# data[].attributes.attachment_link.title
Θουκυδίδη Ἱστορία Κερκυραικά

# data[].attributes.headline
Μαντίθεος 18-19

# data[].attributes.subject
Μαντίθεος 18-19

# data[].attributes.attachment_link.title
Μαντιθεος 18-19

# data[].attributes.headline
Η δίκη του Θηραμένη

# data[].attributes.subject
Η δίκη του Θηραμένη

# data[].attributes.attachment_link.title
Η δίκη του θηραμένη

# data[].attributes.headline
ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ

# data[].attributes.subject
ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ

# data[].attributes.attachment_link.title
Εργασίες για το σπίτι Σχέδιο 18-2

# data[].attributes.headline
Υλικό για μελέτη Παρ.20-21

# data[].attributes.subject
Υλικό για μελέτη Παρ.20-21

# data[].attributes.attachment_link.title
Ερωτήσεις για Κεφ.2 παρ. 3-4

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Παραγραφοσ 3-4

Info

+ info

+ info

+ info

+ info

+

+

+

+

+ info

230

Η είδηση της ήττας στους Αιγός ποταμούς

ΔΕΚΕΛΕΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 413-405

ΣΙΚΕΛΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ 415-413 Π.Χ.

ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 431-421 Π.Χ

Η αναγγελία της συμφοράς, οι πρώτες εντυπώσεις δίνονται με "κινηματογραφικό" τρόπο, σε χρόνο παρατατικό και με μετοχές ενεστώτα. Οι μετοχές και εδώ προσδιορίζουν και δίνουν το βάθος της πρώτης αντίδρασης.

Οι Αθηναίοι αποφασίζουν την επισκευή των τειχών, ώστε να μην υπάρχουν σε αυτά ευάλωτα σημεία, με την παράλληλη εγκατάσταση φρουρών για την καλύτερη επιτήρηση της πόλης.

Οι μικρές πόλεις Ιστιαία (στη βόρεια Εύβοια), Σκιώνη και Τορώνη (στη Χαλκιδική) είχαν αποστατήσει από την αθηναϊκή συμμαχία. Η Αίγινα, μικρό κράτος, ισχυρός όμως εμπορικός αντίπαλος της Αθήνας, ακολουθούσε πάντα φιλολακωνική πολιτική

Η Πάραλος, το ιερό πλοίο της Αθήνας, έφερε τη θλιβερή είδηση της καταστροφής του αθηναϊκού στόλου στους Αιγός ποταμούς (Ἐν δὲ ταῖς Ἀθήναις τῆς Παράλου ἀφικομένης νυκτὸς ἐλέγετο ἡ συμφορά).

Την επόμενη μέρα οι Αθηναίοι συνέρχονται από το σοκ που υπέστησαν και δραστηριοποιούνται. Έτσι συγκαλούν την εκκλησία του δήμου και παίρνουν έκτακτα μέτρα που δείχνουν την αποφασιστικότητα τους αλλά και το μέγεθος του κινδύνου

Ο Λύσανδρος ήταν κυρίαρχος της πολιτικής κατάστασης μετά τη συντριπτική ήττα των Αθηναίων στους Αιγός ποταμούς. Στόχος του Λυσάνδρου ήταν η κατάληψη της Αθήνας. Όμως δε βιαζόταν. Πρώτα ρύθμισε την πολιτική κατάσταση στη Λάμψακο.

Η Πάραλος, το ιερό πλοίο της Αθήνας, έφερε τη θλιβερή είδηση της καταστροφής του αθηναϊκού στόλου στους Αιγός ποταμούς (Ἐν δὲ ταῖς Ἀθήναις τῆς Παράλου ἀφικομένης νυκτὸς ἐλέγετο ἡ συμφορά).

Την επόμενη μέρα οι Αθηναίοι συνέρχονται από το σοκ που υπέστησαν και δραστηριοποιούνται. Έτσι συγκαλούν την εκκλησία του δήμου και παίρνουν έκτακτα μέτρα που δείχνουν την αποφασιστικότητα τους αλλά και το μέγεθος του κινδύνου.

Αρχιδάμειος Πόλεμος 431-421 π.Χ

Σικελική Εκστρατεία 415-413 π.Χ

animated chalkboard

Infographic

Write atitle here

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor.

+ info

+ info

+ info

+ info

Write atitle here

+

+

+

+

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do.

+ info

2000

2010

2020

2030

Write a title here

Use this space to add awesome interactivity. Include text, images, videos, tables, PDFs... even interactive questions!Premium tip: Get information on how your audience interacts with your creation:

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

Here you can include a relevant fact to highlight

With Genially templates, you can include visual resources to wow your audience. You can also highlight a particular sentence or piece of information so that it sticks in your audience's minds, or even embed external content to surprise them: Whatever you like!Do you need more reasons to create dynamic content? No problem! 90% of the information we assimilate is received through sight and, what's more, we retain 42% more information when the content moves.

Let the communication flow!

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

With Genially templates, you can include visual resources to wow your audience. You can also highlight a particular sentence or piece of information so that it sticks in your audience's minds, or even embed external content to surprise them: Whatever you like!Do you need more reasons to create dynamic content? No problem! 90% of the information we assimilate is received through sight and, what's more, we retain 42% more information when the content moves.

Let the communication flow!

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

Use this space to add awesome interactivity. Include text, images, videos, tables, PDFs... even interactive questions!Premium tip: Get information on how your audience interacts with your creation:

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

Here you can include a relevant fact to highlight

Use this space to add awesome interactivity. Include text, images, videos, tables, PDFs... even interactive questions!Premium tip: Get information on how your audience interacts with your creation:

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

Here you can include a relevant fact to highlight

Use this space to add awesome interactivity. Include text, images, videos, tables, PDFs... even interactive questions!Premium tip: Get information on how your audience interacts with your creation:

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

Here you can include a relevant fact to highlight

With Genially templates, you can include visual resources to wow your audience. You can also highlight a particular sentence or piece of information so that it sticks in your audience's minds, or even embed external content to surprise them: Whatever you like!Do you need more reasons to create dynamic content? No problem! 90% of the information we assimilate is received through sight and, what's more, we retain 42% more information when the content moves.

Let the communication flow!

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

Here you can � Πενθούσαν αυτούς που χάθηκαν στη ναυμαχία στους Αιγός ποταμούς (οὐ μόνον τοὺς ἀπολωλότας πενθοῦντες) �� Θρηνούσαν περισσότερο για τη δική τους τύχη (ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ἔτι αὐτοὶ ἑαυτούς).

Here you can include a relevant fact to highlight

With Genially templates, you can include visual resources to wow your audience. You can also highlight a particular sentence or piece of information so that it sticks in your audience's minds, or even embed external content to surprise them: Whatever you like!Do you need more reasons to create dynamic content? No problem! 90% of the information we assimilate is received through sight and, what's more, we retain 42% more information when the content moves.

Let the communication flow!

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

With Genially templates, you can include visual resources to wow your audience. You can also highlight a particular sentence or piece of information so that it sticks in your audience's minds, or even embed external content to surprise them: Whatever you like!Do you need more reasons to create dynamic content? No problem! 90% of the information we assimilate is received through sight and, what's more, we retain 42% more information when the content moves.

Let the communication flow!

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

With Genially templates, you can include visual resources to wow your audience. You can also highlight a particular sentence or piece of information so that it sticks in your audience's minds, or even embed external content to surprise them: Whatever you like!Do you need more reasons to create dynamic content? No problem! 90% of the information we assimilate is received through sight and, what's more, we retain 42% more information when the content moves.

Let the communication flow!

