# data[].attributes.body
Ik heb deze foto gekozen, omdat het heel belangrijk is dat vrouwen stemrecht hebben.

# data[].attributes.body
Amnesty International is een organisatie die vecht voor de vrouwenrechten in allemaal verschillende landen over de hele wereld. Ik heb deze foto gekozen, om te laten zien dat er organisaties opkomen voor de vrouwenrechten.

# data[].attributes.body
Ik heb deze foto gekozen, omdat zelf op de dag van vandaag wordt er voor vrouwenrechten geprotesteerd, want in nog lang niet alle landen op de wereld is er vrouwenrecht.

# data[].attributes.body
Ik heb deze foto gekozen, omdat er veel seksueel geweld is tegen vrouwen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
EPA AFP
Vrouwen worden vrijgelaten uit een Iraanse gevangenis nadat ze hun straf hebben uitgezeten

NOS Nieuws * * Aangepast

Voor het eerst stelt de Europese Unie sancties in tegen daders van seksueel geweld tegen vrouwen. Ook personen en organisaties die vrouwen uitsluiten worden aangepakt.

Op initiatief van Nederland staan vanaf vandaag negen personen en drie instellingen uit Afghanistan, Iran, Rusland, het bezette deel van Oekraïne, Myanmar, Zuid-Sudan en Syrië op een zwarte lijst.

Zij kunnen niet meer bij bankrekeningen in de EU en mogen niet meer naar landen binnen de EU reizen. Ook wordt het binnen de EU verboden om zaken met hen te doen.

Aanleiding zijn de verhalen over verkrachtingen en andere vormen van seksueel geweld in oorlogsgebieden als Oekraïne en Zuid-Sudan, maar bijvoorbeeld ook het stelselmatig schenden van vrouwenrechten in landen als Afghanistan en Iran.

Gruwelijk en mensonterend

"Met deze sancties geven we een duidelijk signaal aan diegenen die schuldig zijn aan seksueel geweld dat zij hier niet mee wegkomen", zegt minister Hoekstra van Buitenlandse Zaken. "Deze gruwelijke en mensonterende acties hebben consequenties. Ook geven we een signaal aan de slachtoffers: als EU staan we deze mensen, waar ook ter wereld, bij."

Het Europese sanctiepakket wordt vandaag aangenomen in aanloop naar Internationale Vrouwendag op 8 maart. De namen op de lijst zijn nog niet bekendgemaakt.

# data[].attributes.attachment_link.title
EU legt zwarte lijst met daders seksueel geweld tegen vrouwen aan

# data[].attributes.attachment_link.description
NOS Nieuws * * Aangepast Voor het eerst stelt de Europese Unie sancties in tegen daders van seksueel geweld tegen vrouwen. Ook personen en organisaties die vrouwen uitsluiten worden aangepakt. Op initiatief van Nederland staan vanaf vandaag negen personen en drie instellingen uit Afghanistan, Iran, Rusland, het bezette deel van Oekraïne, Myanmar, Zuid-Sudan en Syrië op een zwarte lijst.

# data[].attributes.body
Ik heb deze foto gekozen, omdat op 28 september 1919 ging de vrouwenkiesrecht in in Nederland.

# data[].attributes.body
Nogsteeds zijn er veel meer mannen in de politiek dan vrouwen. Ik heb deze foto gekozen, om te laten zien dat het verschil in aantal vrouwen en mannen in de politiek best groot is in Nederland.

# data[].attributes.body
Vrouwen zitten 100 jaar in de politiek, terwijl de mannen al meer dan 200 jaar in de politiek zitten. Ik heb deze foto gekozen, om te laten zien dat er niet heel lang vrouwen in de politiek zitten.

# data[].attributes.body
Vrouwen die in de 20e eeuw voor hun rechten protesteren. Ik heb deze foto gekozen, omdat veel vrouwen in de 20e eeuw hebben voor onze rechten gevochten.

# data[].attributes.headline
Landen waar vrouwen als sekswerkers worden gezien

# data[].attributes.subject
Landen waar vrouwen als sekswerkers worden gezien

# data[].attributes.body
In sommige landen worden vrouwen niet als sterke, liefe en grappige mensen gezien. Maar als sekswerkers, die het huishouden doen en voor de kinderen zorgen. Ik heb deze afbeelding gekozen, omdat het niet gewoon is om geaccepteerd te worden als vrouw voor wie je bent.

