksacyjne mogą być pomocne w czasie także w czasie usypiania dziecka, a w ich opowiadanie nie trzeba włożyć wiele wysiłku.

Drugi rodzaj to bajki psychoedukacyjne, dotyczą głównie emocji oraz myślenia. W tych bajkach pojawią się treści dotyczące nazywania tego, co czuje dziecko, różnych sposobów radzenia sobie z nieprzyjemnymi emocjami, często też będą przedstawione inny sposoby działania. Bohater bajki psychoedukacyjne przeżywa podobne trudności co dziecko, też zmaga się z trudnymi emocjami i nie wie, co ma robić, ale zawsze znajduje rozwiązanie. W czasie opowiadania bajki, której treść może dotyczyć różnych codziennych sytuacji (np. pójścia do lekarza), ważne jest, żeby główny bohater różnił się od dziecka, które słucha opowieści. Warto zmienić imię (lub nawet płeć) i nadać postaci jakąś cechę charakterystyczną, dzięki czemu kilkulatek nie skupi się na tym, że oto on lub ona jest głównym bohaterem bajki, tylko będzie mógł swobodnie doświadczać emocji związanych z przeżyciami bohatera oraz skupić się, na tym, że istnieje jeszcze inny sposób rozwiązania problemu. Opowiadanie bajek psychoedukacyjnych nie wymaga doświadczenia, choć z oczywistych względów jest trudniejsze niż wizualizacje.

Trzeci rodzaj - bajki psychoterapeutyczne, są najczęściej elementem terapii - przekazują wiedzą o sytuacji związanej z lękiem i wskazują sposoby radzenia sobie z nim. Taka bajka pomaga dziecku, które jest w trudnej sytuacji (jest zagrożone albo doświadcza jakiegoś braku) uzyskać wsparcie. Kilkulatek nie potrafi się zwrócić z prośbą o pomoc do innych, tkwi w pułapce silnych emocji i nieprzyjemnych doznań cielesnych (ból, napięcie mięśni, skurcze żołądka). Rozpaczliwie szuka sposobu na uspokojenie, a właśnie w tym momencie bajki psychoterapeutyczne mogą pomóc w długim procesie powrotu do równowagi, mogą pomóc w akceptacji trudnej sytuacji i jej konsekwencji. Bajki psychoterapeutyczne są najtrudniejsze do opowiadania, dlatego też powinni je opowiadać profesjonaliści lub rodzice, którzy skorzystają z już napisanych bajek.

Po bajki warto sięgać nie tylko w trudnych sytuacjach. Warto je opowiadać swojemu dziecku tak po prostu, bez powodu. Nie muszą być długie i oryginalne, najważniejsze, że są opowiadane przez kogoś bliskiego. W momencie opowiadania bajki świat dziecka i dorosłego spotyka się w wyobraźni. Świat dziecięcy wygląda inaczej niż świat dorosłego, ponieważ dziecko postrzega rzeczywistość w inny sposób. Ponadto dzieci nie potrafią rozmawiać o swoich uczuciach - okazują je całym swoim ciałem. Maluchy często nie potrafią wprost powiedzieć o tym, co jest dla nich trudne - brakuje im odpowiednich słów, by opisać co czują. Kilkulatek ma jeszcze mnóstwo czasu, żeby się rozwijać - również w zakresie mówienia o swoich potrzebach i uczuciach. Dzieci nie potrafią jeszcze formułować logicznych wniosków ani nie są w stanie uczyć się na własnych błędach tak szybko, jak dorośli. Wtedy zwyczajna rozmowa o tym, że nie trzeba bać się szczepienia, bo to tylko ukłucie, nie odpowie na potrzeby dziecka w danej chwili, nie sprawi, że poczuje się bezpiecznie. Ale bajka o Kasi z czerwonymi włosami, która też bała się igły, ale pokonała ten strach dzięki trzymaniu cioci za rękę, może przynieść ulgę.