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

Use this space to add awesome interactivity. Include text, images, videos, tables, PDFs... even interactive questions!Premium tip: Get information on how your audience interacts with your creation:

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

Here you can include a relevant fact to highlight

Use this space to add awesome interactivity. Include text, images, videos, tables, PDFs... even interactive questions!Premium tip: Get information on how your audience interacts with your creation:

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

Here you can include a relevant fact to highlight

With Genially templates, you can include visual resources to wow your audience. You can also highlight a particular sentence or piece of information so that it sticks in your audience's minds, or even embed external content to surprise them: Whatever you like!Do you need more reasons to create dynamic content? No problem! 90% of the information we assimilate is received through sight and, what's more, we retain 42% more information when the content moves.

Let the communication flow!

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

Use this space to add awesome interactivity. Include text, images, videos, tables, PDFs... even interactive questions!Premium tip: Get information on how your audience interacts with your creation:

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

Here you can include a relevant fact to highlight

Use this space to add awesome interactivity. Include text, images, videos, tables, PDFs... even interactive questions!Premium tip: Get information on how your audience interacts with your creation:

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

Here you can include a relevant fact to highlight

With Genially templates, you can include visual resources to wow your audience. You can also highlight a particular sentence or piece of information so that it sticks in your audience's minds, or even embed external content to surprise them: Whatever you like!Do you need more reasons to create dynamic content? No problem! 90% of the information we assimilate is received through sight and, what's more, we retain 42% more information when the content moves.

Let the communication flow!

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

Use this space to add awesome interactivity. Include text, images, videos, tables, PDFs... even interactive questions!Premium tip: Get information on how your audience interacts with your creation:

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

Here you can include a relevant fact to highlight

With Genially templates, you can include visual resources to wow your audience. You can also highlight a particular sentence or piece of information so that it sticks in your audience's minds, or even embed external content to surprise them: Whatever you like!Do you need more reasons to create dynamic content? No problem! 90% of the information we assimilate is received through sight and, what's more, we retain 42% more information when the content moves.

Let the communication flow!

Got an idea?

Here you can include a relevant fact to highlight

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit

This paragraph is ready to be filled with incredible creativity, experiences, and stories.

Η καταγραφή των αντιδράσεων στο στρατόπεδο των ηττημένων, μέσα στην πολιορκημένη Αθήνα, γίνεται με ανάλογη τεχνική όπως στις 1-2. Η αναγγελία της συμφοράς, οι πρώτες εντυπώσεις δίνονται με "κινηματογραφικό" τρόπο, σε χρόνο παρατατικό και με μετοχές ενεστώτα. Οι μετοχές και εδώ προσδιορίζουν και δίνουν το βάθος της πρώτης αντίδρασης.

