# data[].attributes.headline
Πρωτομαγιά-σταυρόλεξο

# data[].attributes.subject
Πρωτομαγιά-σταυρόλεξο

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Create better lessons quicker

# data[].attributes.attachment_link.description
ΜΑΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ, ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ - ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ, ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ - ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ, ΣΤΕΦΑΝΙ - ΣΤΕΦΑΝΙ, ΕΞΟΧΗ - ΕΞΟΧΗ, ΕΚΔΡΟΜΗ - ΕΚΔΡΟΜΗ, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ - ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ.

# data[].attributes.headline
Το έθιμο της περπερούνας

# data[].attributes.subject
Το έθιμο της περπερούνας

# data[].attributes.body
Έθιμο παλαιότερων χρόνων στην Ελλάδα: σε περιπτώσεις ξηρασίας οι άνθρωποι ζητούσαν να βρέξει για να ποτιστούν οι καλλιέργειες..

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
- Ξέρεις, Δάφνη ποια είναι η Περπερούνα;
- Όχι, γιαγιά.
- Λοιπόν, στα παλιά τα χρόνια, όταν είχε πολύ καιρό να βρέξει, έντυναν ένα κοριτσάκι "περπερούνα", δηλαδή το στόλιζαν με φύλλα και χλωρά κλαδιά. Το κοριτσάκι αυτό, μαζί με άλλα παιδιά, γύριζε από πόρτα σε πόρτα στα σπίτια του χωριού και όλοι μαζί τραγουδούσαν:

Περπερούνα περιπατεί
περιπατεί καμαρωτή
και το Θεό παρακαλεί
για να στείλει μια βροχή
μια βροχή καλή καλή
για ν' ανθίσουν τα λιβάδια
να φυτρώσουν τα σιτάρια
να μεθύσουν τ' αμπελάκια
να καρπίσουν σταφυλάκια.
Μπάρες μπάρες τα νερά
στα χωράφια τα ξερά.
Καθ' αστάχυ ένα ταγάρι
κάθε κλίμα ένα πιθάρι.

Όταν τέλειωνε το τραγούδι, έριχναν λίγο νερό πάνω στην περπερούνα, έτσι για το γούρι, και περίμεναν να έρθει επιτέλους μια καλή βροχή.

# data[].attributes.attachment_link.title
Φυσική Αγωγή (Α και Β Δημοτικού): Ηλεκτρονικό Βιβλίο

# data[].attributes.attachment_link.description
Ξέρεις, Δάφνη ποια είναι η Περπερούνα; - Όχι, γιαγιά. - Λοιπόν, στα παλιά τα χρόνια, όταν είχε πολύ καιρό να βρέξει, έντυναν ένα κοριτσάκι "περπερούνα", δηλαδή το στόλιζαν με φύλλα και χλωρά κλαδιά.

# data[].attributes.headline
 Πρωτομαγιά: Γιορτή της φύσης...

# data[].attributes.subject
 Πρωτομαγιά: Γιορτή της φύσης...

# data[].attributes.body
Ποίημα: Η Πρωτομαγιά

# data[].attributes.headline
3. Δραστηριότητα-Ερωτήσεις κατανόησης

# data[].attributes.subject
3. Δραστηριότητα-Ερωτήσεις κατανόησης

# data[].attributes.body
Αφού διαβάσεις τις πληροφορίες στο προηγούμενο αρχείο, τώρα μπορείς να απαντήσεις στις ερωτήσεις.

