# data[].attributes.body
Trong đoạn văn trích từ "Ai đã đặt tên cho dòng sông?" của Hoàng Phủ Ngọc Tường, sông Hương được khắc họa như một biểu tượng sống động, mang đậm dấu ấn của thời gian, lịch sử và văn hóa xứ Huế.

Sông Hương được tác giả miêu tả là "dòng sông của thời gian ngân vang," nơi lưu giữ và chứng kiến những trang sử hào hùng của dân tộc. Hình ảnh này cho thấy dòng sông không chỉ như một thực thể tự nhiên, mà còn là một nhân chứng lịch sử, nơi mà từng dòng nước chảy đều vang vọng âm hưởng của quá khứ. Không chỉ là một dòng sông hiền hòa, sông Hương còn được nhân cách hóa như một người con gái Huế dịu dàng. Khi cần, dòng sông có thể "biến đời mình làm một chiến công", thể hiện sự kiên cường, bất khuất của người dân xứ Huế. Tuy nhiên, sau những khoảnh khắc oai hùng, sông Hương lại trở về với vẻ đẹp dịu dàng, đầy nữ tính. Tác giả cũng gợi nhớ đến màu sắc đặc trưng của áo cưới Huế xưa, "màu lục điều" và "xanh chàm", tạo nên sắc tím ẩn hiện, gợi liên tưởng đến "màu của sương khói trên sông Hương." Sự liên kết này tạo nên một bức tranh thiên nhiên và văn hóa Huế đầy huyền ảo, nơi mà dòng sông như một tấm voan mỏng, bao phủ lên cảnh sắc và che giấu những điều bí ẩn của nó.

Qua hình ảnh và ngôn từ đầy cảm xúc, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã gửi gắm tình yêu sâu sắc và niềm tự hào về quê hương Huế, làm cho sông Hương hiện lên không chỉ là một dòng sông mà còn là biểu tượng của lịch sử, văn hóa và vẻ đẹp tiềm ẩn của vùng đất này.

# data[].attributes.body
Điều đầu tiên tác giả muốn cho người đọc thấy nét thay đổi của sông Hương khi gặp kinh thành Huế là nó vui tươi hẳn lên “giữa những biền bãi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim Long, kéo một nét thẳng thực yên tâm theo hướng Tây Nam - Đông Bắc”. Đó là quy luật tình cảm tất yếu. Có ai từng quá nửa hành trình trong cuộc đời mình đi tìm một người tình trong mộng với bao gian nan, vất vả giờ đây khi gặp được chủ nhân của lòng mình lại không vui hay sao? Chính thời điểm vui tươi của một người con gái trong tình yêu là thời gian đẹp nhất. Hai chữ "yên tâm" trong đoạn văn chính là cảm giác của Hương giang khi tìm được tình yêu đích thực của mình. Sau cảm giác bình yên giữa lòng thành phố Huế, Hương giang lại hiện ra với những đường cong mềm mại, thướt tha, duyên dáng, quen thuộc như vốn có. Nó đang uốn lượn trước mắt, đang làm duyên làm dáng với người tình:“Giáp mặt thành phố ở Cồn Giã Viên, sông Hương uốn một cánh cung rất nhẹ sang đến Cồn Hến; đường cong ấy làm cho dòng sông mềm hẳn đi, như một tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu.” Sông Hương hiện lên không chỉ là dòng địa lý vô tri vô giác, người con gái Hương giang bây giờ thật dịu dàng, nhẹ nhàng và e thẹn mang chút ngập ngừng của khi nhận được sự yêu thương. Tiếng “vâng” thẹn thùng này cho ta nhớ đến những câu thơ của Hoàng Mai:

Em theo dòng người về đến quê anh …

...Ta nhận ra nhau vỡ òa màu nắng

Em thẹn thùng anh lâng lâng đỏ mặt

Hai đứa cùng cười nhịp bước song đôi

# data[].attributes.body
Với sự quan sát tỉ mỉ, tinh tế cùng với một tình yêu mãnh liệt, nồng nàn dành cho Huế, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã dành những con chữ tinh xảo, công phu nhất để viết về dòng sông của xứ Huế mộng mơ. Con sông được miêu tả từ trên cao, nó xuyên qua dư vang của dãy núi Trường Sơn. Sông Hương vững vàng, kiên định vượt qua mọi khó khăn, trắc trở của "đại ngàn", "ghềnh thác", của những "đáy vực sâu bí ẩn" để khi này, về đến vùng ngoại vi thành phố, sắc nước sông Hương trở nên "xanh thẳm", dáng hình sông Hương "mềm như tấm lụa".