# data[].attributes.attachment_link.title
Άσκηση Ξενοφώντος Ελληνικά 16-23

# data[].attributes.headline
ΞΕΝΟΦΩΝΤΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 16-32

# data[].attributes.subject
ΞΕΝΟΦΩΝΤΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 16-32

# data[].attributes.attachment_link.title
ΞΕΝΟΦΩΝΤΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 16-32

# data[].attributes.attachment_link.title
κεφ._70_ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ_ΣΧΟΛΙΑ

# data[].attributes.headline
Κερκυραικά Εισαγωγή

# data[].attributes.subject
Κερκυραικά Εισαγωγή

# data[].attributes.attachment_link.title
Τα_Κερκυραϊκά-Εισαγωγή

# data[].attributes.headline
Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου

# data[].attributes.subject
Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου

# data[].attributes.attachment_link.title
τροποι αναπτυξης παραγραφου

# data[].attributes.headline
Ύλη διαγωνίσματος

# data[].attributes.subject
Ύλη διαγωνίσματος

# data[].attributes.body
Γεια σας παιδιά!!!Διαβάστε τις ενότητες 18-20 για το γνωστό! Μετάφραση,λεξιλογικά και σχόλια!

# data[].attributes.headline
ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΕΣ ΛΕΞΕΙΣ

# data[].attributes.subject
ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΕΣ ΛΕΞΕΙΣ

# data[].attributes.headline
ΘΕΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΡΝΗΤΙΚΑ ΤΩΝ ΜΜΕ

# data[].attributes.subject
ΘΕΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΡΝΗΤΙΚΑ ΤΩΝ ΜΜΕ

# data[].attributes.headline
ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΜΜΕ

# data[].attributes.subject
ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΜΜΕ

# data[].attributes.headline
ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ

# data[].attributes.subject
ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ

# data[].attributes.headline
Θα διαβάσετε την πρώ

# data[].attributes.body
Θα διαβάσετε την πρώτη ερώτηση για το κεφάλαιο 35 από τον παρακάτω σύνδεσμο!!!!Καλο διάβασμα!!

# data[].attributes.attachment_caption
Θουκυδίδη, Επιτάφιος Περικλή, Κεφάλαιο 35

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kyle Thompson

[Θουκυδίδη Ιστορία, Β΄ 35-46][Ν. Σκουτερόπουλου]. "Οι περισσότεροι απ' όσους έχουν μιλήσει ως τώρα απ' αυτό το βήμα επαινούν τον νομοθέτη που συμπλήρωσε τη συνηθισμένη τελετή μ' αυτό τον λόγο, με τη σκέψη ότι είναι ωραίο να εκφωνείται πάνω στον τάφο των νεκρών του πολέμου. Εγώ όμως θα ήμουν της γνώμης πως είναι αρκετό, για άντρες που αποδείχτηκαν γενναίοι με έργα, με έργα να τους αποδίδονται τιμές, σαν κι αυτές που βλέπετε να συνοδεύουν αυτή την ταφή, κι όχι να κρέμεται η αναγνώριση του ηρωισμού πολλών από έναν άντρα, που ο λόγος του μπορεί να είναι ωραίος, μπορεί και κατώτερος. Γιατί είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς μ' επιτυχία, εκεί που με κόπο εξασφαλίζεται η εντύπωση ότι λέει την αλήθεια. Κι αυτό, γιατί ο ακροατής που ξέρει καλά τα γεγονότα και τ' ακούει μ' ευνοϊκή διάθεση, ίσως θα σχημάτιζε τη γνώμη ότι τα λεγόμενα είναι κάπως κατώτερα, σε σύγκριση μ' αυτά που και θέλει ν' ακούει και τα ξέρει καλά· όμως, αυτός που δεν τα γνώρισε, θα σχημάτιζε τη γνώμη πως πρόκειται για υπερβολές, επειδή νιώθει φθόνο, αν τυχόν ακούσει κάτι που ξεπερνά τη δική του δύναμη. Γιατί μόνο ως εκείνο το σημείο ανέχεται ο άνθρωπος ν' ακούει επαίνους που λέγονται για άλλους, ως εκεί που κι ο καθείς πιστεύει ότι είναι ικανός να κατορθώσει κάτι απ' όσα άκουσε· όμως, για καθετί που ξεπερνά τη δύναμη του, κυριεύεται απ' την πρώτη στιγμή από φθόνο, κι έτσι δεν δίνει πίστη. Αλλά, επειδή οι παλιότεροι δοκίμασαν στην πράξη το έθιμο κι έκριναν ότι έχει καλώς, έχω κι εγώ την υποχρέωση να συμμορφωθώ με τον νόμο και ν' ανταποκριθώ όσο γίνεται πιο πολύ στην επιθυμία και τις πεποιθήσεις του καθενός σας.. Ο Περικλής θεωρεί πως ο επιτάφιος λόγος είναι περιττός, αφού όταν πρόκειται να τιμηθούν άνδρες που έχουν αποδείξει τη γενναιότητά τους με έργα, τότε θα ήταν προτιμότερο οι οφειλόμενες τιμές να αποδίδονται με έργα και όχι με λόγια. Η έμπρακτη απόδοση τιμής είναι πιο αποτελεσματική και βέβαιη, σε αντίθεση με την εκφώνηση ενός τιμητικού λόγου μέσω του οποίου ένας ρήτορας καλείται να μιλήσει επάξια για τα ανδραγαθήματα πολλών, με τον κίνδυνο να αδικήσει τους νεκρούς, αν δεν κατορθώσει να αποδώσει με επάρκεια το εύρος της γενναιότητας και της θυσίας τους.Επιπροσθέτως, ένας επιτάφιος λόγος κρίνεται ταυτόχρονα από διαφορετικούς ακροατές. Υπάρχουν από τη μία εκείνοι οι ακροατές που γνωρίζουν τα γεγονότα, διότι ήταν πιθανώς συμπολεμιστές των νεκρών, και οι οποίοι επιθυμούν να ακούσουν ιδιαιτέρως τιμητικά λόγια και ενδέχεται να απογοητευτούν αν ακούσουν κάτι υποδεέστερο. Υπάρχουν από την άλλη κι εκείνοι οι ακροατές που δεν έχουν γνώση των γεγονότων και οι οποίοι ενδέχεται να θεωρήσουν -από φθόνο- υπερβολικά τα όσα θα ειπωθούν. Κατ' αυτό τον τρόπο ο ρήτορας καλείται να επιτύχει μια πολύ δύσκολη ισορροπία, εφόσον ο λόγος του δε θα πρέπει μήτε να απογοητεύσει εκείνους που αναμένουν έναν αντάξιο έπαινο των νεκρών, μήτε να προκαλέσει τον φθόνο εκείνων που θα ακούν με δυσπιστία τα ανδραγαθήματά τους.. Ο Περικλής στην προσπάθειά του να κερδίσει την επιείκεια των ακροατών του επισημαίνει πως είναι δύσκολο να αποδώσει κανείς με λόγια τον ηρωισμό και τα ανδραγαθήματα των αγωνιστών. Ο δισταγμός του, υπ' αυτή την έννοια, δε σχετίζεται τόσο με την αξία του λόγου όσο με τη δυνατότητα του ενός ομιλητή να επαινέσει με επάρκεια τον ηρωισμό πολλών ανδρών. Πρόκειται, μάλιστα, για ένα εγχείρημα που καθίσταται ακόμη δυσκολότερο, αν ληφθεί υπόψη η ανομοιογένεια του ακροατηρίου, δοθέντος πως πλάι σε εκείνους που γνωρίζουν τα γεγονότα και αναμένουν να ακούσουν έναν αντάξιο των νεκρών έπαινο, υπάρχουν κι εκείνοι που δεν έχουν άμεση γνώση των γεγονότων και είναι πιθανό να θεωρήσουν υπερβολικά τα όσα λέγονται για τους νεκρούς, εξαιτίας του φθόνου που θα αισθανθούν. Ο ομιλητής, άρα, έρχεται αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο αφενός να απογοητεύσει μέρος των ακροατών του, καθώς ο λόγος του θα φανεί υποδεέστερος της γενναιότητας των νεκρών, και αφετέρου να προκαλέσει τη δυσπιστία των υπόλοιπων ακροατών του, καθώς τα όσα πει θα εκληφθούν ως υπερβολές.