# data[].attributes.headline
2. Εργατική πρωτομαγιά-πληροφορίες για τα γεγονότα...

# data[].attributes.subject
2. Εργατική πρωτομαγιά-πληροφορίες για τα γεγονότα...

# data[].attributes.headline
Πρωτομαγιάτικο στεφάνι-έθιμο

# data[].attributes.subject
Πρωτομαγιάτικο στεφάνι-έθιμο

# data[].attributes.headline
4. Παιχνίδι-τα τρία 8ωρα της μέρας...

# data[].attributes.subject
4. Παιχνίδι-τα τρία 8ωρα της μέρας...

# data[].attributes.attachment_link.description
Μοίρασε τις ανθρώπινες ασχολίες που εμφανίζονται στις ώρες της ημέρας.

# data[].attributes.body
(Με τίνος το μέρος είσαι;)
ερμηνεία:
Natalie Merchant
Στίχοι/Μουσική: Florence Reece

# data[].attributes.attachment_link.title
Natalie Merchant - Which Side Are You On? HQ audio. Lyrics on screen.

# data[].attributes.headline
7.    Μέρα Μαγιού 

# data[].attributes.subject
7.    Μέρα Μαγιού 

# data[].attributes.body
ερμηνεία:
Γρηγόρης Μπιθικώτσης

# data[].attributes.attachment_link.title
Γρηγόρης Μπιθικώτσης - Μέρα Μαγιού μου μίσεψες

# data[].attributes.headline
6. Ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος γράφει τον «Επιτάφιο»

# data[].attributes.subject
6. Ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος γράφει τον «Επιτάφιο»

# data[].attributes.body
Την επόμενη μέρα η φωτογραφία αυτή δημοσιεύεται σε μία εφημερίδα. Ο Γιάννης Ρίτσος, βλέποντας τη φωτογραφία της μάνας  να θρηνεί πάνω από το άψυχο σώμα του γιου της, έγραψε τον «Επιτάφιο». Αργότερα ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε στίχους του ποιήματος.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
(Θεσσαλονίκη. Μάης του 1936. Μια μάνα, καταμεσίς του δρόμου,
μοιρολογάει το σκοτωμένο παιδί της. Γύρω της και πάνω της,
βουΐζουν και σπάζουν τα κύματα των διαδηλωτών - των απερ-
γών καπνεργατών. Εκείνη συνεχίζει το θρήνο της):

Γιε μου, σπλάχνο των σπλάχνων μου, καρδούλα της καρδιάς μου,
πουλάκι της φτωχειάς αυλής, ανθέ της ερημιάς μου,

Πώς κλείσαν τα ματάκια σου και δε θωρείς που κλαίω
και δε σαλεύεις, δε γροικάς τα που πικρά σου λέω;

Γιόκα μου, εσύ που γιάτρευες κάθε παράπονό μου,
που μάντευες τί πέρναγε κάτου απ' το τσίνορό μου,

Τώρα δε με παρηγοράς και δε μου βγάζεις άχνα
και δε μαντεύεις τις πληγές που τρώνε μου τα σπλάχνα;

Πουλί μου, εσύ που μου 'φερνες νεράκι στην παλάμη
πώς δε θωρείς που δέρνουμαι και τρέμω σαν καλάμι;

Στη στράτα εδώ καταμεσίς τ' άσπρα μαλλιά μου λύνω
και σου σκεπάζω της μορφής το μαραμένο κρίνο.

Φιλώ το παγωμένο σου χειλάκι που σωπαίνει
κ' είναι σα να μου θύμωσε και σφαλιγμένο μένει.

Δε μου μιλείς κ' η δόλια εγώ τον κόρφο, δες, ανοίγω
και στα βυζιά που βύζαξες τα νύχια, γιε μου, μπήγω.

II

Κορώνα μου, αντιστύλι μου, χαρά των γερατειώ μου,
ήλιε της βαρυχειμωνιάς, λιγνοκυπάρισσό μου,

Πώς μ' άφησες να σέρνουμαι και να πονώ μονάχη
χωρίς γουλιά, σταλιά νερό και φως κι ανθό κι αστάχυ;

Με τα ματάκια σου έβλεπα της ζωής κάθε λουλούδι,
με τα χειλάκια σου έλεγα τ' αυγερινό τραγούδι.

Με τα χεράκια σου τα δυο, τα χιλιοχαϊδεμένα,
όλη τη γης αγκάλιαζα κι όλ' είτανε για μένα.