# data[].attributes.body
In sommige landen worden de jongens en meisjes naar apparte scholen gestuurd. En zelf in sommige landen mogen meisjes helemaal niet naar school. Ik heb dit plaatje gekozen, om te laten zien dat scholen in het buitenland niet altijd vrouwvriendelijk zijn.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Al vele decennia zetten vrouwen en maatschappelijke organisaties wereldwijd zich in voor gelijke rechten en tegen discriminatie van vrouwen. Dat is hard nodig, omdat gelijke rechten voor vrouwen en meisjes onder druk staan. Op internationaal niveau zijn er afspraken gemaakt tussen landen om de rechten en vrijheden van vrouwen te beschermen. Op 18 december 1979 zijn deze afspraken zwart-op-wit gezet tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Toen kwam het VN-Vrouwenverdrag tot stand. Wat is het VN-Vrouwenverdrag? En hoe kan het helpen bij de strijd voor gelijke rechten voor vrouwen in Nederland en wereldwijd? Paula Thijs, onderzoeker bij Atria, spreekt hierover met Dana Huisman, secretaris bij het Netwerk VN-Vrouwenverdrag en student van de masteropleiding Human Rights Studies aan de Universiteit van Lund, Zweden.
Wat is het VN-Vrouwenverdrag? Kan je er wat meer over uitleggen?

Dana Huisman: "Het VN-Vrouwenverdrag is een mensenrechtenverdrag van de Verenigde Naties, aangenomen in 1979 en sindsdien geratificeerd (ondertekend) door 189 landen, waarvan Nederland er één is. Dit verdrag verplicht de lidstaten om alle vormen van discriminatie van vrouwen uit te bannen. Het beschrijft wat de rechten van vrouwen en meisjes moeten zijn, van gezondheidszorg tot onderwijs en politieke participatie."

"Landen die het verdrag ondertekenen gaan een juridisch bindende verplichting aan om deze rechten en fundamentele vrijheden van vrouwen te waarborgen. Deze landen worden hier iedere vier jaar op beoordeeld door een comité. De officiële naam van dit comité is Committee on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women, afgekort: CEDAW. Het CEDAW-comité bestaat uit 23 onafhankelijke experts. Deze zien toe op de naleving van het verdrag."

Hoe gaat het CEDAW-comité te werk?

"Eens in de vier jaar moet ieder land dat het verdrag heeft ondertekend een verslag uitbrengen over hoe het verdrag in dat land is toegepast en welke vooruitgang er is geboekt op het gebied van gelijke behandeling van mannen en vrouwen. De lidstaten leveren deze rapportages in bij het CEDAW-comité. Daarna worden ze uitgenodigd voor een 'Constructive Dialogue' bij de VN in Genève, waarin de leden van het comité hen op hun beleid ondervragen. De comité-leden schrijven dan een concluderend rapport over hoe de regering het doet", vertelt Dana. "En vooral ook over hoe ze het beter moeten doen."

"De experts van het comité beoordelen nooit hun eigen land. Bovendien kunnen ze alleen moeilijk zelf alle ins en outs over de te beoordelen landen kennen. Daarom worden ze geholpen door maatschappelijke organisaties uit het land. Die leveren zogenaamde 'schaduwrapportages' aan. In deze schaduwrapportages leveren diverse (vrouwenrechten) NGO's (niet-gouvernementele organisaties) commentaar op de regeringsrapportages en de naleving van het VN-Vrouwenverdrag in hun land. Zo krijgt het comité niet alleen informatie van de regeringen, maar ook van onafhankelijke NGO's met expertise op de vrouwenrechten-situatie in de betreffende landen."

"Het Netwerk VN-Vrouwenverdrag, waar ik vrijwilliger voor ben, is een netwerk van dit soort maatschappelijke organisaties in Nederland." In dit netwerk zitten kennisinstituten zoals Atria, belangengroepen, maar ook individuele experts op het gebied van vrouwenrechten. Samen schrijven zij schaduwrapportages voor de beoordeling van Nederland. "We verspreiden daarnaast ook informatie over het VN-Vrouwenverdrag, houden elkaar op de hoogte van ontwikkelingen en lobbyen om ervoor te zorgen dat de Nederlandse overheid het verdrag goed implementeert.", zegt Dana.

Hoe ziet een sessie bij de VN in Genève er in de praktijk uit?