Ο συλλογισμός του Περικλή, επομένως, αποσκοπεί στην "captatio benevolentiae", στην ευμένεια, δηλαδή, των ακροατών του, και δε συνιστά πραγματική αμφισβήτηση της αξίας του λόγου. . ": ς λαμβάνει στο πλαίσιο του κειμένου πρωτίστως τη σημασία του γενναίου, εφόσον αναφέρεται σε άτομα που έλαβαν μέρος σε πολεμικές δραστηριότητες προς όφελος της πόλης τους. Πρόκειται, μάλιστα, για πολίτες που πολέμησαν με θάρρος, παρά το γεγονός πως γνώριζαν εκ των προτέρων τον υψηλό κίνδυνο που αντιμετώπιζαν, όπως θα δηλωθεί στο Κεφάλαιο 40. Παραλλήλως, όμως, εφόσον πρόκειται για πολίτες της δημοκρατικής Αθήνας, η λέξη εμπεριέχει και τη σημασία του ενάρετου και καλού πολίτη, εκείνου, δηλαδή, που διαπνέεται από τέτοιας έντασης αφοσίωσης για την πατρίδα του, ώστε δε διστάζει να θυσιαστεί για χάρη της.. Ο Περικλής επισημαίνει πως είναι δύσκολο να συντεθεί ένας επιτυχημένος επιτάφιος λόγος, εφόσον ο έπαινος των νεκρών θα παρουσιαστεί απέναντι σε δύο κατηγορίες ακροατών που έχουν διαφορετικές μεταξύ τους προσδοκίες. Εκείνοι που γνωρίζουν τα γεγονότα έχουν ευνοϊκή διάθεση απέναντι στους νεκρούς και αναμένουν να ακούσουν έναν έπαινο αντάξιο των ανδραγαθημάτων τους, οπότε είναι πιθανό να απογοητευτούν, αν ο ρήτορας δεν κατορθώσει να αποδώσει με τα λόγια του το πόσο σημαντική υπήρξε η θυσία των τιμώμενων νεκρών. Εκείνοι, ωστόσο, που δεν γνωρίζουν τα γεγονότα και δεν αντιλαμβάνονται τη γενναιότητα των τιμωμένων, ενδέχεται να δυσανασχετήσουν με τα όσα ακούν λόγω του φθόνου που θα αισθανθούν. Οι άνθρωποι, άλλωστε, τείνουν να αποδέχονται τον έπαινο για τους άλλους μόνο μέχρι το σημείο που αισθάνονται πως είναι κι εκείνοι ικανοί να πετύχουν κάτι ανάλογο. Αν όμως τα όσα ειπωθούν ξεπερνούν τις δικές τους δυνατότητες, τότε αισθάνονται φθόνο και αρνούνται να πιστέψουν τα όσα ακούν.Ως εκ τούτου ο ρήτορας είναι αναγκασμένος να ισορροπήσει το λόγο του κατά τέτοιο τρόπο ώστε από τη μία να ικανοποιήσει εκείνους που προσδοκούν να ακούσουν λόγια αντάξια της γενναιότητας των νεκρών και από την άλλη να μην προκαλέσει τον φθόνο εκείνων που αγνοούν τα ανδραγαθήματα των νεκρών.. πειρος") και με δυσκολία θα αποδεχτούν τον έπαινο για τους νεκρούς, αν τα όσα ακούσουν ξεπερνούν τις δικές τους δυνατότητες. Θεωρητικά στην πρώτη κατηγορία ανήκουν τα άτομα που έλαβαν μέρος στις ίδιες μάχες ή με κάποιο τρόπο ενημερώνονταν για την εξέλιξη των γεγονότων, ενώ στη δεύτερη τα άτομα που αφενός δεν πολέμησαν και αφετέρου παρέμειναν ανενημέρωτα για τους αγώνες της πατρίδας τους. Στην πραγματικότητα, όμως, η διάκριση δεν αφορά τόσο τον Περικλή όσο τον ιστορικό Θουκυδίδη, εφόσον εκείνοι που αγνοούν τα γεγονότα δεν είναι οι συγκαιρινοί του Περικλή, αλλά οι μεταγενέστεροι αναγνώστες του ιστορικού έργου, οι οποίοι εύλογα δε θα έχουν άμεση γνώση των όσων συνέβησαν εκείνα τα χρόνια.Αν ο Περικλής καλείται να μιλήσει με τρόπο αντάξιο για τους αγωνιστές της εποχής του απέναντι σε πολίτες που γνωρίζουν καλά τις μάχες της πόλης τους, ο Θουκυδίδης καλείται να καταγράψει με αντικειμενικότητα τα όσα συνέβησαν, εφόσον απευθύνεται σε ένα μεταγενέστερο χρονικά κοινό, το οποίο εκ των πραγμάτων θα είναι λιγότερο δεκτικό απέναντι σε επαίνους που ενδεχομένως θα τους φαίνονται πως ξεπερνούν το μέτρο, εφόσον δε θα έχουν τη συναισθηματική εμπλοκή των ανθρώπων της εποχής του Περικλή.. . καί πλεονάζεσθαι). Αλλά η δυσπιστία τους, κατά το ρήτορα, εκπορεύεται από την ίδια τη φύση του ανθρώπου να φθονεί οτιδήποτε ξεπερνά τις δικές του δυνατότητες. Διαπιστώνουμε ότι ο Θουκυδίδης εκφράζει εδώ απόψεις σχετικές με τη συμπεριφορά των ανθρώπων ή μερικών κατηγοριών προσώπων.. "). Ο προσωπικός δισταγμός του Περικλή δεν μπορεί να υποσκελίσει τις προσδοκίες και την επιθυμία των πολλών -βασικό γνώρισμα του δημοκρατικού πολιτεύματος-, γι' αυτό και ο Περικλής συμμορφώνεται με το έθιμο και δείχνει σεβασμό απέναντι στους ακροατές του. . Η δυσπιστία του Περικλή για τη χρησιμότητα του Επιταφίου λόγου συνιστά ρητορικό τέχνασμα, το οποίο αποσκοπεί στο να κερδίσει την εύνοια των ακροατών του, μιας και αναλαμβάνει ένα τόσο δύσκολο εγχείρημα, όπως είναι το να τιμήσει με τα λόγια του επάξια τους νεκρούς του πολέμου. Παραλλήλως, βέβαια, η δυσπιστία του Περικλή λειτουργεί ως προϊδεασμός για τις γενικότερες διαφοροποιήσεις του δικού του επιτάφιου λόγου, καθώς όπως θα φανεί στην πορεία ο πολιτικός ενδιαφέρεται περισσότερο να τιμήσει το δημοκρατικό πολίτευμα της Αθήνας παρά τους τιμώμενους νεκρούς. Το γεγονός, άλλωστε, πως ο Περικλής γνωρίζει την εκτίμηση που έχουν οι Αθηναίοι στο ρητορικό λόγο γίνεται αντιληπτό από το πλήθος των επιχειρημάτων που αξιοποιεί και από την αριστοτεχνική δόμηση του λόγου του.. Σε αντίθεση με την άποψη των προηγούμενων ομιλητών πως ο επιτάφιος λόγος συνιστά μια καλή προσθήκη στην τελετή ενταφιασμού, εφόσον αποτελεί ευκαιρία να επαινεθούν οι νεκροί για τις πράξεις τους, ο Περικλής θεωρεί πως θα ήταν προτιμότερο εκείνοι που διακρίθηκαν για τις πράξεις και τα ανδραγαθήματά τους να τιμώνται με πράξεις και όχι με λόγια. Στις πράξεις προς τιμήν των νεκρών στις οποίες αναφέρεται ο Περικλής συγκαταλέγονται, μεταξύ άλλων, οι εξής: η διήμερη πρόθεση των νεκρών, οι προσφορές των συγγενών, η νεκρική πομπή από την αγορά στον Κεραμεικό, ο δημόσιος ενταφιασμός, η επιγραφή στην επιτύμβια στήλη, και η φροντίδα της πόλης για τα παιδιά των νεκρών του πολέμου.: Σε πρώτο επίπεδο η αντίθετη άποψη που εκφράζει ο Περικλής εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθειά του να κερδίσει την εύνοια του ακροατηρίου μέσα από την ανάδειξη της δυσκολίας που παρουσιάζει η απόπειρα να τιμηθούν με λόγια οι πολεμιστές που έδωσαν τη ζωή τους για χάρη της κοινής τους πατρίδας. Σε δεύτερο επίπεδο, ωστόσο, ο Περικλής επιλέγει να ξεκινήσει τον λόγο του διαφοροποιούμενος από τους προηγούμενους ομιλητές, προκειμένου να προϊδεάσει τους ακροατές για τη γενικότερη παρέκκλιση της ομιλίας του από το συνηθισμένο περιεχόμενο των επιτάφιων λόγων. Στόχος, άλλωστε, του Θουκυδίδη είναι να επαινεθεί μέσω του λόγου αυτού κυρίως το δημοκρατικό πολίτευμα και όχι τόσο οι νεκροί του πολέμου.Ο Περικλής δηλώνει πως θεωρεί πιο κατάλληλη την απόδοση τιμών με έργα, διότι αλλιώς η αναγνώριση του ηρωισμού και της γενναιότητας των πολλών εξαρτάται από τη ρητορική δεινότητα του ενός.: Με την επισήμανση πως η αναγνώριση της γενναιότητας των "πολλών" εξαρτάται από την ομιλία του "ενός" ο Περικλής επιχειρεί να τονίσει τη δυσκολία του εγχειρήματος και να διασφαλίσει έτσι την εύνοια του κοινού.Η αντίθεση μεταξύ εκείνων που είναι παρόντες στην ομιλία του Περικλή κι έχουν τη δυνατότητα να δουν τις ετοιμασίες που έχουν γίνει για τον ενταφιασμό των νεκρών, και εκείνων που θα "ακούσουν" για τα γεγονότα αυτά, χωρίς να τα γνωρίζουν προσωπικά, δεν αφορά τόσο τον Περικλή όσο τον Θουκυδίδη. Ο ιστορικός καταγράφοντας την ομιλία του Περικλή έχει υπόψη του πως το έργο του θα συνεχίσει να διαβάζεται από όλες τις επόμενες γενιές, οπότε αντιλαμβάνεται πως οφείλει να είναι αντικειμενικός κατά την αποτύπωση των γεγονότων.ς") αντίληψη παραπέμπει και στη διάκριση ανάμεσα σε εκείνους τους ακροατές του λόγου που υπήρξαν συμπολεμιστές με τους νεκρούς, κι εκείνους που δεν συμμετείχαν στις μάχες.