Νιότη απ' τη νιότη σου έπαιρνα κι ακόμη αχνογελούσα,
τα γερατειά δεν τρόμαζα, το θάνατο αψηφούσα.

Και τώρα πού θα κρατηθώ, πού θα σταθώ, πού θα 'μπω,
που απόμεινα ξερό δεντρί σε χιονισμένο κάμπο;

Γιε μου, αν δε σου 'ναι βολετό να 'ρθεις ξανά σιμά μου,
πάρε μαζί σου εμένανε, γλυκειά μου συντροφιά μου.

Κι αν είν' τα πόδια μου λιγνά, μπορώ να πορπατήσω
κι αν κουραστείς, στον κόρφο μου, γλυκά θα σε κρατήσω.

III

Μαλλιά σγουρά που πάνω τους τα δάχτυλα περνούσα
τις νύχτες που κοιμόσουνα και πλάι σου ξαγρυπνούσα,

Φρύδι μου, γαϊτανόφρυδο και κοντυλογραμμένο,
-καμάρα που το βλέμμα μου κούρνιαζε αναπαμένο,

Μάτια γλαρά που μέσα τους αντίφεγγαν τα μάκρη
πρωινού ουρανού, και πάσκιζα μην τα θαμπώσει δάκρυ,

Χείλι μου μοσκομύριστο που ως λάλαγες ανθίζαν
λιθάρια και ξερόδεντρα κι αηδόνια φτερουγίζαν,

Στήθεια πλατιά σαν τα στρωτά φτερούγια της τρυγόνας
που πάνωθέ τους κόπαζε κ' η πίκρα μου κι ο αγώνας,

Μπούτια γερά σαν πέρδικες κλειστές στα παντελόνια
που οι κόρες τα καμάρωναν το δείλι απ' τα μπαλκόνια,

Και γω, μη μου βασκάνουνε, λεβέντη μου, τέτοιο άντρα,
σου κρέμαγα το φυλαχτό με τη γαλάζια χάντρα,

Μυριόρριζο, μυριόφυλλο κ' ευωδιαστό μου δάσο,
πώς να πιστέψω η άμοιρη πως μπόραε να σε χάσω;

ΙV

Γιε μου, ποια Μοίρα στο 'γραφε και ποια μου το 'χε γράψει
τέτοιον καημό, τέτοια φωτιά στα στήθεια μου ν' ανάψει;

Πουρνό-πουρνό μου ξύπνησες, μου πλύθηκες, μου ελούστης
πριχού σημάνει την αυγή μακριά ο καμπανοκρούστης.

Κοίταες μην έφεξε συχνά-πυκνά απ' το παραθύρι
και βιάζοσουν σα να 'τανε να πας σε πανηγύρι.

Είχες τα μάτια σκοτεινά, σφιγμένο το σαγόνι
κ' είσουν στην τόλμη σου γλυκός, ταύρος μαζί κι αηδόνι.

Και γω η φτωχειά κ' η ανέμελη και γω η τρελλή κ' η σκύλα,
σου 'ψηνα το φασκόμηλο κι αχνή η ματιά μου εφίλα

Μια-μια τις χάρες σου, καλέ, και το λαμπρό σου θώρι
κι αγάλλομουν και γέλαγα σαν τρυφερούλα κόρη.

Κι ουδέ κακόβαλα στιγμή κι ουδ' έτρεξα ξοπίσω
τα στήθεια μου να βάλω μπρος τα βόλια να κρατήσω.

Κ' έφτασ' αργά κι, ω, που ποτές μην έφτανε τέτοια ώρα
κι, ω, κάλλιο να γκρεμίζονταν στο καύκαλό μου η χώρα.

V

Σήκω, γλυκέ μου, αργήσαμε· ψηλώνει ο ήλιος· έλα,
και το φαγάκι σου έρημο θα κρύωσε στην πιατέλα.

Η μπλε σου η μπλούζα της δουλειάς στην πόρτα κρεμασμένη
θα καρτεράει τη σάρκα σου τη μαρμαρογλυμμένη.