"Voor mijn master doe ik onderzoek naar de deelname van maatschappelijke organisaties in het rapportageproces van het VN-Vrouwenverdrag. Afgelopen oktober mocht ik bij een sessie in Genève aanwezig zijn. Heel boeiend om te zien hoe de wereld achter het papierwerk eruitziet!". "Ik zeg 'mocht', maar in principe kan iedereen hierbij aanwezig zijn als 'observer'." vertelt Dana. "Je moet je alleen van tevoren aanmelden. Eenmaal in Genève haal je je pasje op. Na een veiligheidscontrole ga je op zoek gaan naar de juiste vergaderzaal in een van de indrukwekkende gebouwen van het Palais des Nations."

"Per dag wordt er meestal één land besproken. De commissieleden onderwerpen de regeringsdelegatie dan aan een vragenvuur over specifieke beleidsstukken per artikel van het verdrag. De regeringsdelegatie krijgt ruim de tijd deze vragen te beantwoorden, wat ze vaak doen met behulp van statistische gegevens en actuele wetsvoorstellen. In de lunchpauze wordt er vaak een informatiesessie georganiseerd door een maatschappelijke organisatie. Dit gaat over een bepaald thema in vrouwenrechten. Toen ik er was ging het bijvoorbeeld over feministische macro-economie. Daarnaast zijn er bijeenkomsten met meerdere vrouwenorganisaties van één land. Comité-leden stellen hen dan vragen ter voorbereiding op de sessie."

Wat is het opvallendste dat je hebt meegemaakt in een sessie?

"De bespreking van Oekraïne vond ik erg indrukwekkend. Door de inval van Rusland was een deel van de regeringsdelegatie alleen online aanwezig, sommigen vanuit een bunker. Het voelde voor mij in deze situatie onnatuurlijk om op een zakelijke manier de rechten van Oekraïense vrouwen te bespreken. In mijn hoofd speelden alle afschuwelijke verhalen die ik had gehoord, bijvoorbeeld over het toegenomen seksuele geweld tegen vrouwen in Oekraïne. Dit zijn grove schendingen van vrouwenrechten die waarschijnlijk ook op het moment van de sessie plaatsvonden. Het voelde daarom in eerste instantie vreemd om het in deze situatie over, bijvoorbeeld, werkgelegenheidsbeleid te hebben."

"Naast me zat een vrouw, werkzaam bij een Oekraïense NGO.", gaat Dana verder. "Ze vertelde me dat het voor haar juist belangrijk was om 'gewoon door te gaan'. Anders voelt het alsof de onderdrukker wint. In de sessie moeten de aanwezigen hun emoties soms tijdelijk uitschakelen. Ook minder urgente zaken moeten we bespreken om vrouwenrechten op de lange termijn te waarborgen."

Wat heb je geleerd gedurende je tijd bij het Netwerk VN-Vrouwenverdrag?

"Ik heb veel geleerd over het VN-Vrouwenverdrag en wat ermee gedaan kan worden. Hiervoor had ik wel eens van het verdrag gehoord, maar wist er verder weinig vanaf. Zelfs als actief feminist. Ik denk dat veel mensen, waaronder ook feministen, zich niet zo bewust zijn van dit verdrag. Dat is niet vreemd. Het is een internationaal juridisch instrument dat specifiek gericht is op de staat. Op het eerste gezicht valt er op het niveau van lokale vrouwenorganisaties niet zoveel te halen."

"Toch kan je als individu of kleinere organisatie wel degelijk actief gebruikmaken van het verdrag" zegt Dana. "Bijvoorbeeld door middel van de individuele klachtenprocedure die in het verdrag is opgenomen (het Optional Protocol), die Nederland ook heeft ondertekend. Dit houdt in dat je een klacht kan indienen bij het CEDAW-comité als je rechten op basis van het verdrag zijn geschonden en de rechters in Nederland je daarin geen gelijk hebben gegeven. Het comité doet dan een uitspraak en kan de overheid verplichten om jou je gelijk te geven. In Nederland is dit nog niet vaak gebeurd maar het kan wel een uitweg zijn. Dit bewijst bijvoorbeeld de zaak die in het in 2022 verschenen boek 'Eindelijk 'n uitkering! Met dank aan het VN-Vrouwenverdrag' wordt beschreven, over uitkeringsrechten van zwangere zelfstandigen."

"Daarnaast kan het verdrag ook ingezet worden om actie te voeren. Om dit effectief te doen is kennis van het VN-Vrouwenverdrag belangrijk. Meer organisaties en individuen moeten zich bewust zijn van de verplichtingen die Nederland is aangegaan door het verdrag te ondertekenen. Samen kunnen we dan de overheid daar beter op aanspreken."