Ο Περικλής επισημαίνει εμφατικά την αντίθεση ανάμεσα στα λόγια και στα έργα, προκρίνοντας την αξία των έργων ως καταλληλότερων για την έμπρακτη απόδοση τιμών στους νεκρούς. Παρά το γεγονός ότι απευθύνεται σε πολίτες μιας δημοκρατικής κοινωνίας που τρέφουν ιδιαίτερη εκτίμηση για τον λόγο ως φορέα εννοιών, αλλά και ως μέσο έκφρασης συναισθημάτων, ο Περικλής αξιοποιεί την αντίθεση αυτή στο πλαίσιο της προσπάθειάς του να κερδίσει την εύνοια των ακροατών του.Η αντίθεση ανάμεσα στους ακροατές του λόγου που γνωρίζουν καλά τα γεγονότα κι έχουν ευνοϊκή διάθεση απέναντι στους τιμώμενους νεκρούς και σε εκείνους που δεν τα γνωρίζουν, διότι πιθανώς δεν συμμετείχαν στις σχετικές μάχες, είναι σαφώς βαθύτερη απ' όσο παρουσιάζεται. Στην πραγματικότητα θα ήταν δύσκολο για τους πολίτες της εποχής εκείνης να μην έχουν γνώση των πολεμικών γεγονότων, έστω κι αν δεν έλαβαν οι ίδιοι μέρος, εφόσον στο πλαίσιο της τοπικής κοινωνίας όλοι ενημερώνονταν για την εξέλιξη του πολέμου. Υπ' αυτή την έννοια σε αυτή την αντίθεση δε διακρίνουμε τόσο την αγωνία του Περικλή να πείσει με τον λόγο του όσους αγνοούν τα κατορθώματα των νεκρών όσο τη σκέψη του Θουκυδίδη πως οι περισσότεροι από τους αποδέκτες του έργου του θα ανήκουν σε μελλοντικές γενιές, γι' αυτό και εύλογα θα έχουν άγνοια των γεγονότων αυτών. Ο λόγος του Περικλή απευθύνεται στους συγκαιρινούς του που σίγουρα γνωρίζουν τα γεγονότα, το ιστορικό έργο όμως του Θουκυδίδη συντίθεται κυρίως για τις επερχόμενες γενιές.Ο λόγος του Περικλή -και μέσω αυτού το έργο του Θουκυδίδη- οφείλει να διατηρήσει μια ισορροπία ανάμεσα στην αντικειμενική αποτύπωση που επιδιώκει ο ιστορικός και στην ανάγκη του πολιτικού της εποχής να ικανοποιήσει με τον λόγο του τη συναισθηματική αξίωση των συγχρόνων του για μια δίκαιη και επάξια αναγνώριση της θυσίας των συμπολιτών τους. . κούοι") ενισχύει την άποψη πως τα όσα "λέγονται" ανήκουν περισσότερο στον Θουκυδίδη. Το πραγματικό, δηλαδή, ακροατήριο δεν είναι οι σύγχρονοι του Περικλή, αλλά οι αναγνώστες της ιστορίας του Θουκυδίδη, οι οποίοι αφενός δεν θα έχουν άμεση γνώση των γεγονότων της πρώτης χρονιάς του πολέμου και αφετέρου έχοντας γνωρίσει την ήττα της Αθήνας ενδέχεται να φανούν πράγματι δύσπιστοι απέναντι σε όσα επαινετικά σκοπεύει να παραθέσει ο ρήτορας σχετικά με το μεγαλείο της δημοκρατικής Αθήνας. Η αγωνία, άρα, που εκφράζεται στο προοίμιο για την απροθυμία των ανθρώπων να πιστέψουν τα όσα ακούν λόγω φθόνου, αφορά τους αναγνώστες του Θουκυδίδη και την αναμενόμενη αντίδρασή τους, εφόσον τα επιτεύγματα της Αθήνας που καταγράφει ο ιστορικός θα ανήκουν για εκείνους στο παρελθόν και θα ξεπερνούν σίγουρα κατά πολύ τη δική τους κατάσταση, μιας και εκείνοι θα ζουν σε μια ηττημένη πόλη. . Ο τρόπος με τον οποίο επιλέγει ο Περικλής να ξεκινήσει τον λόγο του, αμφισβητώντας, δηλαδή, την αξία των επιτάφιων λόγων, φανερώνει το ανεξάρτητο της προσωπικότητάς του, αφού δεν αισθάνεται πως είναι αναγκασμένος να ακολουθεί τα αναμενόμενα μοτίβα απλώς και μόνο επειδή έχουν καθιερωθεί από τη συνήθεια. Εκφράζει, έτσι, την αντίθεσή του με αίσθηση ελευθερίας, χωρίς να ανησυχεί για την πιθανή αντίδραση που μπορεί να προκαλέσουν τα λόγια του. Ο τελικός, βέβαια, συμβιβασμός του με το έθιμο δείχνει πως διακρίνεται για τον σεβασμό του απέναντι στους συμπολίτες του, εφόσον δε θέλει να τους απογοητεύσει. Συνιστά, συνάμα, ένδειξη του δημοκρατικού του ήθους, καθώς παρά την όποια δική του αντίρρηση κατανοεί πως η πλειονότητα των συμπολιτών του εκτιμά το έθιμο αυτό, οπότε αποδέχεται πως οφείλει να φανεί αντάξιος των προσδοκιών τους.Εμφανείς είναι, επίσης, τόσο οι ρητορικές του ικανότητες, όπως αυτό διαφαίνεται από την πολυεπίπεδη τεκμηρίωση της άποψής του, όσο και οι γνώσεις του για την ψυχολογία των συνανθρώπων του, όπως αυτό προκύπτει από τις παρατηρήσεις που κάνει σχετικά με τον φθόνο. . Σε αντίθεση με τη συνήθη επιλογή των ρητόρων να επαινούν τον νομοθέτη που συμπλήρωσε την τελετή του ενταφιασμού με έναν επιτάφιο λόγο, ο Περικλής επιλέγει να επικρίνει το έθιμο αυτό, υποστηρίζοντας πως για άτομα -όπως οι νεκροί πολεμιστές- που έδειξαν με έργα την ανδρεία τους θα αρκούσαν μόνο έργα για να τιμηθεί η μνήμη τους. Κατ' αυτό τον τρόπο, ο Περικλής ξεκινά τον επιτάφιο λόγο του αμφισβητώντας την αξία των επιτάφιων λόγων. Πρόκειται, βέβαια, για ένα ρητορικό τέχνασμα και όχι για πραγματική αμφισβήτηση.Επιπροσθέτως, μια σημαντική διαφοροποίηση του προοιμίου του Περικλή, είναι η έμφαση που δίνεται στις διαθέσεις των ακροατών του και στη διάκρισή τους σε δύο κατηγορίες, σε εκείνους που γνωρίζουν τα γεγονότα και σε εκείνους που τα αγνοούν. Η έμφαση αυτή, ωστόσο, προκύπτει λόγω της αίσθησης του Θουκυδίδη πως οι μελλοντικοί αναγνώστες του Επιταφίου θα φανούν δύσπιστοι απέναντι στα επιτεύγματα της αθηναϊκής δημοκρατίας.. . Ο Περικλής ξεκινά τον επιτάφιο λόγο του με αναφορά στον έπαινο που απέδωσαν προηγούμενοι από αυτόν εκφωνητές επιτάφιων λόγων στον νομοθέτη που συμπλήρωσε την τελετή ενταφιασμού με έναν τιμητικό (επιτάφιο) λόγο για τους νεκρούς. Ακολούθως, ωστόσο, εκφράζει και τεκμηριώνει τη δική του αποδοκιμασία (ψόγο) για την προσθήκη του επιταφίου λόγου, χωρίς τελικά να απορρίπτει το έθιμο. . . Ο Περικλής αξιοποιεί αρκετές αιτιολογικές προτάσεις, καθώς επιχειρεί να τεκμηριώσει κάθε άποψη που διατυπώνει στο πλαίσιο του λόγου του. Πρόκειται για μια τακτική που ενισχύει τον επιχειρηματολογικό χαρακτήρα του κειμένου και φανερώνει τη διάθεση του ομιλητή να παρουσιάσει τις σκέψεις του με πειστικότητα, αλλά και σαφήνεια.τέρων λεγόμενοι").Ο Περικλής κατορθώνει, έτσι, να παρουσιάσει επαρκώς αιτιολογημένη την ένστασή του απέναντι στους επιταφίους, έστω κι αν βασική του πρόθεση είναι να αναδείξει τη δυσκολία της ομιλίας που αναλαμβάνει, και να κερδίσει με αυτό τον τρόπο την εύνοια των ακροατών του. Δεν έχει, άλλωστε, την πρόθεση να δείξει ασέβεια απέναντι στο έθιμο.. Ο ρήτορας εκφράζει κατά σειρά τις ακόλουθες απόψεις:- Η οφειλόμενη τιμή απέναντι σε άνδρες που έδειξαν τη γενναιότητά τους με έργα, προτιμότερο είναι να αποδίδεται επίσης με έργα.- Δεν είναι θεμιτό να εξαρτάται η αναγνώριση της ανδρείας πολλών ανδρών από τη ρητορική ικανότητα ενός.- Οι ακροατές του επιτάφιου λόγου που έχουν προσωπική γνώση των γεγονότων είναι πιθανό να θεωρήσουν πως ο ρήτορας δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες τους και πως δεν αποδίδει με επάρκεια τα όσα εκείνοι γνωρίζουν.- Οι ακροατές του επιτάφιου λόγου που δεν έχουν προσωπική γνώση των γεγονότων είναι πιθανό να φανούν δύσπιστοι απέναντι στον ρήτορα λόγω του φθόνου που θα αισθανθούν για τα κατορθώματα των τιμώμενων νεκρών.- Οι άνθρωποι αποδέχονται τον έπαινο για τους άλλους μόνο όταν αυτός δεν ξεπερνά τις δικές τους δυνατότητες.- Είναι σωστό οι άνθρωποι να σέβονται και να υιοθετούν τα έθιμα, εφόσον αποτελούν συνήθειες δοκιμασμένες στον χρόνο με αυταπόδεικτη αξία. Θουκυδίδη, Επιτάφιος Περικλή, Κεφάλαιο 35