Vậy là trước khi gặp thành phố tình yêu của mình, dòng sông giống như người con gái đang tự trang điểm, chuẩn bị nhan sắc tỉ mỉ để làm vừa lòng người tình mong đợi, sắc nước bỗng "xanh thẳm" - một màu xanh thuần khiết, tao nhã, mê đắm lòng người (khác hẳn với sắc nước sông Đà "lừ lừ chín đỏ như da mặt một người bầm đi vì rượu bữa"), và những đường cong thật mềm cũng khiến sông Hương trở nên đầy nữ tính, chẳng còn là cô gái Di gan "phóng khoáng và man dại" giữa rừng già.

Khoác trên mình màu áo xanh trong quyễn rũ ấy, dòng sông kiêu sa uốn mình "trôi đi giữa hai dãy đồi sững sững như thành quách, với những điểm cao đột ngột như Vọng Cảnh, Tam Thai, Lựu Bảo", trôi qua "những rừng thông u tịch", "những lăng tẩm đồ sộ". Phát huy tác dụng của những từ ngữ giàu chất hội họa, những liên tưởng so sánh độc đáo, Hoàng Phủ Ngọc Tường như vẽ lên trước mắt người đọc một bức tranh sơn thủy hữu tình mà bất cứ ai đứng trước nó cũng phải mê đắm ngắm nhìn.

Điểm nhấn của bức tranh là dòng sông Hương "mềm như tấm lụa, với những chiếc thuyền xuôi ngược chỉ bé vừa bằng con thoi", hai bên dòng sông là những dãy đồi sừng sững, những rừng thông và lăng tẩm.. tạo nên không gian cao thấp nhiều tầng bậc cho bức họa. Sự kết hợp giữa đường nét thô nhám của núi đồi, thánh quách với đường cong thật mềm của dòng sông; giữa màu sắc xanh thẳm của nước sông, của cây cối với những mảng phản quang "sớm xanh, trưa vàng, chiều tím" mà những dãy đồi tạo nên trên mặt sông.. đã tạo tạc nên một tác phẩm hội họa tuyệt mĩ.

# data[].attributes.body
Đối với suy nghĩ của HPNT, sông Hương chính là dòng sông khai sinh ra nền âm nhạc cổ điển Huế. Puskin đã từng nói: "Nghệ thuật đó là sự mô phỏng tự nhiên". Phải chăng, sông Hương là kết quả của sự cảm quan nhạy bén, là nguồn cảm hứng mãnh liệt giúp nhà văn HPNT tạo ra kiệt tác để đánh dấu lại cảnh sắc nơi này. Ở đây, ngắm nhìn Huế qua điệu slow trữ tình, hòa vào đó trăm ngàn ánh hoa đăng bồng bềnh, ông dường như đã tìm thấy thứ kì diệu nhất: Sông Hương chính là dòng sông gắn liền với văn hóa Huế.

Kể từ khi vào kinh thành Huế, sông Hương đã được ví như "một người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya", không chỉ thể hiện sự cao sang, quý phái; mà còn là bởi trí tuệ, thông minh và tài năng. Trong trí tưởng tượng đó, sông Hương như một người nghệ sĩ tài sắc vẹn toàn, toát lên vẻ thanh cao thuần túy, diễm lệ kiêu sa, nhưng vẫn rất đỗi đằm thắm diệu dàng. Tiếng đàn du dương, hòa quyện cùng lời ca, tiếng hát dường như đã đánh thức kinh thành.

HPNT đã không ngần ngại khi bộc lộ cảm xúc: "Đã nhiều lần tôi thất vọng khi nghe nhạc Huế giữa ban ngày hoặc trên sân khấu nhà hát". Nhờ sự uyên thâm sâu sắc về nghệ thuật cổ điển, HPNT tỏ ra sự thất vọng khi được nghe ca Huế giữa thanh thiên bạch nhật, hay trong nhà hát cổ kính. Cái "thất vọng" ấy đã minh chứng cho sự thật: " toàn bộ nền âm nhạc cổ điển Huế được sinh thành trên mặt nước của dòng sông này, trong một khoang thuyền nào đó, giữa tiếng nước rơi bán âm của những mái chèo khuya". Giữa mặt sông, thấp thoáng hình ảnh "mái chèo khuya", không gian tĩnh mịch, đâu đây tiếng nước rơi nhẹ, bật lên rõ trong cái thanh vắng ấy. Chính dòng sông là nơi sinh ra ca Huế, và cũng tại đây ca Huế tồn tại và phát triển, nó sẽ chỉ toát lên vẻ đẹp có thể lay động lòng người với những ai trên sông Hương vào đêm muộn.

Đoạn trích trên phần nào đó cho ta cảm nhận được sự tài hoa của HPNT trong việc xây dựng hình tượng nhân vật, cho thứ tưởng chừng như vô tri vô giác. Cùng với các biện pháp tu từ, ông đã phác họa được giá trị cốt lõi của ca Huế trên sông Hương.

