# data[].attributes.headline
MUZYKA W RENESANSIE. ZŁOTY WIEK KULTURY POLSKIEJ

# data[].attributes.subject
MUZYKA W RENESANSIE. ZŁOTY WIEK KULTURY POLSKIEJ

# data[].attributes.body
Wiek XVI jest złotym wiekiem muzyki polskiej. Zwiastunami renesansu w muzyce polskiej były utwory wielogłosowe pisane do tekstów polskich z drugiej połowy XV w (Chwała Tobie Gospodzinie, O najdroższy kwiatku,). W średniowieczu muzyka profesjonalna rozwijała się niemal wyłącznie w środowisku kościelnym i była ściśle związana z obrzędami religijnymi. W renesansie mecenat muzyczny przejął częściowo dwór, co spowodowało zmianę funkcji i stylu muzyki kościelnej oraz wzrost poziomu artystycznego muzyki świeckiej.

# data[].attributes.body
Na skutek wzmożonego oddziaływania kultury plebejskiej pojawiły się w polskiej muzyce renesansowej elementy ludowe, odróżniające ją od muzyki europejskiej. Znaczny wpływ na rozwój polskiej muzyki miała reformacja niemiecka z charakterystycznym chorałem protestanckim.
Głównym ośrodkiem muzycznym w XVI w. był Kraków. Do pielęgnowania wielogłosowej muzyki kościelnej, czyli śpiewu figuralnego przyczynił się Zygmunt I Stary, który ufundował Kapelę Rorantystów na Wawelu, na wzór włoskiej Kapeli Sykstyńskiej. Był to zespół wokalny złożony z 9 księży-Polaków. Pierwszym przełożonym był Mikołaj z Poznania, w ciągu XVI i XVII na jej czele stali wybitni polscy kompozytorzy, którzy swoimi dziełami zasilali repertuar chóru, złożonego z głosów męskich i falsetystów dla wyższych partii.

# data[].attributes.body
Obok Kapeli Rorantystów ufundowano także Kapelę katedralną, pozostającą również pod kierunkiem znakomitych kompozytorów, głównie Włochów, jak Annibale Orgas.Stworzono jeszcze trzecią kapelę w katedralnym kościele św. Stanisława- Kapelę Angelistów.
Działalnością i wzajemnym stosunkiem tych korporacji muzycznych zajął się Dr. Adolf Chybiński.
Inne kościoły krakowskie także miały dobre chóry i orkiestrę, jak np. kościół Mariacki, kościół św. Piotra.
Poza Krakowem istniało wiele kapel biskupich i możnowładczych, m.in. Górków w Szamotułach, Kostków w Sztymbarku.
Kapela opactwa Benedyktynów w Tyńcu słynęła z bogatego repertuaru i poziomu artystycznego.
Znaczenie Krakowa jako ogniska kultury muzycznej upadło z końcem XVI w, po przeniesieniu stolicy do Warszawy.

# data[].attributes.body
Do popularyzacji muzyki wśród społeczeństwa przyczynił się ruch dysydencki dzięki przystępności repertuaru z tekstami polskimi oraz umiejętnemu propagowaniu swojej muzyki( drukarnie). O poziomie życia muzycznego w Polsce renesansowej świadczą przede wszystkim dwie tabulatury organowe: Jana z Lublina i klasztoru Św.Ducha. Zawierały one obok dzieł polskich utwory wybitnych twórców niderlandzkich, włoskich, francuskich i niemieckich oraz fragmenty repertuaru kapeli królewskiej.
Przedmiotem zainteresowania kompozytorów polskich w tym czasie była muzyka wokalna rozwijająca się dwoma równoległymi nurtami: utwory religijne do liturgicznych tekstów łacińskich oraz polska pieśń wielogłosowa.