. "Ο ἱ μ ὲ ν πολλο ὶ τ ῶ ν ἐ νθάδε ἤ δη ε ἰ ρηκότων ἐ παινο ῦ σι τ ὸ ν προσθέντα τ ῷ νόμ ῳ τ ὸ ν λόγον τόνδε, ὡ ς καλ ὸ ν ἐ π ὶ το ῖ ς ἐ κ τ ῶ ν πολέμων θαπτομένοις ἀ γορεύεσθαι α ὐ τόν. ἐ μο ὶ δ ὲ ἀ ρκο ῦ ν ἂ ν ἐ δόκει ε ἶ ναι ἀ νδρ ῶ ν ἀ γαθ ῶ ν ἔ ργ ῳ γενομένων ἔ ργ ῳ κα ὶ δηλο ῦ σθαι τ ὰ ς τιμάς, ο ἷ α κα ὶ ν ῦ ν περ ὶ τ ὸ ν τάφον τόνδε δημοσί ᾳ παρασκευασθέντα ὁ ρ ᾶ τε, κα ὶ μ ὴ ἐ ν ἑ ν ὶ ἀ νδρ ὶ πολλ ῶ ν ἀ ρετ ὰ ς κινδυνεύεσθαι ε ὖ τε κα ὶ χε ῖ ρον ε ἰ πόντι πιστευθ ῆ ναι. χαλεπ ὸ ν γ ὰ ρ τ ὸ μετρίως ε ἰ πε ῖ ν ἐ ν ᾧ μόλις κα ὶ ἡ δόκησις τ ῆ ς ἀ ληθείας βεβαιο ῦ ται. ὅ τε γ ὰ ρ ξυνειδ ὼ ς κα ὶ ε ὔ νους ἀ κροατ ὴ ς τάχ' ἄ ν τι ἐ νδεεστέρως πρ ὸ ς ἃ βούλεταί τε κα ὶ ἐ πίσταται νομίσειε δηλο ῦ σθαι, ὅ τε ἄ πειρος ἔ στιν ἃ κα ὶ πλεονάζεσθαι, δι ὰ φθόνον, ε ἴ τι ὑ π ὲ ρ τ ὴ ν α ὑ το ῦ φύσιν ἀ κούοι. μέχρι γ ὰ ρ το ῦ δε ἀ νεκτο ὶ ο ἱ ἔ παινοί ε ἰ σι περ ὶ ἑ τέρων λεγόμενοι, ἐ ς ὅ σον ἂ ν κα ὶ α ὐ τ ὸ ς ἕ καστος ο ἴ ηται ἱ καν ὸ ς ε ἶ ναι δρ ᾶ σαί τι ὧ ν ἤ κουσεν· τ ῷ δ ὲ ὑ περβάλλοντι α ὐ τ ῶ ν φθονο ῦ ντες ἤ δη κα ὶ ἀ πιστο ῦ σιν. ἐ πειδ ὴ δ ὲ το ῖ ς πάλαι ο ὕ τως ἐ δοκιμάσθη τα ῦ τα καλ ῶ ς ἔ χειν, χρ ὴ κα ὶ ἐ μ ὲ ἑ πόμενον τ ῷ νόμ ῳ πειρ ᾶ σθαι ὑ μ ῶ ν τ ῆ ς ἑ κάστου βουλήσεώς τε κα ὶ δόξης τυχε ῖ ν ὡ ς ἐ π ὶ πλε ῖ του προς τους καθιερωµ νους επιταφ µοιες τελετ του για την αξ τορα προς τους πολλο σε να εκληφθε ως υπεροπτικ συµπεριφορ Ο Περικλ ή ς απ ό την αρχ ή κι ό λας του λ ό γου του δ ή λωσε την αντ ί θεσ ή του προς τους πολλο ύ ς. Ασφαλ ώ ς αυτ ή του η δ ή λωση θα μπορο ύ σε να εκληφθε ί ως εγωιστικ ή τοποθ έ τηση και γι' αυτ ό θα χρησιμοποι ή σει στη συν έ χεια τη φρ ά ση " ἀ ρκο ῦ ν ἄ ν ἐ δ ό κει ε ἶ ναι" της οπο ί ας το περιεχ ό μενο αμβλ ύ νει το περιεχ ό μενο των φρ ά σεων "ο ἱ μ έ ν πολλο ί ...", " ἐ μο ί δ έ ..." και υποδηλ ώ νει μετριοφροσ ύ Βλ. Ι. Θ. Κακριδ ς, Ερμηνευτικά σχόλια στον Επιτάφιο του Θουκυδίδη, Αθήνα, 61988, σ. 3. και Ι. Αχ. Μπ ρμπα, Θουκυδ νιας, Θεσσαλον κη 1996, σ. 107 . " α χρησιµοποιεί ο Θουκυδίδης τη λέξη " Η λέξη ἀ γαθ ό να επιτυχηµ ζει τους ακροατ ς του ο Περικλ ποιους αποτελε Ο Περικλής διακρίνει τους ακροατές του σε δύο κατηγορίες. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι ακροατές που γνωρίζουν καλά τα γεγονότα και ως εκ τούτου είναι ευνοϊκά διακείμενοι απέναντι στους νεκρούς (" ὅ τε γ ὰ ρ ξυνειδ ὼ ς κα ὶ ε ὔ νους ἀ κροατ ὴ ς"), ενώ από την άλλη βρίσκονται οι ακροατές που αγνοούν τα γεγονότα (" ὅ τε ἄ ζουν καθεµι τις κατηγορ ες των ακροατ Οι "ξυνειδ ό τες" που ή ταν παρ ό ντες στα γεγον ό τα και οι " ἄ πειροι", η ν έ α γενι ά των Αθηνα ί ων που δεν π ή ρε μ έ ρος στα γεγον ό τα. Οι πρ ώ τοι δεν ικανοποιο ύ νται απ ό το "μετρ ί ως ε ἰ πε ῖ ν", αλλ ά επιθυμο ύ ν να παρουσιαστε ί η ανδρε ί α τους με τρ ό πο που θα εξυψωθο ύ ν οι ί διοι ό σο γ ί νεται περισσ ό τερο. Επομ έ νως παρασ ύ ρονται απ ό το συνα ί σθημα και επιδεικν ύ ουν μεροληπτικ ή στ ά ση. Οι δε ύ τεροι ε ί ναι διατεθειμ έ νοι να αποδεχθο ύ ν απ ό τα γεγον ό τα μ ό νο εκε ί να που ανταποκρ ί νονται στις δικ έ ς τους δυνατ ό τητες, εν ώ αμφισβητο ύ ν ό σα οι ί διοι δεν μπορο ύ ν να κατορθ ώ βλ. Ι. Θ. Κακριδ .π., σ. 5 και Σωκρ φιος Θουκυδ τερη και γιατ Από τους ακροατές του Περικλή, οι "ξυνειδότες" έχουν άμεση γνώση της πραγματικότητας, αφού και οι ίδιοι πήραν μέρος στις μάχες και είδαν με τα μάτια τους την ανδρεία που επέδειξαν οι προκείμενοι νεκροί στην προσπάθειά τους να αποκρούσουν τον εχθρό. Η επιφύλαξη που διατυπώνει ο Περικλής για το κατά πόσο θα πεισθούν αυτοί συνίσταται στην αδυναμία του λόγου να αποδώσει τα κατορθώματά τους με τρόπο που ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Τα κατορθώματα των νεκρών είναι πολύ μεγάλα και δύσκολα θα καταστεί δυνατόν να υμνηθούν με λόγο. Έτσι ο φόβος του ρήτορα για τον "ξυνειδότα" ακροατή είναι μήπως και αυτός "τάχ' ἄ ν τι ἐ νδεεστέρως νομίσειε δηλο ῦ σθαι". Ο φόβος του όμως γίνεται μεγαλύτερος, όταν σκέπτεται ότι απευθύνεται και σε " ἄ πειρους" ακροατές. Αυτοί δεν έχουν άμεση επίγνωση των γεγονότων, αφού δεν πήραν μέρος στις πολεμικές επιχειρήσεις και είναι πολύ δύσκολο να πιστέψουν όσα ακούουν. Πολλά τα θεωρούν υπερβολικά ( ἔ στιν ἅ Βλ. J. Romilly, Βάστα καρδιά μου - Η ανάπτυξη της ψυχολογίας στα αρχαία ελληνικά γράμματα, εκδ. ΤΟ ΑΣΤΥ, Αθήνα, 1997, σ. 140. Αξιοπρόσεκτες επίσης οι