Hoe kunnen mensen het Netwerk VN-Vrouwenverdrag steunen?

Dana vertelt me dat het belangrijk is dat meer mensen bekend worden met het VN-Vrouwenverdrag. "Advocaten zouden meer kunnen procederen met behulp van het verdrag. Vrouwenorganisaties kunnen lobbyen en actievoeren met het verdrag. En individuen kunnen een klacht indienen als hun rechten zijn geschonden." Het is dus waardevol om informatie over het verdrag breed te verspreiden. "Ook jij kan dit doen.", zegt Dana. "Bijvoorbeeld door onze sociale media te volgen, posts te liken en je te abonneren op onze nieuwsbrief."

Als organisatie of individu kun je ook deelnemen of bijdragen aan activiteiten of vergaderingen van het netwerk. Dana: "We zijn een vrijwilligersorganisatie met beperkt budget, dus elke bijdrage is welkom. Of je nu wil meeschrijven aan de schaduwrapportage, ideeën hebt voor bijeenkomsten of een donatie wil doen. Je kunt hiervoor met ons contact opnemen via schaduwrapportage@gmail.com. Tot slot waarderen we alle input op onze schaduwrapportages en bijeenkomsten ook enorm. Meer informatie is te vinden op onze website. Kortom: laat je stem horen bij ons en verspreid zelf het woord over het VN-Vrouwenverdrag!"

Dana Huisman geïnterviewd door Paula Thijs
Met medewerking van Beau Visser

Lees verder:

Met recht een vrouw: het VN-Vrouwenverdrag nader toegelicht

# data[].attributes.attachment_link.title
Het VN-Vrouwenverdrag en de strijd voor vrouwenrechten | Kennis

# data[].attributes.attachment_link.description
Al vele decennia zetten vrouwen en maatschappelijke organisaties wereldwijd zich in voor gelijke rechten en tegen discriminatie van vrouwen. Dat is hard nodig, omdat gelijke rechten voor vrouwen en meisjes onder druk staan. Op internationaal niveau zijn er afspraken gemaakt tussen landen om de rechten en vrijheden van vrouwen te beschermen.

# data[].attributes.body
Ik heb deze foto gekozen, omdat het goed is dat er een internationale vrouwendag is om aandacht te geven aan vrouwen waar niet naar geluisterd wordt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het lijkt zo normaal dat iedere Nederlander vanaf 18 jaar kan stemmen bij verkiezingen voor de Tweede Kamer, de Provinciale staten, Gemeenteraad en het Europees Parlement. Pas in 1917 werd in Nederland het passief kiesrecht voor vrouwen ingevoerd. Vrouwen konden toen voor politieke functies gekozen worden, maar mochten niet zelf stemmen. In 1919 kregen vrouwen het felbegeerde actief kiesrecht, waardoor ze zelf mochten stemmen.

Strijd voor vrouwenkiesrecht

Tientallen jaren werd een ware strijd geleverd voor vrouwenkiesrecht door vrouwen van diverse politieke stromingen. Vanaf 1889 ontstonden organisaties voor vrouwenkiesrecht. Deze organisaties hielden demonstraties en spreekbeurten, organiseerden protestbijeenkomsten en tentoonstellingen, gaven een maandblad uit en publiceerden artikelen. Activiteiten om duidelijk te maken aan het grote publiek dat vrouwen met stemrecht een onmisbare inbreng zouden hebben bij het oplossen van alles wat er mis was in de samenleving. Het kiesrecht voor vrouwen was geen doel op zich, maar de eerste stap op weg naar een gelijke positie van vrouwen in alle geledingen van de maatschappij.

Kiesrecht en de grondwet

In de grondwet inzake het kiesrecht anno 1882 werd gesproken van 'Nederlanders'. Vrouwen waren volgens de letter van de wet dus niet uitgesloten van het kiesrecht. Toen Aletta Jacobs zich in 1883 als eerste vrouw op de kiezerslijst wilde laten zetten in Amsterdam werd zij geweigerd. Opeens heette 'de geest der wet' belangrijker te zijn. In feite konden alleen mannen stemmen als zij voldeden aan bepaalde eisen. In de nieuwe grondwet van 1887 werd voor de zekerheid alleen gesproken over mannelijke ingezetenen van Nederland, waardoor vrouwen volgens geest en letter van de wet geen kiesrecht bezaten.