Θα καρτεράει το κρύο νερό το δροσερό σου στόμα,
θα καρτεράει τα χνώτα σου το ασβεστωμένο δώμα.

Θα καρτεράει κ' η γάτα μας στα πόδια σου να παίξει
κι ο ήλιος αργός θα καρτερά στα μάτια σου να φέξει.

Θα καρτεράει κ' η ρούγα μας τ' αδρό περπάτημά σου
κ' οι γρίλιες οι μισάνοιχτες τ' αηδονολάλημά σου.

Και τα συντρόφια σου, καλέ, που τις βραδιές ερχόνταν
και λέαν και λέαν κι απ' τα ίδια τους τα λόγια εφλογιζόνταν

Και μπάζανε στο σπίτι μας το φως, την πλάση ακέρια,
παιδί μου, θα σε καρτεράν να κάνετε νυχτέρια.

Και γω θα καρτεράω σκυφτή βραδί και μεσημέρι
να 'ρθεί ο καλός μου, ο θάνατος, κοντά σου να με φέρει.

[...]

ΙΧ

Ω, Παναγιά μου, αν είσουνα, καθώς εγώ, μητέρα,
βοήθεια στο γιο μου θα 'στελνες τον άγγελο από πέρα.

Κι, αχ, Θε μου, Θε μου, αν είσουν Θεός κι αν είμασταν παιδιά σου
θα πόναγες, καθώς εγώ, τα δόλια πλάσματά σου.

Κι αν είσουν δίκαιος, δίκαια θα μοίραζες την πλάση,
κάθε πουλί, κάθε παιδί να φάει και να χορτάσει.

Γιε μου, καλέ μου τα 'λεγε το γνωστικό σου αχείλι
κάθε φορά που ορμήνευε, κάθε φορά που εμίλει:

Εμείς ταγίζουμε τη ζωή στο χέρι: περιστέρι,
κ' εμείς ούτ' ένα ψίχουλο δεν έχουμε στο χέρι.

Εμείς κρατάμε όλη τη γης μες στ' αργασμένα μπράτσα
και σκιάχτρα στέκουνται οι Θεοί κι αφέντη έχουνε φάτσα.

Αχ, γιε μου, πια δε μου 'μεινε καμιά χαρά και πίστη,
και το χλωμό και το στερνό καντήλι μας εσβήστη.

Και, τώρα, επά σε ποια φωτιά τα χέρια μου θ' ανοίγω,
τα παγωμένα χέρια μου ναν τα ζεστάνω λίγο;

[πηγή: Γιάννης Ρίτσος, Ποιήματα 1930-1942, τ. Α΄, Κέδρος, Αθήνα 1979 (12η έκδ.), σ. 163-166 & 171]

# data[].attributes.attachment_link.title
Γ. Ρίτσος, Επιτάφιος

# data[].attributes.attachment_link.description
(Θεσσαλονίκη. Μάης του 1936. Μια μάνα, καταμεσίς του δρόμου, μοιρολογάει το σκοτωμένο παιδί της. Γύρω της και πάνω της, βουΐζουν και σπάζουν τα κύματα των διαδηλωτών - των απερ- γών καπνεργατών.

# data[].attributes.headline
5.    50 χρόνια μετά . . .   Μάης 1936         Ελλάδα (Θεσσαλονίκη)

# data[].attributes.subject
5.    50 χρόνια μετά . . .   Μάης 1936         Ελλάδα (Θεσσαλονίκη)

# data[].attributes.body
Γίνονται απεργίες και πορείες με αιματηρή κατάληξη.  Μια μάνα στη μέση του δρόμου μοιρολογάει το σκοτωμένο παιδί της. Γύρω της περνούν διαδηλωτές και χωροφύλακες. Κι εκείνη συνεχίζει να θρηνεί….

# data[].attributes.headline
1. 1η Μαΐου- Παγκόσμια Ημέρα Εργατών!

# data[].attributes.subject
1. 1η Μαΐου- Παγκόσμια Ημέρα Εργατών!