παρατηρήσεις στις ενότητες "Οι ψυχολογικοί νόμοι και οι υπεύθυνες δυνάμεις" και "Οι ψυχολογικές συγκρούσεις και τα μέρη της ψυχής", σσ. 141-163 νει το γεγον α του µε τη συν θεια της εκφ Ο Περικλής στο ξεκίνημα του λόγου του εκφράζει τις δικές του, υποκειμενικές αντιρρήσεις (" ἐ μο ὶ δ ὲ ") σχετικά με τη χρησιμότητα του επιταφίου λόγου. Στο κλείσιμο όμως του κεφαλαίου αναγνωρίζει αφενός πως πρόκειται για μια συνήθεια -για ένα έθιμο- δοκιμασμένο στον χρόνο ("το ῖ ς πάλαι ο ὕ τως ἐ δοκιμάσθη τα ῦ τα καλ ῶ ς ἔ χειν"), και αφετέρου την υποχρέωση που έχει να συμβαδίσει με αυτό ("χρ ὴ κα ὶ ἐ μ ὲ ἑ πόμενον τ ῷ νόμ ῳ ς δικαιολογε ται η δυσπιστ α του Περικλ για τη χρησιµ τητα του Επιταφ τι οι Αθηναίοι γοητε σετε τους αντιθετικο ς συλλογισµο τορα και να αιτιολογ σετε αυτόν τον τρ 1ος αντιθετικός συλλογισμός: "Ο ἱ μ έ ν πολλο
ί
- Γιατ ἐ μο ί δ
έ
Γιατ Αιτιολόγηση 1ης αντίθεσης
2ος αντιθετικός συλλογισμός
: " Η αντ ἐ ν ἑ ν ί ἀ νδρ ί - πολλ ῶ ν ἀ ρετ ά Αιτιολόγηση 2ης αντίθεσης 3ος αντιθετικός συλλογισμός: " ὁ ρ ᾶ τε - ἀ κροατ ή ς, ἀ κο ύ οι, ἤ Παραλλήλως, η αντίθεση ανάμεσα στην άμεση (" ὁ ρ ᾶ τε") και την έμμεση (" ἀ κροατ ή 3ος αντιθετικός συλλογισμός : ε ἰ ρηκ ό των, λ ό γον, ἀ γορε ύ εσθαι - έ ργ ῳ γενομ έ νων ἔ ργ ῳ κα ί δηλο ῦ 4ος αντιθετικός συλλογισμός: ὁ ξυνειδ ώ ς κα ί ε ὔ νους ἀ κροατ ή ς - ὅ τε ἄ 5ος αντιθετικός συλλογισμός: ἐ νδεεστ έ ρως δηλο ῦ σθαι - πλεον ά νου θα µπορο σαµε να τοποθετ σουµε χρονικ πιταφίου και να ορ σουµε το πραγµατικ Το γεγονός ότι ο Περικλής αφιερώνει μεγάλο μέρος του προοιμίου αναφερόμενος στο ποιοι είναι οι ακροατές του και εξηγώντας γιατί όσοι δεν γνωρίζουν τα γεγονότα θα φανούν δύσπιστοι λόγω φθόνου (" ὅ τε ἄ πειρος... δι ὰ φθόνον, ε ἴ τι ὑ π ὲ ρ τ ὴ ν α ὑ το ῦ φύσιν ἀ µε να επισηµ νουµε στο κεφ λαιο 35 σχετικ µε την προσωπικ τητα του Περικλ ς επιδεικτικο γου περιλαµβ γο του ο Περικλ νητρο της συµπεριφορ πειρων" ακροατ τορας και γιατ Σύμφωνα με το ρήτορα, όσα θα αναφέρει για τους νεκρούς, δε θα γίνουν εύκολα πιστευτά από τους ακροατές και κυρίως από τους " ἄ πειρους". Από τη φύση του ο άνθρωπος μπορεί να ακούει επαίνους που αναφέρονται σε άλλους μέχρι του σημείου που οι άλλοι δε θα υπερβαίνουν τις δικές του δυνατότητες. Τα συναισθήματα φθόνου δεν επιτρέπουν στην ανθρώπινη ψυχή να αποδεχθεί την ανωτερότητα των άλλων. Αυτό το γνωρίζει πολύ καλά ο Θουκυδ ί δης και γι' αυτό στο κεφάλαιο 35 θα το επισημάνει ιδιαίτερα για τον " ἄ πειρο ἀ Για τα όρια της ανεκτικότητας που μπορεί να επιδείξει ο άνθρωπος απέναντι στους επαίνους οι οποίοι αναφέρονται στους άλλους, βλ. στην ενότητα "Οι ψυχολογικοί νόμοι και οι υπεύθυνες δυνάμεις" του βιβλίου της J. Romilly, ό.π., σσ. 141-154 ση αιτιολογικ Αρχικά ο Περικλής αιτιολογεί την άποψη των περισσότερων από "τ ῶ ν ἐ νθάδε ἤ δη ε ἰ ρηκότων" πως η προσθήκη του επιταφίου είναι σωστή, διότι, κατά τη γνώμη τους, "καλ ὸ ν ἐ Με ποια σηµασ π ὶ το ῖ ς ἐ κ τ ῶ ν πολέμων θαπτομένοις ἀ
γορεύεσθαι α Ποιες δυσκολ ὐ τόν". Στην πορεία αξιοποιεί τον αιτιολογικό γαρ για να αιτιολογήσει τη δική του θέση πως θα ήταν αρκετό να τιμώνται οι νεκροί με έργα. Έχει, μάλιστα, ενδιαφέρον πως στο πλαίσιο της αιτιολόγησης της δικής του άποψης, κάθε επόμενη πρόταση αιτιολογεί την προηγούμενη, δημιουργώντας ένα διεξοδικό πλέγμα αιτιολόγησης, έστω κι αν στο τέλος ο Περικλής δηλώνει πως θα ακολουθήσει το έθιμο. Αναλυτικότερα, ο Περικλής επισημαίνει πως είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς με επιτυχία ("χαλεπ
ὸ
ν γ Σε ποιες κατηγορ ὰ ρ τ ὸ μετρίως ε ἰ πε ῖ ν") για ένα θέμα στο οποίο με δυσκολία διασφαλίζεται η εντύπωση και μόνο πως λέει την αλήθεια. Δυσκολία, η οποία έγκειται από τη μία στο ότι μεταξύ των ακροατών υπάρχουν εκείνοι που γνωρίζουν καλά τα γεγονότα (" ὅ τε γ ὰ ρ ξυνειδ ὼ ς κα ὶ ε ὔ νους ἀ κροατ ὴ ς") και οι οποίοι ενδέχεται να θεωρήσουν πως ο ομιλητής τα παρουσιάζει κατώτερα σε σχέση με το τι θα προσδοκούσαν εκείνοι. Από την άλλη όμως υπάρχουν κι εκείνοι που δεν γνωρίζουν τα γεγονότα κι εκείνοι ενδέχεται να θεωρήσουν πως όσα λέγονται αποτελούν υπερβολές εξαιτίας του φθόνου που θα αισθανθούν ("δι ὰ φθόνον"). Οι άνθρωποι, άλλωστε, τείνουν να ανέχονται τον έπαινο για τους άλλους μόνο μέχρι το σημείο που δεν ξεπερνά τις δικές τους δυνατότητες ("μέχρι γ ὰ ρ το ῦ δε ἀ νεκτο ὶ ο ἱ ἔ παινοί ε ἰ σι περ ὶ ἑ

