# data[].attributes.headline
Проекті тақырыбы:

# data[].attributes.subject
Проекті тақырыбы:

# data[].attributes.body
Әлеуметтану. Үлкен қаладағы сексизм және гендерлік дискриминация.

# data[].attributes.headline
Команда құрамы:

# data[].attributes.subject
Команда құрамы:

# data[].attributes.body
1) Русланқызы Аянат
2) Мухамадиева Мадина
3) Жақсылық Айдана
4) Жұмағұл Әлімжан

# data[].attributes.headline
Тақырыпқа анализ

# data[].attributes.subject
Тақырыпқа анализ

# data[].attributes.headline
Тақырып бойынша проблема:

# data[].attributes.subject
Тақырып бойынша проблема:

# data[].attributes.body
Дүние жүзіндегі миллиондаған әйелдер мен ер адамдар білім алу және жұмысқа орналасу мүмкіндіктерінен айырылады, белгілі бір жұмыс түрлеріне мәжбүрленеді немесе өз жұмысы үшін құнынан аз ақы алады.
Көбінесе кемсітушілік өзінің көптеген көріністеріне қарамастан адамдардың қадір-қасиетіне нұқсан келтіріп, болашақтан айыратын көзге көрінбейтін, жасырын түрлерге ие болады. Бұл олардың жұмыста өз пікірін білдіру және оған толық қатысу мүмкіндігінен айырады. Кемсітушілік адам әлеуетін тұншықтырады, экономикалық прогреске қажетті таланттарды босқа жұмсайды, әлеуметтік шиеленіс пен теңсіздікті күшейтеді. Бұл сондай-ақ әлеуметтік оқшауланудың және кедейліктің негізгі себебі болып табылады.
Қалалық әйелдердің кездесетін кейбір қиындықтары - қауіпсіздік және
қалаларда барабар ұтқырлық; қоғамдық орындарда гендерлік зорлық-зомбылық; пропорционалды емес ішкі
жауапкершілік пен гендерлік еңбек бөлінісі; ақпарат пен білімге қол жеткізудің теңсіздігі; және де
саяси және әлеуметтік-экономикалық қатысудан шеттету
Гендерлік теңсіздік ерлерге қалай әсер етеді?
Көптеген жұмыс орындарында ер адамдарға ұзартылған ата-ана демалысы немесе икемді сағаттар ұсынылмайды. Ер адамдар тым көп ішеді, зиянды тәуекелге барады және зорлық-зомбылыққа барады. Олар кәсіби көмекке жүгінбейді немесе достарымен немесе отбасымен проблемалары туралы сөйлеспейді. Ер адамдар өз-өзіне қол жұмсау ықтималдығы жоғары.

# data[].attributes.headline
Жалпы факторлар

# data[].attributes.subject
Жалпы факторлар

# data[].attributes.body
Егер патриархат ерлер әйелдерге билік жүргізетін қоғамды ұйымдастыру тәсілін білдірсе, онда сексизм патриархаттың салдары болып табылады.  Өйткені әлемдік қоғамдардың басым көпшілігі тарихи тұрғыдан да, бүгінгі күні де патриархалдық, сексизм бүкіл әлемде тарихи түрде кең таралған.

Сексизм әртүрлі әлеуметтік институттар деңгейінде көрінеді: отбасынан бастап мемлекеттік саясатқа дейін және әртүрлі әлеуметтік тәжірибелерде көрінеді: ата-аналар қыздарға шулы ойындарды ойнауға тыйым салатын жағдайлардан, бірақ ұлдарға мұны істеуге мүмкіндік береді. Тіпті зорлаушылар өз қылмыстарын «Мадонна/жезөкше» идеологиясымен ақтайтын жағдайларға.

# data[].attributes.headline
Негізгі және қосалқы факторлар

# data[].attributes.subject
Негізгі және қосалқы факторлар

# data[].attributes.body
Сексизм жеке немесе тұлғааралық деңгейде – жеке наным-сенімдер мен күнделікті қарым-қатынаста көрініс тауып қана қоймайды, сонымен қатар бүкіл дүние жүзіндегі қоғамдардың институционалдық құрылымы мен мәдениетіне енген.  Дүние жүзіндегі қоғамдардың көпшілігінде әйелдерге қарағанда ерлер тарихи билікке, материалдық ресурстарға және жоғары әлеуметтік мәртебеге ие болды.  Көптеген елдерде, тіпті бүгінгі күні әйелдердің дауыс беру құқығы, меншік құқығы және т.б. салаларда ерлермен ресми теңдігі жоқ.  Сонымен қатар, әйелдердің ерлермен формальды теңдігіне заңмен кепілдік беретін елдердің өзінде әйелдердің құқықтары мен мүмкіндіктері айтарлықтай аз, әсіресе экономикалық және әлеуметтік салаларда.