Kiesrechtstrijd en de vrouwenkiesrechtbeweging

In de periode na 1870 ontwikkelde het feministisch bewustzijn zich ook in Nederland bij de 'gegoede' vrouwen uit de burgerij, onder invloed van internationale vrouwenkiesrechtbeweging in Engeland en de Verenigde Staten, de later genoemde ´eerste feministische golf´ (ca. 1850-1920). Deze vrouwenbeweging stelde de achtergestelde positie van vrouwen in de maatschappij aan de kaak. Doel was toegang voor vrouwen tot alle vormen van onderwijs, het recht om in overheidsdienst te werken onder dezelfde voorwaarden als mannen, en hetzelfde recht op beheer en uitgaven van het gemeenschappelijk bezit. En last but not least het vrouwenkiesrecht.

Welke vrouwenorganisaties hielden zich bezig met vrouwenkiesrecht?

Vrije Vrouwen Vereeniging (VVV) (1889-1903)

Op 2 oktober 1889 werd de Vrije Vrouwen Vereeniging (VVV) opgericht, de eerste Nederlandse vrouwenorganisatie. Het 'vrije' doelde volgens Wilhelmina Drucker, één van de oprichtsters, op "het-zich-zelf-willen-blijven, het zich niet willen voegen bij eenige partij, het zich niet willen scharen onder eenig dogmatisch vaandel" (Bron: Wilhelmina Drucker (1898), De vrije vrouwen vereeniging, haar streeven en haar werken). Doel van de vereniging was "het bevorderen van het maatschappelijk belang der vrouw en hare geestelijke en staatkundige ontwikkeling".

Vier jaar later, in 1893, organiseerde de VVV voor het eerst een openbare bijeenkomst speciaal rond het thema vrouwenkiesrecht. Vanuit socialistische kring vroeg men steun aan de feministen voor een grondwetswijziging om het algemeen mannenkiesrecht vast te leggen. Daarbij zou dan ook het kiesrecht voor vrouwen geëist worden. De samenwerking strandde spoedig, omdat vooraanstaande socialisten uit die tijd - zoals Henri Polak en Frank van der Goes - de eisen van de vrouwen veel te ver vonden gaan.

Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (1894-1919)

Op 5 februari 1894 richtte een aantal vrouwen van verschillende godsdienstige en politieke richtingen de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht in Amsterdam op. In het begin had de Vereeniging grote moeite om nieuwe leden te werven. In de naaste omgeving oefenden echtgenoten, familie en vriendinnen vaak druk uit op vrouwen om geen lid van de Vereeniging te worden. Mannen mochten ook lid worden, maar niet in het bestuur zitten. De Vereeniging gaf het Maandblad van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht uit.

Geleidelijk ontstond er steeds meer begrip voor de strijd om het vrouwenkiesrecht. In 1900 telde de Vereeniging 1089 leden, verspreid over 15 afdelingen in het land. Door het grote succes en de aandacht voor het congres van de Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht in Amsterdam in 1908 begon het ledental fors toe te nemen. Voor het hoofdbestuur was het belangrijk dat de Vereeniging een neutrale positie bleef innemen. Afdelingen mochten niet te nauwe banden krijgen met een bepaalde politieke partij, dat zou de eenheid schaden. Deze positie zorgde wel geregeld voor verlies van leden en in 1907 voor een scheuring in de Vereeniging.

Nederlandsche Bond voor Vrouwenkiesrecht (1907-1920)

Een aantal leden die uit de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht gestapt waren richtte op 25 februari 1907 de Nederlandsche Bond voor Vrouwenkiesrecht op. Deze Bond had als streven de 'opvoeding tot het verkrijgen van het vrouwenkiesrecht', in tegenstelling tot het verkrijgen van kiesrecht, wat de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht zich ten doel stelde. De Bond vond dat vrouwen eerst zelfstandig moesten kunnen oordelen, dan pas konden zij meedoen aan het politieke leven. Neutraliteit en onpartijdigheid waren zo beter gewaarborgd.

Door ook mannen in bestuursfuncties toe te laten, dacht de Bond ook een breder draagvlak voor het vrouwenkiesrecht te krijgen bij het grote publiek. De Bond had afdelingen door heel het land.
Leden van de Bond waren over het algemeen van 'betere komaf' en deftiger dan de leden van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht. Het houden van demonstraties veroordeelden zij bijvoorbeeld als 'militant'.

Welke vrouwen waren actief in de vrouwenkiesrechtbeweging?