# data[].attributes.attachment_link.title
Martin Luther: Aus tiefer Not  •  Vokal Ensemble München

# data[].attributes.headline
UTWORY RELIGIJNE DO LITURGICZNYCH TEKSTÓW ŁACIŃSKICH.

# data[].attributes.subject
UTWORY RELIGIJNE DO LITURGICZNYCH TEKSTÓW ŁACIŃSKICH.

# data[].attributes.body
Głównymi formami tego nurtu była msza- wielogłosowe opracowania jej stałych części oraz motet- fragmenty zmiennych części mszy i inne teksty biblijne.
W połowie XVI w. kierunek ten reprezentowali:
-Jerzy Liban z Lignicy – opracował czterogłosową pieśń o św. Stanisławie,
-Sebastian Felsztyński z Felsztyna- nauczyciel na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pisał utwory kościelne, traktaty muzyczne oraz podręczniki śpiewu kościelnego. Jego 3 kompozycje zachowały się w rękopisach ksiąg rorantystów wawelskich,
-Mikołaj z Chrzanowa- kompozytor,
- Mikołaj z Krakowa- najwszechstronniejszy twórca polskiego renesansu. Jego dzieła noszą pierwsze ślady oddziaływania w Polsce stylu szkól niderlandzkich, które w XV i XVI w. doprowadziły do szczytu rozwój wokalnej polifonii.
W drugiej połowie XVI w. nurt religijny reprezentują:
-Wacław z Szamotuł- kompozytor, pisał motety , msze i pieśni
(m.in. Pieśń o Narodzeniu Pańskim, Ach mój niebieski Panie- dotąd śpiewana w polskim Kościele ewangelickim). Najliczniejszy zbiór jego pieśni 4-głosowych zachował się w Bibliotece Ordynacji Zamojskiej w Warszawie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Pieśń o Narodzeniu Pańskim - Wacław z Szamotuł (1524 - 1560)

# data[].attributes.body
Współcześnie z Szamotulskim występują kompozytorzy, po których zostały tylko fragmenty kompozycji lub bardzo mało utworów. Są to:
Krzysztof Borek( kompozytor mszy),Marcin Wartecki( dwa motety),
Marcin Paligon( jeden motet),Walenty Gawara( 5-głosowy motet na cześć św. Wojciecha).
-Marcin Leopolita- organista, skomponował wiele motetów i 3 msze pięciogłosowe. Z jego bogatej twórczości zachowały się 3 msze i 4 motety.
-Tomasz Szadek- kompozytor, śpiewak, nadworny muzyk królewski, członek kapeli rorantystów w Krakowie.
-Mikołaj Zieleński- najwybitniejszy kompozytor polski na przełomie XVI i XVII w. i najwybitniejszy przed Chopinem. Ukoronowaniem muzyki religijnej, stojącej już na pograniczu renesansu i baroku, były jego „Offertoria i Communiones” (121 utworów wydanych w Wenecji), będące wyrazem oddziaływania weneckiego stylu w muzyce polskiej.
-Mikołaj Gomółka- twórca 150 psalmów 4-głosowych, wydanych w zbiorze „Melodie na Psałterz polski” ( do słów J. Kochanowskiego), stanowiących jeden z cenniejszych zabytków muzyki polskiej tego okresu. Jego inne kompozycje zaginęły.

# data[].attributes.attachment_link.title
Psalmy Pielgrzymów - Rad To Słyszę (Ps.122)

# data[].attributes.body
Twórczość instrumentalną renesansu reprezentowała muzyka organowa( twórcy anonimowi, Mikołaj z Krakowa, S. Koń),a w drugiej połowie XVI w.-lutniowa.Najważniejszymi przedstawicielami muzyki lutniowej byli:
-Walenty Bacfart- jeden z wielu obcych kompozytorów przebywających na dworze królewskim w Krakowie. Znakomity lutnista, opiewany przez Kochanowskiego. Część swych kompozycji drukował w Krakowie.
- Wojciech Długoraj- nadworny lutnista Samuela Zborowskiego w Krakowie.
-Jakub Polak- jest przedstawicielem tańca polskiego, działał za granicą, na dworze francuskim. Jego kompozycje zamieszczały liczne wydawnictwa zagraniczne.
Obok utworów wokalnych oraz tańców powstawały dzieła czysto instrumentalne, jak preludia organowe i fantazje lutniowe.
Polską muzykę taneczną reprezentują utwory o charakterze użytkowym, zwłaszcza transkrypcje organowe z pierwszej połowy XVI w. oraz niektóre utwory lutnistów, jak i stylizowane tańce polskie, rozpowszechniane w całej Europie pod nazwami: Taniec polski, Chorea polonica, Polnischer Tanz, Balletto polacco.
Utwory taneczne z reguły budowane były na zasadach kontrastu części wolnej i szybkiej, np. chodzony- goniony.

# data[].attributes.attachment_link.title
3 Renaissance pieces from Chorea Polonica by Alvaro Pierri

# data[].attributes.body
Polska pieśń wielogłosowa była pod każdym względem bardzo zróżnicowana. Obok pieśni religijnych powstawały śpiewy historyczne czy piosenki taneczne. Proste opracowania pieśni ludowych sąsiadowały z dziełami opracowanymi technicznie. Wśród tekstów świeckich przeważały piosenki taneczne(np. Szewczyk , Jeszcze Marcinie, Zakłułam się tarnem), pieśni miłosne(A leć nade mną Wenus), pieśni historyczne (Pieśni Kalliopy – o zwycięstwie pod Byczyną)
Do najciekawszych przykładów wykorzystania elementów ludowych w pieśni należą: Pieśń nowouczyniona na wesele Jana Kostki, Przestrach na złe sprawy ludzkiego żywota.

# data[].attributes.attachment_link.title
Piesni Kalliopy Slowienskiey: na teraznieysze pod Byczyna zwycięstwo (Songs of the Slavonic...