Сексизмнің терең мәдени тамыры бар және өмірдің әртүрлі салаларында көрініс береді.
Дінде.  Белгілі бір күндерде әйелге ерлермен бірге дұға етуге немесе храмдарға баруға рұқсат етілмеген кезде.
Білім беруде.  Ұлдарға «болашақтың ер-азаматтары» деп жылауға ұялады, ал қыздарға үй шаруашылығын жүргізуге дайындалу керек деп жалқаулық деп ұрысады.
Жұмыста.  Мысалы, әйелге үлкен жалақының қажеті жоқ, өйткені оның күйеуі бар, ал оның еркек әріптесі әлі де отбасын асырау керек екенін айтқан кезде.
Өнерде.  Өнер өмірді бейнелейтіндіктен, әдебиет пен кескіндеме стереотиптік бейнелерге толы.  Мысалы, Сорен Кьеркегордың «Арбаушының күнделігі» кітабынан алынған үзінді келтірейік: «Әйелдің шынайы және ұлы міндеті - ер адам үшін қоғам, оның бәрін алмастыратын ғашық болу».

# data[].attributes.headline
Айқын факторлар:

# data[].attributes.subject
Айқын факторлар:

# data[].attributes.body
1.Қоғамның гендерлік идеализациялауы. Әйел адам артық салмақсыз болуы керек,жұмысқа да үйіне де үлгеруі керек немесе ер адам арқа сүйер сабырлы болуы керек және т.б. Осы идеализациялаулар көбінесе жас отбасылардың жойылуларына,жас өспірімдердің комплекстерінің болуына,суицид деңгейнің өсуіне де ықпалын тигізіп эконмикаға да зиянрын тигізеді.

2. Қоғамның бала тәрбиесінде жиі гендерлік бөлулерді қолдануы,және балалардың ойына сексизмнің норма ретінде қабылдануы.Жеке адамдардың іс-әрекеті ғана емес, тілде, өнерде, тарихта, құқықта, саяси институттарда бекітілген дәстүрлі мәдени нормаларымыз әлі күнге дейін теорияда да, тәжірибеде де ер адамның артықшылығы идеясын көрсетеді, яғни олар сексизмге толы.3.Тарихтағы ер адамдардың дәрежесінің жоғары болуының ықпалы ұзақ жылдарға созылуы. Ежелгі кездерде ел басшылары,жоғарғы билік иелері,отбасындағы негізгі шешім қабылдаушы ер адам болып келгелі әйел адам бір саты төмен,жоғарғы билікке араласа алмайды, басшы болып ерлерге не истеу керек екенін көрсете алмайды деген стереотипті ойлардың болуы. Сол тарихи ықпалмен әйел адамдардың құқығының шектелуі.4. Ер адамдардың доминант рөлін сақтағысы келуі.Айтып кеткен факторларда көруге болатын зат тарихтан бергі және адам физиономиясына қарай  ер адамдардың доминант рөлі қоғамда анық байқалады. Сол рөлді жоғалтқысы келмейтін ер азаматтар тарабынан дұшпандық сексизмнің болуы.

# data[].attributes.headline
Айқын емес факторлар:

# data[].attributes.subject
Айқын емес факторлар:

# data[].attributes.body
1.Стереотиптер. Қоғамда жұмысты,түстерді,киімді барлығын берлік гендерге бөлінеген және гендеріне қарай стереотипті іс қимыл идеалдары да бар.Сол көптеген стереотиптер сексизмнің айқын емес факторларының бірі.Мысалы Қазақстан қоғамында үлкен қалалардың өзінде қыз баласы белгілі уақытта тұрмыста болып,балаларына қарап ата енесімен тұрып үй шаруасымен айналысу керек, ал ер адам күн демей, түн демей жұмыс жасап белгілі жасқа қарай жеке мүлік иегері болуы керек. Бұл заттардан тіпті секситтік ойлар байқалмайды,бірақ сонын өзінде бұл жерде гендерге бөлу өте жоғары деңгейде.

2.Қоғам. Қоғам байқағанымыздай ең негізгі бірақ елеусіз айқын емес факторлардың бірі. Қоғамдағы мәдениет,нормалар,ережелер барлығы адамға тікелей байланысты және үлкен әсер етеді. Қоғам жағынан адамға секситтік үлкен ықпал бар,қоғам адамның таңдауын шектеп,нормалар жасайды.

# data[].attributes.headline
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

# data[].attributes.subject
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

# data[].attributes.body
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Информбюро жаңалықтар арнасы.
2. Ғаламтор желісі.
3. https://www.seisakukikaku.metro.tokyo.lg.jp/diplomacy/2019/02/images/Gender%20Inequalities%20in%20Cities.pdf 9-бет.
4. https://www.vic.gov.au/gender-inequality-affects-everyone .
5. https://www.ilo.org/moscow/dw4sd/themes/gender-equality/lang--ru/index.htm .