Aletta Jacobs (1854-1929)

Zij was kiesrechtstrijdster van het eerste uur. Jacobs zwengelde de kiesrechtkwestie aan toen zij zich in 1883 als eerste vrouw op de kiezerslijst wilde laten zetten in Amsterdam. Volgens de letter van de grondwet inzake het kiesrecht mocht zij zich registreren. Vrouwen mochten kiezen en konden gekozen worden, want in de wet werd gesproken van 'Nederlanders'. De gemeenteraad van Amsterdam interpreteerde de tekst anders en weigerde. Jacobs ging in beroep tot bij de Hoge Raad, maar zij werd in het ongelijk gesteld.

In 1893 sloot zij zich aan bij de Vrije Vrouwen Vereeniging toen deze zich ook gingen beijveren voor het vrouwenkiesrecht. Van 1903-1919 was zij presidente van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht. Ook in de internationale vrouwenkiesrechtbeweging speelde zij een belangrijke rol.
Meer over Aletta Jacobs Wilhelmina Drucker (1847-1925)
Zij was een radicale feministe, medeoprichtster van de Vrije Vrouwen Vereeniging (VVV) in 1889.
Rosa Manus (1881-1942)
Zij was lid van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht. In deze hoedanigheid was zij mede-initiator van de tentoonstelling 'De Vrouw 1813-1913'. Ook was zij internationaal zeer betrokken bij het werk voor de Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht en de Internationale Vrouwenbond voor Vrede en Vrijheid.
Annette Versluys-Poelman (1853-1914)
Zij was medeoprichtster en eerste presidente (1894-1902) van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht. Onder haar bezielende leiding werd de vereniging een zelfstandige beweging die invloed kreeg in tal van culturele en politieke kringen.
Esther Welmoet Wijnaendts Francken-Dyserinck (1876-1956) en Lizzy van Dorp (1872-1945)
Op 25 februari 1907 richtten zij de Nederlandsche Bond voor Vrouwenkiesrecht (VVK) op. Uit onvrede met de politieke koers waren zij uit de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht gestapt. Zij vonden dat leden met een meer gematigde denkwijze niet of nauwelijks aan bod kwamen binnen deze vereniging.
Clara Meijer-Wichmann (1885-1922)
Zij was in 1907 betrokken bij de oprichting van de Utrechtse afdeling van de Nederlandsche Bond voor Vrouwenkiesrecht. Zij was actief als bestuurslid tot zij in 1911 de Bond verliet.

Data van demonstraties, openbare bijeenkomsten en tentoonstellingen

1898: Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid

Opgezet door verschillende vrouwenorganisaties die voor het eerst met elkaar samenwerkten. Het doel van de tentoonstelling was betaalde arbeid voor vrouwen op de agenda te zetten en het contact tussen de bestaande vrouwenorganisaties te verbeteren. Door het grote succes van de tentoonstelling met een bezoekersaantal van 90.000 besefte de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht dat in eenheid kracht ligt. Vanuit die gedachte riep de vereniging haar leden in haar Maandblad op om de tentoonstelling te bezoeken: "Toont (...), leden van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht, te begrijpen wat solidariteit beteekent. Geeft nu een bewijs van eensgezindheid, en van belangstelling in het streven uwer zusteren, waardoor men eerbied zal krijgen voor de kracht, die van u uitgaat."

1908: Congres van de Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht in Amsterdam

Op 15 juni 1908 werd het vierde Internationale Congres van de Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht gehouden in Amsterdam. Door de grote aandacht voor dit congres in binnen- en buitenland beseften steeds meer vrouwen dat het kiesrecht voor vrouwen er moest komen.

1910: Viering vrouwenkiesrechtdag

Op 15 juni 1910 werd de eerste keer vrouwenkiesrechtdag gevierd, precies 2 jaar na het Internationale Congres van de Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht in Amsterdam.

1913: Protestbijeenkomst Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht

Op 4 mei 1913 hield de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht onder leiding van Aletta Jacobs een protestbijeenkomst in Den Haag. De vrouwen ageerden tegen de kiesrechtparagraaf in de regeringsvoorstellen voor de grondwetsherziening van minister Van Heemskerk in 1913.