Ποια στοιχε - Ο ρήτορας ενός επιτάφιου λόγου οφείλει να λαμβάνει υπόψη του τις επιθυμίες και τις προσδοκίες των ακροατών του. Για ποιους ακροατ
Τι υποδηλ
Π
Να εντοπ

Με ποια στοιχε
Ποια στοιχε

Ποια καινοτοµία εισάγει ο Περικλής στο προοίµιο του

Το προο Με ποιο τρ
Ποιο θεωρε Τι δηλ

Να αναφέρετε µε συντοµία τις βασικές απόψεις που διατυπώνει ο ρήτορας στο κεφάλαιο 35.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ερωτήσεις απαντήσεις κεε

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
γιώργος ιωάννου

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
η μόνη κληρονομιά

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
κωνσταντίνος καβάφης

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
κική δημουλά

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
μαρία πολυδούρη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
γιώργος σεφέρης

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
διονύσιος σολωμός

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
γεώργιος βιζυηνός

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
αλέξανδρος παπαδιαμάντης

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
γιώργης παυλόπουλος

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
νίκος εγγονόπουλος

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
μανόλης αναγνωστάκης

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
λογοτεχνία θεωρητικής κατεύθυνσης

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
όνειρο στο κύμα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
το αμάρτημα της μητρός μου

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
μελαγχολία του ιάσωνος κλεάνδρου

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
προσφυγικούς συνοικισμούς

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
μόνο γιατί με αγάπησες

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
τα αντικλείδια

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
στου κεμάλ το σπίτι

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
φεγγαροντυμένη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ερωτήσεις σχολικού

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παράλληλα κείμενα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
πλάγιος λόγος

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
υποθετικοί λόγοι

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
γερουνδιακή έλξη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
απαντήσεις στις ερωτήσεις του κέντρου εκπαιδευτικής έρευνας

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
έκθεση λυκείου

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Κωνσταντίνος Μάντης

# data[].attributes.attachment_link.title
Θουκυδίδη, Επιτάφιος Περικλή, Κεφάλαιο 35

# data[].attributes.attachment_link.description
Θουκυδίδη, Επιτάφιος Περικλή, Ενότητα 35

# data[].attributes.headline
Ερώτηση 3 από φύλλο εργασίας "Το μοιρολόγι της φώκιας 

# data[].attributes.subject
Ερώτηση 3 από φύλλο εργασίας "Το μοιρολόγι της φώκιας 

# data[].attributes.body
Ο συγγραφέας του συγκεκριμένου διηγήματος έχει ως στόχο να συμπεριλάβει στα συγγραφικά του δημιουργήματα την συμμετοχή της φύσης στον ανθρώπινο πόνο.
Αυτό το πετυχαίνει με την αναφορά που κάνει στο διήγημα του σε μια φώκια, οι οποία πραγματοποιεί το δεύτερο μοιρολόγι στον ξαφνικό χαμό του μικρού κοριτσιού. Με αυτήν την αναφορά θέλει να καταργήσει την λογική δηλαδή να μεταφέρει κάτι μη λογικό άρα παράλογο. Πιο συγκεκριμένα επιδιώκει να δημιουργήσει ερωτήματα στους αναγνώστες του και αμφιβολίες. Διότι <<το μοιρολόγι της φώκιας>> που αναφέρει φυσικά και δεν είναι κυριολεκτικό αλλά μεταφορικό, εφόσον σαφέστατα μια φώκια δεν έχει ανθρώπινη φωνή αλλά με την βοήθεια του ψαρά που γνώριζε καλά την γλώσσα της και την μετέφερε στην ανθρώπινη, έτσι κατάφερε να μοιρολογίσει την Ακριβούλα. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται ο στόχος του συγγραφέα στο διήγημα.

# data[].attributes.headline
ΤΟ ΜΟΙΡΟΛΟΓΙ ΤΗΣ ΦΩΚΙΑΣ

# data[].attributes.subject
ΤΟ ΜΟΙΡΟΛΟΓΙ ΤΗΣ ΦΩΚΙΑΣ

# data[].attributes.headline
Ρηματικά πρόσωπα

# data[].attributes.subject
Ρηματικά πρόσωπα

# data[].attributes.headline
ΕΓΚΛΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

# data[].attributes.subject
ΕΓΚΛΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

# data[].attributes.headline
ΑΝΑΦΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

# data[].attributes.subject
ΑΝΑΦΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

# data[].attributes.headline
ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ

# data[].attributes.subject
ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ

# data[].attributes.headline
ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

# data[].attributes.subject
ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

# data[].attributes.headline
ΣΗΜΕΙΑ ΣΤΙΞΗΣ

# data[].attributes.subject
ΣΗΜΕΙΑ ΣΤΙΞΗΣ

# data[].attributes.headline
ΤΑ ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

# data[].attributes.subject
ΤΑ ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

# data[].attributes.headline
Σημειώσεις στ. 280-314

# data[].attributes.subject
Σημειώσεις στ. 280-314

# data[].attributes.headline
ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

# data[].attributes.subject
ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
το μοιρολόγι της φώκιας φύλλο εργασίας

# data[].attributes.headline
Το μοιρολόγι της φώκιας

# data[].attributes.subject
Το μοιρολόγι της φώκιας

# data[].attributes.attachment_link.title
το μοιρολογι της φώκιας ανάλυση

# data[].attributes.headline
ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ

# data[].attributes.subject
ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ

# data[].attributes.headline
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ

# data[].attributes.subject
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ

# data[].attributes.attachment_link.title
Λογοτεχνικά ρεύματα

# data[].attributes.headline
ΣΥΝΟΧΗ ΣΥΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ

# data[].attributes.subject
ΣΥΝΟΧΗ ΣΥΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΣΥΝΟΧΗ ΣΥΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ

# data[].attributes.attachment_link.title
Η περίληψη μορφές

# data[].attributes.attachment_caption
ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ

# data[].attributes.headline
ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ

# data[].attributes.subject
ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ - 36

# data[].attributes.attachment_link.description
Θουκυδίδη Επιτάφιος Περικλή Κεφάλαιο 36 ΥΠΟΘΕΣΗ / ΠΡΟΘΕΣΙΣ: Εγκώμιο των περασμένων και της σύγχρονης γενιάς. Κεντρική ιδέα του λόγου. Γενικό Λύκειο Άνοιξης Επι...

# data[].attributes.headline
Η πατρότητα του Επιταφίου

# data[].attributes.subject
Η πατρότητα του Επιταφίου

# data[].attributes.headline
Τυπολογία Διαγωνίσματος

# data[].attributes.subject
Τυπολογία Διαγωνίσματος

# data[].attributes.attachment_link.title
Τρόπος εξέτασης