Opowiadanie jest dużo bardziej interesujące dla malucha niż zwyczajna „dorosła" rozmowa. W czasie opowiadania bajki, to nie dziecko musi się dostosować do mamy lub taty, ale to dorosły podejmuje trud wejścia w świat dziecka, w świat wyobraźni. Staje się bliski dziecku. Maluch czuje się ważny i rozumiany, a przy okazji uczy się jak może poradzić sobie z problemem. Najprawdopodobniej nie zdarzy się tak, że po jednorazowym wysłuchaniu bajki nasza pociecha automatycznie przestanie się bać szczepień. Ale dzięki bliskości rodzica, który będzie tę samą bajkę opowiadał tyle razy, ile będzie trzeba, dziecko będzie się czuło bezpieczniej. Bajki obniżają napięcie związane ze stresującymi sytuacjami, ponieważ zdarzenia dziecko może przetworzyć dowolną ilość razy w wyobraźni.

Bajki, oprócz tego, że mogą być sposobem budowania wzajemnej bliskości miedzy dzieckiem a rodzicem i nauki radzenia sobie z już przeżytymi sytuacjami, mogą również pełnić funkcje profilaktyczne. Wiele zdarzeń w życiu dziecka jest możliwych do przewidzenia, a wtedy warto włączyć opowiadania bajek w cały proces przygotowywania dziecka np. do pójścia do przedszkola. Bajki, które kończą się szczęśliwie, motywują maluchy do działania, ponieważ przekonują o tym, że komuś się udało, że możliwe jest poradzenie sobie z nieprzyjemnymi emocjami i różnymi problemami. Bajki mogą być także pomocne w budowaniu poczucia własnej wartości u dziecka (więcej na ten temat znajdziesz tu: http://fdn.pl/budowanie-poczucia-wlasnej-wartosci-u-dziecka).
Autorka: Olga Simm
[1] M. Molicka „Bajki terapeutyczne dla dzieci" (2001), M. Molicka „Bajkoterapia: o lękach dzieci i nowej metodzie terapii" (2007), D. Brett „Bajki, które leczą, część 1" (2011), cześć 2 została wydana rok później. Natomiast dorośli, którzy chcieliby przeczytać bajkę dla siebie mogą sięgnąć po książkę autorstwa Jorge Bucay „Pozwól, że Ci opowiem... Bajki, które nauczyły mnie jak żyć" (2002).

Jeśli jesteś miłośniczką lub miłośnikiem książek i próbujesz zaszczepić tę miłość swojemu dziecku od najmłodszych lat, a może nawet miesięcy, najprawdopodobniej ten artykuł nie jest dla Ciebie. Ale jeśli czytanie kojarzy Ci się z nudą, a ostatnią trzymaną przez Ciebie [...]

Spotkanie edukacyjne z cyklu "Ważne tematy dla mamy i taty". Chcesz wiedzieć, czym są emocje małego dziecka? Jak możesz na nie reagować? Jak pomagać maluchowi przeżywać emocje w różnych trudnych sytuacjach? Jak wspierać dziecko w wyrażaniu emocji, by budować u niego poczucie bezpieczeństwa i poczucie własnej wartości? Jeśli jesteś [...]

Strata dziecka Hasło "strata dziecka" w każdym z nas wywołuje silne emocje, zapewne dla każdego jest to największa i najcięższa strata, jaką można sobie wyobrazić. W dzisiejszych czasach niestety coraz więcej osób styka się z tą tragedią zanim dziecko zdąży [...]

# data[].attributes.attachment_link.title
Bajkoterapia - Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę

# data[].attributes.attachment_link.description
Bajkoterapia Wielu rodziców doskonale zna ten wieczorny rytuał: ich zmęczona całodziennymi szaleństwami pociecha jeszcze przed zaśnięciem domaga się przeczytania swojej ulubionej bajki, i to w całości. A bajka wcale nie jest najcieńszą książeczką w domu, tylko niestety ma swój słuszny rozmiar. Wszelkie próby skrócenia czytanego tekstu kończą się głośnymi protestami dziecka (a nawet płaczem), [...]

# data[].attributes.body
https://lifearchitect.pl/blog/mindfulness-dla-poczatkujacych/