1913: Tentoonstelling 'De Vrouw 1813-1913'

In het verlengde van het 100-jarig bestaan van de onafhankelijke natie Nederland wilde een aantal leden van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht een politieke tentoonstelling organiseren over de kiesrechtstrijd. Het Maandblad van de Vereeniging, juli 1912, meldt: "Laat dan, na honderd jaren, Nederland zijn vrouwen tot burgeressen verheffen!" De tentoonstelling werd uiteindelijk minder politiek van karakter opgezet dan oorspronkelijk bedoeld. Het organisatiecomité wilde de tentoonstelling wat breder trekken en de positie van de vrouw anno 1813 vergelijken met die van 1913. Allerlei richtingen binnen de vrouwenbeweging die de verbetering van de positie van de vrouw voorstonden, hielpen mee met de organisatie van de expositie.

De 'kiesrechtzaal', een aparte kamer gewijd aan het vrouwenkiesrecht, kreeg wel een strategische plaats op de tentoonstelling. Bij de rondleiding van koningin Wilhelmina over de tentoonstelling mocht zij deze zaal niet zien van de minister. De koningin moest er omheen worden geleid, want - zo redeneerde de regering - het vrouwenkiesrecht werd nog niet wettelijk erkend.
De tentoonstelling was in Amsterdam, duurde van mei tot september en was een groot succes. Er kwamen bijna 300.000 bezoekers, waaronder de internationaal vooraanstaande feministes Carrie Chapman Catt en Anna Howard Shaw.

1914: Bijeenkomst volkspetitionnement

De Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht hield een vergadering over het volkspetitionnement voor grondwettelijke gelijkstelling van man en vrouw. De bijeenkomst in het Paleis van Volksvlijt te Amsterdam, geleid door Aletta Jacobs, werd voorafgegaan door een demonstratieve optocht. In 1915 werd het volkspetitionnement aan de regering aangeboden.

14 juni 1914: 'Landelijke meeting'

De Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht organiseerde een 'Landelijke meeting' in Den Haag, met diverse sprekers en muzikale optredens.

18 juni 1916: Grote demonstratie met 18.000 betogers

Georganiseerd door de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht. De leus was: 'Geen grondswetswijziging zonder vrouwenkiesrecht'. Vooraan de stoet liepen amazones en een heer te paard. Daarachter groepen vrouwen die landen uitbeeldden waar al (gedeeltelijk) vrouwenkiesrecht bestond. Deze werden gevolgd door 'de Nederlandse maagd' te paard, omringd door twaalf jonge meisjes in het groen gekleed die de 11 provincies en Nederlands Indie voorstelden. Tenslotte volgden het hoofdbestuur, de afdelingen en anderen, zoals de Sociaal-Democratische Vrouwenclubs.
Lees verder over de grote demonstratie op 18 juni 1916

1918: Aletta Jacobs stelde zich verkiesbaar

Voor de Vrijzinnig-Democratische Bond bij de verkiezingen. Zij kreeg maar 1919 voorkeursstemmen.

Belangrijke data op een rij rond de invoering van het kiesrecht

16 november 1916: Wetsvoorstel voor algemeen mannenkiesrecht en passief vrouwenkiesrecht aangenomen in de Tweede Kamer

12 december 1917: De nieuwe grondwet wordt afgekondigd.

1918: Suze Groeneweg als eerste vrouw in de Tweede Kamer gekozen, voor de Sociaal Democratische Arbeiderspartij (SDAP)

9 mei 1919: Wetsvoorstel van het liberale Tweede Kamerlid Hendrik Pieter Marchant. Wijziging van de Kieswet voor actief vrouwenkiesrecht aangenomen in de Tweede Kamer. Het woord 'mannelijk' uit de Kieswet geschrapt.

10 juli 1919: Wetsvoorstel van het liberale Tweede Kamerlid Hendrik Pieter Marchant tot wijziging van de Kieswet voor actief vrouwenkiesrecht aangenomen in de Eerste Kamer.

1922: Vrouwen mogen voor het eerst landelijk kiezen. In de Tweede Kamer werden zeven vrouwen gekozen.

Politieke inbreng en stemgedrag na invoering van het vrouwenkiesrecht

Nadat het kiesrecht voor vrouwen een feit was, zijn er enkele vergeefse pogingen ondernomen om een vrouwenpartij op te richten. Al vrij snel kozen feministen de strategie om hun politieke inbreng en feministische eisen te integreren in de toenmalige politieke partijen. Zodoende ontstonden er vrouwengroepen bij verschillende partijen. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 1919 werden bijna honderd vrouwen gekozen als lid van een gemeenteraad. Dat was 1% van het aantal gekozen leden.