# data[].attributes.body
Từ Tuần về đây, sông Hương vẫn đi trong dư vang của Trường Sơn, vượt qua một lòng vực sâu dưới chân núi Ngọc Trản, để sắc nước trở nên xanh thẳm, và từ đó nó trôi đi giữa hai dãy đồi sừng sững như thành quách, với những điểm cao đột khởi như Vọng Cảnh, Tam Thai, Lưu Bảo mà từ đó, người ta luôn luôn nhìn thấy dòng sông mềm như tấm lụa, với những chiếc thuyền xuôi ngược chỉ bé vừa bằng con thoi.Những ngọn đồi này tạo nên những mảng phản quang nhiều màu sắc trên nền trời tây - nam thành phố, “sớm xanh, trưa vàng, chiều tím” như người Huế thường miêu tả. Giữa đám quần sơn lô xô ấy, là giấc ngủ nghìn năm của những vua chúa được phong kín trong lòng những rừng thông u tịch, và niềm kiêu hãnh âm u của những lăng tẩm đồ sộ tỏa lan khắp cả một vùng thượng lưu “bốn bề núi phủ mây phong - mảnh trăng thiên cổ, bóng tùng vạn niên”. Đó là vẻ đẹp trầm mặc nhất của sông Hương, như triết lý, như cổ thi, kéo dài mãi đến lúc mặt nước phẳng lặng của nó gặp tiếng chuông chùa Thiên Mụ ngân nga tận bờ bên kia, giữa những xóm làng trung du bát ngát tiếng gà...

# data[].attributes.body
“Từ đây, như đã tìm đúng đường về, sông Hương vui tươi hẳn lên giữa những biền bãi xanh biếc của những vùng ngoại ô Kim Long, kéo một nét thẳng thực yên tâm theo hướng tân nam - đông bắc, phía đó, nơi cuối đường, nó đã nhìn thấy chiếc cầu trắng của thành phố in ngần trên nền trời, nhỏ nhắn như những vành trăng non. Giáp mặt thành phố ở Cồn Giã Viên, sông Hương uốn một cánh cung rất nhẹ sang đến Cồn Hến; đường cong ấy làm cho dòng sông mềm hẳn đi, như một tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu. Và như vậy, giống như sông Xen của Pa-ri, sông Đa-nuýp của Bu-đa-pét; sông Hương nằm ngay giữa lòng thành phố yêu quý của mình; Huế trong tổng thể vẫn giữ nguyên dạng một đô thị cổ, trải dọc hai bờ sông. Đầu và cuối ngõ thành phố, những nhánh sông đào mang nước sông Hương tỏa đi khắp phố thị, với những cây đa, cây cừa cổ thụ tỏa vầng lá u sầm xuống những xóm thuyền xúm xít; từ những nơi ấy, vẫn lập lòe trong đêm những ánh lửa thuyền chài của một linh hồn mô tê xưa cũ mà không một thành phố hiện đại nào còn nhìn thấy được. Những chi lưu ấy, cùng với hai hòn đảo nhỏ trên sông đã làm giảm hẳn lưu tốc của dòng nước, khiến cho sông Hương khi qua thành phố đã trôi đi chậm, thực chậm, cơ đồ chỉ là một mặt hồ yên tĩnh.

Tôi vừa từ trong khói lửa miền Nam đến đây, lâu năm xa Huế, và chính Lê-nin-grát đã đánh thức trong tâm hồn tôi giấc mơ lộng lẫy của tuổi dại; ôi, tôi muốn hoá làm một con chim như đứng co một chân trên con tàu thuỷ tinh để đi ra biển. Tôi cuống quýt vỗ tay, nhưng sông Nê-va đã chảy nhanh quá, không kịp cho lũ hải âu nói một điều gì với người bạn của chúng đang ngẩn ngơ trông theo. Hai nghìn năm trước, có một người Hi Lạp tên là Hê-ra-clít, đã khóc suốt đời vì những dòng sông trôi đi quá nhanh, thế vậy! Lúc ấy, tôi nhớ lại con sông Hương của tôi, chợt thấy quý điệu chảy lặng lờ của nó khi ngang qua thành phố... Đấy là điệu slow tình cảm dành riêng cho huế, có thể cảm nhận được bằng thị giác trăm qua trăm nghìn ánh hoa đăng bồng bềnh vào những đêm hội rằm tháng Bảy từ điện Hòn Chén trôi về, qua Huế bỗng ngập ngừng như muốn đi muốn ở, chao nhẹ trên mặt nước như những vấn vương của một nỗi lòng”.

# data[].attributes.body
Màu vàng: "Cái tôi" tài hoa của tác giả tùy bút

Màu xanh: nghệ thuật

Màu hồng: nội dung