# data[].attributes.attachment_link.title
Новый шаблон презентации (2)

# data[].attributes.headline
Аргументация

# data[].attributes.subject
Аргументация

# data[].attributes.body
Гендерлік дискриминация - бұл жалпы айтқанда жыныстық белгі арқылы адамды бөліп-жарып кемсітушілік таныту.
Бұған аргумент ретінде мен 1920-жылғы оқиғаны алып қарағым келіп отыр. Түркияда осы жылдары әйел азаматшаларын еркектерден төмен санап, азаматтық құқықтарын аяққа таптап оларға сайлауға және мемлекет қызметкері болып сайлануға тыйым салған болатын. Содан соң 1930-жылы Мұстафа Кемаль Ататүрік келіп №1580 құжат бойынша Әйелдерді сайлауға қатыстырды. 1934-жылы ерлермен бірге толық сайлау-сайлану құқығына ие болды. Мұстафа Кемальдың арқасында ерлермен әйелдер арасында Түркі мемлекетінде теңдік орнады

# data[].attributes.headline
Аргументация 

# data[].attributes.subject
Аргументация 

# data[].attributes.body
2-аргумент ретінде мен айқын емес фактордегі стереотиптерді қарастырғым келіп отыр. Бұл әйел адамның жалақы алу жұмысынан шектетіп тек үйде үй шаруасымен айналысуы керек ал ер адамөз мансабын жалғастырып отбасын асырауы керек. Мен бұл стереотипке аргумент ретінде өз өмірімдегі белгілі бір дискриминацияға ұшыраған таныстарымды алғым келіп отыр. Танысым өз келіншегін үйде отырғызып оның жұмыс жасауына күйеуінің рұқсатынсыз тіпті қаражат жұмсауына жұмысқа кіріп әріптестермен корпоративтерге баруына түбегейлі қарсы. Жалпылама айтқанда танысым өз әйелін құлдықта ұстап отыр десек еш даусыз. Яғни бұл гендерлік кемсітушілік оның арманына бей жай қарау. Ал келіншегі сыртқа шығып өз мансабын жалғастырып өз ақшасын өзі жұмсағысы келеді. Бұл ер мен әйел арасындағы келіспеушілік ұрыстың басталуы. Осындай менталитетпен өмір сүріп жатқан біраз адамдардың отбасы бұзылып ажырасу салдарына алып келіп жатыр.

# data[].attributes.headline
Айқын салдар

# data[].attributes.subject
Айқын салдар

# data[].attributes.body
1)    Әйелдерге: 1. жұмысқа алмайды

2. айлығы төмен болады

3. мансаптық өсудегі қиындықтары

4. «жоғалған қыздар» феномені

5. феминисттердің пайда болуы

2)   Ерлерге:  Ерлердің жыныстық рөлі стрессі (Male gender role stress)

Фактілер: 1) Зерттеулер мен сауалнамалар ерлер саясатта ғана емес, кез келген басқа салада жетекші орындарды иеленетінін көрсетті. АҚШ-та әйелдердің 20%-ы ғана жетекші орындарда, Ұлыбританияда – 21%, Қытайда – 31%, Ресейде – 42%. Әйелдер техникалық қызметтердің 25%-ын ғана, телеарналардың 6%-ын иеленеді және БАҚ-тың 5%-ын басқарады. Орташа әйел 60-қа жеткенде, ол сол лауазымдағы ер адамға қарағанда 450 000 доллар аз табады. Сондай-ақ, кейбір біліктілігі төмен ерлер әйелдерден екі есе дерлік көп табады.[1]

2)    ВАШИНГТОН, 2022 жылғы 1 наурыз – Еңбекке қабілетті жастағы шамамен 2,4 миллиард әйелдің тең экономикалық мүмкіндіктері жоқ, ал 178 елде олардың экономикалық өмірге толық ауқымды қатысуына әлі де заңдық кедергілер бар. 86 елде әйелдер әлі күнге дейін қандай да бір жұмыс түрлерін шектеуге ұшырайды, ал 95 ел бірдей жұмыс үшін бірдей жалақыға кепілдік бермейді. [2]

3)    Әйелдер ерлермен бірдей жұмыс істегенде де аз жалақы алады. АҚШ Еңбек департаментінің 1991 жылғы статистикасы өздерін айтады: әйел компьютерлік бағдарламашылар ер программисттердің жалақысының 83%, әйел қаржы менеджерлері ерлер қаржы менеджерлерінің жалақысының 67% алады, бастауыш мектеп мұғалімдерінің жалақысы жалақының 89% құрайды ер мұғалімдердің және т.б. әйелдердің бастапқы жалақысы әдетте ерлердің бастапқы жалақысынан аз болады және бұл ұзақ мерзімді салдарларға әкеледі, өйткені жалақының өсуі әдетте бастапқы деңгейдің пайызы ретінде көрсетіледі.