Na de verkiezingen in 1922 bleek dat het stemgedrag van vrouwen niet zo veel verschilde van dat van de mannen: de politieke verhoudingen bleven ongeveer gelijk. Wel had de Nederlandsche Vereeniging van Staatsburgeressen, de opvolgster van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht, kiezers opgeroepen te stemmen op feministische kandidaten. Uiteindelijk kwamen zeven vrouwen in de Tweede Kamer.
Suze Groeneweg, lid van de Sociaal Democratische Arbeiderspartij (SDAP) die al vanaf 1918 in de Tweede Kamer zat, werd herkozen.

Verder werden gekozen:

Johanna Westerman (Vrijheidsbond)

Betsy Bakker Nort (Vrijzinnig Democraten)

Elisabeth C. van Dorp (Liberale Partij)

S. Bronsveld-Vitringa (Rooms Katholieke Kiesverenigingen)

Frida C.F. Mackay-Katz (Christelijk Historische Unie)

A.E.J. De Vries-Bruins (SDAP)

Behalve Frida Mackay-Katz waren alle vrouwen actief kiesrechtstrijdster geweest.
Lees verder over de eerste zeven vrouwen in de Tweede Kamer

Na 1922

De opwaartse lijn zette zich voort tot na de verkiezingen van 1929 met acht gekozen vrouwelijke kamerleden. Daarna daalde het aantal drastisch tot vier, na zowel de verkiezingen van 1933 als van 1937. Dit had vooral te maken met het politieke klimaat eind jaren twintig. De Nederlandse regering probeerde de schuld van de economische crisis en werkloosheid af te wentelen op vrouwen met hun eisen voor betaalde arbeid en economische zelfstandigheid.

De Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht en de Nederlandsche Bond voor Vrouwenkiesrecht hielden niet op te bestaan, zoals al eerder aangegeven. Het doel was weliswaar bereikt, maar er bleef nog genoeg strijd te leveren op terreinen als economische zelfstandigheid, onderwijs en de huwelijkswetgeving. De positie van de vrouw was nog lang niet gelijkwaardig aan die van de man.

De Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht veranderde haar naam in de Nederlandsche Vereeniging van Staatsburgeressen en de Nederlandsche Bond voor Vrouwenkiesrecht fuseerde in maart 1920 met de Vereeniging tot Verbetering van den Maatschappelijken en den Rechtstoestand der Vrouw in Nederland tot de Nederlandsche Unie voor Vrouwenbelangen.

In het voormalige Nederlands-Indië (het huidige Indonesië) stemde de Volksraad pas in met het actief vrouwenkiesrecht in 1941 voor de koloniale bovenlaag en de Indonesische elite. Voor Suriname en de Nederlandse Antillen duurde het zelfs tot 1948, voordat vrouwen daar stemrecht kregen.

Nog steeds voert de Nederlandse Vereniging voor Vrouwenbelangen, Vrouwenarbeid en Gelijk Staatsburgerschap, het resultaat van een samensmelting van diverse vrouwenverenigingen uit de eerste helft van de twintigste eeuw, bij iedere verkiezing de actie M/V-50/50 Stem op een vrouw.

Lees verder:

# data[].attributes.attachment_link.description
Het lijkt zo normaal dat iedere Nederlander vanaf 18 jaar kan stemmen bij verkiezingen voor de Tweede Kamer, de Provinciale staten, Gemeenteraad en het Europees Parlement. Pas in 1917 werd in Nederland het passief kiesrecht voor vrouwen ingevoerd. Vrouwen konden toen voor politieke functies gekozen worden, maar mochten niet zelf stemmen.

# data[].attributes.body
Ik heb deze foto gekozen, omdat je op deze foto ziet hoe veel mensen er voor de rechten van de vrouwen in Nederland protesteerde.

# data[].attributes.body
Er is nog nooit een vrouwlijke minister in Nederland geweest. Daarom heb ik deze foto gekozen, omdat het belangrijk is dat dat eindelijk gaat veranderen.

# data[].attributes.body
Deze kaart laat zien waar de vrouwendiscriminatie het meeste voorkomen. Hoe roder, hoe erger er vrouwendiscriminatie. Ik heb deze foto gekozen, omdat er veel vrouwendiscriminatie in de wereld voorkomt. Dat laat dit plaatje heel mooi zien.

# data[].attributes.body
Ik heb deze foto gekozen, omdat als het over vrouwenrechten gaat zie je bijna altijd deze foto.