- С.Берн «Гендерлік психология»[3]

4)  Ер адамдар ұстанатын әлеуметтік нормалар туралы көптеген стереотиптер бар. Бұл жетістік/мәртебе нормасы және беріктік нормасы (физикалық, психикалық, эмоционалдық) және әйелдікке қарсы норма. Ерлер кейде еркек рөлінің стандартын сақтау қиындығынан стресске ұшырауы мүмкін. Эйслер оны еркек жыныс-рөлдік стресс (MGRS) деп атады.

Ер адамның гендерлік рөлінің күйзелісі – ер адамға дәстүрлі еркек рөлінің стандартын сақтау қиынға соғатын немесе әйел рөлінде өзін ұстауға мәжбүр болған кезде пайда болатын стресс. [4]

5)    1991-2004 жылдар аралығында Қытай мен Үндістанда 2000-ға жуық құрсақтағы қыз нәресте түсік тасталды (аборт). [5]

# data[].attributes.headline
Айқын емес салдар

# data[].attributes.subject
Айқын емес салдар

# data[].attributes.body
1)         Әйелдерге: 1. Тым ерте тұрмысқа шығуы. Жұмыстың жоғалуы және экономикалық тұрақсыздықтың күшеюі қаржылық ауыртпалықтарды жеңілдету үшін отбасыларды қыздарын күйеуге беруге мәжбүр етуі мүмкін. Бұл салдың орын алуына гендерлік дискриминацияның әсері тиді. Себебі, кейбір елдерде қыз балаларды тек қана ана және әйел ретінде коргендіктен, қыздарын ерте жасында үйлендіреді. Мысалы, статистика бойынша дүние жүзінде шамамен 650 миллион қыздар мен әйелдер балалық шағында некеге тұрды, олардың жартысына жуығы Бангладеште, Бразилияда, Эфиопияда, Үндістанда және Нигерияда [6]

2. Қыздардың зорлық-зомбылық көріп, ешкімге айтпауы. Себебі, көп қыздар ұлға немесе күйеуіне қарсы шығуға қорқады. Өйткені, көбісіне кішкентайынан ер ұлдар қыздардан бір саты жоғары тұрады, олар мықты,олар басшы және т.б. сондай заттар айтып өскен. Бұның барлығы патриархалдық отбасылардан, яғни гендерлік дискриминацияның әсерінен

2)   Ерлерге:      Ерлер балаларды тәрбиелеу сияқты дәстүрлі әйел рөлдерін алуға тырысқанда кемсітушілікке ұшырайды. Мысалы,   Элизабет Тернер және Энтони Пратканис 56 мекемедегі мектепке дейінгі білім беруге колледждік студенттерге арналған вакансияларға ер мен әйелдің атынан дәл осындай жазбаша өтініш жіберді. Әйелдің хатына орталықтардың жартысы дерлік ұсынысты одан әрі талқылауды жалғастыруға дайын болды, ал ер адамның хатына он жауаптың біреуі ғана қабылдады. Олай болса, балаларды тәрбиелеу сияқты жұмыста адамдар дәстүр бойынша әйелдерге ерлерге қарағанда көбірек сенетінін, оларды қамқор, басқа адамдардың сезіміне мұқият және агрессивті емес деп санайтынын байқауға болады. [7]

# data[].attributes.body
[1] Grant Thornton консалтингтік компаниясының мәліметтері бойынша

[2] https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/press-release/2022/03/01/nearly-2-4-billion-women-globally-don-t-have-same-economic-rights-as-men

[3] https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/press-release/2022/03/01/nearly-2-4-billion-women-globally-don-t-have-same-economic-rights-as-men

[4]https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE

[5]https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D1%88%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%89%D0%B8%D0%BD%D1%8B

[6]https://www.unicef.org/eca/ru/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81-%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D1%8B/%D0%B5%D1%89%D0%B5-10-%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2-%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BA-%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%81%D1%8F-%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%83-%D0%B2%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B2-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA-%D0%B2-%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5-

[7]https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE

# data[].attributes.headline
Қолданылған әдебиеттер

# data[].attributes.subject
Қолданылған әдебиеттер

# data[].attributes.body
1.      https://www.healthline.com/health/what-is-sexism#types

2.      https://rm.coe.int/prems-070421-rus-sexisme-brochure/1680a34ab0

3.      https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B7%D0%BC

# data[].attributes.headline
Үлкен қаладағы сексизм және гендерлік дискриминация 

# data[].attributes.subject
Үлкен қаладағы сексизм және гендерлік дискриминация 